Adhyaya 106
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 106

Adhyaya 106

ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਕਾਰਨ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਲਿੰਗ ‘ਲੁਪਤ’ (ਗੁਪਤ/ਢੱਕੇ) ਹੋ ਗਏ? ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਣਗਿਣਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਜੋਂ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ (ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਰੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਤੀਰਥ (ਜਿੱਥੇ ਸਕੰਦ/ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਭੂਮੀ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਸੰਕਟ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰੇਤ ਧੂੜ-ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਤੀਖੀ ਹਵਾ ਧੂੜ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਤ ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਮਾਤ੍ਰਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ; ਕੁਝ ਲਿੰਗ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਅਪਾਯਕਾਰਕ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਿਧ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉਖਾੜਣੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਥਿਰ-ਸਵਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਪਸਵੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਕੰਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਾਂ, ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਾਸ਼ਸ਼ਠੀ (68) ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਸ ਦੇ ਕੇ ਉੱਚ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਹਟਣ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਲਗਾਤਾਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਅਧਿਆਇ 106 ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भूपृष्ठे पांसुभिस्तस्मिन्प्रेतैस्तैः परिपूरिते । यानि तीर्थानि लुप्तानि लिङ्गानि च वदस्व नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਥਾਂ ਜਦ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹੀ, ਦੱਸੋ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਲਿੰਗ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ?”

Verse 2

सूत उवाच । असंख्यातानि तीर्थानि तथा लिंगानि च द्विजाः । लोपं गतानि वक्ष्यामि प्राधान्येन प्रबोधत

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਸੰਖ ਹਨ। ਜੋ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 3

तत्र लोपं गतं तीर्थं चक्रतीर्थमिति स्मृतम् । यत्र चक्रं पुरा न्यस्तं विष्णुना प्रभविष्णुना

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਲੁਪਤ ਹੋਇਆ ਤੀਰਥ ‘ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

Verse 4

मातृतीर्थं तथैवान्यत्सर्वकामप्रदं नृणाम् । यत्र ता मातरो दिव्याः कार्तिकेयप्रतिष्ठिताः

ਇੱਕ ਹੋਰ ‘ਮਾਤ੍ਰਤੀਰਥ’ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 5

मुचुकुन्दस्य राजर्षेस्तथान्यल्लिंग मुत्तमम् । तत्र लोपं गतं विप्राः सगरस्य तु भूपतेः

ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਵੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਦਾ (ਲਿੰਗ) ਵੀ—ਉੱਥੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਲੁਕ ਕੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

इक्ष्वाकोर्वसुषेणस्य ककुत्स्थस्य महात्मनः । ऐलस्य चन्द्रदेवस्य काशिराजस्य सन्मतेः

ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਵਸੁਸੇਣ, ਮਹਾਤਮਾ ਕਕੁਤਸਥ; ਐਲ, ਚੰਦਰਦੇਵ ਅਤੇ ਸਨਮਤੀ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 7

अग्निवेशस्य रैभ्यस्य च्यवनस्य भृगोस्तथा । आश्रमो याज्ञवल्क्यस्य तत्र लोपं समाययौ

ਅਗ્નਿਵੇਸ਼, ਰੈਭ੍ਯ, ਚ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੀ; ਅਤੇ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ—ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੁਕ ਗਏ।

Verse 8

हारीतस्य महर्षेश्च हर्यश्वस्य महात्मनः । कुत्सस्य च वसिष्ठस्य नारदस्य त्रितस्य च

ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹਾਰੀਤ, ਮਹਾਤਮਾ ਹਰ੍ਯਸ਼੍ਵ ਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਤ੍ਸ, ਵਸਿਸ਼੍ਠ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਤ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।

Verse 9

तथैव ऋषिपत्नीनां तत्र लिंगानि भूरिशः । कात्यायन्याश्च शांडिल्या मैत्रेय्याश्च तथा पुरा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦੇ, ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯਾ ਦੇ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਦੇ ਵੀ।

Verse 10

अन्यासां मुनिपत्नीनां यासां संख्या न विद्यते । तत्राश्चर्यमभूदन्यत्पूर्यमाणे महीतले

ਹੋਰ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਵੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ—ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਭਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 11

दृष्ट्वा पांसुमयीं वृष्टिं मुक्तां प्रेतैः समंततः । मातृवर्गेण तेनाथ प्रमुक्तः प्रचुरोऽनिलः

ਚੌਫੇਰੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਧੂੜ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਗਣ ਨੇ ਤਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

तेन पांसुकृता वृष्टिः समंतान्मथिता बहिः । तस्या भूमेः पतत्येव न किंचित्तत्र पूर्यते

ਉਸ (ਵਾਯੂ) ਨਾਲ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਵਰਖਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਥੀ ਜਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਧੱਕੀ ਗਈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰ੍ਹਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਭਰਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।

Verse 14

ततस्ते व्यंतराः खिन्ना निराशास्तस्य पूरणे । भूतास्तस्य पुरो गत्वा चुक्रुशुः कुशभूपतेः

ਫਿਰ ਉਹ ਵ੍ਯੰਤਰ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਕੁਸ਼-ਭੂਪਤੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਕੇ ਚੀਖ ਪੁਕਾਰ ਕੀਤੀ।

Verse 16

स त्वं तासां विघातार्थमुपायं भूप चिंतय । येन तां पांसुभिर्भूमिं पूरयामः समंततः

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ (ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਸੋਚੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰ ਸਕੀਏ।”

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततः कुशमहीपतिः । रुद्रमाराधयामास तत्क्षेत्रं प्राप्य सद्द्विजाः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਸ਼ ਮਹੀਪਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ—ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।

Verse 19

अस्माभिर्विहिता तत्र पांसुवृष्टिर्महीपते । नीयते शतधाऽन्यत्र मातृमुक्तेन वायुना

“ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜੋ ਧੂੜ-ਵਰਖਾ ਚਲਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 20

मया प्रेतगणादेव निर्दिष्टास्तस्य पूरणे । मातृसंरक्ष्यमाणं तच्छक्यं चैतन्न पूरितुम्

ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ, ਮੈਂ ਆਪ ਪ੍ਰੇਤ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।

Verse 21

तत्र राक्षसजैर्मंत्रैः संति लिंगानि च प्रभो । प्रतिष्ठितानि तत्स्पर्शाद्दर्शनात्स्याज्जनक्षयः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਥਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਜਨਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਛੂਹਣ ਨਾਲ—ਅਥਵਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ—ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਉਪਜ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 22

अचलत्वात्तथा देव लिंगानां शास्त्रसद्भयात् । अन्यदुत्पाटनाद्यं च नैव कुर्मः कथंचन

ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ, ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਅਚਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਤਭਯ (ਧਰਮਿਕ ਡਰ) ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਨ ਆਦਿ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 23

तस्माल्लिंगकृतो नाशो ब्राह्मणानां तपस्विनाम् । यथा न स्यात्सुरश्रेष्ठ तथा नीतिर्विधीयताम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਐਸੀ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਾਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਵੇ।

Verse 24

ततश्च भगवान्रुद्रस्ताः समाहूय मातरः । प्रोवाच त्यज्यतां स्थानं भवत्यो यत्र संस्थिताः

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵੋ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਛੱਡ ਦਿਓ।”

Verse 25

तत्र पांसुभिरव्यग्राः करिष्यंति दिवानिशम् । प्रेताः कुशसमादेशाद्वृष्टिं लोकहिताय च

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਵਿਘਨ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੇਵਾ ਕਰਣਗੇ; ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਉਣਗੇ।

Verse 26

मातर ऊचुः । त्यक्ष्यामश्च तवादेशात्तत्स्थानं वृषभध्वज । परं दर्शय चास्माकं किंचिदन्यत्तथाविधम्

ਮਾਤਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ: “ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀਆਂ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ! ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਸੇ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਦਰਸਾ।”

Verse 27

क्षेत्रेऽत्रैव निवत्स्यामो येन स्कन्दकृते वयम् । तेन संस्थापिताश्चात्र प्रोक्ताः स्थेयं सदा ततः

“ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸਕੰਦ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।”

Verse 28

ततः प्रोवाच भगवांस्तस्मात्स्थानान्महत्तरम् । स्थानं दास्यामि सर्वासां पृथक्त्वेन शुभावहम्

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ—ਹਰ ਇਕ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।”

Verse 29

अष्टषष्टिस्तु क्षेत्राणां मदीयानां समंततः । संस्थितास्ति महाभागा येषु मत्संस्थितिः सदा

“ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅਠਾਹਠ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 30

अष्टषष्टिविभागेन भूत्वा सर्वाः पृथक्पृथक् । तेषु तिष्ठथ मद्वाक्यात्पूजामग्र्यामवाप्स्यथ

ਅਠਾਹਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਓ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 31

तस्य देवस्य तच्छ्रुत्वा वाक्यं ता मातरस्तदा । प्रहृष्टास्तत्परित्यज्य स्थानं स्कन्दविनिर्मितम्

ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਸਕੰਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਹੋਏ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਚਲ ਪਈਆਂ।

Verse 32

अष्टषष्टिविभागेन भूत्वा रूपैः पृथग्विधैः । अष्टषष्टिषु क्षेत्रेषु तस्य ताः संस्थिताः सदा

ਅਠਾਹਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਠਾਹਠ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 33

ततस्ताभिर्विनिर्मुक्तं तत्सर्वं भूमिमण्डलम् । पांसुभिः पूरितं प्रेतैर्दिवारात्रमतंद्रितैः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਉਸ ਸਾਰੇ ਭੂਮਿਮੰਡਲ ਨੂੰ ਧੂੜ ਨੇ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਬੇਚੈਨ ਪ੍ਰੇਤ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 34

एवं तस्य वरं दत्त्वा भगवान्वृषवाहनः । जगामादर्शनं पश्चात्सार्धं सवर्गैणैर्द्विजाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਹਨ—ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਬਲਦ ਹੈ—ਫਿਰ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ।

Verse 35

कुतोऽपि ब्राह्मणैः सर्वेस्तापसैश्च प्रशंसितः । लब्धाशी प्रययौ तस्मादयोध्यानगरीं प्रति

ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 106

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये लुप्ततीर्थमाहात्म्यकथनंनाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅੰਦਰ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਲੁਪਤ ਤੀਰਥ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 198

ततस्तस्य गतस्तुष्टिं वर्षांते भगवान्हरः । प्रोवाच प्रार्थयाभीष्टं यत्ते मनसि वांछितम्

ਫਿਰ ਵਰਖਾ-ਰਿਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: “ਜੋ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਹੈ ਮੰਗ ਲੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”