Adhyaya 114

Verse 1

सूत उवाच । सोऽपि विप्रो द्विजश्रेष्ठा विस्फोटकपरिप्लुतः । लज्जया परया युक्तो गत्वा किंचिद्वनांतरम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ—ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਭੀ—ਵਿਸਫੋਟਕ ਦੇ ਫੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤਿ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 2

ततो वैराग्यमापन्नो रौद्रे तपसि संस्थितः । त्यक्त्वा गृहादिकं सर्वं स्नेहं दारसुतोद्भवम्

ਫਿਰ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਰੌਦ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਘਰ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 3

नियमैः संयमैश्चैव शोषयन्नात्मनस्तनुम् । किंचिज्जलाश्रयं गत्वा स्थापयित्वा महेश्वरम्

ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਸੰਯਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਜਲ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा प्रार्थयस्व यथेप्सितम्

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 5

त्रिजात उवाच । मातृदोषादहं देव वैलक्ष्यं परमं गतः । मध्ये ब्राह्मणमुख्यानामानर्त्ताधिपतेस्तथा

ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਪਰਮ ਲਾਜ਼-ਰੁਸਵਾਈ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹਾਂ—ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅੱਗੇ ਵੀ।”

Verse 6

अहं शक्नोमि नो वक्तुं कस्यचिद्दर्शितुं विभो । त्रिजातोऽस्मीति विज्ञाय भूरिविद्यान्वितोऽपि च

“ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ‘ਤ੍ਰਿਜਾਤ’ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 7

तस्मात्सर्वोत्तमस्तेषामहं चैव द्विजन्मनाम् । यथा भवामि देवेश तथा नीतिर्विधीयताम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਐਸੀ ਉਪਾਏ-ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।”

Verse 8

श्रीभगवानुवाच । चमत्कारपुरे विप्रा ये वसंति द्विजोत्तम । तेषां सर्वोत्तमो नूनं मत्प्रसादाद्भविष्यसि

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਵਿਜੋੱਤਮ! ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਹੋਵੇਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।”

Verse 9

तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व कञ्चित्त्वं ब्राह्मणोत्तम । समये समनुप्राप्ते त्वां च नेष्यामि तत्र वै

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 10

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ब्राह्मणोऽपि तपस्तेपे तथा संपूजयन्हरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਕਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य मत्कारपुरे द्विजाः । मौद्गल्यान्वयसंभूतो देवरातोऽभवद्द्विजः

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੌਦਗਲ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਦੇਵਰਾਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਹੋਇਆ।

Verse 12

तस्य पुत्रः क्रथोनाम यौवनोद्धतविग्रहः । सदा गर्वसमायुक्तः पौरुषे च व्यवस्थितः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਥਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ—ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 13

स कदाचिद्ययौ विप्रो नागतीर्थं प्रति द्विजाः । श्रावणस्यासिते पक्षे पंचम्यां पर्यटन्वने

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਗਤੀਰਥ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ; ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 14

अथापश्यत्स नागेन्द्रतनयं भूरिवर्च्चसम् । रुद्रमालमिति ख्यातं जनन्या सह संगतम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ—ਜੋ ‘ਰੁਦ੍ਰਮਾਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ।

Verse 15

अथाऽसौ तं समालोक्य सुलघुं सर्प पुत्रकम् । जलसर्पमिति ज्ञात्वा लगुडेन व्यपोथयत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਿੱਕੇ ਸੱਪ-ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਲ-ਸੱਪ ਸਮਝ ਕੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।

Verse 16

हन्यमानेन तेनाथ प्रमुक्तः सुमहान्स्वनः । हा मातस्तात तातेति विपन्नोऽस्मि निरागसः

ਜਦ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਇਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਚੀਖ ਨਿਕਲੀ: “ਹੇ ਮਾਤਾ! ਹੇ ਪਿਤਾ! ਪਿਤਾ!”—“ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

Verse 17

सोऽपि श्रुत्वाऽथ तं शब्दं ब्राह्मणो मानुषोद्भवम् । सर्पस्य भयसंत्रस्तः सत्वरं स्वगृहं ययौ

ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 18

अथ सा जननी तस्य निष्क्रांता सलिलाश्रयात् । यावत्पश्यति तीरस्थं तावत्पुत्रं निपातितम्

ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਜਲ-ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਘਾਇਲ ਵੇਖਿਆ।

Verse 19

ततो मूर्च्छामनुप्राप्ता दृष्ट्वा पुत्रं तथाविधम् । यष्टिप्रहारनिर्भिन्नं सर्वांगरुधिरोक्षितम्

ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ—ਲਾਠੀ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ—ਮੂਰਛਾ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 20

अथ लब्ध्वा पुनः संज्ञां प्रलापानकरोद्बहून् । करुणं शोकसंतप्ता वाष्पपर्याकुलेक्षणा

ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤੇ—ਕਰੁਣ ਤੇ ਹਿਰਦਾ ਚੀਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਤੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 21

हाहा पुत्र परित्यक्त्वा मां च क्वासि विनिर्गतः । अनावृत्तिकरं स्थानं किं स्नेहो नास्ति ते मयि

“ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਨੇਹ ਨਹੀਂ?”

Verse 22

केन त्वं निहतः पुत्र पापेन च दुरात्मना । निष्पापोऽपि च पुत्र त्वं कस्य क्रुद्धोऽद्यवै यमः

“ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ—ਕਿਹੜੇ ਪਾਪੀ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈਂ, ਬੱਚੇ; ਅੱਜ ਯਮ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈ?”

Verse 23

सपुरस्य सराष्ट्रस्य सकुटुंबस्य दुर्मतेः । येन त्वं निहतोऽद्यापि पंचम्यां पूजितो न च

“ਜਿਸ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਨਗਰ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਟੁੰਬ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਪੂਜਨ ਦਿਨ ਵੀ ਕਦੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 24

रजसा क्रीडयित्वाऽद्य समागत्य चिरादथ । कामेनोत्संगमागत्य ग्लानिं नैष्यति चांबरम्

ਅੱਜ ਤੂੰ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ; ਫਿਰ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਅੰਬਰ ਮੈਲਾ ਤੇ ਕੁਚਲ ਦੇਂਦਾ।

Verse 25

गद्गदानि मनोज्ञानि जनहास्यकराणि च । त्वया विनाऽद्य वाक्यानि को वदिष्यति मे पुरः

ਉਹ ਹਕਲਾਉਂਦੇ ਪਰ ਮਨਮੋਹਕ ਬੋਲ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਂਦੇ ਸਨ—ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਬੋਲ ਕੌਣ ਬੋਲੇਗਾ?

Verse 26

पितुरुत्संगमाश्रित्य कूर्चाकर्षणपूर्वकम् । कः करिष्यति पुत्राऽद्य सतोषं भवता विना

ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਨੂੰ ਚੰਬੜ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ—ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਇਹ ਕਰ ਕੇ ਐਸਾ ਸੰਤੋਖ ਦੇਵੇਗਾ?

Verse 27

निषिद्धोऽसि मया वत्स त्वमायातोऽनुपृष्ठतः । मर्त्यलोकमिमं तात बहुदोषसमाकुलम्

ਹੇ ਵਤਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆ ਗਿਆ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮਰਤ ਲੋਕ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 28

एवं विलप्य नागी सा संक्रुद्धा शोककर्षिता । तं मृतं सुतमादाय जगामानंतसंनिधौ

ਇਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਉਹ ਨਾਗੀ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਨੰਤ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 29

ततस्तदग्रतः क्षिप्त्वा तं मृतं निजबालकम् । प्रलापानकरोद्दीना वियुक्ता कुररी यथा

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿੱਕਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੱਟੀ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ।

Verse 30

नागराजोऽपि तं दृष्ट्वा स्वपुत्रं विनिपातितम् । जगाम सोऽपि मूर्च्छां च पुत्रशोकेन पीडितः

ਨਾਗਰਾਜ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 31

ततः सिक्तो जलैः शीतैः संज्ञां लब्ध्वा स कृच्छ्रतः । प्रलापान्कृपणांश्चक्रे प्राकृतः पुरुषो यथा

ਫਿਰ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ ਉਹ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦਇਆਜਨਕ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ।

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे नागाः सर्वे तत्र समागताः । रुरुदुर्दुःखिताः संतो बाष्पपर्याकुलेक्षणाः

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 33

वासुकिः पद्मजः शंखस्तक्षकश्च महाविषः । शंखचूडः सचूडश्च पुंडरीकश्च दारुणः

ਵਾਸੁਕੀ, ਪਦਮਜ, ਸ਼ੰਖ, ਤਕਸ਼ਕ, ਮਹਾਵਿਸ਼, ਸ਼ੰਖਚੂਡ, ਸਚੂਡ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪੁੰਡਰੀਕ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 34

अञ्जनो वामनश्चैव कुमुदश्च तथा परः । कम्बलाश्वतरौ नागौ नागः कर्कोटकस्तथा

ਅੰਜਨ, ਵਾਮਨ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕ; ਨਾਗ ਕਮ੍ਬਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰ, ਅਤੇ ਨਾਗ ਕਰਕੋਟਕ ਵੀ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 35

पुष्पदंतः सुदंतश्च मूषको मूषकादनः । एलापत्रः सुपत्रश्च दीर्घास्यः पुष्पवाहनः

ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਸੁਦੰਤ, ਮੂਸ਼ਕ, ਮੂਸ਼ਕਾਦਨ, ਏਲਾਪਤ੍ਰ, ਸੁਪਤ੍ਰ, ਦੀਰਘਾਸ੍ਯ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਵਾਹਨ—ਇਹ ਨਾਗ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 36

एते चान्ये तथा नागास्तत्राऽयाताः सहस्रशः । पुत्रशोकाभिसतप्तं ज्ञात्वा तं पन्नगाधिपम्

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਨਾਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੰਨਗਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 37

ततः संबोध्य ते सर्वे तमीशं पवनाशनम् । पूर्ववृत्तैः कथोद्भेदैर्दृष्टांतैर्विविधैरपि

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਪਵਨਾਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤਾਂ, ਕਥਾ-ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨਾਲ।

Verse 38

एवं संबोधितस्तैस्तु चिरात्पन्नगसत्तमः । अग्निदाह्यं ततश्चक्रे तस्य पुत्रस्य दुःखितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪੰਨਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਨਾਗ—ਦੁਖੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ—ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਗਨੀ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 39

जलदानस्य काले च सर्पान्सर्वानुवाच सः । सर्वान्नागान्प्रदानार्थं तोयस्य समुपस्थितान्

ਜਲਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ—ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ।

Verse 40

नाहं तोयं प्रदास्यामि स्वपुत्रस्य कथंचन । भवद्भिः प्रेरितोऽप्येवं तथान्यैरपि बांधवैः

“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਅਰਪਾਂਗਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।”

Verse 41

यावत्तस्य न दुष्टस्य मम पुत्रांतकारिणः । सदारपुत्रभृत्यस्य विहितो न परिक्षयः

“ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ—ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘਾਤਕ—ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਅਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 42

एवमुक्त्वा ततः शेषः शोधयामास तं द्विजम् । येन संसूदितः पुत्रो दंडकाष्ठेन पाप्मना

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਖੋਜ-ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਪਾਪੀ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 43

ततः प्रोवाच तान्नागान्पार्श्वस्थान्पन्नगाधिपः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यांतु मे सुहृदुत्तमाः

ਤਦ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤਮ ਮਿੱਤਰੋ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਓ।”

Verse 44

पुत्रघ्नं तं निहत्याऽशु सकुटुम्बपरिग्रहम् । चमत्कारपुरं सर्वं भक्षणीयं ततः परम्

ਉਸ ਪੁੱਤਰ-ਘਾਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦਿਓ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਓ।

Verse 45

तत्रैव वसतिः कार्या समस्तैः पन्नगोत्तमैः । यथा भूयो वसेन्नैव तथा कार्यं च तत्पुरम्

ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗੋ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਹਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵਸਾਇਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ।

Verse 46

एवमुक्तास्ततस्तेन नागाः प्राधान्यतः श्रुताः । गत्वाथ सत्वरं तत्र प्रथमं तं द्विजोत्तमम्

ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 47

देवरातसुतं सुप्तं भक्षयित्वा ततः परम् । तत्कुटुंबं समग्रं च क्रोधेन महतान्विताः

ਦੇਵਰਾਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਲਿਆ।

Verse 48

ततोऽन्यानपि संक्रुद्धा बालान्वृद्धान्कुमारकान् । भक्षयामासुः सर्वे ते तिर्यग्योनिगता अपि

ਫਿਰ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਲਿਆ—ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे जातः पुरे तत्र सुदारुणः । आक्रंदो ब्राह्मणेंद्राणां सर्पभक्षणसंभवः

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵਿਚ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਭੱਖਣ ਕਾਰਨ ਉਠਿਆ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਕਰੁਣ ਕ੍ਰੰਦਨ।

Verse 50

तत्र भूमौ तथाऽन्यच्च यत्किंचिदपि दृश्यते । तत्सर्वं पन्नगैर्व्याप्तं रौद्रैः कृष्णवपुर्धरैः

ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰੋਧੀ ਕਾਲੇ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਪੰਨਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 51

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः केचिन्मृत्युवशं गताः । विषसं घूर्णिताः केचित्पतिता धरणीतले

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਏ; ਕਈ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 52

अन्ये गृहादिकं सर्वं परित्यज्य सुतादि च । वित्रस्ताः परिधावंति वनमुद्दिश्य दूरतः

ਹੋਰ ਲੋਕ ਘਰ-ਬਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਤਿਆਗ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੂਰਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 53

अन्ये मंत्रविदो विप्राः प्रयतंते समंततः । मंदं धावंति संत्रस्ता गृहीत्वौषधयः परे

ਕੁਝ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਹੋਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹੌਲੀ ਦੌੜੇ, ਕੁਝ ਔਖਧੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ।

Verse 54

एवं तत्पुरमुद्दिश्य सर्वे ते पन्नगोत्तमाः । प्रचरंति यथा कश्चिन्न तत्र ब्राह्मणो वसेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗ ਐਸੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 55

अथ शून्यं पुरं कृत्वा सर्वे ते पन्नगोत्तमाः । व्यचरन्स्वेच्छया तत्र तीर्थेष्वायतनेषु च

ਫਿਰ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 56

न कश्चित्पन्नगः क्षेत्रात्त्यक्त्वा निर्याति बाह्यतः । प्रविशेन्न परः कश्चित्तत्र क्षेत्रे च मानवः

ਕੋਈ ਨਾਗ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 57

व्यवस्थैवं समुद्भूता सर्पाणां मानुषैः सह । वधभक्षणजा न्योन्यं बाह्याभ्यंतरसंभवा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਬੰਧੋਬਸਤ ਬਣਿਆ—ਪਰਸਪਰ ਵਧ ਅਤੇ ਭੱਖਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦਾ ਸੀ।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे शेषो मुक्त्वा दुःखं सुतोद्भवम् । प्रहृष्टः प्रददौ तोयं तस्य जातिभिरन्वितः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਗ-ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਜਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 59

अथ ते ब्राह्मणाः केचित्सर्पेभ्यो भयविह्वलाः । सशोका दिङ्मुखान्याशु ते सर्वे संगता मिथः

ਤਦ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਸ਼ੋਕ-ਭਰੇ, ਤੁਰੰਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 60

ततो वनं समाजग्मुस्त्रिजातो यत्र संस्थितः । हरलब्धवरो हृष्टः सुमहत्तपसि स्थितः

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਵੱਸਦਾ ਸੀ—ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਡੋਲ।

Verse 61

स दृष्ट्वा ताञ्जनान्सर्वांस्तथा दुःखपरिप्लुतान् । पुत्रदारादिकं स्मृत्वा रुदतः करुणं बहु

ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ; ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਰੁਣ ਰੋਇਆ।

Verse 62

सोऽपि दुःखसमायुक्तो दृष्ट्वा तान्स्वपुरोद्भवान् । ब्राह्मणेंद्रांस्ततः प्राह बाष्पव्याकुललोचनः

ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।

Verse 63

शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे वचनं मम सांप्रतम् । मया विनिर्गतेनैव तत्पुरात्तोषितो हरः

“ਹੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਮੇਰੇ ਉਸ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 64

तेन मह्यं वरो दत्तो वांछितो द्विजसत्तमाः । गृहीतो न मयाद्यापि प्रार्थयिष्यामि सांप्रतम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਮਨਚਾਹਿਆ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 65

यथा स्यात्संक्षयस्तेषां नागानां सुदुरात्मनाम् । यैः कृतं नः पुरं कृत्स्नमुद्रसं पापकर्मभिः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 66

एवमुक्त्वाऽथ विप्रः स त्रिजातः परमेश्वरम् । प्रार्थयामास मे देव तं वरं यच्छ सांप्रतम्

ਇੰਜ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਹੁਣੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।"

Verse 67

ततः प्रोवाच देवेशः प्रार्थयस्व द्रुतं द्विज । येनाभीष्टं प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਲਦੀ ਮੰਗ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।"

Verse 68

त्रिजात उवाच । नागैरस्मत्पुरं कृत्स्नं कृतं जनविवर्जितम् । तत्तस्मात्ते क्षयं यांतु सर्वे वृषभवाहन

ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਦ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ।"

Verse 69

येन तत्पूर्यते विप्रैर्भूयोऽपि सुरसत्तम । ममापि जायते कीर्तिः स्वस्थानोद्धरणोद्भवा

ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਨਗਰ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।

Verse 70

श्रीभगवानुवाच । नायुक्तं विहितं विप्र पन्नगैस्तैर्महात्मभिः । निर्दोषश्चापि पुत्रोऽत्र येषां विप्रेण सूदितः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 71

विशेषेण द्विजश्रेष्ठ संप्राप्ते पंचमीदिने । तत्राऽपि श्रावणे मासि पूज्यंते यत्र पन्नगाः

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—ਉਸ ਥਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 72

तस्मात्तेऽहं प्रवक्ष्यामि सिद्धमंत्रमनुत्तमम् । यस्योच्चारणमात्रेण सर्प्पाणां नश्यते विषम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਅਤੁੱਲ, ਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

तं मंत्रं तत्र गत्वा त्वं तद्विप्रैरखिलैर्वृतः । श्रावयस्व महाभाग तारशब्देन सर्वशः

ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ‘ਤਾਰ’ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾ।

Verse 74

तं श्रुत्वा ये न यास्यंति पातालं पन्नगाधमाः । युष्मद्वाक्याद्भविष्यंति निर्विषास्ते न संशयः

ਉਹ ਨੀਚ ਸੱਪ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 75

त्रिजात उवाच । ब्रूहि तं मे महामंत्रं सर्वतीक्ष्णविनाशनम् । येन गत्वा निजं स्थानं सर्पानुत्सादयाम्यहम्

ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰ ਦੱਸੋ ਜੋ ਹਰ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 76

श्रीभगवानुवाच । गरं विषमिति प्रोक्तं न तत्रास्ति च सांप्रतम् । मत्प्रसादात्त्वया ह्येतदुच्चार्यं ब्राह्मणोत्तम

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸਨੂੰ 'ਗਰ' ਭਾਵ ਜ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ! ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 77

न गरं न गरं चैतच्छ्रुत्वा ये पन्नगाधमाः । तत्र स्थास्यंति ते वध्या भविष्यंति यथासुखम्

'ਨ ਗਰੰ, ਨ ਗਰੰ' (ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ) ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਨੀਚ ਸੱਪ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 78

अद्यप्रभृति तत्स्थानं नगराख्यं धरातले । भविष्यति सुविख्यातं तव कीर्तिविवर्धनम्

ਅੱਜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ 'ਨਗਰ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਏਗਾ।

Verse 79

तथान्योपि च यो विप्रो नागरः शुद्धवंशजः । नगराख्येन मंत्रेण अभिमंत्र्य त्रिधा जलम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜੋ ਨਾਗਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ—‘ਨਾਗਰ’ ਨਾਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ…

Verse 80

प्राणिनं काल संदष्टमपि मृत्युवशंगतम् । प्रकरिष्यति जीवाढ्यं प्रक्षिप्य वदने स्वयम्

ਕਾਲ ਦੇ ਡੱਸੇ ਹੋਏ, ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ—ਇਹ ਤ੍ਰਿਅਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਦ ਆਪ ਹੀ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਪੁਨਰਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 81

अन्यत्रापि स्थितो मर्त्यो मंत्रमेतं त्रिरक्षरम् । यः स्मरिष्यति संसुप्तो न हिंस्यः स्यादहेर्हि सः

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਰਤਕ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇਹ ਤ੍ਰਿਅਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਯਾਦ ਕਰੇ—ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਹ ਸੱਪ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ।

Verse 82

स्थावरं जंगमं वापि कृत्रिमं वा गरं हि तत् । तदनेन च मंत्रेण संस्पृष्टं त्वमृतायितम्

ਚਾਹੇ ਵਿਸ਼ ਥਾਵਰ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਮ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

अजीर्णप्रभवा रोगा ये चान्ये जठरोद्भवाः । मंत्रस्यास्य प्रभावेन सर्वे यांति द्रुतं क्षयम्

ਅਜੀਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪੇਟ ਤੋਂ ਜਨਮਦੇ ਦੁੱਖ ਹਨ—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

एवमुक्त्वाऽथ तं विप्रं भगवान्वृषभध्वजः । जगामादर्शनं पश्चाद्यथा दीपो वितैलकः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਧਨ੍ਯ ਭਗਵਾਨ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਦੀਵਾ ਬੁੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 85

त्रिजातोऽपि समं विप्रैर्हतशेषैस्तु तैर्द्रुतम् । जगाम संप्रहृष्टात्मा चमत्कारपुरं प्रति

ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਵੀ—ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਖਤਰਾ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 86

एवं ते ब्राह्मणाः सर्वे त्रिजातेन समन्विताः । न गरं न गरं प्रोच्चैरुच्चरंतः समाययुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਚਾਰਦੇ ਰਹੇ: “ਨਾ ਵਿਸ਼, ਨਾ ਵਿਸ਼!”

Verse 87

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं यत्तद्व्याप्तं समंततः । रौद्रैराशीविषैः क्रूरैः शेषस्यादेशमाश्रितेः

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭਿਆਨਕ, ਕਠੋਰ ਵਿਸ਼ਧਾਰੀ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਸਨ।

Verse 88

अथ ते पन्नगाः श्रुत्वा सिद्धमंत्र शिवोद्भवम् । निर्विषास्तेजसा हीनाः समन्तात्ते प्रदुद्रवुः

ਤਦ ਉਹ ਸੱਪ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੌੜ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 89

वल्मीकान्केचिदासाद्य चित्ररंध्रांतरोद्भवान् । अन्ये चापि प्रजग्मुश्च पातालं दंदशूककाः

ਕੁਝ ਸੱਪ ਅਜੀਬ ਰਸਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 90

ये केचिद्भयसंत्रस्ता वार्द्धक्येन निपीडिताः । वालत्वेन तथा चान्ये शक्नुवंति न सर्पितुम्

ਕੁਝ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਬੁਢਾਪੇ ਕਾਰਨ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਚਪਨ ਕਾਰਨ ਰੇਂਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ।

Verse 91

ते सर्वे ब्राह्मणेन्द्रैस्तैः कृतस्य प्रतिकारकैः । निहताः पन्नगास्तत्र दंडकाष्ठैः सहस्रशः

ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੱਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 92

एवमुत्साद्य तान्सर्वान्ब्राह्मणास्ते गतव्यथाः । तं त्रिजातं पुरस्कृत्य स्थानकृत्यानि चक्रिरे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਮੰਨ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 93

एवं तन्नगरं जातमस्मात्कालादनंतरम् । देवदेवस्य भर्गस्य प्रसादेन द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਭਰਗ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਗਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

Verse 94

एतद्यः पठते नित्यमाख्यानं नगरोद्भवम् । न तस्य सर्पजं क्वापि कथंचिज्जायते भयम्

ਜੋ ਕੋਈ ਨਗਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਭਯ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 114

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नगरसंज्ञोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, “ਨਗਰ” ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ੧੧੪ਵਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।