Adhyaya 115

Verse 1

त्रिजातो ब्राह्मणस्तत्र किन्नामा कस्य सम्भवः । किंगोत्रश्चैव किंसंज्ञः कीर्तयस्व महामते

ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ ਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

Verse 2

किं कुलीनैर्गुणाढ्यैर्वा तेजोविद्याविचक्षणैः । त्रिजातोऽपि वरं सोऽपि स्वं स्थानं येन चोद्धृतम्

ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਵੀ—ਉਹ ਭੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 3

सूत उवाच सांकृत्यस्य मुनेर्वंशे स संभूतो द्विजोत्तमः । प्रभाव इति विख्यातो दत्तसंज्ञो निमेः सुतः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਂਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਦੱਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

Verse 4

स एवं स्थानमुद्धृत्य चकारायतनं शुभम् । त्रिजातेश्वरनाम्ना च देवदेवस्य शूलिनः

ਇਉਂ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰੁੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਆਲਯ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰਿਜਾਤੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 5

तमाराध्य दिवा नक्तं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । सशरीरो गतः स्वर्गं ततः कालेन केनचित्

ਉਸ ਦੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਗਤ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਸੇ ਸ਼ਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या स्नापयेद्विषुवे सदा । न त्रिजातः कुले तस्य कथञ्चिदपि जायते

ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵ (ਸਮ-ਦਿਨ ਰਾਤ) ਦੇ ਵੇਲੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਜਾਤ (ਮਿਸ਼੍ਰ/ਅਧਮ ਜਨਮ) ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । यानि गोत्राणि नष्टानि यानि संस्थापितानि च । नामतस्तानि नो ब्रूहि तत्पुरं सूत नन्दन

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਹੜੇ ਗੋਤ੍ਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ, ਉਸ ਨਗਰ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।”

Verse 8

सूत उवाच । तत्रोपमन्युगोत्रा ये क्रौंचगोत्रसमुद्भवाः । कैशोर्यं गोत्रसंभूतास्त्रैवणेया द्विजोत्तमः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਥੇ ਉਪਮਨ੍ਯੁ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲੇ—ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਗੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਨ—ਅਤੇ ਕੈਸ਼ੋਰ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰੈਵਣੇਯ ਨਾਮਕ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ (ਵਿਦਮਾਨ) ਸਨ।”

Verse 9

ते भूयोऽपि न संप्राप्ता यथा गोत्रचतुष्टयम् । तत्पूर्वकं शुकादीनां यन्नष्टं नागजाद्भयात्

ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਫਿਰ ਨਾ ਆਏ—ਜਿਵੇਂ ਚਾਰ ਗੋਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ (ਮੁੜ ਨਾ ਆਇਆ)। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਕ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਭਯ ਕਰਕੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਈਆਂ।

Verse 10

शेषान्वः संप्रवक्ष्यामि ब्राह्मणान्गोत्रसंभवान् । कौशिकान्वयसं भूताः षड्विंशतिश्च ते स्मृताः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਉਹ ਛੱਬੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

कश्यपान्वयसंभूताः सप्ताशीतिर्द्विजोत्तमाः । लक्ष्मणान्वयसंभूता एकविंशतिरागताः

ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਸਤਾਸੀ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਕੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 12

तत्र नष्टाः पुनः प्राप्तास्तस्मिन्स्थाने सुदुःखिताः । भारद्वाजास्त्रयः प्राप्ताः कौंडनीयाश्चतुर्दश

ਉਥੇ ਜੋ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ। ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਏ, ਅਤੇ ਕੌਂਡਿਨੀਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਚੌਦਾਂ।

Verse 13

रैतिकानां तथा विंशत्पाराशर्याष्टकं तथा । गर्गाणां च द्विविंशं च हारीतानां विविंशतिः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੈਤਿਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੀਹ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੱਠ, ਗਰਗ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਈ, ਅਤੇ ਹਾਰੀਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੀਹ ਸਨ।

Verse 14

और्वभार्गवगोत्राणां पञ्चविंशदुदाहृताः । गौतमानां च षड्विंशमालूभायनविंशतिः

ਔਰਵ-ਭਾਰਗਵ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪੱਚੀ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਗੌਤਮਾਂ ਦੇ ਛੱਬੀ, ਅਤੇ ਆਲੂਭਾਯਨ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵੀਹ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 15

मांडव्यानां त्रिविंशच्च बह्वृचानां त्रिविंशतिः । सांकृत्यानां विशिष्टानां पृथक्त्वेन दशैव तु

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਤੇਈ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਬਹ੍ਵ੍ਰਿਚ (਋ਗਵੇਦੀ) ਸਮੂਹ ਦੇ ਵੀਹ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਵੱਖਰੇ ਗਿਣੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਸ ਹਨ।

Verse 16

तथैवांगिरसानां च पंच चैव प्रकीर्तिताः । आत्रेया दश संख्याताः शुक्लात्रेयास्तथैव च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆੰਗਿਰਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਹਨ। ਆਤ੍ਰੇਯ ਦਸ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਾਤ੍ਰੇਯ ਵੀ ਓਹੀ ਹਨ।

Verse 19

याजुषास्त्रिंशतिः ख्याताश्च्यावनाः सप्त विंशतिः । आगस्त्याश्च त्रयस्त्रिंशज्जैमिनेया दशैव तु

ਯਾਜੁਸ਼ ਤੀਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਚ੍ਯਾਵਨ ਸਤਾਈ; ਆਗਸਤ੍ਯ ਤੇਤੀਹ; ਅਤੇ ਜੈਮਿਨੇਯ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਸ ਹਨ।

Verse 21

औशनसाश्च दाशार्हास्त्रयस्त्रय उदाहृताः । लोकाख्यानां तथा षष्टिरैणिशानां द्विसप्ततिः

ਔਸ਼ਨਸ ਅਤੇ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕਾਖ੍ਯਾਂ ਦੇ ਸੱਠ, ਅਤੇ ਐਣਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਹੱਤਰ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 22

कापिष्ठलाः शार्कराख्या दत्ताख्याः सप्तसप्ततिः । शार्कवानां शतं प्रोक्तं दार्ज्यानां सप्तसप्ततिः

ਕਾਪਿਸ਼ਠਲ, ਜੋ ‘ਸ਼ਾਰਕਰ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ‘ਦੱਤ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਸਤੱਤਰ ਹਨ। ‘ਸ਼ਾਰਕਵ’ ਸੌ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ‘ਦਾਰਜ੍ਯ’ ਵੀ ਸਤੱਤਰ ਹਨ।

Verse 23

कात्यायन्यास्त्रयोऽधिष्ठा वैदिशाश्च त्रयः स्मृताः । कृष्णात्रेयास्तथा पंच दत्तात्रेया स्तथैव च

ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹਨ; ਵੈਦਿਸ਼ ਤਿੰਨ ਹੀ ਸਮਝੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ ਪੰਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।

Verse 24

नारायणाः शौनकेया जाबालाः शतसंख्यया । गोपाला जामदन्याश्च शालिहोत्राश्च कर्णिकाः

ਨਾਰਾਯਣ, ਸ਼ੌਨਕੇਯ ਅਤੇ ਜਾਬਾਲ—ਇਹ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ, ਜਾਮਦਨ੍ਯ, ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਰ੍ਣਿਕ ਵੀ ਹਨ।

Verse 25

भागुरायणकाश्चैव मातृकास्त्रैणवास्तथा । सर्वे ते ब्राह्मणश्रेष्ठाः क्रमेण द्विजसत्तमाः

ਅਤੇ ਭਾਗੁਰਾਯਣਕ, ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰੈਣਵ ਵੀ; ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹਨ।

Verse 26

एतेषामेव सर्वेषां सत्काराय द्विजोतमाः । चत्वारिंशत्तथाष्टौ च पुरा प्रोक्ताः स्वयंभुवा

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਸਤਕਾਰ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਅਠਤਾਲੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਆਪ ਹੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।

Verse 27

ते सर्वे च पृथक्त्वेन निर्दिष्टाः पद्मयोनिना । संध्यातर्पणकृत्यानि वैश्वदेवोद्भवानि च । श्राद्धानि पक्षकृत्यानि पितृपिंडांस्तथैव च

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ—ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਧੀਆਂ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ, ਪੱਖ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਵੀ।

Verse 28

यज्ञोपवीतसंयुक्ताः प्रवराश्चैव कृत्स्नशः । तथा मौंजीविशेषाश्च शिखाभेदाः प्रकीर्तिताः

ਉਹ ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਮੌਂਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਤੇ ਸ਼ਿਖਾ (ਚੋਟੀ) ਦੇ ਅੰਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 29

त्रिजातेन समाराध्य देवदेवं पितामहम् । तेषां कृत्वा द्विजेद्राणामात्मकीर्तिकृते तदा

ਉਸ ‘ਤ੍ਰਿਜਾਤ’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ—ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਹਿਤ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।

Verse 30

ऋषय ऊचुः । कथं सन्तोषितो ब्रह्मा त्रिजातेन महात्मना । कर्मकांडं कथं भिन्नं कृतं तेन महात्मना । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਹਾਤਮਾ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨੇ ਤ੍ਰਿਜਾਤ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ? ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਉਤਕੰਠਾ ਬਹੁਤ ਹੈ।”

Verse 31

सूत उवाच । तस्यार्थे ब्राह्मणैः सर्वैस्तोषितः प्रपितामहः । अनेनैवोद्धृतं स्थानमस्माकं सकलं विभो

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ/ਸਥਾਨ ਉੱਧਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿਆ।”

Verse 32

तस्मादस्य विभो यच्छ वेदज्ञानमनुतमम् । येन कर्मविशेषाश्च जायतेऽत्र पुरोत्तमे

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਭੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦਾ ਅਤੁੱਲ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਯਥਾਵਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ।

Verse 33

एतस्य च गुरुत्वं च प्रसादात्तव पद्मज । यथा भवति देवेश तया नीतिर्विधीयताम्

ਅਤੇ ਹੇ ਪਦਮਜ (ਕਮਲ-ਜਨਮੇ), ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਤੇ ਆਚਾਰਯ-ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵેશ, ਜਿਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ-ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 34

ब्रह्मा ददौ ततस्तस्य मंत्रग्राममनुत्तमम् । येन विज्ञायते सर्वं वेदार्थो यज्ञकर्म च

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਤੁੱਤਮ ਸਮੂਹ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਵੇਦਾਰਥ ਵੀ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ।

Verse 35

ततः प्रोवाच तान्सर्वान्प्रहष्टेनातरात्मना । एष वेदार्थसंपन्नो भविष्यति महायशाः

ਫਿਰ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਵੇਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ।”

Verse 37

तत्कार्यं स्वर्गमोक्षाय मम वाक्यात्प्रबोधितैः । वेदार्थानेष सर्वेषां युष्माकं योजयिष्यति

ਉਹ ਕਾਰਜ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਜਾਗ੍ਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਵੇਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਸਮਝਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 38

ये चान्येषु च देशेषु स्थानेषु च गताः क्वचित् । एतत्स्थानं परित्यज्य सत्यमेतद्विजोत्तमाः

ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 39

वेदस्थाने च बुद्ध्यैष यत्कर्म प्रचरिष्यति । नानृते वाथ पापे च वाणी चास्य चरिष्यति

ਵੇਦ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਉਹ ਕਰੇਗਾ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਕਦੇ ਝੂਠ ਜਾਂ ਪਾਪ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜੇਗੀ।

Verse 40

एवमुक्त्वा स देवेशो विरराम पितामहः । भर्तृयज्ञोऽपि ताः सर्वाश्चक्रे यज्ञक्रियाः शुभाः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 41

ब्राह्मणानां हितार्थाय श्रुत्यर्थं तस्य केवलम् । दशप्रमाणाः संप्रोक्ताः सर्वे ते ब्राह्मणोत्तमाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ, ਦਸ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੁਰਖ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮ।

Verse 42

चतुःषष्टिषु गोत्रेषु ह्येवं ते ब्राह्मणोत्तमाः । तेन तत्र समानीतास्त्रिजातेन महात्मना

ਚੌਂਸਠ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।

Verse 43

तेषामेकत्र जातानि दशपंचशतानि च । सामान्य भोगमोक्षाणि तानि तेन कृतानि च

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਘਰ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ।

Verse 44

अष्टषष्टिविभागेन पूर्वमायुव्ययोद्भवम् । तत्रासीदथ गोत्रे च पुरुषाणां प्रसंख्यया

ਪਹਿਲਾਂ, ਅਠਾਹਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

Verse 45

ततः प्रभृति सर्वेषां सामान्येन व्यवस्थितम् । त्रिजातस्य च वाक्येन येन दूरादपि द्रुतम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਨਿਯਮ ਬਣ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਾਟ ਦੇ ਵਚਨ ਦੁਆਰਾ—ਜਿਸਨੂੰ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ—ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।

Verse 46

समागच्छंति विप्रेन्द्राः पुरवृद्धिः प्रजायते । न कश्चिद्याति संत्यक्त्वा दौस्थ्यादन्यत्र च द्विजाः

ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਮੁਸੀਬਤ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 47

ततस्तेषां सुतैः पौत्रैर्नप्तृभिश्च सहस्रशः । दौहित्रैर्भागिनेयैश्च भूयो भूरि प्रपूरितम्

ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੜਪੋਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਦੋਹਤਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 48

तत्पुरं वृद्धिमायाति दूर्वांकुरैरिव द्विजाः । कांडात्कांडात्प्ररोहद्भिः संख्याहीनैरनेकधा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਉਹ ਨਗਰ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਡੰਡੀ ਉੱਗਦਿਆਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 49

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं गोत्रसंख्यानकं शुभम् । ऋषीणां कीर्तनं चापि सर्वपातकनाशनम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ਼ੁਭ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਭੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 50

यश्चैतत्पठते नित्यं शृणुयाद्वा प्रभक्तितः । न स्यात्तस्य कुलच्छेदः कदाचिदपि भूतले

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਡੂੰਘੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਛੇਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 51

तथा विमुच्यते पापैराजन्ममरणोद्भवैः । न पश्यति वियोगं च कदाचित्प्रियसंभवम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।