Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । एवं तां रजनीं तत्र स उषित्वा रघूत्तमः । उपास्यमानः सर्वैस्तैः सद्भक्त्या वानरोत्तमैः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ ਰਘੂੱਤਮ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤਮ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ-ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । कृत्वा प्राभातिकं कर्म समाहूयाथ पुष्पकम्

ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਇਆ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਰਤਵ੍ਯ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 3

सुग्रीवेण सुषेणेन तारेण कुमुदेन च । अंगदेनाथ कुण्डेन वायुपुत्रेण धीमता

ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਅੰਗਦ, ਕੁੰਡ, ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰ (ਹਨੁਮਾਨ) ਸਮੇਤ…

Verse 4

गवाक्षेण नलेनेव तथा जांबवतापि च । दशभिर्वानरैः सार्धं समारूढः स पुष्पके

ਗਵਾਖ੍ਸ਼, ਨਲ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਸਮੇਤ, ਦਸ ਵਾਨਰ-ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋਇਆ।

Verse 5

ततः संप्रस्थितः काले लंकामुद्दिश्य राघवः । मनोजवेन तेनैव विमानेन सुवर्चसा

ਫਿਰ ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਰਾਘਵ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਕੇ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਉਸੇ ਸੁਵਰਚਸ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵੇਗ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ।

Verse 6

संप्राप्तस्तत्क्षणादेव लंकाख्यां च महापुरीम् । वीक्षयंस्तान्प्रदेशांश्च यत्र युद्धं पुराऽभवत्

ਉਸੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੰਕਾ ਨਾਮੀ ਮਹਾਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 7

ततो विभीषणो दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । रामं विज्ञाय संप्राप्तं प्रहृष्टः सम्मुखो ययौ । मंत्रिभिः सकलैः सार्धं तथा भृत्यैः सुतैरपि

ਤਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਛਟਾ ਵੇਖੀ; ਰਾਮ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ—ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 8

अथ दृष्ट्वा सुदूरात्तं रामदेवं विभीषणः । पपात दण्डवद्भूमौ जयशब्दमुदीरयन्

ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ‘ਜੈ’ ਦਾ ਨਾਦ ਉਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 9

तथागतं परिष्वज्य सादरं स विभीषणम् । तेनैव सहितः पश्चाल्लंकां तां प्रविवेश ह

ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਏ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 10

विभीषणगृहं प्राप्य तत्र सिंहासने शुभे । निविष्टो वानरैस्तैश्च समन्तात्परिवारितः

ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਾਨਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਫੇਰੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 11

ततो निवेदयामास तस्मै सर्वं विभीषणः । राज्यं पुत्रकलत्रादि यच्चान्यदपि किंचन

ਤਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ—ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ-ਕਲਤ੍ਰ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੀ।

Verse 12

ततः प्रोवाच विनयात्कृतांजलिपुटः स्थितः । आदेशो दीयतां देव ब्रूहि कृत्यं करोमि किम्

ਤਦ ਉਹ ਵਿਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਦੱਸੋ ਕੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 14

सूत उवाच । निवेद्य राघवस्तस्मै सर्वं गद्गदया गिरा । वाष्पपूरप्रतिच्छन्नवक्त्रो भूयो विनिःश्वसन्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਕੇ ਰਾਘਵ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ; ਅੰਸੂਆਂ ਦੇ ਸੈਲ ਨਾਲ ਮੁਖ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਭਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 15

ततः प्रोवाच सत्यार्थं विभीषणकृते हितम् । तं चापि शोकसंतप्तं संबोध्य रघुनंदनः

ਤਦ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਨੰਦਨ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਕੇ ਜਗਾਇਆ।

Verse 16

अहं राज्यं परित्यज्य सांप्रतं राक्षसोत्तम । यास्यामि त्रिदिवं तूर्णं लक्ष्मणो यत्र संस्थितः

ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

न तेन रहितो मर्त्ये मुहूर्तमपि चोत्सहे । स्थातुं राक्षसशार्दूल बांधवेन महात्मना

ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਭੀ ਟਿਕਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼-ਸ਼ਾਰਦੂਲ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਂਧਵ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ।

Verse 18

अहं शिक्षापणार्थाय तव प्राप्तो विभीषण । तस्मादव्यग्रचित्तेन संशृणुष्व कुरुष्व च

ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਵਿਆਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਸੁਣ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।

Verse 19

एषा राज्योद्भवा लक्ष्मीर्मदं संजनयेन्नृणाम् । मद्यवत्स्वल्पबुद्धीनां तस्मात्कार्यो न स त्वया

ਰਾਜ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਲਪਬੁੱਧੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮਦਿਰਾ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਨਾ ਹੋਈਂ।

Verse 20

शक्राद्या अमराः सर्वे त्वया पूज्याः सदैव हि । मान्याश्च येन ते राज्यं जायते शाश्वतं सदा

ਹੇ ਨਾਥ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।

Verse 21

मम सत्यं भवेद्वाक्य मेतस्मादहमागतः । प्राप्तराज्यप्रतिष्ठोऽपि तव भ्राता महाबलः

ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਣ—ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਯਾਦ ਰੱਖ।

Verse 22

विनाशं सहसा प्राप्तस्तस्मान्मान्याः सुराः सदा । यदि कश्चित्समायाति मानुषोऽत्र कथंचन । मत्काय एव द्रष्टव्यः सर्वैरेव निशाचरैः

ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਆ ਘੇਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਸਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ ਅਪਮਾਨ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਣ।

Verse 23

तथा निशाचराः सर्वे त्वया वार्या विभीषण । मम सेतुं समुल्लंघ्य न गंतव्यं धरातले

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖੀਂ; ਮੇਰੇ ਸੇਤੂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 24

विभीषण उवाच । एवं विभो करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । परं त्वया परित्यक्ते मर्त्ये मे जीवितं व्रजेत्

ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਐਸੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਹੀ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 25

तस्मान्मामपि तत्रैव त्वं विभो नेतुमर्हसि । आत्मना सह यत्रास्ते प्राग्गतो लक्ष्मणस्तव

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਭੋ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੈ ਚਲੋ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 26

श्रीराम उवाच । मया तेऽक्षयमादिष्टं राज्यं राक्षससत्तम । तस्मान्नार्हसि मां कर्तुं मिथ्याचारं कथंचन

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਾਜਧਿਕਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਝੂਠਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਬਣਾਵੀਂ।

Verse 27

अहमस्मिन्स्वके सेतौ शंकरत्रितयं शुभम् । स्थापयिष्यामि कीर्त्यर्थं तत्पूज्यं भवता सदा । भक्तिमान्प्रतिसंधाय यावच्चंद्रार्कतारकम्

ਇਸ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੇਤੂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੰਕਰ-ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਕੀਰਤੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਭਕਤੀ ਜੋੜ ਕੇ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ—ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦਰ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ।

Verse 28

एवमुक्त्वा रघुश्रेष्ठो राक्षसेन्द्रं विभीषणम् । दशरात्रं तत्र तस्थौ लंकायां वानरैः सह

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ।

Verse 29

कुर्वन्युद्धकथाश्चित्रा याः कृताः पूर्वमेव हि । पश्यन्युद्धस्य सर्वाणि स्थानानि विविधानि च

ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੰਗੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਥਾਨ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।

Verse 30

शंसमानः प्रवीरांस्तान्राक्षसान्बलवत्तरान् । कुम्भकर्णेन्द्रजित्पूर्वान्संख्ये चाभिमुखागतान्

ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਬਲੀ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਅਗੇਵਾਨ ਸਨ।

Verse 31

ततश्चैकादशे प्राप्ते दिवसे रघुनंदनः । पुष्पकं तत्समारुह्य प्रस्थितः स्वपुरीं प्रति

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਗਿਆਰਵਾਂ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਉਸ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 32

वानरैस्तैः समोपेतो विभीषणपुरःसरः । ततः संस्थापयामास सेतुप्रांते महेश्वरम्

ਉਹਨਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸੇਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 33

मध्ये चैव तथादौ च श्रद्धापूतेन चेतसा । रामेश्वरत्रयं राम एवं तत्र विधाय सः

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਥੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੀ—ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 34

सेतुबंधं तथासाद्य प्रस्थितः स्वगृहं प्रति । तावद्विभीषणेनोक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

ਸੇਤੁਬੰਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਨਤੀ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 35

विभीषण उवाच । अनेन सेतुमार्गेण रामेश्वरदिदृक्षया । मानवा आगमिष्यंति कौतुकाच्छ्रद्धयाविताः

ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਸੇਤੁ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਉਣਗੇ; ਪਵਿੱਤਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ।

Verse 36

राक्षसानां महाराज जातिः क्रूरतमा मता । दृष्ट्वा मानुषमायांतं मांसस्येच्छा प्रजायते

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 37

यदा कश्चिज्जनं कश्चिद्राक्षसो भक्षयिष्यति । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी मम भक्तिरतस्य च

ਜੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 38

भविष्यंति कलौ काले दरिद्रा नृपमानवाः । तेऽत्र स्वर्णस्य लोभेन देवतादर्शनाय च

ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ—ਸੋਨੇ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵੀ।

Verse 39

नित्यं चैवागमिष्यन्ति त्यक्त्वा रक्षःकृतं भयम् । तेषां यदि वधं कश्चिद्राक्षसात्प्रापयिष्यति

ਉਹ ਨਿੱਤ ਹੀ ਆਉਣਗੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਡਰ ਤਿਆਗ ਕੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਿਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇ…

Verse 40

भविष्यति च मे दोषः प्रभुद्रोहोद्भवः प्रभो । तस्मात्कंचिदुपायं त्वं चिन्तयस्व यथा मम । आज्ञाभंगकृतं पापं जायते न गुरो क्वचित्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਜੋ ਆਗਿਆ-ਭੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨ ਲੱਗੇ।

Verse 41

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः स रघुसत्तमः । बाढमित्येव चोक्त्वाथ चापं सज्जीचकार सः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਬੋਲਾ, “ਠੀਕ ਹੈ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 42

ततस्तं कीर्तिरूपं च मध्यदेशे रघूत्तमः । अच्छिनन्निशितैर्बाणैर्दशयोजनविस्तृतम्

ਫਿਰ ਰਘੂੱਤਮ ਨੇ ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੀਰਤੀਮਈ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਦਸ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਤੱਕ।

Verse 43

तेन संस्थापितो यत्र शिखरे शंकरः स्वयम् । शिखरं तत्सलिंगं च पतितं वारिधेर्जले

ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਿਖਰ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਦੋਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 44

एवं मार्गमगम्यं तं कृत्वा सेतुसमुद्भवम् । वानरै राक्षसैः सार्धं ततः संप्रस्थितो गृहम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਸੇਤੂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਅਗਮ੍ਯ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਗਮ੍ਯ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 101

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सेतुमध्ये श्रीरामकृतरामेश्वरप्रतिष्ठावर्णनंनामैको त्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਸੇਤੁ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਇਕਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।