Adhyaya 131

Verse 1

देव उवाच । एषा रात्रिः समादिष्टा दानवानां सुरेश्वरि । पिशाचानां च भूतानां राक्षसानां विशेषतः

ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਇਹ ਰਾਤ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਿਸਾਚਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ।

Verse 2

यत्किंचित्क्रियते कर्म तत्र स्नानादिकं शुभम् । तत्सर्वं जायते तेषां पुरा दत्तं स्वयंभुवा

ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਸੀ।

Verse 3

मर्यादा तैः समं येन देवानां च यदा कृता । अर्हाणां यज्ञभागस्य काश्यपानामथाग्रजाम्

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਮਰਯਾਦਾ-ਸੰਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਅਰਥਾਤ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਗ੍ਰਜਾਂ ਬਾਰੇ—

Verse 4

तदर्थं दशसाहस्रा दानवा युद्ध दुर्मदाः । कुंतप्रासकरा भानुं रुंधन्त्युद्गतकार्मुकाः

ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨਵ—ਭਾਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰਾਸ ਧਾਰੇ, ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾਏ ਹੋਏ—ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 5

तमुद्दिश्य सहस्रांशुं यज्जलं परिक्षिप्यते । सावित्रेण च मन्त्रेण तेषां तज्जायते फलम्

ਉਸ ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਜਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

ते हतास्तेन तोयेन वज्रतुल्येन तत्क्षणात् । प्रमुंचंति सहस्रांशुं नित्यमेव सुरेश्वरि

ਉਸ ਜਲ ਦੇ ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣੀ ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 7

एतस्मात्कारणात्तोयमस्त्ररूपं क्षिपाम्यहम् । संध्या कालं समुद्दिश्य भानुं संध्यां न पार्वति

ਇਸ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਰੂਪ ਜਲ ਛਿੜਕਦਾ ਹਾਂ, ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਕਰਕੇ; ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਇਹ ਸੰਧਿਆ-ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ।

Verse 8

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदुत्तरतः स्थितः । उदयार्थं रविं यान्तं निरुन्धन्ति च दारुणाः

ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਖੜੇ ਲੋਕ ਉਹੀ ਆਚਰਣ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੱਤਾ ਉਗਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਰਵਿ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।

Verse 9

तेऽपि संध्याजलैर्देवि निहता ब्राह्मणोत्तमैः । मया च तं विमुञ्चंति मूर्च्छिता निपतन्ति च

ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿਆ-ਜਲ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

एतस्मात्कारणाद्देवि सन्ध्ययोरुभयोरपि । अहं चान्ये च विप्रा ये ते नमंति दिवाकरम्

ਇਸ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੋਹਾਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਿਵਾਕਰ—ਸੂਰਯ ਦੇਵ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 11

तस्मात्त्वं गृहमागच्छ त्यक्त्वेर्ष्यां पर्वतात्मजे । प्रशस्यां त्वां परित्यक्त्वा नान्यास्ति हृदये मम

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਹਾੜ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਈਰਖਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਘਰ ਆ ਜਾ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 12

देव्युवाच । निष्कामो वा सकामो वा संध्यां स्त्रीसंज्ञितामिमाम् । यत्त्वं नमसि देवेश तन्मे दुःखं प्रजायते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋਵੇਂ ਜਾਂ ਸਕਾਮ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸਰੂਪ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

Verse 13

तस्माद्गङ्गापरित्यागं सन्ध्यायाश्च विशेषतः । यावन्न कुरुषे देव तावत्तुष्टिर्न मे भवेत्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਗੰਗਾ ਦਾ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ—ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 14

एवमुक्त्वाऽथ सा देवी विशेषव्रतमास्थिता । अवमन्य महादेवं प्रार्थयानमपि स्वयम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 16

न च साम्ना व्रजेत्तुष्टिं कथंचिदपि पार्वती । मृषेर्ष्यांधारिणी देवी नैतत्स्वल्पं हि कारणम्

ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੌਤ ਨਾਲ ਭੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਈ; ਅਣਉਚਿਤ ਈਰਖਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ।

Verse 17

ततो मन्त्रप्रभावं तं विज्ञाय परमेश्वरः । ध्यानं धृत्वा सुसूक्ष्मेण ज्ञानेनाथ स्वयं ततः

ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤਿ ਗੂੜ੍ਹੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 18

तमेव मन्त्रं मन्त्रेण न्यासेन च विशेषतः । सम्यगाराधयामास संपूज्यात्मानमात्मना

ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਿਆਸ ਦੁਆਰਾ, ਉਸ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਰਾਧਿਆ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 19

ततः स चिन्तयामास किमेतत्कारणं स्थितम् । विरक्ताऽपि ममोत्कण्ठां येनैषा प्रकरोति न

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: “ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਣ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ (ਦੇਵੀ) ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਕੰਠਾ ਨਹੀਂ ਜਗਾਉਂਦੀ?”

Verse 21

तस्मान्नास्ति परः कश्चित्पूज्यपूज्यः स एव च । ऐश्वर्यात्सर्वदेवानामीशानस्तेन निर्मितः

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 22

एवं यावत्स ईशानः समाराधयति प्रभुः । तावद्देवी समायाता मन्त्राकृष्टा च यत्र सः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਦੇਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਓਥੇ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੀ।

Verse 23

ततः प्रोवाच तं देवं प्रणिपत्यकृतांजलिः । ज्ञातं मया विभो सर्वं न मां त्यज तव प्रियाम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਭੋ! ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹਾਂ।”

Verse 24

तस्मादागच्छ गच्छावो यत्र त्वं वाञ्छसि प्रभो । क्षम्यतां देव मे सर्वं न कृतं यद्वचस्तव

“ਇਸ ਲਈ ਆਓ; ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਸਭ ਭੁੱਲ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।”

Verse 25

ततस्तुष्टो महादेवस्तामालिङ्ग्य शुचिस्मिताम् । इदमूचे विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸੀ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 26

यैषा त्वयाऽत्मभूतोत्था निर्मिता परमा तनुः । एतां या कामिनी काचित्पूजयिष्यति भक्तितः । अनेनैव विधानेन तस्या भर्ता भविष्यति

“ਇਹ ਪਰਮ ਤਨੂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ—ਜੋ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 27

तृतीयायां विशेषेण यावत्संवत्सरं शुभे । सा लभिष्यति सत्कान्तं पुत्रदं सर्वकामदम्

ਤ੍ਰਿਤੀਯਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਪੂਰੇ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ (ਵ੍ਰਤ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ) ਉਹ ਸਤਕਾਂਤ—ਉੱਤਮ ਪਤੀ—ਪੁੱਤਰ-ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 28

तथैतां मामकीं मूर्तिमीशानाख्यां च ये नराः । तेषां दुष्टापि या कान्ता सौम्या चैव भविष्यति

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਨਰ ਮੇਰੀ ਇਸ ਈਸ਼ਾਨਾ ਨਾਮਕ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਭਾਵੇਂ ਦੁਰਭਾਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਭਾਵਕੋਂਮਲ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 29

ये पुनः कन्यकाहेतोः पूजयिष्यंति भक्तितः । यां कन्यां मनसि स्थाप्य तां लभिष्यन्त्यसंशयम्

ਅਤੇ ਜੋ ਭਕਤਿ ਨਾਲ ਕਨਿਆ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਸ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ (ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨਗੇ), ਉਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 30

निष्कामाश्चापि ये मर्त्या पूजयिष्यंति सर्वदा । ते यास्यंति परां सिद्धिं जरामरणवर्जिताम्

ਅਤੇ ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 31

एवमुक्त्वा महादेवो वृषमारोप्य तां प्रियाम् । स्वयमारुह्य पश्चाच्च कैलासं पर्वतं गतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ; ਫਿਰ ਆਪ ਪਿੱਛੋਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 32

नारद उवाच तस्मात्तव सुतेयं या तामाराधयतु द्रुतम् । पञ्चपिण्डमया गौरीं यावत्संवत्सरं शुभाम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਧੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਗੌਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਸ਼ੁਭ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਕਰੇ।

Verse 33

तृतीयायां विशेषेण ततः प्राप्स्यति सत्पतिम् । मुखप्रेक्षमतिप्रीतं रूपादिभिर्गुणैर्युतम्

ਫਿਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਤੀਯਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 34

शांडिल्युवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदः प्रययौ ततः । तीर्थयात्रां प्रति प्रीत्या मम मात्रा विसर्जितः

ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤਦੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ।

Verse 35

मयापि च तदादेशात्कौमार्येपि च संस्थया । पूजया वत्सरं यावत्पूजिता पतिकाम्यया

ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ—ਕੁਆਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ—ਪਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ (ਗੌਰੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 36

तृतीयायां विशेषेण मार्गमासादितः शुभे । नैवेद्यैर्विविधैर्दानैर्गंधमाल्यानुलेपनैः

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਤੀਯਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਮਾਸ (ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼) ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭੋਗ, ਦਾਨ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਪ ਆਦਿ ਨਾਲ (ਉਪਾਸਨਾ) ਕੀਤੀ।

Verse 37

तत्प्रभावादयं प्राप्तो जैमिनिर्नाम सद्द्विजः । कात्यायनि यथा दृष्टस्त्वया किं कीर्तितैः परैः

ਉਸ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਜੈਮਿਨੀ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 38

तस्मात्त्वमपि कल्याणि पूजयैनां समाहिता । संप्राप्स्यसि सुसौभाग्यं मैत्रेय्या सदृशं शुभे

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਤ੍ਰੇਯ੍ਯਾ ਵਰਗਾ ਉੱਤਮ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 39

त्वया न पूजिता चेयं कौमार्ये वर्तमानया । यावत्संवत्सरं गौरी तृतीयायां न चाधिकम्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕੁਆਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਇਸ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ—ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—

Verse 40

सापत्न्यं तेन संजातं सौभाग्येपि निरर्गले । यथोक्तविधिना देवी सत्यमेतन्मयोदितम्

ਉਸੇ ਕਾਰਨ, ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਅਡੋਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਸੌਤਣ ਵਾਲੀ ਦਸ਼ਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਹੇ ਦੇਵੀ-ਸਮਾਨੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸੱਚ ਹੈ—ਉਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 41

सूत उवाच । श्रुत्वा कात्यायनी सर्वं शांडिल्या यत्प्रकीर्तितम् । ततः प्रणम्य तां पृष्ट्वा स्वमेव भवनं ययौ

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯਾ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 42

मार्गशीर्षेऽथ संप्राप्ते तृतीयादिवसे सिते । तां देवीं पूजयामास वर्षं यावकृतक्षणा

ਫਿਰ ਜਦ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਰੰਭੀ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਤ ਸਮਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 43

गौरिणीर्भोजयामास मृष्टान्नैर्भोजनै रसैः । तैलक्षारपरित्यक्तैर्गन्धैः कुंकुमपूर्वकैः

ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ-ਪੂਜਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲੇ ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ, ਪੋਸ਼ਕ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਪਕਵਾਨ ਖਵਾਏ; ਤੇਲ ਅਤੇ ਖਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਆਦਿਕ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 44

ततस्तु वत्सरे पूर्णे याज्ञवल्क्यस्तदन्तिकम् । गत्वा प्रोवाच किं कष्टं त्वं करोषि शुचिस्मिते

ਫਿਰ ਜਦ ਵਰ੍ਹਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ, “ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?”

Verse 45

मया कांतेन रक्तेन कामदेन सदैव तु । तस्मादागच्छ गच्छाव स्वमेव भवनं शुभे

“ਮੈਂ—ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮ—ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇੱਥੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਆ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ।”

Verse 46

एवमुक्त्वा तु तां हृष्टां गृहीत्वा दक्षिणे करे । जगाम भवनं पश्चात्पुलकांकितगात्रजाम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥੋਂ ਫੜ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛਾ ਗਏ।

Verse 47

ततः परं तया सार्धं वर्तते हर्षिताननः । मैत्रेय्या सहितो यद्वदविशेषेण सर्वदा

ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ੍ਯਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਿਨਾ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਵਰਤਦਾ ਸੀ।

Verse 48

ततः संजनयामास तस्यां पुत्रं गुणान्वितम् । कात्यायनाभिधानं च यज्ञ विद्याविचक्षणम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਸੀ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਸੀ।

Verse 49

पुत्रो वररुचिर्यस्य बभूव गुणसागरः । सर्वज्ञः सर्वकृत्येषु वेदवेदांगपारगः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਰਰੁਚਿ ਸੀ—ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਸੀ।

Verse 50

स्थापितोऽत्र शुभे क्षेत्रे येन विद्यार्थिनां कृते । समाराध्य विशेषेण चतुर्थ्यां शुक्लवासरे

ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ (ਦੇਵਤਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ।

Verse 51

महागणपतिर्भक्त्या सर्वविद्याप्रदायकः । यस्तस्य पुरतो विप्राः शांतिपाठविधानतः

ਉਹ ਮਹਾਗਣਪਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਂਤਿਪਾਠ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਗਲ-ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

गृह्णाति पुष्पमालां यः पठेच्छक्त्या द्विजोत्तमाः । वेदांतकृत्स विप्रः स्यात्सदा जन्मनिजन्मनि

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਤੁਤੀਆਂ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਨਮੋਂ-ਜਨਮ ਵੇਦਾਂਤ-ਨਿਪੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 53

अशक्त्या चाथ पाठस्य यो गृह्णाति धनेन च । स विशेषाद्भवेद्विप्रो वेदवेदांगपारगः

ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 54

विदुषां स गृहे जन्म याज्ञिकानां सदा लभेत् । न कदाचित्तु मूर्खार्णां निन्दितानां कथञ्चन

ਉਹ ਸਦਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਨਿਸ਼ਠ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾਏਗਾ; ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗਾ।

Verse 131

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ईशानोत्पत्तिपंचपिंडिकागौरीमाहात्म्य वररुचिस्थापितगणपतिमाहात्म्यवर्णनं नामैकत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, “ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ; ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੰਚਪਿੰਡਿਕਾ-ਗੌਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ; ਅਤੇ ਵਰਰੁਚੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਉੱਤਰ-ਸ਼ਤਤਮ (੧੩੧ਵਾਂ) ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।