Adhyaya 4

Verse 1

लोमश उवाच । विष्णुनोक्तं वचः श्रुत्वा दक्षो वचनमब्रवीत् । वेदानामप्रमाणं च कृतं ते मधुसूदन

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਬੋਲਿਆ— “ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅਪ੍ਰਮਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 2

वैदिकं कर्म चोत्सृज्य कथं सेश्वरतां व्रजेत् । तदुच्यतां महाविष्णो येन धर्मः प्रतिष्ठितः

ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਈਸ਼ਵਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ? ਹੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ! ਉਹ ਉਪਾਯ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਰਹੇ।

Verse 3

दक्षेणोक्तो महाविष्णुरुवाच परिसांत्वयन् । त्रैगण्यविषया वेदाः संभवंति न चान्यथा

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: “ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਯ ਬਣਾਕੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ।”

Verse 4

वेदोदितानि कर्माणि ईश्वरेण विना कथम् । सफलानि भविष्यंति विफलान्येव तानि च

ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੇ ਕਰਮ ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਉਹੀ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 5

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ईश्वरं शरणं व्रऐजा । एवं ब्रुवति गोविन्द आगतः सैन्यसागरः । वीरभद्रेण सदृशो ददृशुस्तं तदा सुराः

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਓ। ਗੋਵਿੰਦ ਇਹ ਕਹਿ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਇਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।

Verse 6

इंद्रोपि प्रहसन्विष्णुमात्मवादरतं तदा । वज्रपाणिः सुरैः सार्द्धं योद्धुकामोऽभवत्तदा

ਤਦ ਇੰਦਰ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਡੋਲ ਭਾਵ ਉੱਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਜ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 7

भृगुणाचारितः शीघ्रमुच्चाटनपरेण हि । तदा गणाः सुरैः सार्धं युयुधुस्ते गणान्विताः

ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ—ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸੀ—ਤਦ ਗਣ ਆਪਣੇ ਦਲਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੜ ਪਏ।

Verse 8

शरतोमरनागचैर्जघ्नुस्ते च परस्परम् । नेदुःशंखाश्च बहुशस्तस्मिन्रणमहोत्सवे

ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਣ-ਉਤਸਵ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ ਬਾਰੰਬਾਰ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹੇ।

Verse 9

तथा दुन्दुभयो नेदुः पटहा डिंडिमादयः । तेन शब्देन महताश्लाघ्यमानास्तदा सुराः । लोकपालैश्च सहिता जघ्नुस्ताञ्छिवकिंकरान्

ਤਦ ਨਗਾਰੇ ਗੂੰਜੇ—ਦੁੰਦੁਭੀ, ਪਟਹਾ, ਡਿੰਡਿਮਾ ਆਦਿ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਾ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 10

खड्गैश्चापि हताः केचिद्गदाभिश्च विपोथिताः । देवैः पराजिताः सर्वे गणाः शतसहस्रशः

ਕੁਝ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

इंद्राद्यौर्लोकपालैश्च गणास्ते च पराङ्गमुखाः । कृताश्च तत्क्षणादेव भृगोर्मंत्रबलेन हि

ਉਸੇ ਪਲ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮੋੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਮੰਤਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਭੱਜਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 12

उच्चाटनं कृतं तेषां भृगुणा यज्विना तदा । यजनार्थं च देवानां तुष्ट्यर्थं दीक्षितस्य च

ਤਦ ਯਜਮਾਨ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚਾਟਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਸੁਚਾਰੂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 13

तेनैव देवा जयिनो जातास्तत्क्षणमेव हि । स्वानां पराजयं दृष्ट्वा वीरभद्रो रुपान्वितः

ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜੇਤੂ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰ (ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ ਲਈ) ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 14

भूतान्प्रेतान्पिशाचांश्च कृत्वा तानेव पृष्ठतः । वृषभस्थान्पुरस्कृत्य स्वयं चैव महाबलः । तीक्ष्णं त्रिशूलमादाय पातयामास तान्रणे

ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਲਦਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਆਪ ਤਿੱਖਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਲੈ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 15

देवान्यक्षान्पिशाचांश्च गुह्यकान्राक्षसां स्तथा । शूलघातैश्च ते सर्वे गणा देवान्प्रजघ्निरे

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 16

केचिद्द्विधाकृताः खङ्गैर्मुद्गरैश्चापि पोथिताः । परश्वधैः खंडशश्च कृताः केचिद्रणाजिरे

ਕਈ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਕਈ ਮੁਦਗਰਾਂ (ਹਥੌੜਿਆਂ) ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਈ ਪਰਸ਼ੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 17

शूलैर्भिन्नाश्च शतशः केचिच्च शकलीकृताः । एवं पराजिताः सर्वे पलायनपरायणाः

ਸੈਂਕੜੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਈ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਹੀ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 18

परस्परं परिष्वज्य गतास्तेपि त्रिविष्टपम् । केवलं लोकपालाश्च इंद्राद्यास्तस्थुरुत्सुकाः । बृहस्पतिं पृच्छमानाः कुतोस्माकं जयो भवेत्

ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੇਵਲ ਲੋਕਪਾਲ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ—ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੇ: “ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ?”

Verse 19

बृहस्पतिरुवाचेदं सुरेंद्रं त्वरितस्तदा । बृहस्पतिरुवाच । यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तत्सत्यं जातमद्य वै

ਤਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੁਰੇਂਦਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਬੋਲੇ: “ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 20

अस्ति चेदीश्वरः कश्चित्फलरूप्यस्य कर्म्मणः । कर्तारं भजते सोपि न ह्यकर्तुः प्रभुर्हिसः

ਜੇ ਕੋਈ ਈਸ਼ਵਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨਹੀਂ ਜਤਾਂਦਾ।

Verse 21

न मंत्रौषधयः सर्वे नाभिचारा न लौकिकाः । न कर्माणि न वेदाश्च न मीमांसाद्वयं तथा

ਨਾ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਔਖਧੀਆਂ, ਨਾ ਅਭਿਚਾਰ ਜਾਂ ਲੋਕਿਕ ਉਪਾਅ; ਨਾ ਕਰਮਕਾਂਡ, ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਮੀਮਾਂਸਾਵਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

Verse 22

ज्ञातुमीशाः संभवंति भक्त्याज्ञेयस्त्वनन्यया । शांत्या च परया तृष्ट्या ज्ञातव्यो हि सदाशिवः

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਅਨਨ੍ਯ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ। ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

तेन सर्वं संभवंति सुखदुःझखात्मकं जगत् । परंतु संवदिष्यामि कार्याकार्यविवक्षया

ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਖ-ਦੁਖ-ਸਵਰੂਪ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਰਤਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਕਰਤਵ੍ਯ ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੋਲਾਂਗਾ।

Verse 24

त्वमिंद्र बालिशो भूत्वा लोकपालैः सहाद्य वै । आगतो बालिशो भूत्वा इदानीं किं करिष्यसि

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਮੂਰਖ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ—ਹੁਣ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?

Verse 25

एते रुद्रसहायाश्च गणाः परमशोभनाः । कुपिताश्च महाभागा न तु शेषं प्रकुर्वते

ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਗਣ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ।

Verse 26

एवं बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा तेऽपि दिवौकसः । चिंतामापेदिरे सर्वे लोकपाला महेश्वराः

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਹ ਲੋਕਪਾਲ—ਸਭ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।

Verse 27

ततोऽब्रवीद्वीरभद्रो गणैः परिवृतो भृशम् । सर्वे यूयं बालिशत्वादवदानार्थमागताः

ਤਦ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਦੰਡ ਲੈਣ ਆਏ ਹੋ।”

Verse 28

अवदानानि दास्यामि तृप्त्यर्थं भवतां त्वरन् । एवमुक्त्वा शितैर्बाणैर्जघानाथ रुषान्वितः

“ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ—ਤੁਰੰਤ—ਦੰਡ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

तैर्बाणैर्निहताः सर्वे जग्मुस्ते च दिशो दश

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 30

गतेषु लोकपालेषु विद्रुतेषु सुरेषु च । यज्ञवाटे समायातो वीरभद्रो गणान्वतः

ਜਦ ਲੋਕਪਾਲ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਡਰ ਕੇ ਵਿਖਰ ਗਏ, ਤਦ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਟ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 31

तदा त ऋषयः सर्वे सर्वमेवेश्वरेश्वरम् । विज्ञप्तुकामाः सहसा ऊचुरेवं जनार्दनम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲੇ।

Verse 32

रक्ष यज्ञं हि दक्षस्य यज्ञोसि त्वं न संशयः । एतच्छ्रुत्वा तु वचनमृषीणां वै जनार्दनः

“ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ।” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 33

योद्धुकामः स्थितो युद्धे विष्णुरध्यात्मदीपकः । वीरभद्रो महाबाहुः केशवं वाक्यमब्रवीत्

ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅਧਿਆਤਮ ਦਾ ਦੀਪਕ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੁ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 34

अत्र त्वयागतं कस्माद्विष्णो वेत्त्रा महाबलम् । दक्षस्य पक्षमाश्रित्य कथं जेष्यसि तद्वद

“ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮਹਾਬਲ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਦਕਸ਼ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤੇਂਗਾ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 35

दाक्षायण्या कृतं यच्च न दृष्टं किं त्वयानघ । त्वं चापि यज्ञे दक्षस्य अवदानार्थमागतः । अवदानं प्रयच्छामि तव चापि महाभूज

“ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਕਸ਼ਾਯਣੀ (ਸਤੀ) ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਤੂੰ ਵੀ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 36

एवमुक्त्वा प्रणम्यादौ विष्णुं सदृशरूपिणम् । वीरभद्रोऽग्रतो भूत्वा विष्णुं वाक्यमथाब्रवीत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਸਮਾਨ ਸੀ—ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 37

यथा शंभुस्तथा त्वं हि मम नास्त्यत्र संशयः । तथापि त्वं महाबाहो योद्धुकामोऽग्रतः स्तितः । नेष्याम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेस्त्वमात्मना

“ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੂੰ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਠ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਪੁਨਰਾਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 38

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य धीमतः । उवाच प्रहसन्देवो विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः

ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵ—ਵਿਸ਼ਣੂ—ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਬੋਲੇ।

Verse 39

विष्णुरुवाच । रुद्रतेजःप्रसूतोसि पवित्रोऽसि महामते । अनेन प्रार्थितः पूर्वं यज्ञार्थं च पुनः पुनः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।”

Verse 40

अहं भक्तपराधीनस्तथा सोऽपि महेश्वरः । तेनैव कारणेनात्र दक्षस्य यजनं प्रति

“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਇੱਥੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ…”

Verse 41

आगतोऽहं वीरभद्र रुद्रकोपसमुद्भव । अहं निवारयामि त्वां त्वं वा मां विनिवारय

ਹੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ! ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ।

Verse 42

इत्युक्तवति गोविंदे प्रहस्य स महाभुजः । प्रश्रयावनतो भूत्वा इदमाह जनार्दनम्

ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੁ ਹੱਸ ਪਿਆ; ਫਿਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 43

यथा शिवस्तथा त्वं हि यथा त्वं च तथा शिवः । सेवकाश्च वयं सर्वे तव वा शंकरस्य च

ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੇਵਕ ਹਾਂ—ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ।

Verse 44

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सोऽच्युतः संप्रहस्य च । इदं विष्णुर्महावाक्यं जगाद परमेश्वरः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਹੱਸ ਪਏ; ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 45

योधयस्व महाबाहो मया सार्धमशंकितः । तवास्त्रैः पूर्यमाणोऽहं गच्छामि भवनं स्वकम्

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ! ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਘਿਰ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 46

तथेत्युक्त्वा तु वीरोऽसौ वीरभद्रो महाबलः । गृहीत्वा परमास्त्राणि सिंहनादैर्जगर्ज ह

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ—“ਤਥੈਵ”—ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿੰਹਨਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਜਨਾਂ ਨਾਲ ਗਰਜ ਉਠਿਆ।

Verse 47

विष्णुश्चापि महाघोषं शंखनादं चकार सः । तच्छ्रुत्वा ये गता देवा रणं हित्वाऽययुः पुनः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਘੋਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ੰਖਨਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਦੇਵ ਰਣ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਆ ਗਏ।

Verse 48

व्यूहं चक्रुस्तदा सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तदेन्द्रेण हतो नंदीवज्रेण शतपर्वणा

ਤਦ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਵਿਊਹ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੌ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

नंदीना च हतः शक्रस्त्रिशूलेन स्तनांतरे । वायुना च हतो भृंगी भृंगिणा वायुराहतः

ਨੰਦੀ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬੇਧ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ।

Verse 50

शूलेन सितधारेण संनद्धो दण्डधारिणा । यमेन सह संग्रामं महाकालो बलान्वितः

ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ ਅਤੇ ਦੰਡ-ਧਾਰੀ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਨੱਧ, ਬਲਵਾਨ ਮਹਾਕਾਲ ਯਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਰਣ ਵਿਚ ਉਤਰਿਆ।

Verse 51

कुबेरेण च संगम्य कूष्मांडानां पतिः स्वयम् । वरुणेन समं युद्धं मुंडश्चैव महाबलः

ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਆਪ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਮੁੰਡਾ ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟਿਆ।

Verse 52

युयुधे परयाशक्त्या त्रैलोक्यं विस्मयन्निव । नैरृतेन समागम्य चंडश्चबलवत्तरः

ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਚੰਡ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਆ ਗਿਆ।

Verse 53

युयुधे परमास्त्रेण नैरृत्यं च विडंबयन् । योगिनीचक्रसंयुक्तो भैरवो नायको महान्

ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਲੱਜਿਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਭੈਰਵ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 54

विदार्य देवानखिलान्पपौ शोणितमद्बुतम् । क्षेत्रपालास्तथा चान्ये भूतप्रमथगुह्यकाः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਲਹੂ ਪੀ ਗਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਪਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਲ—ਭੂਤ, ਪ੍ਰਮਥ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ—ਵੀ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਏ।

Verse 55

साकिनी डाकिनी रौद्रा नवदुर्गास्तथैव च । योगिन्यो यातुदान्यश्च तथा कूष्मांडकादयः । नेदुः पपुः शोणितं च बुभुजुः पिशितं बहु

ਸਾਕਿਨੀਆਂ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਰੌਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਨਵਦੁਰਗਾਵਾਂ; ਯੋਗਿਨੀਆਂ, ਯਾਤੁਧਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਆਦਿ ਦਲ—ਗੱਜੇ, ਲਹੂ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾਸ ਨਿਗਲਿਆ।

Verse 56

भक्ष्यमाणं तदा सैन्यं विलोक्य सुरराट्स्वयम् । विहाय नंदिनं पश्चाद्वीरभद्रं समाक्षिपत्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖਿਆ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਆਪ ਨੰਦਿਨ ਤੋਂ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਿਆ।

Verse 57

वीरभद्रो विहायैव विष्णुं देवेन्द्रमास्थितः । तयोर्युद्धमभूद्धोरं बुधांगारकयोरिव

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੱਧ ਜੋੜਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਬੁੱਧ ਤੇ ਮੰਗਲ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 58

वीरभद्रं यदा शक्रो हंतुकामस्त्वरान्वितः । तावच्छंक्रं गजस्थं हि पुरयामास मार्गणैः

ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਢਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 59

वीरभद्रो रुषाविष्टो दुर्निवार्यो महाबलः । तदेद्रेंणाहतः शीघ्रं वज्रेण शतपर्वणा

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਤਿੱਖੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੌ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੱਜਾ ਮਾਰਿਆ।

Verse 60

सगजं च सवज्रं च वासवं ग्रस्तुमुद्युतः । हाहाकारो महा नासीद्भूतानां तत्र पश्यताम्

ਹਾਥੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਸਮੇਤ ਵਾਸਵ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਉੱਥੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।

Verse 61

वीरभद्रं तताभूतं तथाभूतं हंतुकामं पुरंदरम् । तव्रमाणस्तदा विष्णुर्वीरभद्राग्रतः स्थितः

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਤਦ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 62

शक्रं च पृष्ठतः कृत्वा योधयामास वै तदा । वीरभद्रस्य विष्णोश्च युद्धं परमभूत्तदा

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਤਦ ਯੁੱਧ ਛੇੜਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 63

शस्त्रास्त्रैर्विविधाकारैर्योधयामासतुस्तदा । पुनर्नंदिनमालोक्य शक्रो युद्ध विशारदः

ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਨੰਦਿਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਯੁੱਧ-ਨਿਪੁਣ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 64

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां प्रमथैः सह । प्रमथा मथिता देवैः सर्वे ते प्राद्रवन्रणात्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਦਵੰਦ-ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮਥ ਸਾਰੇ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 65

गणान्पराङ्मुखान्दृष्ट्वा सर्वे ते व्याधयो भृशम् । रुद्रकोपात्समुद्भूता देवाश्चापि प्रदुद्रुवुः

ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕੋਪ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 66

ज्वरैस्तु पीडितान्देवान्दृष्ट्वा विष्णुर्हसन्निव । जीवग्राहेण जग्राह देवांस्तांश्च पृथक्पृथक्

ਜਦੋਂ ਜ੍ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ‘ਜੀਵ-ਗ੍ਰਾਹੀ’ ਪਕੜ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਕੜ ਲਿਆ।

Verse 67

देवाश्चिनौ तदाहूय व्याधीन्हंतुं तदा भृतिम् । ददौ ताभ्यां प्रयत्नेन गणयित्वा सुबुद्धिमान्

ਫਿਰ ਉਸ ਸੁਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਯਤਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਡਿਊਟੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ।

Verse 68

ज्वरांश्च सन्निपातांश्च अन्ये भूतद्रुहस्तदा । तान्सर्वान्निगृहीत्वाथ अश्विनौ तौ मुदान्वितौ । विज्वरानथ देवांश्च कृत्वा मुमुदतुश्चिरम्

ਤਦੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜ੍ਵਰ, ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤ ਰੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਤ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਜ੍ਵਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ।

Verse 69

तैर्जितं योगिनीचक्रं भैरवं व्याकुलीकृतम् । तीक्ष्णाग्रैः पातयामासुः शरैर्भूतगणानपि

ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਵੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠਿਆ। ਤਿੱਖੇ ਅਗ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 70

सुरैर्विद्रावितं सैन्यं विलोक्य पतितं भुवि । वीरभद्रो रुपाविष्टो विष्णुं वचनमब्रवीत्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੈਨਿਕ ਦਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 71

त्वं शूरोसि महाबाहो देवानां पालको ह्यसि । युध्यस्व मां प्रयत्नेन यदि ते मतिरीदृशी

ਤੂੰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ; ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਐਹੋ ਜਿਹੀ ਮਤਿ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ।

Verse 72

इत्युक्त्वा तं समासाद्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । ववर्ष निशितैर्बाणैर्वीरभद्रो महाबलः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਸਰਵੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ—ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 73

तदा चक्रेण भगवान्वीरभद्रं जघान सः । आयांतं चक्रमालोक्य ग्रसितं तत्क्षणाच्च तत्

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 74

ग्रसितं चक्रमालोक्य विष्णुः परपुरंजयः । मुखं तस्य परामृज्य विष्णुनोद्गिलितं पुनः

ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਨਿਗਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ—ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਪੋਂਛਿਆ; ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਗਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 75

स्वचक्रमादाय महानुभावो दिवं गतोऽथो भुवनैकभर्ता । ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं च विष्णुः कृती कृतं दुष्प्रसहं परेषाम्

ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਮੁੜ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨੁਭਾਵ—ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਭਰਤਾ—ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਕ ਐਸਾ ਕਰਤੱਬ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਸਹਿ ਤੇ ਅਦਮ੍ਯ ਹੈ।