Adhyaya 130

Verse 1

ऋषय ऊचुः । याज्ञवल्क्यसुतः सूत यस्त्वया परिकीर्तितः । कतमा तस्य माताभूत्सर्वं नो ब्रूहि विस्तरात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ! ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਦੇ ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੌਣ ਸੀ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

सूत उवाच । तस्य भार्याद्वयं श्रेष्ठमासीत्सर्वगुणान्वितम् । एका गुणवती तस्य मैत्रेयीति प्रकीर्तिता

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਣਵਤੀ ਪਤਨੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।”

Verse 3

ज्येष्ठा चान्याथ कल्याणी ख्याता कात्यायनीति च । यस्याः कात्यायनः पुत्रो वेदार्थानां प्रजल्पकः

ਅਤੇ ਦੂਜੀ, ਜੇਠੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣਮਈ, ‘ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਾਕ੍ਪਟੁ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ।

Verse 4

ताभ्यां कुण्डद्वयं तत्र संतिष्ठति सुशोभनम् । यत्र स्नाता नरा यांति लोकांस्तांश्च महोदयान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਦੋ ਕੁੰਡਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਜੋੜੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਉਤਥਾਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

कात्यायन्याश्च तीर्थस्य शांडिल्यास्तीर्थमुत्तमम् । पतिव्रतात्वयुक्तायास्तथान्यत्तत्र संस्थितम्

ਉੱਥੇ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਾਰੀ ਲਈ ਹੋਰ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 6

यत्र कात्यायनी प्राप्ता शांडिल्या प्रतिबोधिता । वैराग्यं परमं प्राप्ता सपत्नीदुःखदुःखिता

ਉਸ ਥਾਂ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਆਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯਾ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਈ; ਸੌਤਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 8

तत्र या कुरुते स्नानं तृतीयायां समाहिता । नारी मार्गसिते पक्षे सा सौभाग्यवती भवेत् । अथ दौर्भाग्यसंपन्ना काणा वृद्धाऽथ वामना । अभीष्टा जायते सा च तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਜੋ ਨਾਰੀ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਹਾਗਵਤੀ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਭਾਗੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇ—ਇੱਕ ਅੱਖੋਂ ਕਾਣੀ, ਬੁੱਢੀ ਜਾਂ ਠਿਗਣੀ—ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । कीदृक्सपत्निजं दुःखं कात्यायन्या उपस्थितम् । उपदेशः कथं लब्धः शांडिल्याः सूत कीदृशः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਉੱਤੇ ਸੌਤਣ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ? ਅਤੇ ਹੇ ਸੂਤ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ?

Verse 10

कात्यायन्या समाचक्ष्व कौतुकं नो व्यवस्थितम् । सामान्यो भविता नैष उपदेशस्तयेरितः

ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਘਟਨਾ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਧਾਰਣ ਨਹੀਂ, ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

Verse 11

सूत उवाच । मैत्रेय्या सह संसक्तं याज्ञवल्क्यं विलोक्य सा । कात्यायनी सुदुःखार्ता संजाता चेर्ष्यया ततः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਨਾਲ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੂੰ ਘਣੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ; ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਈਰਖਾ ਜਾਗ ਉੱਠੀ।

Verse 12

सा न स्नाति न भुंक्ते च न हास्यं कुरुते क्वचित् । केवलं बाष्पपूर्णाक्षी निःश्वासाढ्या बभूव ह

ਉਹ ਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਹਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ; ਉਹ ਲੰਬੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 13

ततः कदाचिदेवाथ फलार्थं निर्गता बहिः । अपश्यच्छांडिलीनाम पतिपार्श्वे व्यवस्थिताम्

ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 14

कृतांजलिपुटां साध्वी विनयावनता स्थिताम् । सोऽपि तस्या मुखासक्तः सानुरागः प्रसन्नदृक्

ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਨਾਰੀ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਨਿਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਅਨੁਰਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 15

गुणदोषोद्भवां वार्तामापृच्छ्याकथयत्तथा । सा च तौ दंपती दृष्ट्वा संहृष्टावितरेतरम्

ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਹ, ਉਸ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਈ।

Verse 16

चित्ते स्वे चिंतयामास सुधन्येयं तपस्विनी । यस्याः पतिर्मुखासक्तो गुणदोषप्रजल्पकः । सानुरागश्च सुस्निग्धो नान्यां नारीं बिभर्त्ति च

ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: “ਧੰਨ ਹੈ ਇਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸਾਧਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤਿ ਸਨੇਹੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।”

Verse 17

एवं संचित्य सा साध्वी भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । जगाम स्वाश्रमं पश्चान्निंद्यमाना स्वकं वपुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ-ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦੀ ਰਹੀ।

Verse 18

ततः कदाचिदेकांते स्थितां तां शांडिलीं द्विजाः । बहिर्गते भर्तरि च तस्याः कार्येण केनचित्

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਦ (ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦਾ) ਮੌਕਾ ਬਣਿਆ।

Verse 19

कात्यायनी समागम्य ततः पप्रच्छ सादरम् । वद कल्याणि मे कंचिदुपदेशं महोदयम्

ਤਦ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਤਥਾਨ ਦੇਵੇ।”

Verse 20

मुखप्रेक्षः सदा भर्त्ता येन स्त्रीणां प्रजायते । नापमानं करोत्येव दुरुक्तवचनैः क्वचित्

ਜੋ ਪਤੀ ਸਦਾ ਮੁਖ-ਪ੍ਰੇਖੀ, ਧਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਠੋਰ, ਦੁਸ਼ਬਚਨ ਬੋਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 21

नान्यां संगच्छते नारीं चित्तेनापि कथंचन । अहं भर्तुः कृतैर्दुःखैरतीव परिपीडिता । सपत्नीजैर्विशेषेण तस्मान्मे त्वं प्रकीर्तय

ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਂ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਿਤ ਹਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੌਤਣਾਂ ਕਰਕੇ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯਾ, ਮੈਨੂੰ ਉਪਾਯ ਦੱਸੋ।

Verse 22

यथा ते वशगो भर्त्ता संजातः कामदः सदा । मनसापि न संदध्यान्नारीमेष कथंचन

ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਨਾਰੀ ਵੱਲ ਨਾ ਝੁਕੇ।

Verse 23

शांडिल्युवाच । शृणु साध्वि प्रवक्ष्यामि तवाहं गुह्यमुत्तमम् । यथा ममाभवद्वश्यो मुखप्रेक्षस्तथा पतिः

ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਉੱਤਮ ਭੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੁਖ-ਪ੍ਰੇਖੀ ਬਣਿਆ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।”

Verse 24

मम तातः कुरुक्षेत्रे शांडिल्यो मुनिसत्तमः । वानप्रस्थाश्रमेऽतिष्ठत्पूर्वे वयसि संस्थितः

ਮੇਰੇ ਤਾਤ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ—ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਸ ਪੂਰਵ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 25

तत्रैकाहं समुत्पन्ना कन्या तस्य महात्मनः । वृद्धिं गता क्रमेणाथ तस्मिन्नेव तपोवने

ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।

Verse 26

करोमि तत्र शुश्रूषां होमकाले यथोचिताम् । नीवारादीनि धान्यानि नित्यं चैवानयाम्यहम्

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਹੋਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਨੀਵਾਰ ਆਦਿ ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ ਵਰਗੇ ਧਾਨ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो मुनिसत्तमः । आश्रमे मम तातस्य सुश्रांतः समुपागतः

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਜੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤਾਤ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 28

तातादेशात्ततस्तत्र मया स विश्रमः कृतः । पादशौचादिभिः कृत्यैः स्नानाद्यैश्च तथापरैः

ਤਦ ਮੇਰੇ ਤਾਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ; ਪੈਰ ਧੋਣ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 29

ततो भुक्तावसानेऽथ निविष्टः मुखसंस्थित । मम मात्रा परिपृष्टो विनयाद्वरवर्णिनि

ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਮੁਖ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਤਦ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ।

Verse 30

एकेयं कन्यकास्माकं जाते वयसि संस्थिते । संजाता मुनिशार्दूल प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

ਸਾਡੀ ਇਕੋ ਹੀ ਧੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 31

तदस्याः कीर्तय क्षिप्रं सुखोपायं सुखोदयम् । व्रतं वा नियमं वा त्वं होमं वा मन्त्रमेव वा

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਉਪਾਯ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ—ਵ੍ਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਯਮ, ਹੋਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 32

येन चीर्णेन भर्त्ता स्यात्सुसौम्यः सद्गुणान्वितः । प्रियंवदो मुखप्रेक्षः परनारीपराङ्मुखः

ਜਿਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪਤੀ ਮਿਲੇ ਜੋ ਅਤਿ ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਮੁਖ ਮਨੋਹਰ, ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਨਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 33

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिस्तदनंतरम् । चिरं ध्यात्वा वचः प्राह प्रसन्नवदनस्ततः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ—ਲੰਮਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ—ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਖ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 34

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पञ्चपिंडा व्यवस्थिता । गौरी गौर्या स्वयं तत्र स्थापिता परमेश्वरी

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 35

तामेषा वत्सरं यावच्छ्रद्धया परया युता । सदा पूजयतु प्रीत्या तृतीयायां विशेषतः

ਇਹ ਕੁੜੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਕ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਤੀਯਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ।

Verse 36

ततो वर्षांतमासाद्य संप्राप्स्यति यथोचितम् । भर्त्तारं नात्र संदेहो यादृग्रूपं यथोचितम्

ਫਿਰ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਯੋਗ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ—ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣ ਵਾਲਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 37

तत्र पूर्वं गता गौरी परित्यज्य महेश्वरम् । गंगेर्ष्यया महाभागे ज्ञात्वा क्षेत्रं सुसिद्धिदम्

ਪਹਿਲਾਂ ਗੌਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗਈ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ।

Verse 38

ततः सा चिंतयामास कां देवीं पूजयाम्यहम् । सौभाग्यार्थं यतोऽन्या मां पूजयंति सुरस्त्रियः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ‘ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?’

Verse 39

तस्मादहं प्रभक्त्याढ्या स्वयमात्मानमेव च । आत्मनैव कृतोत्साहा पूजयिष्यामि सिद्धये

ਇਸ ਲਈ ਭਗਤੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਗਾ ਕੇ—ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਜਾਂਗੀ।

Verse 40

ततः प्राणाग्निहोत्रोत्थैर्मंत्रैराथर्वणैः शुभैः । मृत्पिंडान्पंच संयोज्य ह्येकस्थाने समाहिता

ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣਾਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ੁਭ ਆਥਰਵਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।

Verse 41

पृथ्वीमपश्च तेजश्च वायुमाकाशमेव च । तेषु संयोजयामास मृत्पिंडेषु निधाय सा

ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਤੇਜ (ਅੱਗ), ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

महद्भूतानि चैतानि पञ्च देवी यतव्रता । ततः संपूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः

ਇਹ ਪੰਜ ਹੀ ਮਹਾਭੂਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 43

अथ तां तत्र विज्ञाय तपःस्थां गिरजां भवः । तन्मंत्राकृष्टचित्तश्च सत्वरं समुपागतः

ਫਿਰ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 44

प्रोवाच च प्रहृष्टात्मा कस्मात्त्वमिह चागता । मां मुक्त्वा दोषनिर्मुक्तं मुखप्रेक्षं सदा रतम्

ਹਿਰਦੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ—ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ—ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 45

तस्मादागच्छ कैलासं वृषारूढा मया सह । अथवा कारणं ब्रूहि यदि दोषोऽस्ति मे क्वचित्

“ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਚੱਲ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਦੱਸ—ਜੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ।”

Verse 46

देव्युवाच । त्वं मूर्ध्ना जाह्नवीं धत्से मूर्तां पदजलात्मिकाम् । तस्मान्नाहं गमिष्यामि मंदिरं ते कथंचन

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜਾਹਨਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਉਹ ਮੂਰਤ ਜਲ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ-ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

Verse 47

यावन्न त्यजसि व्यक्तं मम सापत्न्यतां गताम् । तथा नित्यं प्रणामं त्वं करोषि वृषभध्वज

“ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸੌਤਨ-ਭਾਵਨਾ (ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਦਤਾ) ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ!”

Verse 48

प्रत्यक्षमपि मे नित्यं संध्यायाश्च न लज्जसे । तस्मादेतत्परित्यज्य कर्म लज्जाकरं परम्

“ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤੂੰ ਨਿੱਤ, ਸੰਧਿਆ-ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ—ਇਹ ਅਤਿ ਲੱਜਾਕਾਰਕ ਕਰਮ ਹੈ।”

Verse 49

आकारयसि मां देव तत्स्याद्यदि मतं मम । अन्यथाहं न यास्यामि तव हर्म्ये कथंचन । एतच्छ्रुत्वा यदिष्टं ते कुरुष्व वृषभध्वज

ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੁਕਮ ਕਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਵਾਂਗੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਕਰ।

Verse 50

देव उवाच नाहं सौख्येन तां गंगां धारयामि सुरेश्वरि

ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 51

भगीरथेन भूपेन प्रार्थितो ज्ञाति कारणात् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तपस्तप्त्वा सुदारुणम्

ਭਗੀਰਥ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 52

येन नो याति पातालं गंगा स्वर्गपरिच्युता । तस्मात्त्वं देव मद्वाक्यात्स्वमूर्ध्ना वह जाह्नवीम्

ਤਾਂ ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਗੰਗਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਜਾਹਨਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰ।

Verse 53

मया तस्य प्रतिज्ञातं धारयिष्याम्यसंशयम् । आकाशाज्जाह्नवीवेगं पतंतं धरणीतले

ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ: ‘ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ’—ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ।

Verse 54

नो चेद्व्रजेत पातालं यदत्र विषयेस्थिम् । ततोऽहं संप्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु

ਜੇ ਇਹ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਨਾਂ ਉਤਰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਟਿਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਭੇਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇੱਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 55

एषा गंगा वरारोहे मम मूर्ध्नो विनिर्गता । हिमवंतं नगं भित्त्वा द्विधा जाता ततः परम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀਏ, ਇਹ ਗੰਗਾ ਮੇਰੇ ਮਸਤਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਹਿਮਵੰਤ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਦੋ ਧਾਰਾਂ ਬਣ ਗਈ।

Verse 56

ततः सिंध्वभिधाना सा पश्चिमं सागरं गता । शतानि नव संगृह्य नदीनां परमेश्वरि

ਫਿਰ ‘ਸਿੰਧੁ’ ਨਾਮੀ ਉਹ ਧਾਰਾ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਈ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨੌ ਸੌ ਪ੍ਰਵਾਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲਏ।

Verse 57

तथा गंगाभिधाना च सैव प्राक्सागरं गता । तावतीश्च समादाय नदीः पर्वतनन्दिनि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਗੰਗਾ’ ਨਾਮੀ ਦੂਜੀ ਧਾਰਾ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਈ, ਹੇ ਪਰਬਤ-ਨੰਦਿਨੀ, ਅਤੇ ਉਤਨੀਆਂ ਹੀ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ।

Verse 58

एवमष्टादशैतानि नदीनां पर्वतात्मजे । शतानि सागरे यांति तेन नित्यं स तिष्ठति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਰਬਤ-ਜਨਮੀਏ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਸੌ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਦਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

सततं शोष्यमाणोऽपि वाडवेन दिवानिशम् । समुद्रसलिलं मेघाः समादाय ततः परम्

ਭਾਵੇਂ ਵਾਡਵ ਅਗਨੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਕਾਉਂਦੀ ਰਹੇ, ਤੱਥਾਪਿ ਮੇਘ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ…

Verse 60

मर्त्यलोके प्रवर्षंति ततः सस्यं प्रजायते । सस्येन जीवते लोकः प्रभवन्ति मखास्तथा । मखांशेन सुराः सर्वे तृप्तिं यांति ततः परम्

ਫਿਰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਵਰ੍ਹਦੀ ਹੈ; ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅੰਨ-ਧਾਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਅੰਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਪ੍ਰਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

एतस्मात्कारणान्मूर्ध्नि देवि गंगां दधाम्यहम् । न स्नेहात्कामतो नैव जगद्येन प्रवर्तते

ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ; ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਗਤੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

Verse 62

अथवा सन्त्यजाम्येनां यदि मूर्ध्नः कथंचन । तद्दूरं वेगतो भित्त्वा पृथ्वीं याति रसातलम्

ਅਥਵਾ ਜੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗੇਗੀ।

Verse 63

ततः शोषं व्रजेदाशु समुद्रः सरितां पतिः । और्वेण पीयमानोऽत्र ततो वृष्टिर्न जायते । वृष्ट्यभावाज्जगन्नाशः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਤਦ ਸਮੁੰਦਰ—ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ—ਤੁਰੰਤ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਔਰਵ ਅਗਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਫਿਰ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਰਖਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 64

एवं गंगाकृते प्रोक्तं मया तव सुरेश्वरि । शृणु सन्ध्याकृतेऽन्यच्च येन तां प्रणमाम्यहम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਗੰਗਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸੰਧਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਰ ਭੇਦ ਵੀ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।