Adhyaya 25

Verse 1

लोमश उवाच । तत्रोपविविशुः सर्वे सत्कृताश्च हिमाद्रिणा । ते देवाः सपरिवाराः सहर्षाश्च सवाहनाः

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਸਭ ਨੇ ਆਸਨ ਲਾਇਆ; ਹਿਮਾਦ੍ਰਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਹर्षਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਏ।

Verse 2

तत्रैव च महामात्रं निर्मितं विश्वकर्मणा । दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਵਾਸ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਵਾਸ ਲਈ।

Verse 3

तथैव विष्णोस्त्वपरं भवनं स्वयमेव हि । भास्वरं सुविचित्र च कृतं त्वष्ट्रा मनोरमम् । वण्डीगृहं मनोज्ञं च तथैव कृतवान्स्वयम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਵਨ ਬਣਿਆ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਦੀਪਤ, ਅਤਿ-ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ, ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਰਚਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਵੰਡੀਂ-ਗ੍ਰਿਹ (ਸਤੁਤੀ-ਮੰਡਪ) ਵੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 4

तथैव श्वेतं परमं मनोज्ञं महाप्रभं देववरैः सुपूजितम् । कैलासलक्ष्मीप्रभया महत्या सुशोभितं तद्भवनं चकार

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪਰਮ ਮਨੋਹਰ, ਉਜਲਾ ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਾਨ ਭਵਨ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮਾਨ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਉਹ ਭਵਨ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 5

तत्रैव शंभुः परया विभूत्या स स्थापितस्तेन हिमाद्रिणा वै

ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਿਮਾਦ੍ਰਿ ਨੇ ਪਰਮ ਵਿਭੂਤੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे मेना समायाता सखीगणैः । नीराजनार्थं शंभुं च ऋषिभिः परिवारिता

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਨੀਰਾਜਨ—ਦੀਵੇ ਘੁਮਾ ਕੇ ਮੰਗਲ ਆਰਤੀ—ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ।

Verse 7

तदा वादित्रदिर्घोपैर्नादितं भुवनत्रयम् । नीराजनं कृतं तस्य मेनया च तपस्विनः

ਤਦ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਨਾਦਿਤ ਹੋ ਉਠੇ। ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਨੀਰਾਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 8

अवलोक्य परा साध्वी मेनाऽजानाद्धरं तदा । गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता

ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਸਾਧਵੀ ਮੇਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀ। ਫਿਰ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਨਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 9

यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम सन्निधौ । ततोऽधिकं प्रपश्यामि सौंदर्यं परमेष्ठिनः । महेशस्य मया दृष्टमनिर्वाच्यं च संप्रति

“ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਤੇਜ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਵਰਨਨੀਯ ਹੈ।”

Verse 10

एवं विस्मयमापन्ना विप्रपत्नीभिरावृता । अहतां बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी

ਇਉਂ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਅਣਪਹਿਨੇ ਜੋੜੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠੀ।

Verse 11

कंचुकी परमा दिव्या नानारत्नैश्च शोभिता । अंगीकृता तदा देव्या रराज परया श्रिया

ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਕੰਜੂਕੀ, ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਅਤੁਲ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਦੈਦੀਪ੍ਯਮਾਨ ਹੋ ਉਠੀ।

Verse 12

बिभ्रती च तदा हारं दिव्यरत्नविभूषितम् । वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च

ਤਦੋਂ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਾਮੁੱਲੀ ਵਲਯ ਭੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ।

Verse 13

तत्रोपविष्टा सुभगा ध्यायंती परमेश्वरम् । सखीभिः सेव्यमाना सा विप्रपत्नीभिरेव च

ਉਥੇ ਬੈਠੀ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਸਖੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गो वाक्यमभाषत । पाणिग्रहार्थं शंभुं च आनयध्वं स्वमंदिरम् । त्वरितेनैव वेलायामस्यामेव विचक्षणाः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਥੇ ਗਰਗ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰ ਲਿਆਓ। ਇਸੇ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ, ਹੇ ਵਿਵੇਕੀਓ!”

Verse 15

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गर्गस्य च महात्मनः । अभ्युत्थानपराः सर्वे पर्वताः सकलत्रकाः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਗਰਗ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਪਹਾੜ-ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 16

महाविभूत्या संयुक्ताः सर्वे मंगलपाणयः । सालंकृतास्तदा तेषां पत्न्योलंकारमंडिताः

ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਉਪਹਾਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾਮਈ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸਨ।

Verse 17

उपायनान्यनेकानि जगृहुः स्निग्धलोचनाः । तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा

ਉਹ ਸਨੇਹੀ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਉਪਾਯਨ ਲੈ ਲਏ; ਤਦ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਘੋਸ਼, ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਵਿਚਕਾਰ,

Verse 18

आजग्मुः सकलात्रास्ते यत्र देवो महेश्वरः । प्रमथैरावृतस्तत्र चंड्या चैवाभिसेवितः

ਉਹ ਸਭ ਟੋਲੀਆਂ ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਚੰਡੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸੇਵਿਤ ਸਨ।

Verse 19

तथा महर्षिभिस्तत्र तथा देवगणैः सह । एभिः परिवृतः श्रीमाञ्छंकरो लोकशंकरः

ਉੱਥੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸ਼ੰਕਰ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ—ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਪਰਿਵ੍ਰਿਤ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 20

श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शंकरसेवकाः । उत्थिता ऐकापद्येन देवैरृषिभिरावृताः

ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਨਿਰਘੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਭ ਸੇਵਕ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉਠੇ।

Verse 21

तथोद्यतो योगिनाचक्रयुक्ता गणा गणानां गणानां पतिरेकवर्चसाम् । शिवंपुरस्कृत्य तदानुभावास्तथैव सर्वे गणनायकाश्च

ਤਦੋਂ ਗਣ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਯੋਗਿਨੀ-ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ; ਗਣਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਇਕੋ ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਗੇ ਤੁਰਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਣਨਾਇਕ ਭੀ ਇਕੱਠੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ।

Verse 22

तद्योगिनी चक्रमतिप्रचंडं टंकारभेरीरवनिस्वनेन । चंडीं पुरस्कृत्य भयानकां तदा महाविभूत्या समलंकृतां तदा

ਤਦੋਂ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਯੋਗਿਨੀ-ਚਕ੍ਰ ਡੰਕਾ-ਭੇਰੀਆਂ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਭਯਾਨਕ ਚੰਡੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਦਿਸੇ।

Verse 23

कंठे कर्कोटकं नागं हारभूतं च कार सा । पदकं वृश्चिकानां च दंदशूकांश्च बिभ्रती

ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਕਰਕੋਟਕ ਨਾਗ ਹਾਰ ਬਣ ਕੇ ਲਟਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਛੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਪਦਕ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸੈਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਅਲੰਕਾਰ ਵਾਂਗ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਸੀ।

Verse 24

कर्णावतंसान्सा दध्रे पाणिपादमयांस्तथा । रणे हतानां वीराणां शिरांस्युरसिचापरान्

ਉਸ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕੁੰਡਲ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ—ਰਣ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ—ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 25

द्वीपिचर्मपरीधाना योगिनीचक्रसंयुता । क्षेत्रपालावृता तद्वद्भैरवैः परिवारिता

ਚੀਤੇ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯੋਗਿਨੀ-ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ, ਉਹ ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭੈਰਵ ਵੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਿਤ ਸਨ।

Verse 26

तथा प्रेतैश्च भूतैश्च कपटैः परिवारिता । वीरभद्रादयश्चैव गणाः परमदारुणाः । ये दक्षयज्ञनाशार्थे शिवेनाज्ञापितास्तदा

ਉਹ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਕਪਟੀ, ਭਿਆਨਕ ਸੱਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਆਦਿ ਪਰਮ ਦਾਰੁਣ ਗਣ ਉਹੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

Verse 27

तथा काली भैरवी च माया चैव भयावहा । त्रिपुरा च जया चैव तथा क्षेमकरी शुभा

ਉੱਥੇ ਕਾਲੀ, ਭੈਰਵੀ ਅਤੇ ਭਯ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਵੀ ਸੀ; ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਜਯਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕ్షੇਮਕਰੀ—ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ।

Verse 28

अन्याश्चैव तथा सर्वाः पुरस्कृत्य सदाशिवम् । गंतुकामाश्चोग्रतरा भूतैः प्रेतैः समावृताः

ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਦੇਵੀਆਂ—ਸਭ ਦੀਆਂ ਸਭ—ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ, ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 29

एताः सर्वा विलोक्याथ शिवभक्तो जनार्द्दनः । महर्षीश्च पुरस्कृत्य ह्यमरांश्च तथैव च । अनसूयां पुरस्कृत्य तथैव च ह्यरुंधतीम्

ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਜਨਾਰਦਨ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਵੀ।

Verse 30

विष्णुरुवाच । चण्डीं कुरु समीपस्थां लोकपालनतां प्रभो

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੰਡੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਨਾ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੇ।”

Verse 31

तदुक्तं विष्णुना वाक्यं निशम्य जगदीश्वरः । उवाच प्रहसन्नेव चंडीं प्रति सदाशिवः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਤ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੌਲੇ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਚੰਡੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

अत्रैव स्थीयतां चंडीं यावदुद्वहनं भवेत् । मम भावान्विजानासि कार्याकार्ये सुशोभने

“ਚੰਡੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ ਜਦ ਤੱਕ ਵਧੂ-ਉਦਵਾਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 33

एवमाकर्ण्य वचनं शंभोरमिततेजसः । उवाच कुपिता चंडी विष्णुमुद्दिश्य सादरम्

ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਚੰਡੀ ਨੇ ਵੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 34

तथान्ये प्रमथाः सर्वे विष्णुमूचुः प्रकोपिताः । यत्रयत्र शिवो भाति तत्रतत्र वयं प्रभो

ਫਿਰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਥ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਹਾਂ।”

Verse 35

त्वया निवारिताः कस्माद्वयमाभ्युदये परे । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा केशवोवाक्यमब्रवीत्

“ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਿਆ?” ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ।

Verse 36

चण्डीमुद्दिश्य प्रमथानन्यांश्चैव तथाविधान् । यूयं चैव मया प्रोक्ता मा कोपं कर्त्तुमर्हथ

ਚੰਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।”

Verse 37

एवमुक्तास्तदा तेन चंडीमुख्या गणास्तदा । एकांतमाश्रिताः सर्वे विष्णुवाक्याज्ज्वलद्धृदः

ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਡੀ-ਮੁੱਖ ਗਣ ਸਭ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸੰਯਮ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 38

तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेंद्रस्य मंत्रिणः । सकलत्राः संभ्रमेण महेशं प्रति सत्वरम्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਸਭ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜੇ।

Verse 39

पंचवाद्यप्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । योषिद्भिः संवृतास्तत्र गीतशब्देन भूयसा

ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬ੍ਰਹਮ-ਘੋਸ਼, ਵੇਦ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਮੰਗਲ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਛਾ ਗਈ।

Verse 40

एवं प्राप्ता यत्र शंभुः सकलैः परिवारितः । आगत्य कलशैः साकं स्नापितो हि सदाशिवः । स्त्रीभिर्मंगलगीतेन सर्वाभरणभूषितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਸਭ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਖੜੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਚਮਕ ਉਠੇ।

Verse 41

ऋषयो देवगंधर्वास्तथान्ये पर्वतोत्तमाः । शंभ्यग्रगास्तदा जग्मुः स्त्रियश्चैव सुपूजिताः । बभौ छत्रेण महता ध्रिमाणेन मूर्द्धनि

ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਪਰਵਤਜਨ ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ; ਸੁਪੂਜਿਤ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਨਾਲ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉਪਰ ਧਰਿਆ ਮਹਾਨ ਛਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 42

चामरै वीर्ज्यमानोऽसौ मुकुटेन विराजितः । ब्रह्मा विष्णुस्तथा चंद्रो लोकपालस्तथैव च

ਉਹ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਨ।

Verse 43

अग्रगा ह्यपि शोभंतः श्रिया परमया युताः । तथा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः

ਅੱਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ, ਪਟਹ, ਆਨਕ ਅਤੇ ਗੋਮੁਖ ਨਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 44

तथैव गायकाः सर्वे परममंगलम् । पुनः पुनरवाद्यंत वादित्राणि महोत्सवे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਰਹੇ; ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਵਾਜੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੱਜਦੇ ਰਹੇ।

Verse 45

अरुंधती महाभागा अनसूया तथैव च । सावित्री च तथा लक्ष्मीर्मातृभिः परिवारिताः

ਮਹਾਭਾਗਾ ਅਰੁੰਧਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ—ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ (ਮਾਤਾਵਾਂ) ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ—ਉੱਥੇ ਵਿਦਯਮਾਨ ਸਨ।

Verse 46

एभिः समेतो जगदेकबंधुर्बभौ तदानीं परमेण वर्चसा । सचंद्रसूर्यानिलवायुना वृतः सलोकपालप्रवरैर्महर्षिभिः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤ ਦਾ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਬੰਧੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ; ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਅਨਿਲ/ਵਾਯੂ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 47

स वीज्यमानः पवनेनः साक्षाच्छत्रं च तस्मै शशिना ह्यधिष्ठितम् । सूर्यः पुरस्तादभवत्प्रकाशकः श्रियान्वितो विष्णुरभूच्च सन्निधौ

ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਾਯੂ ਦੁਆਰਾ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਹੀ ਛਤਰ ਬਣ ਕੇ ਠਹਿਰਿਆ। ਸੂਰਜ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਨ।

Verse 48

पुष्पैर्ववर्षुर्ह्यवकीर्यमाणा देवास्तदानीं मुनिभिः समेताः । ययौ गृहं कांचनकुट्टिमं महन्महावि भूत्यापरिशोभितं तदा । विवेश शंभुः परया सपर्यया संपूज्यमानो नरदेवदानवैः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ, ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਨ ਸੁਵਰਨ-ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰਿਹ ਵੱਲ ਚਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ—ਰਾਜਿਆਂ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਮ ਸਪਰਿਆ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 49

एवं समागतः शंभुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् । संस्तूयमानो विबुधैः स्तुतिभिः परमेश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗਾ ਕੇ ਸਤੁਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 50

गजादुत्तारयामास महेशं पर्वतोत्तमः । उपविश्य ततः पीठे कृत्वा नीराजनं महत्

ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮਹਾਨ ਨੀਰਾਜਨ (ਆਰਤੀ) ਕੀਤਾ।

Verse 51

मेनया सखिभिः साकं तथैव च पुरोधसा । मधुपर्कादिकं सर्वं यत्कृतं चैव तत्र वै

ਉੱਥੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਧੁਪਾਰਕ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਉਪਹਾਰ ਤੇ ਭੇਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਣੇ ਸਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।

Verse 52

ब्रह्मणा नोदितः सद्यः पुरोधाः कृतवान्प्रभुः । मंगलं शुभकल्याणं प्रस्तावसदृशं बहु

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੌਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕਰਮ ਕੀਤੇ—ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਉਚਾਰਣ।

Verse 53

अंतर्वेद्यां संप्रवेश्य यत्र सा पार्वती स्थिता । वेदिकोपरि तन्वंगी सर्वाभरणभूषिता

ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਵੇਦੀ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਖੜੀ ਸੀ—ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।

Verse 54

तत्रानीतो हरः साक्षाद्विष्णुना ब्रह्मणा सह । लग्नं निरीक्षमाणास्ते वाचस्पतिपुरोगमाः

ਉੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਲੈ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਵਾਚਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਉਹ ਸਭ ਮੰਗਲ ਲਗਨ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਣ ਲੱਗੇ।

Verse 55

गर्गो मुनिश्चोपविष्टस्तत्रैव घटिकालये । यावत्पूर्णा घटी जाता तावत्प्रणवभाषणम्

ਮੁਨੀ ਗਰਗ ਉੱਥੇ ਹੀ ਘਟਿਕਾਲਯ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਜਦ ਤੱਕ ਘਟੀ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਤਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਦਾ ਜਪ-ਉਚਾਰਣ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 56

ओंपुण्येति प्रणिगदन्गर्गो वध्वंजलिं दधे । पार्वत्यक्षतपूर्णं च शिवोपरि ववर्ष वै

“ਓਂ, ਪੁਣ੍ਯ!” ਉਚਾਰ ਕੇ ਗਰਗ ਨੇ ਵਧੂ ਦੇ ਹੱਥ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਵਾਏ; ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ।

Verse 57

तया संपूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशादिभिः । मुदा परमया युक्ता पार्वती रुचिरानना

ਉਸ ਨੇ ਦਹੀਂ, ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ, ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 58

विलोकयंती शंभुं तं यदर्थे परमं तपः । कृतं पुरा महादेव्या परेषां परमं महत्

ਉਹ ਉਸ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ—ਜਿਸ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸੀ।

Verse 59

तपसा तेन संप्राप्तो जगज्जीवनजीवनः । नारदेन ततः प्रोक्तो महादेवो वृषध्वजः

ਉਸ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 60

तथा गंगादिभिश्चन्यैर्मुनिभिः सनकादिभिः । प्रति पूजां कुरु क्षिप्रं पार्वत्याश्च त्रिलोचन । तदा शिवेन सा तन्वी पूजितार्घ्याक्षतादिभिः

ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹਸਤੀਆਂ ਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ! ਪਾਰਵਤੀ ਲਈ ਵੀ शीਘ੍ਰ ਪਰਸਪਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਤਦ ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਅਰਘ੍ਯ, ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।

Verse 61

एवं परस्परं तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ । अर्च्यमानौ तदानीं च शुशुभाते जगन्मयौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਸਪਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਰਚਨਾ ਹੋਂਦਿਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ।

Verse 62

त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षंतौ परस्परम् । तदा नीराजितौ लक्ष्म्या सावित्र्या च विशेषतः । अरुंधत्या तदा तौ च दंपती परमेश्वरौ

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਤਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੀਰਾਜਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 63

अनसूया तथा शंभुं पार्वतीं च यशस्विनीम् । दृष्ट्वा नीराजयामास प्रीत्युत्कलितलोचना

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨੇਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੀਰਾਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 64

तथैव सर्वा द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरहो पुनः पुनः । सतीं च शंभुं च विलोकयंत्यस्तथैव सर्वा मुदिता हसंत्यः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨੀਰਾਜਨ ਕੀਤਾ। ਸਤੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 65

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्यां दातुं प्रचक्रमे

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਉੱਥੇ ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਮੇਨਾ ਸਮੇਤ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 66

हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धां गामाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा सर्वाभरणभूषिता

ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਮੇਨਾ ਗੌ-ਆਸਰਾ ਲੈਦੀ ਹੋਈ ਵਿਧੀ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਾਰੀ ਸਭ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 67

तदा हिमाद्रिणा प्रोक्तो विश्वनाथो वरप्रदः । ब्रह्मणा सह संगत्य विष्णुना च तथैव च

ਤਦ ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਵਰਦਾਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਆ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ।

Verse 68

सार्द्धं पुरोधसा चैव गर्गेण सुमहात्मना । कन्यादानं करोम्यद्य देवदेवस्य शूलिनः

ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 69

प्रयोगो भण्यतां ब्रह्मन्नस्मिन्समय आगते । तथेति मत्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੱਸੋ।” “ਤਥਾਸਤੁ” ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਕਾਲ-ਜਾਣੂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 70

कथ्यतां तात गोत्रं स्वं कुलं चैव विशेषतः । कथयस्व महाभाग इत्याकर्ण्य वचस्तथा । सुमुखेन विमुखः सद्यो ह्यशोच्यः शोच्यतां गतः

“ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਗੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੁਲ ਦੱਸੋ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਬਿਆਨ ਕਰੋ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਮੁਖ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ; ਜੋ ਅਸ਼ੋਕ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿਚ ਸੋਗਯੋਗ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 71

एवंविधः सुरवरैरृषिभिस्तदानीं गंधर्वयक्षमुनिसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशो हास्यं चकार सुभृशं त्वथ नारदश्च

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰੁੱਤਰ, ਮੌਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੱਸ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਵੀ ਹੱਸ ਪਿਆ।

Verse 72

वीणां प्रकटयामास ब्रह्मपुत्रोऽथ नारदः । तदानीं वारितो धीमान्वीणां मा वादय प्रभो

ਤਦ ਨਾਰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੀਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਰੋਕਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੀਣਾ ਨਾ ਵਜਾਓ।”

Verse 73

इत्युक्तः पर्वतेनैव नारदो वाक्यमब्रवीत् । त्वया पृष्टो भवः साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति

ਪਹਾੜ (ਪਰਵਤ) ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਕਥਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।”

Verse 74

अस्य गोत्रं कुलं चैव नाद एव परं गिरे । नादे प्रतिष्ठितः शंभुर्नादो ह्यस्मिन्प्रतिष्ठितः

“ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ ਤੇ ਕੁਲ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮ ਨਾਦ (ਪਵਿੱਤਰ ਧੁਨੀ) ਹਨ। ਸ਼ੰਭੂ ਨਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਦ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।”

Verse 75

तस्मान्नादमयः शंभुर्नादाच्च प्रतिलभ्यते । तस्माद्वीणा मया चाद्य वादिता हि परंतप

“ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਨਾਦ-ਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਦ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ (ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਮਨ), ਮੈਂ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੀਣਾ ਵਜਾਈ ਹੈ।”

Verse 76

अस्य गोत्रं कुलं नाम न जानंति हि पर्वत । ब्रह्मादयो हि विवुधा अन्येषां चैव का कथा

ਹੇ ਪਰਵਤ! ਇਸ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ, ਕੁਲ ਅਤੇ ਨਾਮ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?

Verse 77

त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि हि किंचन । वाच्यावाच्यं महेशस्य विषया हि बहिर्मुखाः

ਤੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਕੀ ਨਾ ਕਹਿਣਾ—ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ।

Verse 78

येये आगमिकाश्चाद्रे नष्टास्ते नात्र संशयः । अरूपोयं विरूपाक्षो ह्यकुलीनोऽयमुच्यते

ਹੇ ਅਦ੍ਰਿ! ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਆਗਮਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅਰੂਪ ਹੈ; ‘ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਹ ਅਕੁਲੀਨ ਅਰਥਾਤ ਕੁਲ-ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 79

अगोत्रोऽयं गिरिश्रेष्ठ जामाता ते न संशयः । न कर्त्तव्यो विमर्शोऽत्र भवता विबुधेन हि

ਹੇ ਗਿਰਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅਗੋਤ੍ਰ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਤੇਰਾ ਜਾਮਾਤਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਬੁਧ! ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।

Verse 80

न जानंति हरं सर्वे किं बहूक्त्या मम प्रभो । यस्याज्ञानान्महाभाग मोहिता ऋषयो ह्यमी

ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਭ ਕੋਈ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਕਰਕੇ ਮੋਹ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 81

ब्रह्मापि तं न जानाति मस्तकं परमेष्ठिनः । विष्णुर्गतो हि पातालं न दृष्टो हि तथैव च

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ—ਪਰਮੇਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਸਤਕ ਦਾ ਮুকੁਟ—ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ ਗਿਆ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

Verse 82

तेन लिंगेन महता ह्यगाधेन जगत्त्रयम् । व्याप्तमस्तीति तद्विद्धि किमनेन प्रयोजनम्

ਉਸ ਮਹਾਨ, ਅਥਾਹ ਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵਿਆਪਕ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੰਗਾਲਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?

Verse 83

अनयाराधितं नूनं तव पुत्र्या हिमालय । तत्त्वतो हि न जानासि कथं चैव महागिरे

ਹੇ ਹਿਮਾਲਯ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਹੇ ਮਹਾਗਿਰੇ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕੇਂਗਾ?

Verse 84

आभ्यामुत्पाद्यते विश्वमाभ्यां चैव प्रतिष्ठितम् । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ…

Verse 85

हिमाद्रिप्रमुखाः सर्वे तथा चेंद्रपुरोगमाः । साधुसाध्विति ते सर्वे ऊचुर्विस्मितमानसाः

ਹਿਮਾਦ੍ਰਿ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਭ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਹੈਰਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ!”

Verse 86

ईश्वरस्य तु गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । विस्मयेन समाश्लिष्टा ऊचुः सर्वे परस्परम्

ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਿਵੇਕੀ ਜਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 87

ऋषय ऊचुः । यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परमिदं निजबोधरूपम् । सर्वं स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यं सोऽसौ त्रिलोकनिजरूपयुतो महात्मा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਪਰਾਤਪਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਨਿਜ-ਬੋਧ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਸੁਤੰਤਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।