Adhyaya 120

Verse 1

सूत उवाच । एवं शक्रादयो देवा जितास्ते तु रणाजिरे । महिषेण ततो राज्यं त्रैलोक्येऽपि चकार सः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਹਾਰ ਗਏ; ਫਿਰ ਮਹਿਸ਼ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਭੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 2

यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु सारभूतं प्रपश्यति । गजवाजिरथाश्वादि सर्वं गृह्णाति सोऽसुरः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਦਿੱਸਿਆ—ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਆਦਿ—ਉਹ ਅਸੁਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 3

एवं प्रवर्तमानस्य तस्य देवाः सवासवाः । वधार्थं मिलिताश्चक्रुः कथा दुःखसम न्विताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । दृष्ट्वा तं माहिषं सर्वं व्यवहारं महोत्कटम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਆਚਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 5

ततश्च कथयामास सर्वं तेषां सविस्त रम् । तस्य संचेष्टितं भूरि लोकत्रयप्रपीडनम्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ—ਮਹਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰੀ ਅਤਿਆਚਾਰ।

Verse 6

अथ तेषां महाकोपो भूय एवाभ्यवर्धत । नारदस्य वचः श्रुत्वा तादृग्लोककथोद्भवम्

ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਐਸੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 7

तेषां कोपोद्भवो घर्मो वक्त्रद्वारेण निर्ययौ । येन दिङ्मंडलं सर्वं तत्क्षणात्कलुषीकृतम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਤਪਤ ਤਾਪ ਮੂੰਹ ਦੇ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮੰਡਲ ਉਸੇ ਛਿਨ ਮਲਿਨ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे तत्र कार्तिकेयः समभ्ययात् । पप्रच्छ च किमेतद्धि देवानां कोपकारणम् । येन कालुष्यतां प्राप्तं दिक्चक्रं सकलं मुने च । नारद उवाच । एतेषां सांप्रतं स्कन्द मया वार्ता निवेदिता । त्रैलोक्यं दानवैः सर्वैर्यथा नीतं मदोत्कटैः

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਚੱਕਰ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ?” ਨਾਰਦ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸਕੰਦ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਮਦੋਨਮੱਤ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 10

स्त्रीरत्नमश्वरत्नं वा न किंचित्कस्यचिद्गृहे । ते दृष्ट्वा मोक्षयंति स्म दुर्निवार्या मदोत्कटाः

ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰਤਨ ਬਚਿਆ, ਨਾ ਅਸ਼ਵ-ਰਤਨ—ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਦੋਨਮੱਤ, ਅਣਰੋਕ ਦਾਨਵ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ, ਉਹੀ ਛੀਨ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 11

तच्छ्रुत्वा कार्तिकेयस्य विशेषात्संप्रजायत । वक्त्रद्वारेण देवानां यथा कोपः समागतः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੋਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ-ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे जाता तत्कोपांते कुमारिका । सर्वलक्षणसंपन्ना दिव्यतेजोऽन्विता शुभा

ਉਸੇ ਪਲ, ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਅੰਤ-ਛੋਰ ਤੇ, ਇਕ ਕੁਮਾਰੀ ਜਨਮੀ—ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ।

Verse 13

कार्तिकेयस्य कोपेन कोपे मिश्रे दिवौकसाम् । यस्माज्जातात्र सा कन्या तस्मात्कात्यायनी स्मृता

ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਕੰਨਿਆ ਜਨਮੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਿਮਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 14

ततस्तस्या ददौ वज्रमायुधं त्रिदशाधिपः । शक्तिं स्कन्दः सुतीक्ष्णाग्रां चापं देवो जनार्दनः

ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਆਯੁਧ ਦਿੱਤਾ; ਸਕੰਦ ਨੇ ਅਤਿ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 15

त्रिशूलं च महादेवः पाशं च वरुणः स्वयम् । आदित्यश्च सितान्बाणांश्चंद्रमाश्चर्म चोत्तमम्

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਆਪ ਪਾਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਸਫੈਦ ਬਾਣ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਉੱਤਮ ਢਾਲ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 16

निस्त्रिंशं निरृतिस्तुष्ट उल्मुकं च हुताशनः । वायुश्च च्छुरिकां तीक्ष्णां धनदः परिघं तथा

ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਤ੍ਰਿੰਸ਼ ਤਲਵਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ; ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ ਨੇ ਜਵਾਲਾਮਈ ਉਲਮੁਕ ਦਿੱਤਾ; ਵਾਯੂ ਨੇ ਤਿੱਖੀ ਛੁਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਪਰਿਘ (ਗਦਾ) ਅਰਪਿਆ।

Verse 17

दण्डं प्रेताधिपो रौद्रं वधाय सुरविद्विषाम् । द्वादशैवं समालोक्य साऽयुधानि द्विजोत्तमाः

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਯਮ ਨੇ ਦੇਵ-ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਦੰਡ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜਦ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧ ਇਕੱਠੇ ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 18

कात्यायनी ततश्चक्रे भुजद्वादशकं तदा । जग्राह च द्रुतं तानि सुरास्त्राणि दिवौकसाम्

ਤਦ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਭੁਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦਿਵੌਕਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸੁਰਾਸਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਏ।

Verse 19

ततः प्रोवाच तान्सर्वान्संप्रहृष्टतनूरुहा । यदर्थं विबुधश्रेष्ठाः सृष्टा तद्ब्रूत मा चिरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਬੋਲੀ—ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ—“ਹੇ ਵਿਬੁਧ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ।”

Verse 20

सर्वं कार्यं करिष्यामि युष्माकं नात्र संशयः । देवा ऊचुः । महिषो दानवो रौद्रः समुत्पन्नोऽत्र सांप्रतम्

“ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਭ ਕਰਾਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਇੱਥੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਹਿਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 21

अवध्यः सर्वभूतानां मानुषाणां विशेषतः । मुक्त्वैकां योषितं तेन त्वमस्माभिर्विनिर्मिता

ਉਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ। ਕੇਵਲ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 22

तस्मात्त्वं सांप्रतं गच्छ विंध्याख्यं पर्वतोत्तमम् । तपस्तत्र कुरुष्वोग्र तेजो येनाभिवर्धते

ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਿਂਧ੍ਯ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਧੇ।

Verse 23

ततस्तु तेजःसंयुक्तां त्वां ज्ञात्वा वयमेव हि । अग्रे धृत्वा करिष्यामो युद्धं तेन दुरात्मना

ਫਿਰ ਜਦ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਸੰਚਿਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਾਣਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 24

ततस्त्वच्छस्त्रनिर्दग्धः पंचत्वं स प्रयास्यति । वयं च त्रिदशैश्वर्यं लभिष्यामो हतद्विषः

ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਉਹ ਪੰਚਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ—ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ—ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਮੁੜ ਲਵਾਂਗੇ।