Adhyaya 124

Verse 2

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति मुखारं तीर्थमुत्तमम् । यत्र ते मुनयः श्रेष्ठा विप्राश्चौरेण संगताः । यत्र सिद्धिं समापन्नः स चौरस्तत्प्रभावतः । वाल्मीकिरिति विख्यातो रामायणनिबंधकृत्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੀ ‘ਮੁਖਾਰ ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਇਕ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਚੋਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਚੋਰ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ‘ਵਾਲਮੀਕੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣਿਆ।

Verse 3

चमत्कारपुरे पूर्वं मांडव्यान्वय संभवः । लोहजंघो द्विजो ह्यासीत्पितृमातृपरायणः

ਪਹਿਲਾਂ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਲੋਹਜੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸੀ।

Verse 4

तस्यैका चाभवत्पत्नी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । पतिव्रता पतिप्राणा पतिप्रियहिते रता

ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ; ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਪਤੀ ਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 5

अथ तस्य स्थितस्यात्र ब्रह्मवृत्त्याभिवर्ततः । जगाम सुमहान्कालः पितृमातृरतस्य च

ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਜੀਵਿਕਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।

Verse 6

एकदा भगवाञ्छक्रो न ववर्ष धरातले । आनर्तविषये कृत्स्ने यावद्वादशवत्सराः

ਇਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਨਾ ਕੀਤੀ; ਸਾਰੇ ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।

Verse 7

ततः स कष्टमापन्नो लोहजंघो द्विजोत्तमाः । न प्राप्नोति क्वचिद्भिक्षां न च किंचित्प्रतिग्रहम्

ਤਦੋਂ ਲੋਹਜੰਘ ਭਾਰੀ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 8

ततस्तौ पितरौ द्वौ तु दृष्ट्वा क्षुत्परिपीडितौ । भार्यां च चिंतयामास दुःखेन महतान्वितः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 9

किं करोमि क्व गच्छामि कथं स्याद्दर्शनं मम । एताभ्यामपि वृद्धाभ्यां पत्न्याश्चैव विशेषतः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬੁੱਢਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ?”

Verse 10

ततः स दुःखसंयुक्तः फलार्थं प्रययौ वने । न च किंचिदवाप्नोति सर्वे शुष्का महीरुहाः

ਫਿਰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

Verse 12

अथापश्यत्स वृद्धां स्त्रीं स्तोकसस्यसमन्विताम् । गच्छमानां तथा तेन श्रमेण महतान्विताम् । ततस्तत्सस्यमादाय वस्त्राणि च स निर्दयः । जगाम स्वगृहं हृष्टः पितृभ्यां च न्यवेदयत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਨਾਜ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਦ ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਉਸ ਦਾ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

स एवं लब्धलक्षोऽपि दस्युकर्मणि नित्यशः । कृत्वा चौर्यं पुपोषाथ निजमेव कुटुम्बकम्

ਉਸ ਨੇ ਲਾਭ ਦਾ ਉਪਾਯ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਨਿੱਤ ਦੱਸਿਊ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਚੋਰੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 14

सुभिक्षे चापि संप्राप्ते नान्यत्कर्म करोति सः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यक्त्वा चौर्यकर्म समाचरत्

ਸੁਭਿਖਾ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧਰਮਿਕ ਜੀਵਿਕਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਚੋਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ।

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्राप्रसंगतः । तत्र सप्तर्षयः प्राप्ता मरीचिप्रमुखा द्विजाः

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।

Verse 16

ततस्तान्विजने दृष्ट्वा द्रोहकोपसमन्वितः । यष्टिमुद्यम्य वेगेन तिष्ठध्वमिति चाब्रवीत्

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਇਕੱਲੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦ੍ਰੋਹ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਲਾਠੀ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਠਹਿਰੋ!”

Verse 17

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा सत्वरं समुपाद्रवत् । भर्त्समानः स परुषैर्वाक्यैस्तांस्ताडयन्निव

ਭੌਂਹਾਂ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਾਨੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 18

ततस्ते मुनयो दृष्ट्वा यमदूतोपमं च तम् । यज्ञोपवीतसंयुक्तं प्रोचुस्ते कृपयान्विताः

ਤਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ ਵਰਗਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰ ਜਨੇਊ ਪਾਏ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अहो त्वं ब्राह्मणोऽसीति तत्कस्मादतिगर्हितम् । करोषि कर्म चैतद्धि म्लेच्छकृत्यं तु बालिश

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹਾਏ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਮਲੇਛਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 20

वयं च मुनयः शांतास्त्यक्ताऽशेषपरिग्रहाः । नास्माकमपि पार्श्वस्थं किंचिद्गृह्णाति यद्भवनान्

ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 21

लोहजंघ उवाच । एतानि शुभ्रचीराणि वल्कलान्यजिनानि च । उपानहसमेतानि शीघ्रं यच्छंतु मे द्विजाः

ਲੋਹਜੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਇਹ ਸਾਫ਼ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੇ ਵਸਤਰ, ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੱਲ, ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੇ ਦੇਵੋ।

Verse 22

नो चेद्धत्वाप्रहारेण यष्ट्या वज्रोपमेन च । प्रापयिष्यस्यसंदिग्धं धर्मराजनिवेशनम्

ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਰਮਰਾਜ (ਯਮਰਾਜ) ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । सर्वं दास्यामहे तुभ्यं वयं तावन्मलिम्लुच । किंवदन्तीं वदास्माकं यां पृच्छामः कुतूहलात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਮਲਿਮਲੁਚ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗੇ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 24

किमर्थं कुरुषे चौर्यं त्वं विप्रोऽसि सुनिर्घृणः । किं जितो व्यसनै रौद्रैः किं वा व्याधद्विजो भवान्

“ਤੂੰ ਚੋਰੀ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਈ। ਕੀ ਤੂੰ ਭਿਆਨਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਤੂੰ ‘ਸ਼ਿਕਾਰੀ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ’ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ?”

Verse 25

लोहजंघ उवाच । व्यसनार्थं न मे कृत्यमेतच्चौर्यसमुद्भवम् । कुटुम्बार्थं विजानीथ धर्ममेतन्न संशयः

ਲੋਹਜੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਇਹ ਕਰਮ ਮੈਂ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਸੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 26

पितरौ मम वार्द्धक्ये वर्तमानौ व्यवस्थितौ । तथा पतिव्रता पत्नी गृहधर्मविचक्षणा

“ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹ-ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ।”

Verse 27

उपार्ज्जयामि यत्किञ्चिदहमेतेन कर्मणा । तत्सर्वं तत्कृते नूनं सत्येनात्मानमालभे

“ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਮਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸੱਚ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 28

तस्मान्मुंचथ प्राक्सर्वं विभवं किं वृथोक्तिभिः । कृताभिः स्फुरते हस्तो ममायं हन्तुमेव हि

ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦੇ; ਵਿਅਰਥ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਹੱਥ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਹੁਣ ਲਈ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੈ।

Verse 29

ऋषय ऊचुः । यद्येवं चौर तद्गत्वा त्वं पृच्छस्व कुटुम्बकम् । ममपापांशभागी त्वं किं भविष्यसि किं न वा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਚੋਰ, ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ—ਤੂੰ ਮੰਨੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?”

Verse 30

यदि ते संविभागेन पापस्यांशोऽपि गच्छति । तत्कुरुष्वाथवा पाप दुर्वहं ते भविष्यति

“ਜੇ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਦਾ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 31

सकलं रौरवे रौद्रे पतितस्य सुदुर्मते । वयं त्वा ब्राह्मणं मत्वा ब्रूम एतदसंशयम्

“ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਝ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 32

कृपाविष्टाः सहास्माभिः सञ्जातेऽपि सुदर्शने । मुनीनां यतचित्तानां दर्शनाद्धि शुभं भवेत्

“ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 33

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਘਰਾਣਾ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੇਵਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਉਹ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਤਾ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

सूत उवाच । स तेषां तद्वचः श्रुत्वा चौरः किंचिद्भयान्वितः । सत्यमेतन्न संदेहो यदेतैर्व्याहृतं वचः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚੋਰ ਕੁਝ ਡਰ ਗਿਆ। ‘ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ।’

Verse 36

एतत्कर्म न गृह्णंति यदि वा संत्यजाम्यहम् । महद्भयं समुत्पन्नं मम चेतसि सांप्रतम्

‘ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਕਰਮ (ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਡਰ ਉੱਠ ਪਿਆ ਹੈ।’

Verse 37

यदि यूयं न चान्यत्र प्रयास्यथ मुनीश्वराः । पलायनपरा भूत्वा तद्गत्वा निजमंदिरम्

‘ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।’

Verse 38

पृच्छामि पोष्यवर्गं च युष्मद्वाक्यं विशेषतः । यदि तत्पातकांशं मे ग्रहीष्यति कुटुम्बकम् । तद्युष्माकं ग्रहीष्यामि यत्किंचित्पार्श्वसंस्थितम्

‘ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਘਰਾਣਾ ਮੇਰੇ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਕੁਝ ਨੇੜੇ ਪਿਆ ਹੈ ਉਹ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।’

Verse 39

तस्मात्पृच्छामि तद्गत्वा निजमेव कुटुम्बकम् । यदि स्यात्संविभागो मे पापांशस्य करोमि वै

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 40

ततस्ते शपथान्कृत्वा तस्य प्रत्ययकारणात् । तस्योपरि दयां कृत्वा मुमुचुस्तं गृहं प्रति

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਕਸਮਾਂ ਚੁਕਵਾਈਆਂ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

सोऽपि गत्वाऽथ पप्रच्छ प्रगत्वा पितरं निजम् । शृणु तात वचोऽस्माकं ततः प्रत्युत्तरं कुरु

ਉਹ ਵੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ, ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।”

Verse 42

यत्कृत्वाहमकृत्यानि चौर्यादीनि सहस्रशः । पुष्टिं करोमि ते नित्यस् तद्भागस्तेऽस्ति वा न वा

“ਚੋਰੀ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਮਨਾਹੀ ਕਰਮ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਉਸ ਕਰਮ-ਫਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?”

Verse 43

पापस्य मम प्रब्रूहि पृच्छतोऽत्र यथातथम् । अत्र मे संशयो जातस्तस्माच्छीघ्रं प्रकीर्तय

“ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਬਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ।”

Verse 44

पितोवाच । बाल्ये पुत्र मया नीतस्त्वं पुष्टिं व्याकुलात्मना । शुभाऽशुभानि कृत्यानि कृत्वा स्निग्धेन चेतसा

ਪਿਤਾ ਬੋਲੇ: “ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਬਾਲਪਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਿੰਤਿਤ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਾਲਿਆ; ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।”

Verse 45

एतदर्थं पुनर्येन वार्धक्ये समुपस्थिते । गां पालयसि भूयोऽपि कृत्वा कर्म शुभाऽशुभम्

“ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੁਣ ਜਦ ਬੁਢਾਪਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।”

Verse 46

न तस्य विद्यते भागस्तव स्वल्पोऽपि पुत्रक । शुभस्य वाऽथ पापस्य सांप्रतं च तथा मम

“ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਾਪ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 47

आत्मनैव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । शुभं वा यदि वा पापं भोक्तारोन्यजनाः स्मृताः

“ਜੋ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਫਲ ਦੇ ਭੋਗੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ।”

Verse 48

साधुत्वेनाथ चौर्येण कृष्या वा वाणिजेन वा । त्वमुपानयसे भोज्यं न मे चिन्ता प्रजायते

“ਚਾਹੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਨਾਲ; ਖੇਤੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਨਾਲ—ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਉਠਦੀ।”

Verse 49

तस्मान्नैतद्धृदि स्थाप्यं कर्मनिंद्यं करिष्यसि । यत्तस्यांशं प्रभोक्ता त्वं वयं सर्वे प्रभुंजकाः

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਿਕਾ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ‘ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗੇਂਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਵੀ ਭੋਗਾਂਗੇ।’

Verse 50

सूत उवाच । स एतद्वचनं श्रुत्वा व्याकुलेनान्त्तरात्मना । पप्रच्छ मातरं गत्वा तमेवार्थं प्रयत्नतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 51

ततस्तयापि तच्चोक्तं यत्पित्रा तस्य जल्पितम् । असामान्यं शुभे पापे कृत्ये तस्य द्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸ ਦਾ ਕਰਤੱਬ—ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪ—ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

Verse 52

ततः पप्रच्छ तां भार्यां गत्वा दुःखसमन्वितः । साऽप्युवाच ततस्तादृक्पापं गुरुजनोद्भवम्

ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ: “ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਨਾਲ ਅਨਿਆਇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।”

Verse 53

ततः स शोकसंतप्तः पश्चात्तापेन संयुतः । गर्हयन्नेव चात्मानं ययौ ते यत्र तापसाः

ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਦਾ, ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 54

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्कृतांजलिपुटः स्थितः । गम्यतां गम्यतां विप्राः क्षम्यतां क्षम्यतां मम

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਚਲੋ, ਚਲੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ—ਮੈਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰੋ, ਖਿਮਾ ਕਰੋ।”

Verse 55

यन्मया मौर्ख्यमास्थाय युष्मन्निर्भर्त्सना कृता । सुपाप्मना विमूढेन तस्मात्कार्या क्षमाद्य मे

“ਮੈਂ ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ; ਪਾਪੀ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਖਿਮਾ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 56

युष्मदीयं वचः कृत्स्नं मद्गुरुभ्यां प्रजल्पितम् । भार्यया च द्विजश्रेष्ठास्तेन मे दुःखमागतम्

“ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਬਚਨ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ; ਉਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।”

Verse 57

तस्मात्कुर्वंतु मे सर्वे प्रसादं मुनिसत्तमाः । उपदेशप्रदानेन येन पापं क्षपाम्यहम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨਿ-ਸੱਤਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਾਂ।”

Verse 58

मया कर्म कृतं निंद्यं सदैव द्विजसत्तमाः । स्त्रियोऽपि च द्विजेंद्राश्च तापसाश्च विशेषतः

“ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸੱਤਮੋ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ।”

Verse 59

ये ये दीनतरा लोका न समर्थाः प्रयोधितुम् । ते मया मुषिताः सर्वे न समर्थाः कदाचन

ਜੋ ਜੋ ਅਤਿ ਦਿਨ ਲੋਕ ਸਨ, ਜੋ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਨਾ ਸਨ—ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਲੁੱਟ ਲਏ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 60

कुटुम्बार्थं विमूढेन साधुसंगविवर्जिना । यथैव पठता शास्त्रं तन्मेऽद्य पतितं हृदि

ਕੁਟੁੰਬ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਧੂ-ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੌੜਾਇਆ। ਪਰ ਅੱਜ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗੀ ਹੈ।

Verse 61

यदि न स्याद्भवद्भिर्मे दर्शनं चाद्य सत्तमाः । तदन्यान्यपि पापानि कर्ताहं स्यां न संशयः

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜੇ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਹੋਰ ਹੋਰ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 62

तेषां मध्यगतश्चासीत्पुलहो नाम सन्मुनिः । हास्यशीलः स तं प्राह विप्लवार्थं द्विजोत्तमम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲਹ ਨਾਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮੁਨੀ ਸੀ। ਹਾਸ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 63

अहं ते कीर्तयिष्यामि मन्त्रमेकं सुशोभनम् । यं ध्यायञ्जप्यमानस्त्वं सिद्धिं यास्यसि शाश्वतीम्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਅਟੱਲ, ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 64

जाटघोटेतिमन्त्रोऽयं सर्वसिद्धिप्रदायकः तमेनं जप विप्र त्वं दिवारात्रमतंद्रितः

ਇਹ ‘ਜਾਟਘੋਟੇ’ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਲਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਪ ਕਰ।

Verse 65

ततो यास्यसि संसिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

ਤਦ ਤੂੰ ਪੂਰਨ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 66

एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तीर्थयात्रां ततो ययुः । सोऽपि तत्रैव चौरस्तु स्थितो जपपरायणः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਚੋਰ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ।

Verse 67

अनन्यमनसा तेन प्रारब्धः स तदा जपः । यथाऽभवत्समाधिस्थो येनावस्थां परां गतः

ਅਨਨ੍ਯ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਪ ਆਰੰਭਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 68

तस्यैवं स्मरमाणस्य तं मन्त्रं ब्राह्मणस्य च । निश्चलत्वं गतः कायः कार्ये च निश्चलः स्थितः

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 69

ततः कालेन महता वल्मीकेन समावृतः । समंताद्ब्राह्मणश्रेष्ठा ध्यानस्थस्य महात्मनः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਲਮੀਕ (ਚਿਟੀ-ਟਿੱਬੇ) ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ।

Verse 70

तौ मातापितरौ तस्य सा च भार्या मनस्विनी । याता मृत्युवशं सर्वे तमन्वेष्य प्रयत्नतः

ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨ-ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪਤਨੀ ਵੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਭਦੇ ਲੱਭਦੇ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 71

न विज्ञातश्च तत्रस्थः संन्यस्तः स महाव्रतः । संसारभावनिर्मुक्तस्तस्मान्मुनिसमागमात्

ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 72

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण ते पुनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन मुनयः समुपस्थिताः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮੁਨੀ ਮੁੜ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਰਕੇ।

Verse 73

प्रोचुश्चैतद्द्विजाः स्थानं यत्र चौरेण संगमः । आसीद्वस्तेन रौद्रेण ब्राह्मणच्छद्मधारिणा

ਉਹ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਨਿਰਦਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 74

ततो वल्मीकमध्यस्थं शुश्रुवुर्निस्वनं च ते । जाटघोटेतिमंत्रस्य तस्यैव च महात्मनः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਲਮੀਕ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਸ਼ਵਨ ਸੁਣਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ‘ਜਾਟ-ਘੋਟੇ’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 75

अथ भूम्यां प्रहारास्ते सस्वनुः सर्वतोदिशम् । ते वल्मीकं ततो दृष्ट्वा तं चौरं तस्य मध्यगम्

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜੀ। ਤਦ ਵਲਮੀਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਚੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 76

जपमानं तु तं मन्त्रं पुलहेन निवेदितः । हास्यरूपेण यस्तस्य सिद्धिं च द्विजसत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਪਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪੁਲਹ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਸੀ—ਹਾਸ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 77

यद्वा सत्यमिदं प्रोक्तमाचार्यैः शास्त्रदृष्टिभिः । स्तोकं सिद्धिकृते तस्य यस्मात्सिद्धिरुपस्थिता

ਅਥਵਾ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ: ਉਸ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉਪਾਯ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਧੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 78

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਚ, ਤੀਰਥ ਵਿਚ, ਦ੍ਵਿਜ ਵਿਚ, ਦੇਵਤਾ ਵਿਚ, ਦੈਵਜ੍ਞ ਵਿਚ, ਔਖਧੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵਿਚ—ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 79

अथ तं वीक्ष्य संसिद्धं कुमन्त्रेणापि तस्करम् । ते विप्रा विस्मयाविष्टाः कृपाविष्टा विशेषतः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਚੋਰ—even ਖੋਟੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵਿਤ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 80

समाध्यर्हैस्ततो द्रव्यैस्तैलैस्तद्भेषजैरपि

ਫਿਰ ਸਮਾਧੀ-ਯੋਗੀ ਲਈ ਯੋਗ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ—ਤੇਲਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਔਖਧੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ (ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ)।

Verse 81

ममर्दुस्तस्य तद्गात्रं समाधिस्थं चिरं द्विजाः । ततः स चेतनां लब्धा आलोक्य च मुहुर्मुहुः । प्रोवाच विस्मयाविष्टस्तान्मुनीन्प्रकृतानिति

ਦੁਇਜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਲ੍ਹਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਸਧਾਰਣ ਅਵਸਥਾ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ—ਬੋਲਿਆ।

Verse 82

लोहजंघ उवाच । किमर्थं न गता यूयं मया मुक्ता द्विजोत्तमाः । नाहं किंचिद्ग्रहीष्यामि युष्मदीयं कथंचन । कुटुंबार्थं यतस्तस्माद्व्रजध्वं स्वेच्छयाऽधुना

ਲੋਹਜੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੁਇਜੋਤਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਜਾਓ।”

Verse 83

मुनय ऊचुः । चिरकालाद्वयं प्राप्ताः पुनर्भ्रांत्वाऽत्र कानने । समाधिस्थेन न ज्ञातः कालोऽतीतस्त्वया बहु

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ। ਤੂੰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ—ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ।”

Verse 84

तौ मातापितरौ वृद्धौ त्वया मुक्तौ क्षयं गतौ । त्वं च संसिद्धिमापन्नः परामस्मत्प्रसादतः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਤੇਰੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾ—ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 85

वल्मीकांतः स्थितो यस्मात्संसिद्धिं परमां गतः । वल्मीकिर्नाम विख्यातस्तस्माल्लोके भविष्यसि

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਲਮੀਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਵਾਲਮੀਕੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 86

अत्रस्थेन यतो मुष्टास्त्वया लोकाः पुरा द्विज । मुखाराख्यं ततस्तीर्थमेतत्ख्यातिं गमिष्यति

ਹੇ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਮੁਖਾਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਗਾ।

Verse 87

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रावण्यां श्रद्धया द्विजाः । क्षालयिष्यंति ते पापं चौर्य कर्मसमुद्भवम्

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਚੋਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਮਿਟਾ ਦੇਣਗੇ।

Verse 88

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तमामंत्र्य मुनिं ततः । प्रणतास्तेन संजग्मुर्वांछिताशां ततः परम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਿਤ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

Verse 89

तपःस्थः सोऽपि तत्रैव वाल्मीकिरिति यः स्मृतः

ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਆ—ਜੋ ‘ਵਾਲਮੀਕੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 90

मुनीनां प्रवरः श्रेष्ठः संजातश्च ततः परम् । अद्यापि तिष्ठते मूर्तः स तत्रस्थो मुनीश्वरः

ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਵਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਮੁਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 91

यस्तं प्रपूजयेद्भक्त्या स कविर्जायते भुवम् । अष्टम्यां च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਯਥਾਰਥ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਫਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 124

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मुखारतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, “ਮੁਖਾਰਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਧਿਆਇ 124 ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।