Adhyaya 129

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति याज्ञवल्क्यसमुद्रवः । आश्रमो लोक विख्यातो मूर्खाणामपि सिद्धिदः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ—ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ-ਸਮੁਦ੍ਰਵ। ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 2

यत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं याज्ञवल्क्येन धीमता । संप्राप्ता निखिला वेदा गुरुणाऽपहृताश्च ये

ਜਿੱਥੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਟਾਏ ਗਏ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਮੁੜ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कोऽसौ गुरुरभूत्तस्य याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । पाठयित्वा पुनर्येन हृता वेदा महात्मना

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਕੌਣ ਗੁਰੂ ਸੀ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਫਿਰ ਵੇਦ ਮੁੜ ਹਟਾ ਲਏ?

Verse 4

किमर्थं च समाचक्ष्व सूतपुत्रात्र विस्तरात् । कौतुकं परमं जातं सर्वेषां नो द्विजन्मनाम्

ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਸਾਡੇ ਸਭ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਕੌਤੁਹਲ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्ब्राह्मणशार्दूलः शाकल्य इति विश्रुतः । भार्गवान्वयसंभूतो वेद वेदांगपारगः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ, ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ।

Verse 6

बृहत्कल्पे पुरा विप्रा वर्धमाने पुरोत्तमे । बहुशिष्यसमायुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

ਪੁਰਾਤਨ ਬ੍ਰਿਹਤਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਰਧਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਵੇਦ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 7

स सदा प्रातरुत्थाय विद्यादानं प्रयच्छति । शिष्येभ्यश्चानुरूपेभ्यः प्रसादाद्विजसत्तमाः

ਉਹ ਸਦਾ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਯੋਗ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 8

चकार स तदा विप्राः पौरोहित्यं महीपतेः । सूर्यवंशप्रसूतस्य सुप्रियस्य महात्मनः

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉਹ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਪ੍ਰਿਯ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੌਰੋਹਿਤ੍ਯ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 9

स तस्य धर्मकृत्यानि सर्वाण्येव दिनेदिने । कृत्वा स्वगृहमभ्येति पूजितस्तेन भूभुजा

ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 10

एकं शिष्यं समारोप्य शांत्यर्थं तस्य भूपतेः । कथयित्वा प्रमाणं च विधानं होमसंभवम्

ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਿਹੋਮ ਦੇ ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 11

शिष्योऽपि सकलं कृत्वा तत्कर्म सुसमाहितः । आशीर्वादं प्रदत्त्वा च भूपतेर्गृहमेति च

ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਕਰਮ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 12

एवं प्रकुर्वतस्तस्य शाकल्यस्य महात्मनः । पौरोहित्यं गतः कालः कियन्मात्रो द्विजोत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਿਆ?

Verse 13

तदा वैवाहिके काले शप्तो यः शंभुना स्वयम् । सुनिंद्यां विकृतिं दृष्ट्वा तस्य वेद्यां गतस्य च

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਨਿੰਦਣਯ ਵਿਕਾਰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੇਦੀ ਵੱਲ ਗਿਆ…

Verse 14

अथ तं योजयामास शांत्यर्थं नृपमंदिरे । याज्ञवल्क्यं स शाकल्यः प्रतिपद्यागतं तदा

ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੇ ਰਾਜਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਏ ਯਾਜ्ञਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੂੰ।

Verse 15

सोऽपि तारुण्यगर्वेण वेश्याकरजविक्षतः । सर्वांगेषु सुनिर्लज्जः प्रकटांगो जगाम वै

ਉਹ ਵੀ ਯੌਵਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਖੁਰਚਿਆ ਗਿਆ; ਨਿਰਲੱਜ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 16

ततश्च शांतिकं कृत्वा जपांते भूपतिं च तम् । शांतोदकप्रदानाय हस्यमानो जनैर्ययौ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ ਜਪ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਿ-ਜਲ ਦੇਣ ਲਈ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਪਰ ਲੋਕ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ।

Verse 17

पार्थिवोऽपि च तं दृष्ट्वा तादृग्रूपं विटं द्विजम् । नाशीर्जग्राह तेनोक्तां वाक्यमेतदुवाच ह

ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ—ਮਾਨੋ ਰੰਗੀਲਾ ਵਿਟ—ਉਸ ਦੀ ਕਹੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਵਾਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 18

उच्छिष्टोऽहं द्विजश्रेष्ठ शय्यारूढो व्यवस्थितः । अत्र शालोद्भवे स्तंभे तस्मादेतज्जलं क्षिप

“ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਲ ਇੱਥੇ, ਸ਼ਾਲ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਗੇ ਇਸ ਸਤੰਭ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਦੇ।”

Verse 19

सोऽपि सावज्ञमाज्ञाय तं भूपं कुपिताननः । तं च स्तंभं समुद्दिश्य ध्यात्वा तद्ब्रह्म शाश्वतम्

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੁਖ ਲਾਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਤੰਭ ਵੱਲ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 20

द्यां त्वमालिख्य इत्येव प्रोक्त्वा मंत्रं च याजुषम् प्राक्षिपच्छांतिकं तोयं तस्य मूर्धनि सत्वरम्

“ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਖੇਂਗਾ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਯਜੁਰਵੇਦੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਜਲ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

ततः स पतिते तोये स्तंभः पल्लवशोभितः । तत्क्षणादेव संजज्ञे फल पुष्पैर्विराजितः

ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਜਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਹ ਸਤੰਭ ਨਵੇਂ ਪੱਲਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸੇ ਖਿਨ ਹੀ ਫਲਾਂ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 22

तं दृष्ट्वा पार्थिवः सोऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पश्चात्तापं विधायाथ वाक्यमेतदुवाच ह

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੱਲ ਗਈਆਂ; ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 23

अभिषेकं द्विजश्रेष्ठ ममापि त्वं प्रयच्छ भोः । अनेनैव तु मन्त्रेण शुचित्वं मे व्यवस्थितम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 24

याज्ञवल्क्य उवाच । ममाभिषेकदानस्य त्वमनर्होऽसि पार्थिव । तस्माद्यास्याम्यहं सद्यो यत्रस्थः स गुरुर्मम

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਯੋਗ ਤੂੰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 25

राजोवाच । तव दास्यामि वस्त्राणि वाहनानि वसूनि च । तस्माद्यच्छाभिषेकं मे मन्त्रेणाऽनेन सांप्रतम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਧਨ ਵੀ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 26

याज्ञवल्क्य उवाच । न होमांतं विना मन्त्रः स्फुरते पार्थिवोत्तम । अभिषेकविधौ प्रोक्तो यः पूर्वं पद्मयोनिना । तस्मान्नाहं करिष्यामि तव यद्वै हृदि स्थितम्

ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹੋਮ ਨਾਲ ਅੰਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਗ੍ਰਹ ਹੈ।

Verse 27

इत्युक्त्वा वचनं भूपं याज्ञवल्क्यः स वै द्विजः । जगाम स्वगृहं तूर्णं निस्पृहत्वं समाश्रितः

ਇਉਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 28

अपरेऽह्नि समायातं शाकल्यमथ भूपतिः । प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜ੍ਹਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 29

यस्त्वया प्रेषितः कल्य शिष्यो ब्राह्मणसत्तमः । शांत्यर्थं प्रेषणीयश्च भूयोऽप्येवं गृहे मम

ਹੇ ਕਲਿਆਣਮਯ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇਰਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 30

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततो गत्वा निजालयम् । याज्ञवल्क्यं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ,” ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

अद्यापि त्वं नरेंद्रस्य शांत्यर्थं भवने व्रज । विशेषात्पार्थिवेंद्रेण समाहूतोऽसि पुत्रक

ਅੱਜ ਵੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ (ਸ਼ਾਂਤਿ) ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਨਰੇਂਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਜਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।

Verse 32

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तात गमिष्यामि शांत्यर्थं तस्य मंदिरे । अवलेपेन युक्तस्य शुद्ध्या विरहितस्य च

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 33

मया तस्याभिषेकार्थं सलिलं चोद्यतं च यत् । सलिलं तेन तत्काष्ठे समादिष्टं कुबुद्धिना

ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਜਲ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਉਹੀ ਜਲ ਉਸ ਕੁਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ ਢਾਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

ततो मयापि तत्रैव तत्क्षणात्सलिलं च यत् । तस्मिन्काष्ठे परिक्षिप्तं नीतं वृद्धिं च तत्क्षणात्

ਤਦ ਮੈਂ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ, ਉਸੇ ਪਲ, ਉਹ ਜਲ ਉਸ ਲੱਕੜ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਵਧ ਕੇ ਇਕਦਮ ਫੈਲ ਗਿਆ।

Verse 35

शाकल्य उवाच । अत एव विशेषेण समाहूतोऽसि पुत्रक । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ नावज्ञेया महीभुजः

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਓਥੇ ਜਲਦੀ ਜਾ; ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 36

अपमानाद्भवेन्मानं पार्थिवानामसंशयम् । यः करोति पुनस्तत्र मानं न स भवेत्प्रियः

ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨ-ਭਾਵ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 37

कोपप्रसाद वस्तूनि विचिन्वंतीह ये सदा । आरोहंति शनैर्भृत्या धुन्वंतमपि पार्थिवम्

ਇੱਥੇ ਜੋ ਸੇਵਕ ਸਦਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਦ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਕਾਂਪਦਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 38

समौ मानापमानौ च चित्तज्ञः कालवित्तथा । सर्वंसहः क्षमी विज्ञः स भवेद्राजवल्लभः

ਜਿਸ ਲਈ ਮਾਨ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਜੋ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਖ਼ਿਮਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 39

अपमानमनादृत्य तस्माद्गच्छ नृपालयम् । ममाज्ञापि न लंघ्या त एष धर्मः सनातनः

ਇਸ ਲਈ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ। ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਵੀ ਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 40

याज्ञवल्क्य उवाच । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी परिपाटीव्यतिक्रमात् । करोषि यदि शिष्याणां ये त्वया तत्र योजिताः

ਯਾਜ਼्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਕਰਕੇ ਹੁਕਮ-ਭੰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਜੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 41

तस्माद्यदि बलान्मां त्वं योजयिष्यसि तं प्रति । त्वां त्यक्त्वाऽन्यत्र यास्यामि यतः प्रोक्तं महर्षिभिः

ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 42

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

ਅਹੰਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਵੀ—ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਅਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਕੁਪਥ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ; ਐਸਾ ਪਰਿਤਿਆਗ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 43

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शाकल्यः क्रोधमूर्छितः । ततः प्रोवाच तं भूयो भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ, ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

Verse 44

एकमप्यक्षरं यत्र गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

ਜੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਨਿਰਕਰਜ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 45

तस्माद्गच्छ द्रुतं दत्त्वा मदध्ययनमालयम् । त्यक्त्वा विद्यां मया दत्तां नो चेच्छप्स्याम्यहं तव

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਜਾ—ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਅਧਿਆਪਨ-ਪਾਠ ਵਾਪਸ ਕਰ ਕੇ। ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 46

एवमुक्त्वाभिमंत्र्याथ नादबिंदुसमुद्भवैः । मंत्रैराथर्वणैस्तोयं पानार्थं चार्पयत्ततः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਦ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਥਰਵਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਨ ਲਈ ਉਹ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

Verse 47

सोऽपिबत्तत्क्षणात्तोयं तत्पीत्वा व्याकुलेंद्रियः । उद्गिरद्वांतिधर्मेण तत्त्वविद्याविमिश्रितम्

ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਜਲ ਪੀ ਲਿਆ; ਪੀਣ ਮਗਰੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਂਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—ਉਸ ਨਾਲ ਤੱਤਵ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 48

ततः प्रोवाच तं भूयः शाकल्यं कुपिताननः । एकमप्यक्षरं नास्ति तावकीयं ममोदरे

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮੁਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਆ।”

Verse 49

तस्माच्छिष्योऽस्मि ते नाहं न च मे त्वं गुरुः स्थितः । सांप्रतं स्वेच्छयाऽन्यत्र प्रयास्यामि करोषि किम्

“ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ?”

Verse 50

एवमुक्त्वाऽथ निर्गत्य तस्मात्स्थानाच्चिरंतनात् । पप्रच्छ मानवान्भूयः सिद्धिक्षेत्राणि चासकृत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ (ਸਿੱਧਿਕਸ਼ੇਤਰਾਂ) ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 51

ततस्तस्य समादिष्टं क्षेत्रमेतन्मनीषिभिः । सिद्धिदं सर्वजंतूनां न वृथा स्यात्कथंचन

ਤਦੋਂ ਮਨੀਸ਼ੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 52

आस्तां तावत्तपस्तप्त्वा व्रतं नियममेव वा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सिद्धिः संवसतोऽपि च

ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਵ੍ਰਤ ਜਾਂ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ—ਕੇਵਲ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਹੀ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 53

येनयेन च भावेन तत्र क्षेत्रे वसेज्जनः । तस्यानुरूपिणी सिद्धिः शुभा स्याद्यदि वाऽशुभा

ਜਿਸ-ਜਿਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਰੂਪ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਵੀ।

Verse 54

तच्छ्रुत्वा च द्रुतं प्राप्य क्षेत्रमेतद्द्विजोत्तमाः । भानुमाराधयामास स्थापयित्वा ततः परम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫਿਰ ਆਸਨ/ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਨੂ (ਸੂਰਜ ਦੇਵ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 55

नियतो नियताहारो ब्रह्मचर्यपरायणः । गायत्रं न्यासमासाद्य निर्विकल्पेन चेतसा

ਉਹ ਨਿਯਮਬੱਧ ਸੀ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ; ਗਾਇਤ੍ਰੀ-ਨਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 56

ततश्च भगवांस्तुष्टो वर्षांते तमुवाच सः । दर्शने तस्य संस्थित्वा तेजः संयम्य दारुणम्

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜਸਵੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 57

याज्ञवल्क्य वरं ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते । सर्वमेव प्रदास्यामि नादेयं विद्यते त्वयि

“ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਵੇ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਦੇਯ ਨਹੀਂ।”

Verse 58

याज्ञवल्क्य उवाच । यदि तुष्टः सुरश्रेष्ठ वेदाध्ययनसंभवे । गुरुर्भव ममाद्यैव ममैतद्वांछितं हृदि

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਵੇਦ-ਅਧ੍ਯਯਨ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ ਲਈ—ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੋ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।”

Verse 59

भास्कर उवाच । अहं तव कृपाविष्टस्तेजः संहृत्य तत्परम् । ततश्चात्र समायातस्तेन नो दह्यसे द्विज

ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਸੰਹਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਸੜ ਨ ਜਾਵੇਂ।”

Verse 60

तस्मादत्रैव कुंडे च मंत्रान्सारस्वताञ्छुभान् । वेदोक्तान्क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम

“ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਰਸਵਤੀ-ਜਨਿਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰ—ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ ਹੋਏ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 61

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यत्किंचिद्वेदसंभवम् । पठिष्यसि सकृत्तत्ते कंठस्थं संभविष्यति

ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰੇਂਗਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇਗਾ—ਯਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 62

तत्त्वार्थं प्रकटं कृत्स्नं विदितं ते भविष्यति । मत्प्रसादान्न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਤੱਤਵ-ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 63

अद्यादि मानवः प्रातः स्नात्वा त्वत्र ह्रदे च यः । सावित्रेण च सूक्तेन मां दृष्ट्वा प्रपठिष्यति । तस्मै तत्स्यादसंदिग्धं यत्तवोक्तं मया द्विज

ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਫਲਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 64

याज्ञवल्क्य उवाच । एवं भवतु देवेश यत्त्वयोक्तं वचोऽखिलम् । परं मम वचोऽन्यच्च तच्छृणुष्व ब्रवीमि ते

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਬਾਤ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 65

नाहं मनुष्यधर्माणमुपाध्यायं कथंचन । करिष्यामि जगन्नाथ कृपां कुरु ममोपरि

ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਧਾਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

Verse 66

ततस्तस्या ददौ सूर्यो लघिमा नाम शोभनाम् । विद्यां हि तत्प्रभावाय सुतुष्टेनांतरात्मना

ਤਦੋਂ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਲਘਿਮਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਵਿਦਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 67

ततस्तं प्राह कर्णांते ममाश्वानां प्रविश्य वै । अभ्यासं कुरु विद्यानां वेदाध्ययनमाचर

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਣ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ।”

Verse 68

मन्मुखाद्ब्राह्मणश्रेष्ठ यद्येतत्तव वांछितम् । न ते स्याद्येन दोषोऽयं मम रश्मिसमुद्भवः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੇ ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ—ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ; ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।

Verse 69

एवमुक्तः स तेनाथ वाजिकर्णं समाश्रितः । लघुर्भूत्वाऽपठद्वेदान्भास्करस्य मुखात्ततः

ਇਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਵਾਜਿਕਰਣ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠਾ; ਲਘੁ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦੋਂ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

Verse 70

एवं सिद्धिं समापन्नो याज्ञवल्क्यो द्विजोत्तमाः । कृत्वोपनिषदं चारु वेदार्थैः सकलैर्युतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ—ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਣੀ—ਨੇ ਸਭ ਵੇਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 71

जनकाय नरेंद्राय व्याख्याय च ततः परम् । कात्यायनं सुतं प्राप्य वेदसूत्रस्य कारकम्

ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ—ਵੇਦ-ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ।

Verse 72

त्यक्त्वा कलेवरं तत्र ब्रह्मद्वारि विनिर्मिते । तत्तेजो ब्रह्मणो गात्रे योजयामास शक्तितः

ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਬ੍ਰਹਮ-ਦੁਆਰ’ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 73

तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं च दिवाकरम् । नादबिंदुं पठित्वा च तदग्रे मुक्तिमाप्नुयात्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਦਬਿੰਦੁ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।