Adhyaya 116

Verse 1

सूतौवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति सुविख्याताम्बरेवती । देवी कामप्रदा पुंसां बालकानां सुखप्रदा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਦੇਵੀ ਭੀ ਹੈ—ਅੰਬਰਾਵਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 2

यां दृष्ट्वा पूजयित्वाऽथ चैत्राष्टम्यां विशेषतः । शुक्लायां नाप्नुयान्मर्त्यः कुटुम्बव्यसनं क्वचित्

ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਜ ਕੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ—ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਟੰਬ ਦਾ ਵਿਪਤਿ-ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । केन वा स्थापिता तत्र सा देवी चाम्बरेवती । किंप्रभावा किंस्वरूपा सूतपुत्र वदस्व नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਥੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਅੰਬਰੇਵਤੀ ਕਿਸ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ? ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 4

सूत उवाच । यदा शेषेण संदिष्टा नानानागा विषोल्बणाः । पुरस्यास्य विनाशाय क्रोधसंरक्तलोचनाः । तदा तस्य प्रिया सा च पुत्रशोकेनपीडिता

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਗ—ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ—ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਵੀ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ।”

Verse 5

स्वयमेवाग्रतो गत्वा भक्षयामास तं द्विजम् । कुटुम्बेन समायुक्तं येन पुत्रो निपातितः

ਉਹ ਆਪ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੁਟੰਬ ਸਮੇਤ ਨਿਗਲ ਗਈ—ਉਹੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ ਸੀ।

Verse 6

अथ तस्य द्विजेन्द्रस्य बालवैधव्यसंयुता । अनुजाऽसीत्तपोयुक्ता ब्रह्मचर्यकृतक्षणा

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ—ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ—ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ।

Verse 7

सा दृष्ट्वा भक्षितं सर्वं भट्टिकाख्या कुटुम्बकम् । नाग पत्न्या ततः प्राह जलमादाय पाणिना

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ‘ਭੱਟਿਕਾ’ ਨਾਮੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਨਾਗ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 8

यस्मात्त्वया कुटुम्बं मे नाशं नीतं द्विजिह्वके । दर्शितं च महद्दुःखं मम बन्धुजनोद्भवम्

“ਹੇ ਦੋ-ਜਿਹਭੇ ਨਾਗ! ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਘਰਾਣਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 9

तथा त्वमपि संप्राप्य मानुषत्वं सुगर्हितम् । मानुषं पतिमासाद्य पुत्रपौत्रानवाप्य च

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਭੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾਵੇਂਗੀ; ਮਨੁੱਖ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਰੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 10

तेषां विनाशजं दुःखं मा नुषे त्वमवाप्स्यसि । नागत्वे वर्तमानायाः शापं तेऽमुं ददाम्यहम्

“ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਦੁੱਖ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭੋਗੇਂਗੀ। ਨਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 11

साऽपि श्रुत्वाऽथ तं शापं रेवती भट्टिकोद्भवम् । क्रोधेन महताविष्टा ह्यदशत्तां द्रुतं ततः

ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਭੱਟਿਕਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੇਵਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡੱਸ ਲਿਆ।

Verse 12

अथ तस्यास्तनुं प्राप्य नागीदंष्ट्रा विषोल्बणा । जगाम शतधा नाशं बिभिदे न त्वचं क्वचित्

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਾਗਿਨ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਦੰਦ ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਨਾ ਵਿੰਨ੍ਹ ਸਕੇ।

Verse 13

ततः सा लज्जयाविष्टा स्वरक्तप्लावितानना । विषण्णा निषसादाथ संनिविष्टा धरातले

ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे नागास्तथान्ये ये समागताः । रेवतीं ते समालोक्य तथारूपां भयान्विताम् । प्रोचुश्च किमिदं देवि तव वक्त्रे रुजास्पदम्

ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇਹ ਦਰਦਨਾਕ ਸੱਟ ਕੀ ਹੈ?"

Verse 15

अथवा किं प्रभावोऽयं कस्यचिद्रक्तसंपदः

"ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ? ਇਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਹੜੀ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਹੈ?"

Verse 16

रेवत्युवाच । येयं दुष्टतमा काचिद्दृश्यते दुष्टतापसी । अस्या जातो विकारोऽयं ममास्ये नागसत्तमाः

ਰੇਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਤਪੱਸਵੀ ਔਰਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।"

Verse 17

तस्मादेनां महा दुष्टां भगिनीं तस्य दुर्मतेः । येन मे निहतः पुत्रो द्विजपुत्रेण सांप्रतम्

ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਮਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੋ - ਉਹ ਉਸ ਬੁਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ - ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁਣੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 18

भक्ष्यतां भक्ष्यतां शीघ्रं मम नाशाय संस्थिताम् । सांप्रतं मन्मुखे तेनं रुधिरं पन्नगोत्तमाः

ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਜਾਓ, ਜਲਦੀ ਖਾ ਜਾਓ - ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ! ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ, ਹੁਣ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 19

अथ ते पन्नगाः क्रुद्धा ददंशुस्तां तपस्विनीम् । समं सर्वेषु गात्रेषु यथान्या प्राकृता स्त्रियम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਪ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਤਪੱਸਵੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਡੱਸਣ ਲੱਗੇ - ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਡੱਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਔਰਤ ਹੋਵੇ।

Verse 20

ततस्तेषामपि तथा मुखाद्दंष्ट्रा विनिर्गताः । रुधिरं च ततो जज्ञे शेषपत्न्या यथा तथा

ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਦੰਦ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੂਨ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ - ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 21

अथ तस्याः प्रभावं तं दृष्ट्वा ते नागसत्तमाः । शेषा भय परित्रस्ताः प्रजग्मुश्च दिशो दश

ਉਸਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਾਗ - ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ - ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 22

भट्टिकापि जगामाशु स्वाश्रमं प्रति दुःखिता । भयत्रस्तैः समंताच्च वीक्ष्यमाणा महोरगैः

ਭੱਟਿਕਾ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ; ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨਾਗ ਉਸਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।

Verse 23

ततः सर्वं समालोक्य ताप्यमानं महोरगैः । तत्स्थानं स्वजनैर्मुक्तं दुःखेन महतान्वितैः

ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਮਹਾਨਾਗ ਸਭ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਗਏ।

Verse 24

जगामान्यत्र सा साध्वी सम्यग्व्रतपरायणा । तीर्थ यात्रां प्रकुर्वाणा परिबभ्राम मेदिनीम्

ਉਹ ਸਾਧਵੀ, ਨਿਰਮਲ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈ; ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰੀ।

Verse 25

एवमुद्वासिते स्थाने तस्मिन्सा रेवती तदा । स्मृत्वा तं भट्टिकाशापं दुःखेन महताऽन्विता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਉਹ ਥਾਂ ਸੁੰਞੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਰੇਵਤੀ ਨੇ ਭੱਟਿਕਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 26

कथं मे मानुषीगर्भे शापाद्वासो भविष्यति । मानुष्येण च कांतेन प्रभविष्यति संगमः

“ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗੀ? ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?”

Verse 27

नैतत्पुत्रोद्भवं दुःखं तथा मां बाधते ह्रदि । यथेदं मानुषे गर्भे संवासो मानुषं प्रति

ਪੁੱਤਰ ਜਣਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਚੁਭਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਇਹ—ਮਨੁੱਖੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਣਾ।

Verse 28

तथा दशनसंत्यक्ता कथं भर्तुः स्वमाननम् । दर्शयिष्यामि भूयोऽपि क्षते क्षारोऽत्र मे स्थितः

ਹੁਣ ਜਦ ਮੇਰੇ ਦੰਦ ਛਿਨ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ—ਆਪਣਾ ਮਾਣ—ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਖਾਵਾਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘਾਅ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਖਾਰ ਵਾਂਗ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

तस्मात्परिचरिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थिता । किं करिष्यामि संप्राप्य गृहं पुत्रं विनाकृता

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?

Verse 30

ततश्चाराधयामास सम्यक्छ्रद्धासमन्विता । अंबिकां सा तदा देवीं स्थापयित्वा सुरेश्वरीम्

ਫਿਰ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ।

Verse 31

गन्धपुष्पोपहारेण नैवेद्यैर्विविधैरपि । गीतनृत्यैस्तथा वाद्यैर्मनोहारिभिरेव च

ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 32

ततः कतिपयाहस्य तस्तास्तुष्टा सुरेश्वरी । प्रोवाच वरदाऽस्मीति प्रार्थयस्व हृदि स्थितम्

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 33

रेवत्युवाच । अहं शप्ता पुरा देवि ब्राह्मण्या कारणांतरे । यत्त्वं मानुषमासाद्य स्वयं भूत्वा च मानुषी

ਰੇਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਬਣੋਗੀ।”

Verse 34

ततः संप्राप्स्यसि फलं तेषां नाशसमुद्रवम् । महद्दुःखं स्वपुत्रोत्थं मम शापेन पीडिता

“ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ (ਸ਼ਾਪ) ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ—ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ।”

Verse 35

तथा मम मुखाद्दंष्ट्रा संनीताश्च सुरेश्वरि । तेषां च संभवस्तावत्कथं स्यात्त्वत्प्रभावतः

“ਅਤੇ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ (ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦ) ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਤਪੱਨ ਹੋਣਾ—ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 36

भवंतु तनया नश्च तथा वंशविवर्धनाः । एतन्मे वांछितं देवि नान्यत्संप्रार्थयाम्यहम्

“ਸਾਡੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ।”

Verse 37

देव्युवाच । नात्र वासस्त्वया कार्यः कथंचिदपि शोभने । मनुष्यगर्भसंवासो भर्त्ता च भविता नरः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਗਰਭ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇਗਾ (ਅਰਥਾਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗੀ), ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 38

तस्माच्छृणुष्व मे वाक्यं यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम् । दुःखनाशकरं तुभ्यं सत्यं च वरवर्णिनि

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ—ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ।

Verse 39

उत्पत्स्यति न संदेहो देवकार्यप्रसिद्धये । तव भर्त्ता त्रिलोकेऽस्मिन्कृत्वा मानुषविग्रहम्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਇਸ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ; ਦੇਵਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 42

तस्या गर्भं समासाद्य त्वं जन्म समवाप्स्यसि । रामरूपस्य शेषस्य पुनर्भार्या भविष्यसि

ਉਸ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ; ਅਤੇ ਰਾਮ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਤੂੰ ਫਿਰ ਪਤਨੀ ਬਣੇਂਗੀ।

Verse 43

तस्मात्त्वं देवि मा शोकं कार्येऽस्मिन्कुरु शोभने । तेन मानुषजे गर्भे संभूतिः संभविष्यति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 44

तत्र पश्यसि यन्नाशं स्वकुटुम्बसमुद्भवम् । हिताय तदवस्थायास्तद्भविष्यत्यसंशयम्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਨਾਸ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਟੁੰਬ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਦਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ—ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 45

ततः परं युगं पापं यतो भीरु भविष्यति । तदूर्ध्वं मर्त्यधर्माणो म्लेच्छाः स्थास्यंति सर्वतः

ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਪਮਈ ਯੁਗ ਆਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਭੈਭੀਤ ਹੋਣਗੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਮਰਤਿਆ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਲੇਛ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 46

ततः स्वर्गनिवासार्थं भगवान्देवकीसुतः । संहर्ता स्वकुलं सर्वं स्वयमेव न संशयः

ਫਿਰ ਸਵਰਗ-ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਕੁਲ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 47

भविष्यंति पुनर्दंष्ट्रास्तव वक्त्रे मनोरमाः । तस्मात्त्वं गच्छ पातालं स्वभर्त्ता यत्र तिष्ठति

ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ-ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਭਰਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 48

अन्यच्चापि यदिष्टं ते किंचिच्चित्ते व्यवस्थितम् । तत्कीर्तयस्व कल्याणि महांस्तोषो मम स्थितः

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ—ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਉਹ ਕਹਿ ਦੇ; ਮੇਰਾ ਤੋਖਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।

Verse 49

रेवत्यु वाच । स्थाने स्थेयं सदाऽत्रैव मम नाम्ना सुरेश्वरि । येन मे जायते कीर्तिस्त्रैलोक्ये सचराचरे

ਰੇਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਇਸੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੱਸਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।

Verse 50

तथाऽहं नागलोकाच्च चतुर्दश्यष्टमीषु च । सदा त्वां पूजयिष्यामि विशेषान्नवमीदिने

ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ—ਨਾਗਲੋਕ ਤੋਂ ਆ ਕੇ—ਚੌਦਵੀਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ; ਅਤੇ ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 51

आश्विनस्य सिते पक्षे सर्वैर्नागैः समन्विता । प्रपूजां ते विधास्यामि श्रद्धया परया युता

ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 52

तस्मिन्नहनि येऽन्येऽपि पूजां दास्यंति ते नराः । मा पश्यंतु प्रसादात्ते नरास्ते वल्लभक्षयम्

ਉਸੇ ਦਿਨ ਜੋ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨਗੇ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਦੀ ਨਾਸੀ ਜਾਂ ਘਾਟਾ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਣ।

Verse 53

देव्युवाच । एवं भद्रे करिष्यामि वासो मेऽत्र भविष्यति । त्वन्नाम्ना पूजकानां च श्रेयो दास्यामि ते सदा । महानवमिजे चाह्नि विशेषेण शुचिस्मिते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ; ਮੈਂ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗੀ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਾਸ ਵਾਲੀ।

Verse 54

सूत उवाच । एवमुक्ता तया साऽथ रेवती शेषवल्लभा । जगाम स्वगृहं पश्चाद्धर्षेण महतान्विता

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼ੇਸ਼-ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੇਵਤੀ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈ।

Verse 55

ततःप्रभृति सा देवी तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता । तन्नाम्ना कामदा नृणां सर्वव्यसननाशिनी

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਮਦਾ’—ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਕਹੀ ਗਈ।

Verse 56

अंबा सा कीर्त्यते दुर्गा रेवती सोरगप्रिया । ततः संकीर्त्यते लोके भूतले चांबरेवती

ਉਹ ਅੰਬਾ ‘ਦੁਰਗਾ’ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਵਜੋਂ ਨਾਗ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ‘ਅੰਬਾ-ਰੇਵਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 57

यस्तां श्रद्धासमोपेतः शुचिर्भूत्वा प्रपूजयेत् । नवम्यामाश्विने मासि शुक्लपक्षे समाहितः । न स संवत्सरं यावद्व्यसनं स्वकुलो द्भवम्

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵਿਪਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

Verse 58

दृष्ट्वाग्रे छिद्रकं व्यालयुक्तं दोषैर्विमुच्यते । ग्रहभूतपिशाचोत्थैस्तथान्यैरपि चापदैः

ਅੱਗੇ ‘ਛਿਦ੍ਰਕ’ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਪਦਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।