Adhyaya 10

Verse 2

सूत उवाच । आनर्त्ताधिपतिर्भूपश्चमत्कार इति स्मृतः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तस्तत्र हंतुं वने मृगान् । स ददर्श मृगीं दूरान्निश्चलांगीं तरोरधः । स्तनं सुताय यच्छंतीं विश्वस्तामकुतोभयाम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਇੱਕ ਭੂਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚਮਤਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਦੇਖਿਆ—ਅੰਗ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਨਿਡਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ—ਜੋ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 3

अथ तां पार्थिवस्तूर्णं शरेणानतपर्वणा । जघानाकर्णकृष्टेन मर्मस्थाने प्रहर्षितः

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ—ਜਿਸ ਦੇ ਗੰਢ ਅਣਮੁੜੇ ਸਨ—ਕਾਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

सहसा सा हता तेन गार्द्ध्रपत्रेण पत्रिणा । दिशो विलोकयामास समंताद्व्यथयार्दिता

ਉਸ ਨੇ ਗਿਦ੍ਹ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪਰ ਲੱਗੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੀੜ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ।

Verse 5

अथ दृष्ट्वा महीपालं नातिदूरे धनुर्धरम् । प्रोवाचाश्रुपरिक्लिन्नवदना सुतवत्सला

ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਬੱਚੇ ਲਈ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹਿਰਣੀ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।

Verse 6

मृग्युवाच । अयुक्तं पृथिवीपाल यत्त्वयैतदनुष्ठितम् । हताऽहं बालवत्साऽद्य शरेणानतपर्वणा

ਹਿਰਣੀ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹਾਂ।”

Verse 7

नाऽहं शोचामि भूपाल मरणं स्वशरीरगम् । यथेमं वालकं दीनं क्षीरास्वादनलंपटम्

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਆਈ ਮੌਤ ਲਈ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੀ, ਜਿੰਨਾ ਇਸ ਗਰੀਬ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਲਈ—ਜੋ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 8

यस्मात्त्वयेदृशं कर्म निर्दयं समनुष्ठितम् । कुष्ठव्याधिसमायुक्तस्तस्मात्सद्यो भविष्यसि

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਰਦਈ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।”

Verse 9

राजोवाच । स्वधर्म एष भूपानां कुर्वंति मृगसंक्षयम् । तस्मात्स्वधर्मसंयुक्तं न मां त्वं शप्तुमर्हसि

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਹੀ ਸਵਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਸੰਖਿਆ-ਨਾਸ ਕਰਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 10

मृग्युवाच । सत्यमेतन्महीपाल यत्त्वया परिकीर्तितम् । क्षत्त्रियाणां वधार्थाय मृगाः सृष्टाः स्वयंभुवा

ਹਿਰਣੀ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ! ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਹੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 11

परं तेन विधिस्तेषांकृतो यस्तं महीपते । शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा वदंत्या मम सांप्रतम्

ਪਰ ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ—ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 12

सुप्तं मैथुनसंयुक्तं स्तनपानक्रियोद्यतम् । हत्वा मृगं जलासक्तं नरः पापेन लिप्यते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਸੰਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤੇ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

एतस्मात्कारणाच्छापस्तव दत्तो मया नृप । न कामतो न मृत्योर्वा सत्येनात्मानमालभे

ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਨਾ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ। ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 14

एवमुक्त्वा मृगी प्राणान्सा मुमोच व्यथान्विता । कुष्ठव्याधिसमायुक्तः सोऽपि राजा बभूव ह

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀ ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

स दृष्ट्वा कुष्ठसंयुक्तं पार्थिवः स्वं कलेवरम् । ततः स्वान्सेवकानाह समाहूय सुदुःखितः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 16

अहं तपश्चरिष्यामि पूजयिष्यामि शंकरम् । तावद्यावत्प्रणाशो मे कुष्ठव्याधेर्भविष्यति

“ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਦਾ ਪੂਰਨ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।”

Verse 17

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयंति नराः सुखम् । तत्सर्वं तपसा साध्यं तस्मात्कार्यं मया तपः

“ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਖ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 20

समः शत्रुषु मित्रेषु समलोष्टाश्मकांचनः । भूत्वा कालं नयिष्यामि यावत्कालस्य संस्थितिः

“ਵੈਰੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕਾਲ ਦੀ ਅਵਧੀ ਰਹੇਗੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 21

एवं तान्सेवकान्भूपः सोऽभिधाय विसृज्य च । तीर्थयात्रा परो भूत्वा बभ्राम वसुधातले

ਇਉਂ ਉਹ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 22

ततः कालेन महता प्राप्य विप्रसमुद्भवम् । उपदेशं नृपः प्राप्तः शंखतीर्थं महोदयम्

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿਲਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾ-ਮੰਗਲਮਯ ਸ਼ੰਖਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 23

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वव्याधिविनाशकम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु पूरितं स्वच्छवारिणा

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਸਾਫ਼ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 24

तत्राऽसौ स्नानमात्रेण तत्क्षणात्पार्थिवोतमः । कुष्ठव्याधिवि निर्मुक्तः संजातः सुमहाद्युतिः

ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਉਸੇ ਛਿਨ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਉਠਿਆ।