Adhyaya 128

Verse 1

सूत उवाच । सत्यसन्धोपि हृष्टात्मा सतां दृष्ट्वा सुखान्विताम् । अभीष्टपतिना युक्तां कृतकृत्यो बभूव ह

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਉਹ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 2

ततस्तस्यैव लिंगस्य दक्षिणां मूर्तिमाश्रितः । दृढं पद्मासनं कृत्वा सम्यग्ध्यानपरायणः

ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪਦਮਾਸਨ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 3

आत्मानमात्मनैवाथ ब्रह्मद्वारेण संस्थितः । ततो निःसारयामास पुलकेन समन्वितः

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਤਰਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਇਆ।

Verse 4

अथ ते ब्राह्मणास्तस्य चमत्कारपुरोद्भवाः । देवता दर्शनार्थाय प्राप्ता दृष्ट्वा कलेवरम्

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਅਤੇ ਕਲੇਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 5

अप्रियं तेजसा हीनं मृतमस्पृश्यतां गतम् । लिंगस्य नातिदूरस्थं दाह्यार्थं यत्नमास्थिताः

ਉਹ ਲਾਸ਼ ਅਪ੍ਰਿਯ, ਤੇਜਹੀਨ, ਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਸਪਰਸ਼ ਮੰਨੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਦਾਹ-ਕਰਮ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 6

यावद्गुर्वीं चितां कृत्वा तमन्वेष्टुं समुद्यताः । तावन्नष्टं शवं तच्च ज्ञायते नैव कुत्रचित्

ਜਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਗੁੱਢੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਚਿਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਲਾਸ਼ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ।

Verse 7

ततश्च विस्मयाविष्टास्तं प्रशंसासमन्वितैः । वचनैर्बहुशो भूयो विकथ्य च मुहुर्मुहुः

ਤਦੋਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਉਹ, ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੇਕ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ, ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 8

ततस्तस्योत्थलिंगस्य सर्वं पूजादिकं च यत् । सर्वे निरूपयामासुः सप्तविंशतिमध्यतः

ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉੱਠੇ ਲਿੰਗ ਲਈ ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।

Verse 9

लिंगानां तद्भवेन्नित्यं सत्यसंधस्य भूपतेः । कामदं भक्तजंतूनां सर्वपातकनाशनम्

ਉਹ ਲਿੰਗ ਸਤ੍ਯ-ਸੰਕਲਪ ਰਾਜੇ ਦਾ ਨਿੱਤ-ਸਥਿਰ ਲਿੰਗ ਬਣ ਗਿਆ; ਭਗਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । चमत्कारनरेंद्रस्य वंशे क्षीणे महामते । आनर्त्ताधिपतिः कोऽन्यस्तत्र राजा बभूव ह

਋ਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਜਦੋਂ ਚਮਤਕਾਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਆਨਰਤ ਦਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ?”

Verse 11

सूत उवाच । बृहद्बले हते भूपे संग्रामे द्विजसत्तमाः । पुत्रबंधुसमायुक्ताः सर्व लोकाः समाययुः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।”

Verse 12

यत्रस्थः स महीपालः सत्यसंधस्तपोन्वितः । शोकोद्विग्नास्ततः प्राहुस्तं भूपं रहसि स्थितम्

ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਸਤ੍ਯ-ਸੰਧ ਅਤੇ ਤਪਸ੍ਵੀ, ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਉਸ ਭੂਪ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।

Verse 13

क्षीणोऽयं तावको वंशो न कश्चिद्विद्यते यतः । दायादोऽपि कथं पृथ्वी संप्रतीयं भविष्यति

“ਤੁਹਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ। ਵਾਰਿਸ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ-ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੇਗਾ?”

Verse 14

अराजके नृपश्रेष्ठ मात्स्यो न्यायः प्रवर्तते । राष्ट्रे चैव पुरे चैव ग्रामे चैव विशेषतः

“ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਦ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ‘ਮੱਛੀ-ਨਿਆਂ’ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ।”

Verse 15

परदाररता ये च ये च तस्करवृत्तयः । सर्वे राजभयाद्राजन्मर्यादां पालयंति वै

“ਜੋ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਚੋਰੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਰਾਜ-ਦੰਡ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 16

तस्मात्त्वं तप उत्सृज्य राज्यं पूर्वक्रमागतम् । कुरु राज्यं तथा दारान्पुत्रार्थं प्राप्य मा चिरम्

“ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਤਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਇਆ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ। ਰਾਜ ਕਰ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਲਈ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਕੇ ਪਤਨੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੀਂ।”

Verse 17

राजोवाच । संन्यस्तोऽहं द्विजश्रेष्ठा न राज्यं कर्तुमुत्सहे । न सुतानां न दाराणां संग्रहं च कथंचन

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਪਤਨੀ ਦੀ, ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 18

तत्पुत्रार्थं प्रवक्ष्यामि युष्माकं स्वामिनः कृते । उपायं येन राजा स्यादानर्त्तो लोकपालकः

ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਆਮੀ ਲਈ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਮੈਂ ਇੱਕ ਉਪਾਯ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ—ਜੋ ਹੁਣ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਕ ਬਣ ਸਕੇ।

Verse 19

जामदग्न्येन रामेण यदा क्षत्रं निपातितम् । गर्भस्थमपि कार्त्स्न्येन कोपोपहतचेतसा

ਜਦੋਂ ਜਾਮਦਗ್ನ੍ਯ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਕ੍ਰਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਵਰਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ—

Verse 20

ततः क्षत्रियभार्याः प्रागृतुस्नानात्समाययुः । ब्राह्मणान्पुत्रजन्मार्थं न कामार्थं कथंचन

ਤਦੋਂ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਤੁ-ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਜਨਮ ਦੇ ਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਲਈ ਕਦੇ ਭੀ ਨਹੀਂ।

Verse 21

ततः पुत्राः समुत्पन्नास्तेजोवीर्यसमन्विताः । क्षेत्रजा भूमिपालानां संजाताश्च महीक्षितः

ਤਦੋਂ ਤੇਜ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹ ਖੇਤਰਜ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਮਹੀਪਤਿ ਰਾਜੇ ਬਣੇ।

Verse 22

तस्माद्बृहद्बलस्यैता भार्यास्तिष्ठंति या जनाः । ब्राह्मणांस्ता उपागम्य ऋतुस्नाता यथोचितान्

ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਦੀਆਂ ਜੋ ਪਤਨੀਆਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਿਤੁ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ।

Verse 23

लभिष्यंति च पुत्रांस्तास्तेभ्यः क्षत्रियपुंगवान् । ये भूमिं पालयिष्यंति पालयिष्यंति च प्रजाः

ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੀਆਂ—ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸਮਾਨ—ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਵੀ ਪਾਲਣਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਗੇ।

Verse 24

तथाऽत्रास्ति शुभं कुण्डं वासिष्ठं पुत्रजन्मदम् । यत्र स्नाता ऋतौ नारी सद्यो गर्भवती भवेत् । अमोघरेताः कांता च स्नानादत्र प्रजायते

ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡ ਹੈ—ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਕੁੰਡ—ਜੋ ਪੁੱਤਰ-ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਜਦ ਨਾਰੀ ਰਿਤੁ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਅਮੋਘ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

ये पूर्वं क्षत्रिया जाता ब्राह्मणैः क्षत्रिणीषु च । ते सर्वे तत्प्रभावेन संजाता नात्र संशयः

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 26

ययायया द्विजो यश्च क्षत्रिण्याऽभूद्वृतः पुरा । तया सह समागत्य स्नातं मन्त्रपुरस्कृतम्

ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਆ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ (ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰ ਸਹਿਤ) ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 27

सकृन्मैधुनसंसर्गात्ततस्तीर्थप्रभावतः । सर्वासां यत्सुता जाता दुहिता न कथंचन

ਫਿਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਕ ਵਾਰ ਦੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਹੀ, ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

Verse 28

ये केचित्पुत्रदा मंत्राश्चातुश्चरणासंभवाः । ते सर्वेऽत्र वसिष्ठेन प्रयुक्ताः क्षत्त्रमिच्छता

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੱਤਰ-ਦਾਤਾ ਮੰਤਰ ਹਨ—ਚੌਗੁਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਖੱਤ੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ।

Verse 29

दंपत्योः स्नानमात्रेण जातेऽत्र स्यात्सुपुत्रकः । तस्मात्सुपुत्रदंनाम कुण्डमेतन्निगद्यते

ਇੱਥੇ ਦੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕੁੰਡ ਨੂੰ “ਸੁਪੁੱਤਰਦਾ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

तस्माद्भार्याः समस्तास्ता बृहद्बलसमुद्भवाः । अत्र स्नानं प्रकुर्वंतु यथोक्तविधिना जनाः

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ—ਹੇ ਲੋਕੋ, ਯਥੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ।

Verse 31

नैव किंचिदसत्यं स्यान्न च निंदाकरं तथा । श्रूयते च यतः श्लोकः पूर्वाचार्यैरुदाहृतः

ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੰਦਾਯੋਗ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਵ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

Verse 32

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्त्रमश्मनो लोहमुच्छ्रितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

ਜਲ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਖੱਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਲੋਹਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਤੇਜ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਯੋਗ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

तच्छ्रुत्वा जनाः सर्वे सचिवानां वचोखिलम् । तदाचख्युर्द्रुतं गत्वा सत्यसंधस्य भूपतेः

ਸਚਿਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਸਭੇ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ, ਸਤ੍ਯ-ਸੰਧ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਆਏ।

Verse 34

ततस्ताः सर्वशो दारा ब्राह्मणानतिसुन्दरान् । ऋतुस्नाताः समाजग्मुर्नृपपत्न्यः सुहर्षिताः

ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਣੀਆਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਰਿਤੁ-ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 35

यत्र तत्पुत्रदं तीर्थं वसिष्ठेन विनिर्मितम् । तत्र स्नात्वा सकृत्संगं समासाद्य द्विजोद्भवम्

ਜਿੱਥੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਦਾਤਾ ਤੀਰਥ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਦਵਿਜ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਸੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ—

Verse 36

सर्वास्ताः पुत्रवत्यश्च संजाता द्विजसत्तमाः । आसीत्तस्य नरेंद्रस्य शतं पंचभिरन्वितम्

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਸਭ ਪੁੱਤਰਵਤੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਤੇ ਉਸ ਨਰੇਂਦਰ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਪੰਜ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 37

तासां समभवद्विप्राः शतं पंचाधिकं तथा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 38

प्रत्येकं वरपुत्राणां वंशवृद्धिकरं परम् । आनंदजननं सम्यक्सर्वेषां राष्ट्रवासिनाम्

ਉਹਨਾਂ ਵਰਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

Verse 39

तत्र श्रेष्ठोऽभवत्पुत्रो य आनर्तपतिर्भुवि । अटोनाम सुविख्यातः सर्वशत्रुनिबर्हणः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਨਰਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ—ਅਟਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਜੋ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ।

Verse 40

अटेश्वरैति ख्यातो येन देवोऽत्र निर्मितः । सुभक्त्या येन दृष्टेन वंशोच्छित्तिर्न जायते

ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਟੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਛੇਦਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 41

ऋषय ऊचुः । कस्मात्तस्य कृतं नाम एतच्चाऽट इति स्मृतम् । अन्वयेन परित्यक्तं तस्मात्कीर्तय सूतज

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ‘ਅਟਾ’ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੰਸ਼-ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ।”

Verse 42

सचिवैर्ब्राह्मणैर्वापि तस्यैतन्नाम निर्मितम् । मात्रा वा तत्समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ਕੀ ਇਹ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਭੇਦ ਦੱਸੋ—ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।

Verse 43

सूत उवाच । न मात्रा तत्कृतं नाम न विप्रैः सचिवैर्नृप । तत्कृतं देवदूतेन व्योमस्थेन द्विजोत्तमाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਨਾਮ ਨਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਨਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਨਾਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 45

सा रूपयौवनोपेता रूपाढ्यं प्राप्य सद्द्विजम् । प्रस्थिता स्नातुकामाथ पुत्रतीर्थे मृगेक्षणा

ਉਹ ਮ੍ਰਿਗਨੈਣੀ, ਰੂਪ ਤੇ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ।

Verse 46

सहिता तेन विप्रेण कंदर्पप्रतिमेन च । अथ ताभ्यां महान्रामो मिथः संदर्शनात्स्थितः

ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ—ਜੋ ਕੰਦರ್ಪ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਸੀ—ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਸਨ; ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 47

तादृङ्मात्रं सुकृच्छ्रेण प्राप्तं तीर्थं सुतप्रदम् । ततः स्नात्वा जले तस्मिन्निष्क्रांतौ तौ सुकामुकौ

ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਦ ਤੀਰਥ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ।

Verse 48

व्रजमानौ च मार्गेऽपि कामधर्ममुपागतौ । अत्यौत्सुक्यात्सुसंहृष्टौ लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः

ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਾਮ-ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਏ; ਅਤਿ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਲੱਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

यथा तथा प्रवक्ष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः । यया स भूपतिर्जातो दशार्णाधिपतेः सुता

ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਉਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸੁਚੇਤ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਕਿਵੇਂ ਦਸ਼ਾਰ্ণ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਨਮਿਆ।

Verse 50

तावदाकाशगा वाणी सहसा देवनिर्मिता । अटताराजमार्गेण विप्रेणानेन वै यतः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਇੱਕ ਦੇਵ-ਵਾਣੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਚਾਨਕ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਬੋਲੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 51

उत्पादितस्तु पुत्रोऽयमौत्सुक्याद्ब्राह्मणेन तु । अटाख्यो भूपतिस्तस्माल्लोके ख्यातो भविष्यति

ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਅਟ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 52

दीर्घायुर्बहुपुत्रश्च शत्रुंपक्षक्षयावहः । एतस्मात्कारणाद्विप्रा अटाख्यः स बभूव ह

ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਵਾਲਾ, ਬਹੁ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੰਨ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਅਟ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

Verse 53

स्ववंशोद्धरचंद्रोऽत्र वांछितार्थप्रदोऽर्थिनाम् । तेनैतत्क्षेत्रमासाद्य स्थापितं लिंगमुत्तमम् । स्वनाम्ना ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वदेष्टप्रदं नृणाम्

ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ ਸਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਯਾਚਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਦਾਤਾ ਬਣਾਇਆ।

Verse 54

यस्तन्माघचतुर्दश्यां पूजयेच्छ्रद्धयान्वितः । न तस्य जायते किंचिद्दुःखं संतानसंभवम्

ਜੋ ਕੋਈ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ-ਸਹਿਤ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਕਾਰਨ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 55

अपि वर्षशतानारी स्नात्वा कुण्डे सुतप्रदे । अटेश्वरं ततः पश्येच्छिवभक्तिपरायणा

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤਰ-ਦਾਤਾ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਅਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 56

सद्यः पुत्रमवाप्नोति वंशवृद्धिकरं परम् तत्प्रसादान्न संदेहः कार्तिकेय वचो यथा

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵృద్ధੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਇਉਂ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦਾ ਵਚਨ।

Verse 128

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽटेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਅਟੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।