Adhyaya 12
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 12

Adhyaya 12

ਸੂਤ ਜੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਵਸੁਧਾਪਾਲ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੁਰੰਦਰਪੁਰੀ ਵਰਗੀ ਅਤਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ। ਉੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਘਰ, ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਸਮਾਨ ਸਫਟਿਕ ਮਹਲ, ਧੁੱਜਾਂ-ਪਤਾਕਾਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਮਣੀਮਯ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ, ਬਾਗ਼, ਕੂਏਂ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣ ਸੁਸਜਿਤ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਨਗਰੀ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ। ਸ਼ੰਖਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਨਗਰੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣ। ਜੋ ਸ਼ਾਸਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ, ਅਜੇਯਤਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਦੀਰਘ ਆਯੁ, ਆਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਵਾਧਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ, ਹਾਰ, ਪ੍ਰਿਯ-ਵਿਛੋੜਾ, ਰੋਗ, ਨਿੰਦਾ, ਵੰਸ਼-ਛੇਦ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਮਲੋਕ ਦੀ ਗਤੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਰੱਖਿਆ-ਧਰਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । एवं स वसुधापालो ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । ददौ तु नगरं कृत्वा पुरंदरपुरोपमम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਨਗਰ ਵਰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 2

मुक्ताप्रवालवैडूर्यरत्नहेमविचित्रितैः । भ्राजमानं गृहश्रेष्ठैर्द्यौर्नक्षत्रगणैरिव

ਮੋਤੀ, ਪ੍ਰਵਾਲ, ਵੈਡੂਰਯ ਮਣੀ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਛਟਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਗਰ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ।

Verse 3

प्रासादैः स्फाटिकैश्चैव कैलासशिखरोपमैः । पताकाशोभितैर्दिव्यैः समंतात्परिवारितम्

ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ, ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਸਮਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਝੰਡਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਉਹ ਨਗਰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

कांचनैः सुविचित्रैश्च प्रोन्नतैरमलैः शुभैः । तोरणानां सहस्रैश्च शोभितं सुमनोहरम्

ਉਹ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਸੀ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਸੋਨੇ ਦੇ, ਸੁਵਿਚਿਤ੍ਰ ਕਲਾ ਨਾਲ ਰਚੇ, ਉੱਚੇ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ।

Verse 5

मणिसोपानशोभाभिर्दीर्घिकाभिः समंततः । आरामकूपयंत्राद्यैः सर्वोपकरणैर्युतम् । निवेद्य ब्राह्मणेंद्राणां कृतकृत्यो बभूव सः

ਉਸ ਨੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਲੰਬੀਆਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਣੀ-ਸਮਾਨ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ; ਬਾਗਾਂ, ਕੂਆਂ, ਜਲ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਇੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

शंखतीर्थे स्थितो नित्यं समाहूय ततः सुतान् । पुत्रान्पौत्रांस्तथा भृत्यान्वाक्यमेतदुवाच ह

ਸ਼ੰਖਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਵੱਸਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 7

एतत्पुरं मया कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो निवेदितम् । भवद्भिर्मम वाक्येन रक्षणीयं प्रयत्नतः

“ਇਹ ਨਗਰ ਮੈਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।”

Verse 9

यथा स्युर्ब्राह्मणाः सर्वे सुखिनो हृष्टमानसाः । युष्माभिः पालनं कार्यं तथा सर्वैः समाहितैः । यश्चैतान्भक्तिसंयुक्तः पालयिष्यति भूमिपः । अन्योऽपि परमं तेजः स संप्राप्स्यति भूतले

“ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਜੋ ਵੀ ਰਾਜਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਤੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 10

अजेयः सर्वशत्रूणां प्रतापी स्फी तिसंयुतः । भविष्यति न सन्देहो ब्राह्मणानां स पालनात्

ਉਹ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਜੇਯ ਹੋਵੇਗਾ—ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

पुत्रपौत्रसुभृत्याढ्यो दीर्घायू रोगवर्जितः । ब्राह्मणानां प्रसादेन मम वाक्याद्भविष्यति

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਦੀਰਘਾਯੂ ਅਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ।

Verse 12

यः पुनर्द्वेषसंयुक्तः संतापं चैव नेष्यति । एतान्ब्राह्मणशार्दूलान्नरकं स प्रयास्यति

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਘ-ਸਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 13

तथा दुःखानि संप्राप्य दृष्ट्वा नैकान्पराभवान् । वियोगानिष्टबन्धूनां व्याधिग्रस्तो विगर्हितः

ਉਹ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ—ਪਿਆਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ, ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ।

Verse 14

वंशोच्छेदं समासाद्य गमिष्यति यमालयम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयमिदं पुरम् । मम वाक्याद्विशेषेण हितमिच्छद्भिरात्मनः

ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

एवं स भूपतिः सर्वांस्ता नुक्त्वा तपसि स्थितः । तेऽपि सर्वे तथा चक्रुर्यथा तेन च शिक्षिताः

ਇਉਂ ਉਹ ਭੂਪਤਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।