Adhyaya 32

Verse 1

। लोमश उवाच । एवं ते शिवधर्माश्च कथितास्तेन वै द्विजाः । सविशेषाः पाशुपताः प्रसादाच्चैव विस्तरात्

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਦੇ ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤਾਂ ਸਮੇਤ—ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ।”

Verse 2

अनेकागमसंवीता यथातत्त्वमुदाहृताः । कापालिकानां भेदाश्च प्रोक्ता व्याससमासतः

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੇਕ ਆਗਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰੇ ਹੋਏ, ਯਥਾਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਾਪਾਲਿਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 3

धर्मा नानाविधाः प्रोक्ता नंदिनं प्रति वै तदा

ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੰਦਿਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रुतं कुमारचरितमविशेषं सुमंगलम् । अस्माभिश्च महाभागकिंचित्पृच्छामहे वयम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸੁਮੰਗਲ, ਬਿਨਾ ਘਾਟੇ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 5

श्वेतस्य राजसिंहस्य चरितं परमाद्भुतम् । येन संतोषितो रुद्रः शिवो भक्त्याऽप्रमेयया

ਸ਼ਵੇਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅਪਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ—ਸ਼ਿਵ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 6

ते भक्तास्ते महात्मानो ज्ञानिनस्ते च कर्मिणः । येऽर्चयंति महाशंभुं देवं भक्त्या समावृताः

ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਹਨ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਹਨ—ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹਾਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

तस्मात्पृच्छामहे सर्वे चरितं शंकरस्य च । व्यासप्रसादात्सर्वं यज्जानासि त्वं न चापरः

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 8

निशम्य वचनं तेषां मुनीनां लोमशोऽब्रवीत्

ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

लोमश उवाच । आकर्ण्यतां महाभागाश्चरितं परमाद्भुतम् । तस्य राज्ञो हि भजतो राजभोगांश्च सर्वशः । मतिर्द्धिर्मे समुत्पन्ना श्वेतस्य च महात्मनः

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ—ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਵੇਤ ਲਈ ਆਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਉੱਭਰੀ ਹੈ।

Verse 10

पृथिवीं पालयामास प्रजा धर्मेण पालयन् । ब्रह्मण्यः सत्यवाक्छूरः शिवभक्तो निरंतरम्

ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਕ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਸੀ।

Verse 11

राज्यं शशासाथ स शक्तितो नृपो भक्त्या तदा चैव समर्चयत्सदा । शंभुं परेशं परमं परात्परं शांतं पुराणं परमात्मरूपम्

ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੰਭੂ—ਪਰਮੇਸ਼्वर, ਪਰਾਤਪਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ-ਸਰੂਪ—ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 12

आयुस्तस्य परिक्षीणमर्चतः परमेश्वरम् । अथैतच्च महाभाग चरितं श्रूयतां मम

ਪਰਮੇਸ਼्वर ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯਤ ਆਯੁ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਗੇ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

Verse 13

वाणी शिवकथायुक्ता परमाश्चर्यसंयुता । न वाऽधयो हि तस्यैव व्याधयो हि महीपतेः

ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸ਼ਿਵ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਹ ਦੇ ਰੋਗ।

Verse 14

तस्य राज्ञो न बाधंते तथा चोपद्रवास्त्वमी । निरीतिको जनो ह्यासीन्निरुपद्रव एव च

ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਛੁਹੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਹ ਹੀ ਐਸੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਜਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 15

अकृष्टपच्यौषधयस्तस्य राज्ञोऽभवन्भुवि । तपस्विनो ब्राह्मणाश्च वर्णाश्रमयुता जनाः

ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਜੋਤੇ ਹੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 16

न पुत्रमरणे दुःखं नापमानं न मारकाः । न दारिद्र्यं च ते सर्वे प्राप्नुवन्ति कदाचन

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਅਪਮਾਨ, ਨਾ ਘਾਤਕ ਡਰ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ।

Verse 17

एवं बहुतरः कालस्तस्य राज्ञो महात्मनः । गतो हि सफलो विप्राः शिवपूजारतस्य वै

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ।

Verse 18

एकदा पूजमानं तं शंकरं परमार्थदम् । यमो हि प्रेषयामास यमदूतान्नृपं प्रति

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦ ਉਹ ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਦਾਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਯਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਯਮਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।

Verse 19

वचनाच्चित्रगुप्तस्य श्वेत आनीयतामिति । तथेति मत्वा ते दूता आगताः शिवमंदिरम्

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ—“ਸ਼ਵੇਤ ਨੂੰ ਲਿਆਓ”—ਉਹ ਦੂਤ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 20

राजानं नेतुकामास्ते पाशहस्ता महाभयाः । यावत्समागता याम्या राजानं ददृशुस्त्वरात्

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਪਾਸ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਉਹ ਮਹਾਂਭਯਾਨਕ ਯਮਦੂਤ ਦੌੜੇ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 21

न चक्रिरे तदा दूता आज्ञां धर्मस्य चैव हि । ज्ञात्वा सर्वं यमश्चैव आगतः स्वयमेव हि

ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ ਯਮਰਾਜ ਆਪ ਹੀ ਸਵੈੰ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 22

उद्धृत्य दंडं सहसा नेतुकामस्तदा नृपम् । ददर्श च महाबाहुः शिवध्यानपरायणम्

ਤੁਰੰਤ ਦੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਮਹਾਬਾਹੁ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੈ।

Verse 23

शिवभक्तियुतं शांतं केवलं ज्ञानसंयुतम् । यमोऽपि दृष्ट्वा राजानं परं क्षोभमुपागमत्

ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਵਿਖਲਾਪ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ।

Verse 24

चित्रस्थो ह्यभवत्स्द्यः प्रेतराजोऽतिविह्वलः । कालरूपश्च यो नित्यं प्रजानां क्षयकारकः

ਤਦ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 25

आगतस्तत्क्षणादेव नृपं प्रति रुषान्वितः । खड्गेन सितधारेण चर्मणा परमेम हि

ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਚਮਕਦੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਖਡਗ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਚਰਮ ਧਾਰੇ, ਨਿਹਾਇਤ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

Verse 26

तावत्तं ददृशे सोऽपि स्थितं द्वारि भयावृतम् । उवाच कालो हि तदा यमं वैवस्वतं प्रति

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਤਦ ਕਾਲ ਨੇ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 27

कस्मात्त्वया धरमराज नो नीतोऽयं नृपो महान् । यम दूतसहायश्च भीतवत्प्रतिभासि मे

“ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ! ਤੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਗਿਆ? ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਯਮ!”

Verse 28

कालात्ययो न कर्त्तव्यो वचनान्मम सुव्रत । कालेनोक्तस्तदा धर्म उवाच प्रस्तुतं वचः

“ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨ।” ਕਾਲ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਧਰਮ (ਯਮ) ਨੇ ਤਦ ਯੋਗ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 29

तवाज्ञां च करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा । असौ हुरत्ययोऽस्माकं शिवभक्तो निरंतरम्

“ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹੁਰਤ੍ਯਯ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਦਾ ਹੈ।”

Verse 30

चित्रस्था इव तिष्ठाम भयाद्देवस्य शूलिनः । यमस्य वचनं श्रुत्वा कालः क्रोधसमन्वितः । राजानं हंतुमारेभे त्वरितः खड्गमाददे

“ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਜਮ੍ਹੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਯਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਖਡਗ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।”

Verse 31

त्रिगुणाष्टाक्रसंकाशं प्रविवेश शिवालयम् । यावत्कोपेन महता तावद्दृष्टः पिनाकिना । स्वभक्तं हंतुकामोसौ श्वेतराजानमुत्तमम्

ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਕਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਦ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉੱਤਮ ਭਗਤ ਸ਼ਵੇਤਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 32

ध्यानस्थितं चात्मनि तं विशुद्धज्ञानप्रदीपेन विशुद्धचित्तम् । आत्मानमात्मात्मतया निरंतरं स्वयंप्रकाशं परमं पुरस्तात्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਅੰਦਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਿਤ ਦੇਖਿਆ—ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ; ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ।

Verse 33

एवंविधं तं प्रसमीक्ष्य कालं संचिंत्यमानं मनसाऽचलेन । शैवं पदं यत्परमार्थरूपं कैवल्यसायुज्यकरं स्वरूपतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੈਵ ਪਰਮ ਪਦ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਪਰਮਾਰਥ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਨਾਲ ਕੈਵਲ੍ਯ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

सदाशिवेन दृष्टोऽसौ कालः कालांतकेन च । उच्छृंखलः खलो दर्पाद्विशमानो निजांतिके

ਉਹ ਕਾਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਾਲਾਂਤਕ—ਕਾਲ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਨੇ ਵੀ। ਤੱਥਾਪਿ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉੱਛ੍ਰਿੰਖਲ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁਰਾਚਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 35

नंदिकेश्वरमध्यस्थो यावद्दृष्टो निजांतिके । शिवेन जगदीशेन भक्तवत्सलबंधुना

ਜਦ ਉਹ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਤਦ ਜਗਦੀਸ਼ ਸ਼ਿਵ—ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹੀ ਬੰਧੂ, ਭਕਤਵਤਸਲ—ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 36

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेष्ठिना । स्वभक्तं रक्षमाणेन भस्मसादभवत्क्षणात्

ਪਰਮੇਸ਼੍ਠੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਿਆ; ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 37

ददाह तं कालमनेकवर्णं व्यात्ताननं भीमबहूग्ररूपम् । ज्वालावलीभिः परिदह्यमानमतिप्रचंडं भुवनैकभक्षणम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ—ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੂੰਹ ਫਾੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਨੇਕ ਉਗਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ; ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਭੱਖਣਹਾਰ ਬਣਨ ਵਾਲਾ।

Verse 38

ददर्शिरे देवगणाः समेताः सयक्षगंधर्वपिशाचगुह्यकाः । सिद्धाप्सरःसर्वखगाश्च पन्नगाः पतत्रिणो लोकपालास्तथैव

ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ—ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਸਮੇਤ; ਸਿੱਧ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ; ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਨਾਗ; ਪੱਖੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲ ਵੀ।

Verse 39

ज्वालामालावृतं कालमीश्वरस्याग्रतः स्थितम् । लब्धसंज्ञस्तदा राजा कालं स्वं हंतुमागतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਲ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਖੜਾ ਸੀ। ਤਦ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆਇਆ।

Verse 40

पुनः पुनर्द्ददर्शाथ दह्यमानं कृशानुना । प्रार्थयामास स व्यग्रो रुद्रं कालाग्निसन्निभम्

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੁ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਾਗਨੀ ਸਮਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 41

राजोवाच । नमो रुद्राय शांताय स्वज्योत्स्नायात्मवेधसे । निरंतराय सूक्ष्माय ज्योतिषां पतये नमः

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਸ਼ਾਂਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੋਤਿ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵੇਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਦਾ-ਵਿਆਪਕ, ਸੁਖਮ, ਸਭ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 42

त्राता त्वं हि जगन्नाथ पिता माता सुहृत्सखा । त्वमेव बंधुः स्वजनो लोकानां प्रभुरीश्वरः

ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ! ਤੂੰ ਹੀ ਤ੍ਰਾਤਾ ਹੈਂ—ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਬੰਧੂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੈਂ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 43

किं कृतं हि त्वया शंभो कोऽसौ दग्धो ममाग्रतः । न जानामि च किं जातं कृतं केन महत्तरम्

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ।

Verse 44

एवं प्रार्थयतस्तस्य श्रुत्वा च परिदेवनम् । उवाच शंकरो वाक्यं बोधयन्निव तं नृपम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਧ ਦੇ ਕੇ ਜਗਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।

Verse 45

रुद्र उवाच । मया दग्धो ह्ययं कालस्तवार्थे च तवाग्रतः । दह्यमानो हि दृष्टस्ते ज्वाला मालाकुलो महान्

ਰੁਦ੍ਰ ਬੋਲਿਆ: ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੜਦਾ ਵੇਖਿਆ—ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ।

Verse 46

एवमुक्तस्तदा तेन शंभुना राजसत्तमः । उवाच प्रश्रितो भूत्वा वचनं शिवमग्रतः

ਇਉਂ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਉਚਾਰੀ।

Verse 47

किमनेन कृतं शंभो अकृत्यं वद तत्त्वतः । य इमां प्राप्तितोऽवस्थां प्राणात्ययकरीं भव

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਇਸ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਅਕਰਤੱਵ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸਕ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ?

Verse 48

एवं विज्ञापितस्तेन ह्युवाच परमेश्वरः । भक्षकोऽयं महाराज सर्वेषां प्राणिनामिह

ਇਉਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਭੱਖਣਹਾਰ ਹੈ।”

Verse 49

भक्षणार्थं तव विभो सोऽयं क्रूरोऽधुनाऽगतः । ममांतिकं महाराज तस्माद्दग्धो मया विभो

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਕ੍ਰੂਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਨੂੰ/ਮੈਨੂੰ ਭੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।”

Verse 50

बहूनां क्षेममन्विच्छंस्तवार्थेऽन्हं विशेषतः

“ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ।”

Verse 51

ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठा लोकसंहारकारकाः । पाषंडवादसंयुक्ता वध्यास्ते मम चैव हि । वाक्यं निशम्य रुद्रस्य श्वेतो वचनमब्रवीत्

“ਜੋ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਅਤਿ ਅਧਰਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਪਾਖੰਡ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਮਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਧਯ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ।”

Verse 52

कालेनैव हि लोकोऽयं पुण्यमाचरते सदा । धर्मनिष्ठाश्च केचित्तु भक्त्या परमया युताः

“ਸਮੇਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।”

Verse 53

उपासनारताः केचिज्ज्ञानिनो हि तथा परे । केचिदध्यात्मसंयुक्ताश्चान्ये मुक्ताश्च केचन

“ਕੁਝ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਧਿਆਤਮ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹਨ।”

Verse 54

कालो हि हर्ता च चराचराणां तथा ह्यसौ पालकोऽप्यद्वितीयः । स स्रष्टा वै प्राणिनां प्राणभूतस्तस्मादेनं जीवयस्वाशु भूयः

“ਕਾਲ ਹੀ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਦਾ ਹਰਨਹਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਅਦੁਤੀਯ ਰਖਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦੇ।”

Verse 55

यदि सृष्टिपरोऽसि त्वं कालं जीवय सत्वरम् । यदि संहारभूतोऽसि सर्वेषां प्राणिनामिह

“ਜੇ ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕਾਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜੀਵਿਤ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਸੰਹਾਰ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ…”

Verse 56

तर्ह्येवं कुरु शंभो त्वं कालस्य च महात्मनः । विना कालेन यत्किंचिद्भविष्यति न शंकर

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਮਹਾਤਮਾ ਕਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 57

इति विज्ञापितस्तेन राज्ञा शंभुः प्रतापिना । चकार वचनं तस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम्

ਇਉਂ ਉਸ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

Verse 58

शंभुः प्रहस्याथ तदा महेशः संजीवयामास पिनाकपाणिः । चकार रूपं च यथा पुरासीदालिंगतोसौ यमदूतमध्ये

ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹੇਸ਼ ਹੱਸ ਪਿਆ; ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯਮਦੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 59

उपस्थितोऽसौ त्वथ लज्जमानस्तुष्टाव देवं वृषभध्वजं तम् । नत्वा पुरःस्थाग्निमयं हि कालः सविस्मयो वाक्यमिदं बभाषे

ਫਿਰ ਉਹ ਲੱਜਤ ਹੋਇਆ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 60

काल उवाच । कालांतक त्रिपुरेश त्रिपुरांतकर प्रभो । मदनो हि त्वया देव कृतोऽनंगो जगत्पते

ਕਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਾਲਾਂਤਕ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰੇਸ਼, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਹੀ ਮਦਨ ਨੂੰ ਅਨੰਗ—ਦੇਹ ਰਹਿਤ—ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 61

दक्षयज्ञविनाशश्च कृतो हि परमाद्भुतः । कालकूटं दुःप्रसहं सर्वेषां क्षयकृन्महत्

ਤੁਸੀਂ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼—ਜੋ ਸਹਿਣ ਅਸੰਭਵ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

Verse 62

ग्रसितं तत्त्वया शंभो अन्येषामपि दुर्द्धरम् । लिंगरूपेण महता व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸਹਿਣਯ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਏ।

Verse 63

लयनाल्लिंगमित्युक्तं सर्वैरपि सुरा सुरैः । यस्यांतं न विदुर्द्देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

ਲਯ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਲਿੰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਭ ਨੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

Verse 64

लिंगस्य देवदेवस्य महिमानं परस्य च । नमस्ते परमेशाय नमस्ते विश्वमंगल । नमस्ते शितिकण्ठाय नमस्तस्मै कपर्दिने

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਮੰਗਲ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਉਸ ਕਪર્દੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 65

नमोनमः कारणकारणाय ते नमोनमो मंगलमंगलात्मने । ज्ञानात्मने ज्ञानविदां मनीषिणां त्वमादिदेवोऽसि पुमान्पुराणः

ਨਮੋ ਨਮਹ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ; ਨਮੋ ਨਮਹ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਮੰਗਲਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਆਤਮਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰੁਸ਼।

Verse 66

त्वमेव सर्वं जगदेवबंधो वेदांतवेद्योऽसि महानुभावः । महानुभावैः परिकीर्त्तनीयस्त्वमेव विश्वेश्वर विश्वमान्यः

ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਬੰਧੂ। ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰਾ ਕੀਰਤਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਯ।

Verse 67

त्वं पासि लुंपसि जगत्त्रितयं महेश स्रष्टासि भूतपतिरेव न कश्चिदन्यः

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੀਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈਂ—ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 68

इति स्तुतस्तदा तेन कालेन जगदीश्वरः । उवाच कालो राजानं श्वेतं संबोधयन्निव

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ্তুਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਵੇਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 69

काल उवाच । मनुष्यलोके सकले नान्यस्त्वत्तो हि विद्यते । येन त्वया जितो देवो ह्यजेयो भुवनत्रये

ਕਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦੇਵਤਾ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਹੈ—ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 70

मया हतमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । जेताहं सर्वदेवानां सर्वेषां दुरतिक्रमः

ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ—ਇਹ ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ—ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਜੇਤਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁਰਲੰਘ, ਅਜੇਯ ਹਾਂ।

Verse 71

स हि ते चानुगो जातो महाराज प्रयच्छ मे । अभयं देवदेवाच्च शूलिनः परमेष्ठिनः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਉਹ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਅਨੁਗਾਮੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਭਯਤਾ ਬਖ਼ਸ਼—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਅਭਯ ਦਾਨ।

Verse 72

एवमुक्तस्तदा तेन श्वेतः कालेन चैव हि । उवाच प्रहसन्वाचा मेघनादगभीरया

ਕਾਲ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 73

राजोवाच । शिवस्य परमं रूपं त्वमेको नास्ति संशयः । कालस्त्वमसि भूतानां स्थितिसंहाररूपवान्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਾਲ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

तस्मात्पूज्यतमोऽसि त्वं सर्वेषां च नियामकः । त्वद्भयात्कृतिनः सर्वे शरणं परमेश्वरम् । व्रजंति विविधैर्भार्वैरात्मलक्षणतत्पराः

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਭੈ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਲੱਛਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

सुत उवाच । तेनैवं रक्षिततः कालो राज्ञा परमधर्मिणा । शिवप्रसादमात्रेण लब्धसंज्ञो बभूवह

ਸੂਤ ਬੋਲੇ: ਉਸ ਪਰਮ ਧਰਮੀ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਰੱਖਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਕਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 76

तदा यमेन स्तवितो मृत्युना यमदूतकैः । शिवं प्रणम्य संस्तुत्य श्वेतं राजानमेव च । ययौ स्वमालयं विप्रा मेने स्वं जनितं पुनः

ਤਦ ਯਮ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਅਤੇ ਯਮਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ-ਸਤੁਤੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ।

Verse 77

मायया सह पत्न्या च शिवस्य चरितं महत् । अनुसंस्मृत्य संस्मृत्य विस्मयं परमं ययौ

ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ-ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 78

कथयामास सर्वेषां दूतानां स्वयमेव हि । आकर्ण्यतां मम वचो हे दूतास्त्वरितेन हि

ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੂਤੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਤੁਰੰਤ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ।”

Verse 79

कर्त्तव्यं च प्रयत्नेन नान्यथा मम भाषितम्

ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 80

काल उवाच । ये त्रिपुण्ड्रंधारयंति तथा ये वै जटाधराः । ये रुद्राक्षधराश्चैव तथा ये शिवनामिनः

ਕਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹਨ; ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ—

Verse 81

उपजीवनहेतोश्च भिया ये ह्यपि मानवाः । पापिनोऽपि दुराचाराः शिववेषधरा ह्यमी

ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਉਹ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 82

नानेतव्या भवद्भिश्च मम लोकं कदाचन । वर्ज्यास्ते हि प्रयत्नेन पापिनोऽपि सदैव हि

ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਆਉ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਦਾ ਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।

Verse 83

अन्येषां का कथा दूता येऽर्चयंति सदाशिवम् । भक्त्या परमया शंभुं रुद्रास्ते नात्र संशयः

ਹੇ ਦੂਤੋ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ? ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ—ਸ਼ੰਭੂ—ਦੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 84

रुद्राक्षमेकं शिरसा बिभर्ति यस्तथा त्रिपुंड्रं च ललाटमध्यके । पंचाक्षरीं ये प्रजपंति साधवः पूज्य भवद्भिश्च न चान्यथा क्वचित्

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਧੂ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯ ਹਨ; ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ।

Verse 85

यस्मिन्राष्ट्रोऽथ वा देशे ग्रामे चापि विचक्षणः । शिवभक्तो न दृश्येत स्मशानात्तु विशिष्यते । तद्राष्ट्रं देशमित्याहुः सत्यं प्रतिवदामि वः

ਜਿਸ ਰਾਜ, ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਵੇਕੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਨੀਚ ਹੈ। ਉਸੇ ਨੂੰ ‘ਦੇਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 86

यस्मिन्न संति नित्यं हि शिवभक्तिसमन्विताः । तद्ग्रमस्था जनाः सर्वे शासनीया न संशयः

ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਭ ਵਸਨੀਕ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 87

एवमाज्ञापयामास यमोऽपि निजकिंकरान् । तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णी मासन्सुविस्मिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ।

Verse 88

एवंविधोऽयं भुवनैकभर्ता सदाशिवो लोकगुरुः स एकः । दाता प्रहर्ता निजभावयुक्तः सनातनोऽयं जगदेकबंधुः

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਸਦਾਸ਼ਿਵ—ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਧਾਰਕ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਗੁਰੂ। ਉਹ ਦਾਤਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦੰਡਕ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਾ; ਸਨਾਤਨ ਹੈ ਉਹ, ਜਗਤ ਦਾ ਇਕੋ ਸੱਚਾ ਬੰਧੂ।

Verse 89

दग्ध्वा कालं महादेवो निर्भयं च ददौ विभुः । श्वेतस्य राजराजस्य महीपालवरस्य च

ਕਾਲ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਭੂ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤ—ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹੀਪਾਲ—ਨੂੰ ਨਿਰਭਯਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 90

तदा निर्भयमापन्नः श्वेतराजो महामनाः । भक्त्या च परया मुक्तो बभूव कृतनिश्चयः

ਤਦੋਂ ਮਹਾਮਨਾ ਸ਼ਵੇਤ ਰਾਜਾ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 91

तदा देवैः पूज्यमान ऋषिभिः पन्नगैस्तथा । श्वतो राजन्यवर्योऽसौ शिवसायुज्यमाप्तवान्

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 92

एवं भक्तिपराणां च महेशे च जगद्गुरौ । सिद्धिः करतले तेषां सत्यं प्रतिवदामि वः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਹੇਸ਼—ਜਗਤ-ਗੁਰੂ—ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਜਿਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 93

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स्यात्प्रसादाच्छं करस्य च । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो हि शंकरः

ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸ਼ਵਪਚ (ਅਤਿ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲਾ) ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 94

बहूनां जनमनामंते शिवभक्तिः प्रजायते

ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 95

ज्ञानिनां कृतबुद्धीनां जन्मजन्मनिशंकरः । किं मया बहुनोक्तेन पूजनीयः सदाशिवः

ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈ।

Verse 96

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । किरातेन कृतं व्रतं च परमाद्भुतम् । येनैव तारितं विश्वं जगदेतच्चराचरम्

ਇਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਾਤ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਕ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਵਰਤ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ, ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਤਾਰਿਆ ਗਿਆ।