Adhyaya 136

Verse 1

। मांडव्य उवाच । ग्रहीष्यामि सुरश्रेष्ठा वरं युष्मत्समुद्रवम् । परं मे निर्णयं चैकं धर्मराजः प्रचक्षतु

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਵਰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਅੰਤਿਮ, ਨਿਰਣਾਇਕ ਫੈਸਲਾ ਧਰਮਰਾਜ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ।”

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां लोके कृतं कर्म शुभाशुभम् । उपतिष्ठति नान्यत्र सत्यमेतत्सुरोत्तमाः

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਹਨ—ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੋਤਮੋ।

Verse 3

मयाप्यत्र परे चापि किं कृतं पातकं च यत् । ईदृशीं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युं कथचन

ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਰਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਐਸੀ ਤੀਖੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੌਤ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?

Verse 4

धर्मराज उवाच । अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता । शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਬਾਲਸੁਭਾਵ ਦੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵਰਤਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਇਕ ਬਗਲੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਸੂਲੇ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵਿੱਧ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 5

नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि । एतस्मात्कारणादेषा व्यथा संसेविता द्विज

ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਪੀੜਾ ਤੈਨੂੰ ਭੋਗਣੀ ਪਈ ਹੈ।

Verse 6

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः । ततस्तं प्राह मांडव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਂਡਵ੍ਯੋ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

अस्य स्वल्पापराधस्य यस्माद्भूयान्विनिग्रहः । कृतस्त्वया सुदुर्बुद्धे तस्माच्छापं गृहाण मे

ਇਸ ਛੋਟੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੰਡ ਲਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਬੁੱਧੀ! ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।

Verse 8

त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः । जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि

ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਜਾਤਿ-ਮਰਤਬੇ ਦੇ ਖੋਹ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣੇ ਪੈਣਗੇ।

Verse 9

तथा कृता मयैषाद्य व्यवस्था सर्वदेहिनाम् । अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्यं कर्मणा गर्हितेन च । प्रग्रहीष्यति वै जंतुः पुरुषो योषिदेव वा

ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿਯਮ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ: ਅੱਠਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ, ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਜੀਵ—ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 10

एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् । प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः

ਇਉਂ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 11

अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः । धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਐਸਾ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

Verse 12

देवा ऊचुः । भगवन्पापसक्तस्य धर्मराजस्य केवलम् । न त्वमर्हसि शापेन शूद्रं कर्तुं कथंचन

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਧਰਮਰਾਜ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਬਣਾਉਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।”

Verse 13

प्रसादं कुरु तस्मात्त्वमस्य धर्मपतेर्द्विज । अस्माकं वचनात्सद्यः प्रार्थयस्व तथा वरम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਧਰਮਪਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 14

मांडव्य उवाच । नान्यथा जायते वाणी या मयोक्ता सुरोत्तमाः । अवश्यं धर्मराजोऽयं शूद्रयोनौ प्रयास्यति

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਰੋਤਮੋ! ਮੇਰੇ ਬੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬਚਨ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਧਰਮਰਾਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 15

परं नैवास्य संतानं तस्यां योनौ भविष्यति । संप्राप्स्यति च भूयोऽपि धर्मराजत्वमुत्तमम्

ਪਰ ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।

Verse 16

आराधयतु चाव्यग्रः क्षेत्रेऽत्रैव त्रिलोचनम् । प्रसादात्तस्य देवस्य शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति

ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਅਵਿਚਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ (ਅਤੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ)।

Verse 17

तथा देयो वरो मह्यं भवद्भिर्यदि स्वर्गपाः । तदेषा शूलिकाऽस्माकं स्पर्शाद्भूयात्सुधर्मदा

ਹੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਓ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੂਲਿਕਾ ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਧਰਮ ਦੀ ਦਾਤਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।

Verse 18

देवा ऊचुः । एनां यः प्रातरुत्थाय स्पर्शयिष्यति शूलिकाम् । पातकात्स विमुक्तो वा इह लोके भविष्यति

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੋਈ ਸਵੇਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ ਸੂਲਿਕਾ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 19

एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 20

त्वमपि प्रार्थयाभीष्टमस्मत्तो वरवर्णिनि । यत्ते चित्ते स्थितं नित्यं नादेयं विद्यतेऽत्र नः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ! ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਦਾਤਾ ਨਹੀਂ।

Verse 21

पतिव्रतोवाच । येयं मयाकृता गर्ता स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु दीर्घिकेति जगत्त्रये

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਓ! ਇਸ ਥਾਂ ਮੈਂ ਜੋ ਖੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਦੀਰਘਿਕਾ’ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 22

देवा ऊचुः । अद्यप्रभृति लोकेऽत्र गर्त्तेयं तव शोभने । दीर्घिकेति सुविख्याता भविष्यति जगत्त्रये

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਇਹ ਸਰੋਵਰ-ਗਰ੍ਹਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ‘ਦੀਰਘਿਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 23

येऽस्यां स्नानं करिष्यंति प्रातरुत्थाय मानवाः । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते भविष्यंति तत्क्षणात्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पंचमीदिने । येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया सहिता नराः

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਜੋ ਨਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ…

Verse 25

अपुत्रास्ते भविष्यंति सपुत्रा वंशवर्धनाः । एवमुक्त्वाऽथ तां देवा जग्मुः स्वर्गं द्विजोत्तमाः

ਜੋ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹਨ ਉਹ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਾ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 26

पतिव्रतापि तेनैव सह कांतेन सुन्दरी । सेवयामास कल्याणी स्मरसौख्यमनुत्तमम्

ਉਹ ਕਲਿਆਣੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ—ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ—ਉਸੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਤੁੱਲ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਸੁਖ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਰਹੀ।

Verse 27

पर्वतेषु सुरम्येषु नदीनां पुलिनेषु च । उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च

ਸੁਰਮ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਮਨੋਹਰ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਨਾਂ ਤੇ ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ—

Verse 28

ततो वयसि संप्राप्ते पश्चिमे कालपर्ययात् । तदेवात्मीयसत्तीर्थं सेवयामास सादरम्

ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਸਰਾ-ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਣ ਲੱਗੀ।

Verse 29

ततो देहं परित्यक्त्वा स्वकांतं वीक्ष्य तं मृतम् । तत्र तोये जगामाथ ब्रह्मलोकं पतिव्रता

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਜਲ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਈ।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम् । यस्य संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੀਰਘਿਕਾ ਦੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਈ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 136

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯੇ—“ਦੀਰਘਿਕਾ ਉਤਪੱਤੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ” ਨਾਮ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ 136, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।