Adhyaya 35
Mahesvara KhandaKedara KhandaAdhyaya 35

Adhyaya 35

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੋਮਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਦੇਵ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਗਿਰਿਜਾ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਹਲਾਂ ਜਾਂ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸਖੀ ਵਿਜਯਾ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂਏ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਮੰਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਗਿਰਿਜਾ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਰੂਪ ਧਾਰਣਾ, ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸਗੁਣ-ਨਿਰਗੁਣ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ। ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ਬਰੀ (ਵਨਵਾਸਣ ਤਪਸਵਿਨੀ) ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਧਿਆਨਸਥ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਾਨਿਧ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਭੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੋਹ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਅਣਜਾਣ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ; ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿਡੰਬਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਯੋਗ ਵਰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਪਤੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਰੀ-ਰੂਪ ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਸਕਤੀ ਦੀ ਅਸੰਗਤਤਾ ਉਭਾਰ ਕੇ ਨੈਤਿਕ ਤਣਾਅ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਹੱਥ ਫੜੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੁਚਿਤ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਯ ਕੋਲ ਵਿਧੀਵਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਯ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਆ ਕੇ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਖਤਰੇ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਓ ਨੂੰ ਅਚੰਭੇਜਨਕ ਅਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਅਪਹੁੰਚ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਗਿਰਿਜਾ, ਹਿਮਾਲਯ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉਤਸਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਲਾਭ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

लोमश उवाच । वनं गते महादेवे गिरिजा विरहातुरा । सुखं न लेभे तन्वंगी हर्म्येष्वायतनेषु वा

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾ ਮਿਲਿਆ—ਨਾ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਦੇ ਆਸਰਿਆਂ ਵਿੱਚ।

Verse 2

चिंतयंती शिवंतन्वी सर्वभावेन शोभना । चिंतमानां शिवां ज्ञात्वा ह्युवाच विजया सखी

ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਜਦ ਸਖੀ ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 3

विजयोवाच । तपसा महता चैव शिवं प्राप्तासि शोभने । मृषशा द्यूतं कृतं तेन शंकरेण तपस्विना

ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਛਲ ਭਰੀ ਜੂਏ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਹੈ।

Verse 4

द्यूते हि वहवो दोषा न श्रुताः किं त्वयाऽनघे । क्षमा पय शिवं तन्वि त्वरेणैव विचक्षणे

ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਖਿਮਾ ਮੰਗ।

Verse 5

अस्माभिः सहिता देवि गच्छगच्छ वरानने

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਆ, ਆ; ਚਲ, ਚਲ।

Verse 6

यावच्छंभुर्दूरतो नाभिगच्छेत्तावद्गत्वा शंकरं क्षामयस्व । नो चेतन्वि क्षामयेथाः शिवं त्वं दुःखं पश्चात्ते भविष्यत्यवश्यम्

ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ੰਭੂ ਦੂਰੋਂ ਆ ਕੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਖਿਮਾ ਮੰਗ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਸੁਕਮਲ-ਅੰਗੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਕਰੇਗੀ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗਾ।

Verse 7

निशम्य वाक्य विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः । उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्

ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਪਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਤੇ ਸੰਯਮ ਧਾਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਖੀ ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਇਕ ਅਦਭੁਤ, ਪਰਮ-ਤੱਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉੱਤਰ ਕਿਹਾ।

Verse 8

मया जितोऽसौ निरपत्रपश्च पुरा वृतो वै परया विभूत्या । किंचिच्च कृत्यं मम नास्ति सद्यो मया विनासौ च विरूप आस्थितः

“ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ—ਉਹ ਨਿਰਲੱਜ ਤਦ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਦਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰਤੱਬ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 9

रूपीकृतो मया देवो महेशो नान्यथा वद । मया तेन वियोगश्च संयोगो नैव जायते

“ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਕਹਿ। ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਵੀ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 10

साकारो हि निराकारो महेशो हि मया कृतः

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 11

कृतं मया विश्वमिदं समग्रं चराचरं देववरैः समेतम् । क्रीडार्थमस्योद्भववृत्तिहेतुभिश्चिक्रीडितं मे विजये प्रपश्य

ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਮੈਂ ਖੇਡ ਰਚੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਵੇਖੋ!

Verse 12

एवमुक्त्वा तदा देवी गिरिजा सर्वमंगला । शबरीरूपमास्थाय गंतुकामा महेश्वरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਰਵ-ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਸ਼ਬਰੀ (ਵਨ-ਨਾਰੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 13

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिंबबिंबाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी । मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरंभोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा

ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੀ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕੁਆਰੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦ, ਪੱਕੇ ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ ਹੋਠ; ਸੁਗਠਿਤ ਗਰਦਨ, ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਅੰਗ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮ੍ਰਿਦੁ ਕੇਸ। ਕਮਰ ਪਤਲੀ, ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਚੌੜੇ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੇਲੇ-ਡੰਡਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੀ ਗੌਰੀ—ਵਨ-ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਸੁੰਦਰ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨੇ, ਅਤੇ ਮੋਰ-ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤਕ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ।

Verse 14

पाणौ मृणालसदृशं दधती च चापं पृष्ठे लसत्कृतककेतकिबाणकोशम् । सा तं निरीशमलोकयति स्म तत्र संसेविता सुवदना बहुभिः सखीभिः

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਡੰਡੀ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕੇਤਕੀ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਚਮਕਦਾ ਤੀਰ-ਤਰਕਸ਼ ਲਟਕਾਏ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ—ਅਨੇਕ ਸਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।

Verse 15

भृंगीनादेन महता नादयंती जगत्त्रयम् । गिरिजा मन्मथं सद्यो जीवयंती पुनःपुनः

ਵੱਡੀ ਭ੍ਰਿੰਗੀ-ਧੁਨ ਨਾਲ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੰਮਥ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

एकाकी संस्थितो यत्र यमाधिस्थो महेश्वरः । दृष्टस्ततस्तया देव्या भृंगीनादेन मोहितः

ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਇਕੱਲਾ ਧਿਆਨ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਭ੍ਰਿੰਗੀ-ਨਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 18

प्रबद्धो हि महादेवो निरीक्ष्य शबरीं तदा । समाधेरुत्थितः सद्यो महेशो मदनान्वितः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਬਰੀ ਨੂੰ ਤਦ ਵੇਖਿਆ, ਮਹੇਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਮਦਨ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।

Verse 19

यावत्करे गृह्यमाणो गिरिजां स समीपगः । तावत्तस्य पुरः सद्यस्तिरोधानं गता सती

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਨ ਲੱਗਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸਤੀ ਧਰਮਵਤੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

Verse 20

तद्दृष्ट्वा तत्क्षणादेव देवो भ्रांतिविनाशनः । भ्रममाणस्तदा शंभुर्नापश्यदसितेक्षणाम्

ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਪਲ ਭ੍ਰਾਂਤੀ-ਨਾਸਕ ਪ੍ਰਭੂ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਪਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲੀ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦਿਸੀ ਨਹੀਂ।

Verse 21

विरहेण समायुक्तो हृच्छयेन समन्वितः । मदनारिस्तदा शंभुर्ज्ञानरूपो निरंतरम्

ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਾਮ-ਵੈਰੀ ਸ਼ੰਭੂ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 22

निर्मोहो मोहमापन्नो ददर्श गिरिजां पुनः । उवाच वाक्यं शबरीं प्रस्ताव सदृशं महत्

ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਬਰੀ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਅਨੁਕੂਲ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 23

शिव उवाच । वाक्यं मे श्रृणु तन्वंगि श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि । कासि कस्यासि तन्वंगि किमर्थमटनं वने । तत्कथ्यतां महाभागे याथातथ्यं सुमध्यमे

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ; ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਭਟਕਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।”

Verse 24

शिवोवाच । पतिमन्वेषयिष्यामि सर्वज्ञं सकलार्थदम् । स्वतंत्रं निर्विकारं च जगतामीश्वरं वरम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਾਂਗੀ—ਜੋ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਸੁਤੰਤਰ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋਵੇ।”

Verse 25

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गिरिजां वृषभध्वजः । अहं तवोचितो भद्रे पतिर्नान्यो हि भामिनि

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।”

Verse 26

विमृश्यतां वरारोहे तत्त्वतो हि वरानने । वचो निशम्य रुद्रस्य स्मितपूर्वमभाषत

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਮਨੋਹਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।

Verse 27

मयार्थितो महाभाग पतिस्त्वं नान्यथा वद । किं तु वक्ष्यामि भद्रं ते निर्गुणोऽसि परंतपः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਰਾਧਿਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਹਿ—ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈਂ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇਹ ਕਹਾਂ: ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈਂ।

Verse 28

यया पुरा वृतोऽसि त्वं तपसा च परेण हि । परित्यक्ता त्वयारण्ये क्षणमात्रेण भामिनी

ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮ ਤਪ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨਾਰੀ—ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ—ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

दुराराध्योऽसि सततं सर्वेषां प्राणिनामपि । तस्मान्न वाच्यं हि पुनर्यदुक्तं ते ममाग्रतः

ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਦੁਰਾਰਾਧ੍ਯ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਗੱਲ ਫਿਰ ਨਾ ਕਹੀਂ।

Verse 30

शबर्या वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच वृषध्वजः । मैवं वद विशालाक्षि न त्यक्ता सा तपस्विनी । यदि त्यक्ता मया तन्वि किं वक्तुमिह पार्यते

ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਹਿ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਤਿਆਗੀ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਹੀ ਕੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ?”

Verse 31

एवं ज्ञात्वा विशालाक्षि कृपणं कृपणप्रियम् । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे सुमध्यमे

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਕਿ ਮੈਂ ਸਾਦੇ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।

Verse 32

एवमभ्यर्थिता तेन बहुधा शूलपाणिना । प्रहस्य गिरिजा प्राह उपहासपरं वच

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਗਿਰਿਜਾ ਹੱਸ ਪਈ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਚੇੜ-ਛਾੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 33

तपोधनोऽसि योगीश विरक्तोऽसि निरंजनः । आत्मारामो हि निर्द्वंद्वो मदनो येन घातितः

“ਹੇ ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰ, ਤੂੰ ਤਪ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਨਿਰੰਜਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦ੍ਵੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਉਹ ਹੈਂ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਹਾਰਿਆ।”

Verse 34

स त्वं साक्षाद्विरूपाक्षो मया दृष्टोसि चाद्य वै । अशक्यो हि मया प्राप्तुं सर्वेषां दुरतिक्रमः । तस्मात्त्वया न वक्तव्यं यदुक्तं च पुरा मम

“ਅਤੇ ਤੂੰ—ਸਾਖਾਤ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼—ਅੱਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈਂ, ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਵੇਂ ਨਾ।”

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच मदनांतकः । मम भार्या भव त्वं हि नान्यथा कर्तुमर्हसि

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਦਨਾਂਤਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।”

Verse 36

इत्युक्त्वा तां करेऽगृह्णाच्छबरीं मदनातुरः । उवाच तं स्मयंती सा मुंचमुंचेति सादरम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਮਾਤੁਰ ਉਹਨੇ ਸ਼ਬਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੀ: “ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ।”

Verse 37

नोचितं भगवान्कर्तुं तापसेन बलादिदम् । याचयस्व पितुर्मे त्वं नान्यथाभिभविष्यसि

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤਪਸੀ ਲਈ ਬਲ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੋਗੇ।

Verse 38

महादेव उवाच । पितरं कथयाशु त्वं स्थितः कुत्र शुभानने । द्रक्ष्यामि तं विशालाक्षि प्रणिपातपुरःसरम्

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 39

एतदुक्तं तदा तेन निशम्यासितनेत्रया । आनीतो हि तया तन्व्या पितरं वृषभध्वजः

ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁਕਮਲ ਦੇਹ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 40

स्थितं कैलासशिखरे हिमवंतं नगोत्तमम् । अहिभिर्बहुभिश्चैव संवृतं च महाप्रभम्

ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 41

द्वारि स्थितं तया देव्या दर्शितं शंकरस्य च । असौ मम पिता देव याचस्व विगतत्रपः । ददाति मां न संदेहस्तपस्विन्मा विलंबितम्

ਦੁਆਰ ਤੇ ਖੜੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਯਾਚਨਾ ਕਰ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 42

तथेति मत्वा सहसा प्रणम्य हिमालयं वाक्यमिदं बभाषे । प्रयच्छ तां चाद्य गिरीशवर्य ह्यार्ताय कन्यां सुभगां महामते

“ਤਥਾਸਤੁ” ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਸੁਭਾਗੀ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤੜਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹਾਂ।”

Verse 43

कृपणं वाक्यमाकर्ण्य समुत्थाय हिमालयः । महेशं च समादाय ह्युवाच गिरिराट् स्वयम्

ਉਹ ਕਰੁਣ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਲਯ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਕੇ, ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 44

किं जल्पसि हि भो देव तावयुक्तं च सांप्रतम् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वं स्वामी जगतां विभो

“ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਤਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ, ਹੇ ਵਿਭੂ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ!”

Verse 45

त्वया ततमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । एवं स्तुतिपरोऽभूच्च हिमालयागिरिर्महान् । आगतो नारदस्तत्र ऋषिभिः परिवारितः

“ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ—ਇਹ ਚਲ-ਅਚਲ ਜਗਤ—ਵਿਆਪਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਯ ਪਹਾੜ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਉੱਥੇ ਨਾਰਦ ਆਏ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।

Verse 46

उवाच प्रहसन्वाक्यं शूलपाणे नमः प्रभो । हे शंभो श्रृणु मे वाक्यं तत्त्वसारमयं परम्

ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ—ਪਰਮ ਤੱਤ-ਸਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।”

Verse 47

योषिद्भिः संगति पुंसां विडंबायोपकल्पते । त्वं स्वामी जगतां नाथः पराणां परमः परः । विमृश्य सर्वं देवेश यथावद्वक्तुमर्हसि

“ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਅਕਸਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਿਡੰਬਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਨਾਥ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ।”

Verse 48

एवं प्रबोधितस्तेन नारदेन महात्मना । प्रबोधमगमच्छंभुर्जहास परमेश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਜਗਾਏ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਬੋਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੱਸ ਪਿਆ।

Verse 49

शिव उवाच । सत्यमुक्तं त्वया चात्र नान्यथा नारदक्वचित् । योषित्संगतिमात्रेण नृणां पतनमेव च

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਕਦੇ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੰਗਤਿ ਦੇ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 50

भविष्यति न संदेहो नान्यथा वचनं तव । अनया मोहितोऽद्याहमानीतो गंधमादनम्

“ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੱਕ ਲਿਆ ਆਈ ਹੈ।”

Verse 51

पिशाचवत्कृतमिदं चरितं परमाद्भुतम्

ਪਿਸਾਚ ਵਾਂਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 52

तस्मान्न तिष्ठामि गिरेः समीपे व्रजामि चाद्यैव वनांतरं पुनः । इत्येवमुक्त्वा स जगाम मार्गं दुरत्ययं योगेनामप्यगम्यम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਹੀ ਮੁੜ ਅੰਦਰਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਐਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਜੋ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ ਸੀ—ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵੀ ਅਗਮ।

Verse 53

निरालंबं स विज्ञाय नारदो वाक्यमब्रवीत् । गिरिजां च गिरींद्रं च पार्षदान्प्रति सत्वरम्

ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਧਾਰ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਗਿਰਿਜਾ, ਗਿਰੀੰਦਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 54

वंदनीयश्च स्तुत्यश्च क्षाम्यतां परमार्थतः । महेशोऽयं जगन्नाथस्त्रिपुरारिर्महायशाः

ਉਹ ਵੰਦਨਯੋਗ ਤੇ ਸਤੁਤਯੋਗ ਹੈ—ਪਰਮਾਰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਮਹੇਸ਼ ਹੈ, ਜਗੰਨਾਥ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਵੈਰੀ।

Verse 55

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदस्य मुखोद्गतम् । गिरिजां पुरतः कृत्वा गिरयो हि महाप्रभाः

ਨਾਰਦ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਨਿਕਲੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ (ਕਰਵਾਈ ਲਈ) ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 56

दण्डवत्पतिताः सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे प्रमथा गुह्यकादयः

ਸਾਰੇ ਹੀ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅੱਗੇ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮਥ, ਗੁਹ੍ਯਕ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 57

स्तूयमानो हि भगवानागतो गंधमादनम् । अंगिरसा हि सर्वेशो ह्यभिषिक्तो महात्मभिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਏ। ਉੱਥੇ ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 58

तदा दुन्दुभयो नेदुर्वादित्राणि बहूनि च । इन्द्रादयः सुराः सर्वे पुष्पवर्षं ववर्षिरे

ਤਦ ਨਗਾਰੇ ਗੂੰਜ ਉਠੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।

Verse 59

ब्रह्मादिभिः सुरगणैर्बहुभिः परीतो योगीश्वरो गिरिजया सह विश्ववंद्यः । अभ्यर्थितः परममंगल मंगलैश्च दिव्यासनोपरि रराज महाविभूत्या

ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ—ਗਿਰਿਜਾ ਸਮੇਤ ਬੈਠਿਆ। ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆਰਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਮਹਾਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।

Verse 60

एवंविधान्यनेकानि चरितानि महात्मनः । महेशस्य च भो विप्राः पापहारीणि श्रृण्वताम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਮਹਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੇਕ ਐਸੇ ਹੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹਨ; ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

यानियानीह रुद्रस्य चरितानि महांत्यपि । श्रुतानि परमाण्येव भूयः किं कथयामि वः

ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਕਥਾਵਾਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?

Verse 62

ऋषय ऊचुः । एव मुक्तं त्वया सूत चरितं शंकरस्य च । अनेन चरितेनैव संतृप्ताः स्मो न संशयः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ! ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 63

सूत उवाच । व्यासप्रसादाच्छ्रुतमस्ति सर्वं मया ततं शंकररूपमद्भुतम् । सुविस्तृतं चाद्भुतवेदगर्भं ज्ञानात्मकं परमं चेदमुक्तम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਅਸਚਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਸਵਰੂਪ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 64

श्रद्धया परयोपेताः श्रावयंति शिवप्रियम् । श्रृण्वंति चैव ये भक्त्या शंभेर्माहात्म्यमद्भुतम् । शिवशास्त्रमिदं प्रीत्या ते यांति मरमां गतिम्

ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ—ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 3516

सकामना राजहंसा बभूवुस्तत्क्षणादपि । द्विरेफा बर्हिणश्चैव सर्वे ते हृच्छयान्विताः

ਉਸੇ ਪਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ ਸੀ ਉਹ ਰਾਜਹੰਸ ਬਣ ਗਏ; ਹੋਰ ਸਭ ਭੌਰੇ ਅਤੇ ਮੋਰ ਵੀ ਬਣੇ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਤੜਪ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।