Adhyaya 135

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति दीर्घिकाख्या सुशोभना । सरसी लोकविख्याता सर्वपातकनाशनी

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੀਰਘਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਬ ਹੈ।

Verse 2

यस्यां स्नातो नरः सम्यग्भास्करस्योदयं प्रति । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां मुच्यते सर्वपातकैः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਉਦਯ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰੇ, ਜ੍ਯੇਠ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

आसीत्पूर्वं द्विजो वीरशर्मनामातिविश्रुतः । वेदविद्याव्रतस्नातो वर्धमाने पुरोत्तमे

ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦਵਿਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀਰਸ਼ਰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਹ ਵਧਮਾਨਾ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 4

तस्य कन्या समुत्पन्ना कदाचिल्लक्षणाच्च्युता । अतिदीर्घा प्रमाणेन जनहास्यविवर्द्धिनी

ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਜਨਮੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਕਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ।

Verse 5

ततः सा यौवनं प्राप्ता तद्रूपापि कुमारिका । न कश्चिद्वरयामास शास्त्रवाक्यमनुस्मरन्

ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ; ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਿਆ ਨਾ।

Verse 6

अतिसंक्षिप्तकेशा या अतिदीर्घातिवामना । उद्वाहयति यः कन्यां पुरुषः काममोहितः

ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੇਸ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਜੋ ਅਤਿ ਲੰਮੀ ਜਾਂ ਅਤਿ ਨਿੱਕੀ ਕਦ ਦੀ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਅੰਧਾ ਹੋ ਕੇ ਐਸੀ ਕਨਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ,

Verse 7

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युं स प्राप्नोति नरो ध्रुवम् । एतस्मात्कारणात्सर्वे तां त्यजंति कुमारिकाम्

ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੀ ਕਾਰਣ ਸਭ ਲੋਕ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

पुरुषा अतिदीर्घत्वयुक्तां वीक्ष्य समंततः । ततो वैराग्यमापन्ना तपस्तेपेऽतिदारुणम्

ਚੌਫੇਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ-ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਵਾਲੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 9

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तया चीर्णान्यनेकशः । पाराकाणि यथोक्तानि तथा सांतपनानि च

ਉਸ ਨੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰਾਕ ਤੇ ਸਾਂਤਪਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵੀ ਕੀਤੇ।

Verse 10

व्रतं यद्विद्यते किंचिन्नियमः संयमस्तथा । अन्यच्चापि शुभं कृत्यं तत्सर्वं च तया कृतम्

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਤੇ ਸੰਯਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਤਵ੍ਯ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 11

एवं तस्या व्रतस्थाया जरा सम्यगुपस्थिता । तथापि तेजसो वृद्धिर्ववृधे तपसा कृता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਰਾ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਤੇਜ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।

Verse 12

सा च नित्यं महेन्द्रस्य सभां यात्यतिकौतुकात् । देवर्षीणां मतं श्रोतुं देवतानां विशेषतः

ਉਹ ਅਤਿ ਕੌਤੁਹਲ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਮਹੇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਤ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਨ ਲਈ।

Verse 13

यदा सा स्वासनं त्यक्त्वा प्रयाति स्वगृहोन्मुखी । तदैवाभ्युक्षणं चक्रुस्तत्र शक्रस्य किंकराः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦੀ, ਓਸੇ ਪਲ ਉੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਅਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣ—ਛਿੜਕਾਵ ਦਾ ਵਿਧੀ—ਕਰਦੇ।

Verse 14

तथान्यदिवसे दृष्टं क्रियमाणं तया हि तत् । अभ्युक्षणं स्वकीये च आसने द्विजसत्तमाः

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹੀ ਅਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 15

ततः कोपपरीतांगी दीर्घिका सा कुमारिका । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः प्राह पुरंदरम्

ਤਦ ਉਹ ਦੀਰਘਾਯੂ ਕੁਮਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਭੌਂਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਕੋੜ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 16

किं दोषं वीक्ष्य मे शक्र प्रोक्षितं चासनं त्वया । परद्वा रकृतं दोषं किं मयैतत्कृतं क्वचित्

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਆਸਨ ਪ੍ਰੋਖਿਤ—ਛਿੜਕ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ—ਕਰਵਾਇਆ? ਕੀ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ?

Verse 17

तस्मान्मे पातकं ब्रूहि नो चेच्छापं सुदारुणम् । त्वयि दास्याम्यसंदिग्धं सत्ये नात्मानमालभे

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੱਸ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਲਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਸੱਚ ਦੀ ਸੌਂਹ, ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਕਰਾਂਗਾ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ ਨਹੀਂ।

Verse 18

इन्द्र उवाच । न ते दीर्घेऽस्तिदोषोत्र कश्चिदेकं विना शुभे । तेनाथ क्रियते चैतदासनस्याभिषेचनम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਹੇ ਦੀਰਘਾ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ—ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਆਸਨ ਦਾ ਇਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ (ਅਭਿਸੇਚਨ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 19

त्वं कुमार्यपि संप्राप्ता ऋतुकालं विगर्हिता । तेन दोषं त्वमापन्ना नान्यदस्तीह कारणम्

“ਤੂੰ ਕੁਆਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰਿਤੁਕਾਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਉਪੇਖਾ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।”

Verse 20

तस्मादद्यापि त्वां कश्चिदुद्वाहयति तापसः । त्वं तं वरय भर्त्तारं येन गच्छसि मेध्यताम्

“ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰ ਲੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂ।”

Verse 21

ततश्च लज्जया युक्ता सा तदा दीर्घकन्यका । गत्वा भूमितले तूर्णं वर्धमाने पुरोत्तमे

ਤਦ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਦੀਰਘਕਨਿਆ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ ਵਧਮਾਨ—ਉੱਤਮ ਨਗਰੀ—ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਥੱਲੇ ਉਤਰ ਗਈ।

Verse 22

ततः फूत्कर्तुमारब्धा चत्वरेषु त्रिकेषु च । उच्छ्रित्य दक्षिणं पाणिं भ्रममाणा इतस्ततः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੁਕਾਰਣ ਲੱਗੀ; ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰੀ।

Verse 23

यदि कश्चिद्द्विजो जात्या करोति मम सांप्रतम् । पाणिग्राहं तपोऽर्द्धस्य श्रेयो यच्छामि तस्य च

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਵਿਆਹ ਲਈ ਫੜੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦਾ ਅੱਧਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਕਲਿਆਣ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗੀ।”

Verse 24

एवं तां प्रविजल्पन्तीं श्रुत्वा लोका दिवानिशम् । उन्मत्तामिति मन्वाना हास्यं चक्रुः परस्परम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਕਬਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਤਾਂ ਪਾਗਲ ਹੈ,” ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 25

ततः कतिपयाहस्य प्रकुर्वंती च दीर्घिका । कुष्ठव्याधिगृहीतेन ब्राह्मणेन परिश्रुता

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਦੀਰਘਿਕਾ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 26

ततः प्रोवाच मन्दं स समाहूय सुदुःखिताम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਿਹਾ।

Verse 27

अहं त्वामुद्वहाम्यद्य कृत्वा पाणिग्रहं तव । यदि मद्वचनं सर्वं सर्वदैवानुतिष्ठसि

ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਆਹਾਂਗਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਸਭ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਂ।

Verse 28

कुमारिकोवाच । करिष्यामि न संदेहस्तव वाक्यं द्विजाधिप । कुरु पाणिग्रहं मेऽद्य विधिदृष्टेन कर्मणा

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਅੱਜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰ।

Verse 29

सूत उवाच । ततस्तस्याः कुमार्याः स पाणिं जग्राह दक्षिणम् । गृह्योक्तेन विधानेन देवाग्निगुरुसंनिधौ

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ।

Verse 30

अथ सा प्राह भूयोऽपि विवाहकृतमंगला । आदेशं देहि मे नाथ यं करोमि तवाधुना

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਆਹ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇਹ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?

Verse 31

पतिरुवाच । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु स्नातुमिच्छामि सुन्दरि । साहाय्येन त्वदीयेन यदि शक्नोषि तत्कुरु

ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਅਠਾਹਠ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਵਾ।

Verse 32

बाढमित्येव सा प्रोच्य ततस्तूर्णं पतिव्रता । तत्प्रमाणं दृढं कृत्वा रम्यं वंशकुटीरकम्

“ਠੀਕ ਹੈ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਈ। ਮਾਪ ਪੱਕਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਛੋਟੀ ਕੁਟੀਆ ਰਚੀ।

Verse 33

मृदु तूलसमायुक्तं ततः प्राह निजं पतिम् । कृतांजलिपुटा भूत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਰੂਈ ਦੀ ਗੱਦੀ ਲਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੀ।

Verse 34

एतत्तव कृते रम्यं कृतं वंशकुटीरकम् । मम नाथारुहाशु त्वं येन कृत्वाथ मूर्धनि । नयामि सर्वतीर्थेषु क्षेत्रेषु सुशुभेषु च

“ਮੇਰੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਇਸ ‘ਤੇ ਬੈਠ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਧਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

Verse 35

ततः कुष्ठी प्रहृष्टात्मा शनैरुत्थाय भूतलात् । तया चोद्धृतदेहः सन्सुप्तो वंशकुटीरके

ਫਿਰ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹੀ, ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਂਸ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਗਿਆ।

Verse 36

ततस्तं मस्तके कृत्वा सर्वतीर्थे यथासुखम् । सर्वक्षेत्रेषु बभ्राम स्नापयन्ती निजं पतिम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਧਰ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 37

यथा यथा स चक्रेऽथ स्नानं तीर्थेषु कुष्ठभाक् । तथातथास्य गात्रेषु तेजो वृद्धिं प्रगच्छति

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹੀ ਪੁਰਖ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।

Verse 38

ततः क्रमेण सा साध्वी भ्रममाणा महीतले । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संप्राप्ता रजनी मुखे

ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵੇਲੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 39

क्लान्ता वैक्लव्यमापन्ना भाराक्रान्ता पतिव्रता । निद्रान्धा निश्वसन्ती च प्रस्खलन्ती पदेपदे

ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੀ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ; ਹੱਫਦੀ ਹੋਈ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦੀ ਚੱਲਦੀ ਸੀ।

Verse 40

अथ तत्र प्रदेशे तु माण्डव्यो मुनिपुंगवः । शूलारोपितगात्रस्तु संतिष्ठति सुदुःखितः

ਉਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਖੜਾ ਸੀ; ਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 41

अथ सा तं समासाद्य शूलं रात्रौ पतिव्रता । निजगात्रेण भारार्त्ता गच्छमाना महासती

ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਸਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਸ ਸ਼ੂਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 42

तया संचालितः सोऽथ मांडव्यो मुनिपुंगवः । परां पीडां समासाद्य ततः प्राह सुदुःखितः

ਉਸ ਨੇ ਝੰਝੋੜਿਆ ਤਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਅਗੇਵਾਨ ਮੁਨੀ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਮਹਾਨ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਪਿਆ।

Verse 43

केनेदं पाप्मना शल्यं ममांतः परिचालितम् । येनाहं दुःखयुक्तोऽपि भूयो दुःखास्पदीकृतः

ਕਿਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇਸ ਦੁਖਦਾਈ ‘ਤੀਰ’ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ?

Verse 44

दीर्घिकोवाच । न मया त्वं महाभाग निद्रोपहतया दृशा । दृष्टस्तेन परिस्पृष्टो ह्यस्पृश्यः पापकृत्तमः

ਦੀਰਘਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਮਹਾਪਾਪੀ ਅਸਪ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ।”

Verse 45

न त्वया सदृशश्चान्यः पापात्मास्ति धरातले । शिरस्युद्भूतशूलोऽपि यो मृत्युं नाधिगच्छति

“ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ—ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚੋਂ ਸੂਲੀ ਉੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਤੌਂ ਵੀ ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।”

Verse 46

अहं पतिव्रता मूढ वहामि शिरसा धृतम् । तीर्थयात्राकृते कांतं विकलांगं सुवल्लभम्

“ਮੈਂ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ—ਮੂਰਖ ਹੀ ਸਹੀ—ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਅਸਹਾਇ, ਪਰਮ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 47

कस्मात्तस्यास्तिरस्कारं मम यच्छसि निष्ठुरम् । अज्ञातां मूढबुद्धिः सन्विशेषान्मानुषोद्भवाम्

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਿਉਂ ਢਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖੀ ਧਰਮ ਦੇ ਯੋਗ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।

Verse 48

माण्डव्य उवाच । अहं यादृक्त्वया प्रोक्तस्तादृगेव न संशयः । पापात्मा मूढबुद्धिश्च अस्पृश्यः सर्वदेहिनाम्

ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਸਪਰਸ਼ ਹਾਂ।

Verse 49

यदि प्रातस्तवायं च भर्त्ता जीवति निष्ठुरे । येन मे जनिता पीडा प्राणांतकरणी दृढा

ਜੇ, ਨਿਰਦਈਏ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ—ਉਹੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ—

Verse 50

तस्मादेष तवाभीष्टः स्पृष्टः सूर्यस्य रश्मिभिः । मया शप्तः परित्यागं जीवितस्य करिष्यति

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਿਯ ਜਨ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 51

दीर्घिकोवाच । यद्येवं मरणं पत्युः प्रभाते संभविष्यति । मदीयस्य ततः प्रातर्नोद्गमिष्यति भास्करः

ਦੀਰਘਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਉਗੇਗਾ।

Verse 52

एवमुक्त्वा ततः साथ निषसाद धरातले । भूमौ तद्भर्तृसंयुक्तं मुक्त्वा वंशकुटीरकम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਤੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ; ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਛੋਟੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਛੱਡ ਕੇ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 53

अथ तां प्राह कुष्ठी स पिपासा संप्रवर्तते । तस्मात्तोयं समानेहि पानार्थमतिशीतलम्

ਤਦ ਕੋੜ੍ਹੀ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚੜ੍ਹ ਆਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੀਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 54

तथैव सा समाकर्ण्य भर्तुरादेशमुत्सुका । इतस्ततश्च बभ्राम जलार्थं न प्रपश्यति । न च निर्याति दूरं सा त्यक्त्वारण्ये तथाविधम्

ਉਸ ਨੇ ਪਤੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਾਣੀ ਲਈ ਭਟਕੀ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਨ ਮਿਲਿਆ। ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਦੂਰ ਵੀ ਨਾ ਗਈ।

Verse 55

भर्तारं श्वापदोत्थं च भयं हृदि वितन्वती । उपविश्य ततो भूमौ स्पृष्ट्वा पादौ पतेस्तदा । प्रोवाच दीर्घिका वाक्यं तारवाक्येन दुःखिता

ਪਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭੈ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਫਿਰ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਦੀਰਘਿਕਾ ਬੋਲੀ।

Verse 56

पतिव्रता त्वमाचीर्णं यदि सम्यङ्मया स्फुटम् । तेन सत्येन भूपृष्ठान्निर्गच्छतु जलं शुभम्

“ਜੇ ਮੈਂ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਤਿ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।”

Verse 57

एवमुक्त्वा जघानाथ पादाघातेन मेदिनीम् । कान्तभक्तिं पुरस्कृत्य तस्य जीवितवांछया

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੈਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।

Verse 58

एतस्मिन्नन्तरे तोयं पादाघातादनन्ततरम् । निष्क्रांतं निर्मलं स्वादु माण्डव्यस्य च पश्यतः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੈਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੁਰ ਜਲ ਨਿਕਲ ਆਇਆ—ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮਿੱਠਾ—ਅਤੇ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 59

ततस्तं स्नापयामास तस्मिंस्तोये श्रमातुरम् । अपाययत्ततः पश्चात्स्वयं स्नात्वा पपौ जलम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਉਸੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ; ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਆਪ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਤਾ।

Verse 60

एतस्मिन्नंतरे सूर्यः पतिव्रतकृताद्भयात् । नाभ्युदेति समुत्पन्नस्ततः कालात्ययो महान्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭਯ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਉਗਿਆ; ਇਸ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 61

अथ रात्रिं समालोक्य दीर्घां ये कामुका जनाः । ते सर्वे तुष्टिमापन्नास्तथा च कुल स्त्रियः

ਫਿਰ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਕਾਮੁਕ ਲੋਕ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਲ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ।

Verse 62

कौशिका राक्षसाश्चापि चोरा जाराश्च ये नराः । ते सर्वे प्रोचुः संहृष्टाः समालिंग्य परस्परम्

ਕੌਸ਼ਿਕ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਜਾਰ—ਉਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਹੱਸ-ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲ ਉਠੇ।

Verse 63

अद्यास्माकं विधिस्तुष्टो भगवान्मन्मथस्तथा । येन दीर्घा कृता रात्रिर्नाशं नीतश्च भास्करः

“ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਭਾਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਮਨਮਥ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਲੰਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 64

ये पुनर्ब्राह्मणाः शांता यज्ञकर्मसमुद्यताः । ते सर्वे दुःखमापन्नाः सूर्योदयविनाकृताः

ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਲਈ ਉਦਯਤ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਸੂਰਜੋਦਯ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 65

न कश्चिद्यजनं चक्रे याजनं न च सद्द्विजः । न श्राद्धं न च संकल्पं न स्वाध्यायं कथंचन

ਕਿਸੇ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਕੋਈ ਸਤ੍ਦ੍ਵਿਜ ਯਾਜਨ-ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸੀ, ਨਾ ਸੰਕਲਪ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਦਾ ਪਾਠ।

Verse 66

न स्नानं न च दानं च लोकयात्रां विशेषतः । व्यवहारं न कृत्यं च किंचिद्धर्मसमुद्भवम्

ਨਾ ਸਨਾਨ ਸੀ, ਨਾ ਦਾਨ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ-ਯਾਤਰਾ, ਅਰਥਾਤ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈ। ਨਾ ਵਪਾਰ-ਵਿਹਾਰ, ਨਾ ਕਰਤਵ੍ਯ—ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 67

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । परं दौःस्थ्यं समापन्ना यज्ञभागविवर्जिताः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

Verse 68

ततो भास्करमासाद्य ऊचुर्दुःखसमन्विताः । कस्मान्नोद्गमनं देव प्रकरोषि दिवाकर

ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਹੇ ਦਿਵਾਕਰ! ਤੂੰ ਉਗਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?”

Verse 69

एतत्त्वया विना सर्वं जगद्व्याकुलतां गतम्

“ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਅਾਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 70

तस्माल्लोकहितार्थाय त्वमुद्गच्छ यथापुरा । अग्निष्टोमादिका यज्ञा वर्तंते येन भूतले

“ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਗ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜ्ञ ਚੱਲ ਸਕਣ।”

Verse 71

सूर्य उवाच पतिव्रतासमादेशात्त्यक्तश्चाभ्युदयो मया । तस्माद्गत्वा सुराः सर्वे तां वदंतु कृते मम

ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਉਦਯ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਓਰੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ।”

Verse 72

येन तद्वाक्यमासाद्य प्रवर्त्तामि यथासुखम् । अन्यथा मां शपेत्क्रुद्धा नूनं सा हि पतिव्रता

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਗਮਨ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ।

Verse 73

एवं सा तपसा युक्ता प्रोत्कृष्टं हि सुरोत्तमाः । पतिव्रतात्वमाधत्ते तथान्यदपरं महत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੋਤਮੋ; ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

Verse 74

कस्तस्या वचनं शक्तः कर्तुमेवमतोऽन्यथा । एतस्मात्कारणाद्भीतो नोद्गच्छामि कथंचन

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੌਣ ਹੋਰਥਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 76

ततस्ते विबुधाः सर्वे गत्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम् । प्रोचुस्तां दीर्घिकां वाक्यैर्मृदुभिः पुरतः स्थिताः

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਬੁਧ ਦੇਵ ਉਸ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦੀਰਘਿਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 77

त्वया पतिव्रते सूर्यो यन्निषिद्धो न तत्कृतम् । शुभं यतो हताः सर्वा भूतले शोभनाः क्रियाः

ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤੇ, ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਜੋ ਰੋਕਿਆ, ਉਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 78

तस्मादुद्गच्छतु प्राज्ञे त्वद्वाक्यात्तीक्ष्णदीधितिः । यज्ञक्रिया विशेषेण येन वर्तंति भूतले

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਨਾਰੀ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਤੀਖਣ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਉਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣ।

Verse 79

न तत्क्रतुसहस्रेण यजंतः प्राप्नुयुः फलम् । पतिव्रतात्वमापन्ना यत्स्त्री विंदति केवलम्

ਜੋ ਫਲ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੇਵਲ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪੁਰਖ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।

Verse 80

शप्तश्चानेन दुष्टेन मांडव्येन सुपाप्मना । कार्यं विनापि निर्दिष्टस्तद्ब्रूयां भास्करं कथम्

ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ, ਮਹਾਪਾਪੀ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਬੰਧਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ ਜਾਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂ?

Verse 81

उदयार्थं न मे यज्ञैः कार्यं किंचिन्न चापरैः । श्राद्धदानादिकैः कृत्यैः संजातैर्दर्यितं विना

ਮੇਰੇ ਉਗਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੀ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਦਾਨ ਆਦਿ—ਜੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 82

सूत उवाच । ततस्ते विबुधाः सर्वे समालोक्य परस्परम् । चिरकालं सुदुःखार्तास्तामूचुर्विनयान्विताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 83

उद्गच्छतु रविर्भद्रे तवायं दयितः पतिः । प्रयातु निधनं सद्यो भूयादेष मुनीश्वरः

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਸੂਰਜ ਉਗ ਆਵੇ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਤੁਰੰਤ ਮਰਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਫਿਰ ਇਹ ਮੁੜ ਜੀ ਉਠੇਗਾ।

Verse 84

पुनर्जीवापयिष्यामो वयमेनमपि द्रुतम् । मृत्युमार्गमनुप्राप्तं त्वत्कृते पतिवत्सले

ਹੇ ਪਤਿਵਤਸਲੇ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ—ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 85

पञ्चविंशतिवर्षीयं कामदेवमिवापरम् । त्वं द्रक्ष्यसि सुदीप्तांगं सर्वलक्षणलक्षितम्

ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਦੇ ਯੁਵਕ ਵਾਂਗ—ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਕਾਮਦੇਵ—ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੇਖੇਂਗੀ।

Verse 86

भूत्वा पंचदशाब्दीया पद्मपत्रायतेक्षणा । मर्त्यलोके सुखं सम्यक्त्वेच्छया साधयिष्यसि

ਅਤੇ ਤੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਧ ਲਵੇਂਗੀ।

Verse 87

एषोऽपि मुनिशार्दूलो विपाप्मा सांप्रतं शुभे । शूलवेधेन निर्मुक्तः सुखभागी भवत्क्लम

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੈ; ਸ਼ੂਲ ਦੇ ਵੇਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 88

सूत उवाच । बाढमित्येव च प्रोक्ते तया स द्विजसत्तमाः । उद्गतो भगवान्सूर्यस्तत्क्षणादेव वेगतः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਜਦ ਉਸ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਿਹਾ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸੇ ਪਲ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਗ ਆਏ।

Verse 89

ततः सूर्यांशुसंस्पृष्टः स मृतश्च सुकुष्ठभाक् । विबुधानां करैः स्पृष्टः पुनरेव समुत्थितः

ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖ—ਮਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀ ਉਠਿਆ।

Verse 90

पंचविंशतिवर्षीयः कामदेव इवापरः । संस्मरन्पूर्विकां जातिं सर्वा हर्ष समन्वितः

ਉਹ ਪਚੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਕਾਮਦੇਵ; ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ-ਕਥਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 91

दीर्घिकापि परिस्पृष्टा स्वयं देवेन शंभुना । संजाता यौवनोपेता दिव्यलक्षणलक्षिता

ਅਤੇ ਦੀਰਘਿਕਾ ਵੀ—ਸਵੈੰ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ—ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।

Verse 92

पद्मपत्रेक्षणा रम्या चन्द्रबिम्बसमानना । मध्ये क्षामा सुगौरांगी पीनोन्नतपयोधरा

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸੀ—ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੰਦ੍ਰ-ਮੰਡਲ ਜਿਹਾ ਮੁਖ; ਕਮਰ ਵਿਚੋਂ ਪਤਲੀ, ਗੌਰੀ ਦੇਹ-ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਭਰੇ ਉੱਠੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ—ਤੇਜਸਵੀ ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 93

ततस्तं मुनिशार्दूलं शूलाग्रादवतार्य च । प्रोचुश्च विबुधश्रेष्ठाः सादरं हर्षसंयुताः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਮੁਨਿ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਸਹਿਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 94

एतत्सत्यं कृतं वाक्यं मुने तव यथोदितम् । मृतोऽपि ब्राह्मणः कुष्ठी संस्पृष्टो रविरश्मिभिः

“ਹੇ ਮੁਨੇ, ਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਬਚਨ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ; ਕੋੜ੍ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ…।”

Verse 95

पुनरुत्थापितोऽस्माभिः कृतश्च तरुणः पुनः । अनया भार्यया सार्धं तस्मात्त्वं स्वाश्रमं व्रज

“ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਯੁਵਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾ।”

Verse 96

नास्माकं दर्शनं व्यर्थं कथंचिदपि जायते । तस्मात्प्रार्थय यच्चित्ते तव नित्यं समाश्रितम्

“ਸਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ।”