Adhyaya 23

Verse 1

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः । आजग्मुः सहसा सद्य ऋषयोऽपि हिमालयम्

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੀ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਯ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 2

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਮਾਦ੍ਰਿ (ਹਿਮਾਲਯ) ਤੁਰੰਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 3

किमर्थमागता यूयं ब्रूतागमनकारणम् । तदोचुः सप्त ऋषयो महेशप्रेरिता वयम्

“ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਆਪਣੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।” ਤਦ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ।”

Verse 4

समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने । तानस्मान्विद्धि भोः शैल स्वां कन्यां दर्शयाशु वै

“ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਹਾੜ! ਸਾਨੂੰ ਉਹੀ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਖਾ ਦੇ।”

Verse 5

तथेत्युक्त्वा ऋषिगणानानीता तत्र पार्वती । स्वोत्संगे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः । हिमवान्गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव

“ਠੀਕ ਹੈ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅੱਗੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ। ਪਿਤਾ-ਸਨੇਹੀ ਗਿਰੀੰਦਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ; ਫਿਰ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਵਾਨ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

Verse 6

इयं सुता मदीया हि वाक्यं श्रुणुत मे पुनः । तपस्विनां वरिष्ठऽसौ विरक्तो मदनांतकः

ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਫਿਰ ਸੁਣੋ। ਮਦਨਾਂਤਕ ਮਹਾਦੇਵ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਹੈ।

Verse 7

कथमुद्वहनार्थी च येनानंगः कृत स्मरः । अत्यासन्नेचातिदूरे आढ्ये धनविवर्जिते । वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते

ਜਿਸ ਨੇ ਅਨੰਗ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਫਿਰ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ, ਧਨਵਾਨ ਜਾਂ ਧਨਹੀਨ, ਰੋਜ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆਦਾਨ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 8

मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च । आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्

ਮੂਰਖ ਨੂੰ, ਵੈਰਾਗੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਰੋਗੀ-ਆਤੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਬੇਪਰਵਾਹ-ਪ੍ਰਮੱਤ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 9

तस्मान्मया विचार्यैव भवद्भिरृषिसत्तमाः । प्रदातव्या महेशाय एतन्मे व्रतमुत्तमम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਇਸ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰਤ ਹੈ।

Verse 10

तच्छ्रुत्वा गिरिराजस्य वचनं ते महर्षयः । एकपद्येन ऊचुस्ते प्रहस्य च हिमालयम्

ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹਿਮਾਲਯ ਵੱਲ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਇਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੇ ਗਏ।

Verse 11

यया कृतं तपस्तीव्रं यया चाराधितः शिवः । तपसा तेन संतुष्टः प्रसन्नोद्य सदाशिवः

ਉਸ ਨੇ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਉਸੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੁਣ ਕਿਰਪਾਲ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ।

Verse 12

अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन । महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै

ਹੇ ਸ਼ੈਲ (ਪਹਾੜ), ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇ।

Verse 13

शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्

ਇਸ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ—ਸਾਡਾ ਬਚਨ ਨਿਭਾ। ਉਹਨਾਂ ਸੰਯਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ...

Verse 14

उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः । हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर । मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्

ਤਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੇਰੂ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਧ, ਹੇ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਹੇ ਮੰਦਰ, ਹੇ ਮੈਨਾਕ—ਅੱਜ ਹੀ ਇਹ ਕਾਰਜ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਘੋਸ਼ਿਤ ਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰੋ।”

Verse 15

मेना तदा उवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा । अधुना किं विमशन कृतं कार्यं तदैव हि

ਤਦ ਮੇਨਾ ਨੇ, ਬਚਨ-ਚਾਤੁਰ, ਇਹ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ? ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।”

Verse 16

उत्पन्नेयं महाभागा देवकार्यार्थमेव च । प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेऽवतारिता

ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਗਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੀ ਅਰਥ ਲਈ ਇਹ ਅਵਤਰੀ ਹੈ।

Verse 17

अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण परिभाविता । इयं महाभागा शिवाय प्रतिदीयताम्

ਇਸ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਗਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 18

निमित्तमात्रं च कृतं तया वै शिवपूजने । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्यामेनायाः परिभाषितम्

ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਮੇਨਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ...

Verse 19

परितुष्टो हिमाद्रिश्च वाक्यं चेदमुवाच ह । ऋषीन्प्रति निरीक्षंस्तां कन्येयं मम संप्रति

ਹਿਮਾਦ੍ਰਿ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ: “ਇਹ ਕੁੜੀ ਹੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈ।”

Verse 20

ततः समानीय सुलोचनां तां श्यामां नितंबार्षितमेखलां शुभाम् । वैडूर्यमुक्तावलयान्दधानां भास्वत्प्रभां चांद्रमसीं व रेखम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸੁਲੋਚਨਾ, ਸ਼ੁਭ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਇਆ—ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਨਿਤੰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੇਖਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਵੈਡੂਰਯ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਕੰਗਣ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਰੇਖਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ।

Verse 21

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् । नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्

ਲਾਵਣ੍ਯ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੋਵਰ ਵਰਗੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਸੁਚੱਜੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਕ ਵੀ ਬਚਨ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਮਾਨੋ ਮਦਮਸਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਅਤਿ ਕਾਂਤੀਮਈ ਤੇ ਅਤਿ ਰੁਚਿਰਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।

Verse 22

एवं तदा ते ह्यृषयोऽपि मोहिता रूपेण तस्याः किमुताथ देवताः । तथैव सर्वे च निरीक्ष्य तन्वीं सतीं गिरिन्द्रस्य सुतां शिवप्रियाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ? ਉਸ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਸਤੀ ਨੂੰ—ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਇਕਸਾਰ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 23

ततः पुनश्चैत्य शिवं शिवप्रियाः शशंसुरस्मा ऋषयस्तदानीम्

ਫਿਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਉਹ ਭਗਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । भूषिता हि गिरीन्द्रेण स्वसुता नास्ति संशयः । उद्वोढुं गच्छ देवेश देवैश्च परिवारितः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲੈ।”

Verse 25

गच्छ शीघ्रं महादेव पार्वतीमात्मजन्मने । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहस्येदमुवाच ह

“ਜਲਦੀ ਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਾਰਵਤੀ ਕੋਲ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਭਾਗ ਦੀ ਸਾਥਣ ਹੈ।” ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।

Verse 26

विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतोऽपि वा । मया पुरा च ऋषयः कथ्यतां च विशेषतः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਐਸਾ ਵਿਵਾਹ ਨਾ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

Verse 27

तदोचुरृषयः सर्वे प्रहसंतः सदाशिवम् । विष्णुमाह्वय वै देव ब्रह्मणं च शतक्रतुम्

ਤਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦੋ।”

Verse 28

तथा ऋषिगणांश्चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान् । सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਾਗ; ਅਤੇ ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਬੁਲਾਓ।”

Verse 29

एतांश्चान्यांश्च सुबहूनानयस्वेति सत्वरम् । तदाकर्ण्य ऋषिप्रोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ।” ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਚਨ-ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 30

उवाच नारदं देवो विष्णुमानय सत्वरम् । ब्रह्माणं च महेन्द्रं च अन्यांश्चैव समानय

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਮਹੇੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ—ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦ ਲਿਆਓ।”

Verse 31

शंभोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः । जगाम त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं विष्णुवल्लभः

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ—ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 32

ददर्श देवं परमासने स्थितं श्रिया च देव्या परिसेव्यमानम् । चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्

ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ; ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ—ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮ ਕਾਇਆ, ਪੂਜਨਯੋਗ।

Verse 33

महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम् । सुवैजयंत्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਭੁਵਨਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ—ਅਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉੱਤਮ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਮਹਾ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੈਜਯੰਤੀ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 34

उवाच नारदोऽभ्येत्य शंभोर्वाक्यमथादरात् । ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः

ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ; ਬ੍ਰਹਮਵੀਣਾ, ਵਾਦ੍ਯਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ—ਸਰਵਜ੍ਞ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 35

एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः । उद्वाहनार्थं शंभोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः

“ਆਓ, ਆਓ, ਹੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ! ਤੁਰੰਤ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਵਿਵਾਹ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਧ ਸਕਦੇ ਹੋ।”

Verse 36

प्रहस्य भगवान्प्राह नारदं प्रति वै तदा । कथमुद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना तस्य शूलिनः । विज्ञातार्थोऽपि भगवान्नारदं परिपृष्टवान्

ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤਦ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉੱਠਿਆ?” ਅਰਥ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 37

नारद उवाच । तपसा महता रुद्रः पार्वत्या परितोषितः । स्वयमेवागतस्तत्र यत्रास्ते गिरिजा सती

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਪਾਰਵਤੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਸਤੀ ਗਿਰਿਜਾ ਵੱਸਦੀ ਸੀ।”

Verse 38

दासोऽहमवदच्छंभुः पार्वत्या परितोषितः । पार्वतीं च समभ्यर्थ्य वरयस्व च भामिनि

ਪਾਰਵਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਲੈ।”

Verse 39

त्वरितेनावदच्छंभुस्त्वामाह्वयति संप्रति । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः

ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ੰਭੂ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ, ਨਾਰਦ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 40

सुपर्णमारुह्य तदा महात्मा योगीश्वराणां प्रभुरच्युतो महान् । ययौ तदाऽकाशपथा हरिः स्वयं सनारदो देववरैः समेतः

ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਯੋਗੀਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਹਰੀ ਆਪ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆ, ਨਾਰਦ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 41

तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः । अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्

ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਂਗਿਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।

Verse 42

तदा हरिहरौ देवावैकपद्येन तिष्ठतः । ऊचुतुः स्म तदान्योन्यं क्षेमं कुशलमेव च

ਤਦ ਹਰਿ ਅਤੇ ਹਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵ ਇਕਤਾ ਨਾਲ ਇਕਠੇ ਖੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 43

ईश्वर उवाच । गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः । पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿਮਾਲਯ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 44

यथार्थेन च भो विष्णो कथयामि तवाग्रतः । यदा दक्षेण भो विष्णो प्रदत्ता च पुरा सती

“ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਦੋਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ (ਵਿਆਹ ਲਈ) ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ…”

Verse 45

न च संकल्पविधिना मया पाणिग्रहः कृतः । अधुनैव मया कार्यं कर्मविस्तारणं बहु

“ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੰਕਲਪ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਰਤੱਬ ਬਾਕੀ ਹਨ—ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣਾ ਹੈ।”

Verse 46

यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम् । शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः

(ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ-ਸੰਸਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ-ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ।” ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹੌਲੇ ਹੱਸ ਪਿਆ।

Verse 47

यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः । इंद्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः

ਜਿਵੇਂ ਹੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ—ਤੁਰੰਤਤਾ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 48

तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਯਕਸ਼, ਦਾਨਵ, ਨਾਗ, ਪੰਛੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ—ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਦੋਂ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 49

गच्छगच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो । ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशंवचः

“ਚੱਲੋ, ਚੱਲੋ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ।” ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੌਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 50

गृह्योक्तविधिना शंभो कर्म कर्तुमिहार्हसि

“ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਇੱਥੇ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੈ।”

Verse 51

नांदीमुखं मण्डपस्थापनं च तथा चैतत्कुरु धर्मेण युक्तम् । महानदीसंगमं वर्जयित्वा कुर्वंति केचिद्वेदमनीषिणश्च

ਨੰਦীমੁਖ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕਰੋ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਕੁਝ ਲੋਕ, ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

मण्डपस्थापनं चैव क्रियतां ह्यधुना विभो । तथोक्तो विष्णुना शंभुश्चकारात्महिताय वै

“ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ! ਹੁਣ ਹੀ ਮੰਡਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।” ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 53

ब्रह्मादिभिः कृतं तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । ग्रहाणां पूजनं चक्रे कश्यपो ब्रह्मणा युतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਅਭਿਉਦਯ ਅਤੇ ਮੰਗਲ-ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਗ੍ਰਹਾਂ (ਗ੍ਰਹਦੇਵਤਿਆਂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 54

तथात्रिश्च वशिष्ठश्च गौतमोथ गुरुर्भृगुः । कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੀ ਆਏ; ਅਤੇ ਕਣ੍ਵ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਜਮਦਗ્નੀ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ)।

Verse 55

मार्कंडेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਸ਼ਿਲਾਵਾਕ, ਸ਼ੂਨ੍ਯਪਾਲ ਅਤੇ ਅਕ੍ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਮ; ਅਗਸਤ੍ਯ, ਚ੍ਯਵਨ, ਗਰ੍ਗ ਅਤੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਸ਼ਿਲਾਦ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ)।

Verse 56

एते चान्ये च बहवो ह्यागताः शिवसन्निधौ । ब्रह्मणा नोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਕੀਤਾ।

Verse 57

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । चक्रू रक्षां महेशस्य कृतकौतुकमंगलाम्

ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਲਈ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 58

ऋग्यजुःसामसहितैः सूक्तैर्नानाविधैस्तथा । मंगलानि च भूरीणि ऋषयस्तत्त्ववेदिनः

਋ਗ, ਯਜੁਸ ਅਤੇ ਸਾਮ ਸਮੇਤ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ, ਤੱਤਵ-ਵੇਤਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਉਚਾਰੇ।

Verse 59

अभ्यंजनादिकं सर्वं चक्रुस्तस्य परात्मनः । ख्यातः कपर्द्दस्तस्यैव शिवस्य परमात्मनः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਅਭਿਅੰਜਨ ਆਦਿ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ‘ਕਪਾਰਦ’—ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ—ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 60

अनेकैर्मौक्तिकैर्युक्ता मुण्डमालाऽभवत्तदा । ये सर्पा ह्यंगभूताश्च ते सर्वे तत्क्षणादिव । बभूवुर्मडनान्येव जातरूपमयानि च

ਤਦ ਮੂੰਡਮਾਲਾ ਅਨੇਕ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਪ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨਮਈ ਅਲੰਕਾਰ ਬਣ ਗਏ।

Verse 61

सर्वभूषणसंपन्नो देवदेवो महेश्वरः । ययौ देवैः परिवृतः शैलराजपुरं प्रति

ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੈਲਰਾਜ ਦੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 62

चंडिका वरभगिनी तदा जाता भयावहा । प्रेतासना गता चण्डी सर्पाभरणभूषिता

ਤਦ ਵਰਦਾਨ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੈਣ ਚੰਡਿਕਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਭਯੰਕਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਧਾਰੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਚੰਡੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 63

हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा । परिवारैर्महाचंडी दीप्तास्या ह्युग्रलोचना

ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਮਹਾਚੰਡੀ ਨੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਧਾਰਿਆ। ਸਹਚਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਦਿਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨੇਤਰ ਉਗ੍ਰ ਸਨ; ਉਹ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 64

तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः । तैः समेताग्रतश्चंडी जगाम विकृतानना

ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭੂਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਕਰਾਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਚੰਡੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 65

तस्याः सर्वे पृष्ठतश्च गणाः परमदारुणाः । कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्र प्रियाश्च ये

ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਗਣ ਆਏ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ—ਰੁਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ—ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਕਰੋੜ।

Verse 66

तदा डमरुनिर्घोषव्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

ਤਦੋਂ ਡਮਰੂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵਿਆਪ ਗਏ; ਭੇਰੀਆਂ ਦੇ ਭਾਂਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਗੱਜਦੀ ਨਾਦ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 67

तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् । गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः । अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः

ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਨਿਰਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਮਹਾਂ ਕੋਲਾਹਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਤਸੁਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਚਲੇ; ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਗਏ।

Verse 68

मध्ये व्रजन्महेंद्रोऽथ ऐरावतमुपास्थितः । शुभ्रेणो च्छ्रियमाणेन छत्रेण परमेण हि

ਉਸ ਜੁਲੂਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਐਰਾਵਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਛਤਰ ਉੱਚਾ ਤਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 69

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सुरैर्बहुभिरावृतः । तदा तु व्रजमानास्त ऋषयो बहवो ह्यमी

ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਜੁਲੂਸ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 70

भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति । शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः

ਭਰਦਵਾਜ ਆਦਿ ਵਿਪ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਦਵਹਨ (ਰਸਮੀ ਵਾਹਨ-ਯਾਤਰਾ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ, ਯਾਤੁਧਾਨ, ਵੇਤਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਆਏ।

Verse 71

भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः । पृच्छमानास्तदा चंडीं पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा

ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਥ ਆਦਿ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਡੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਤਦ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।

Verse 72

क्व गता साऽधुना चंडी धावमानास्तदा भृशम् । प्राप्ता गता व्रजंतीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम्

“ਹੁਣ ਚੰਡੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?”—ਇਉਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ; ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 73

अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चंडीं भैरवसंयुताम् । विनास्माभिः कुतो यासि वद चंडि यथा तथा

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਚੰਡੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਭੈਰਵ ਸਮੇਤ ਸੀ, ਬੋਲੇ: “ਸਾਡੇ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਹੇ ਚੰਡੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ।”

Verse 74

प्रहस्योवाच सा चंडी भूतानां तत्र श्रृण्वताम् । शंभोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम्

ਤਦ ਚੰਡੀ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੀ—ਉੱਥੇ ਭੂਤ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ—“ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਉਦਵਹਨ-ਕਰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 75

हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् । करवालीस्वरूपेण चंडी जाता ततः स्वयम्

ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਚੰਡੀ ਤਦ ਆਪ ਹੀ ਕਰਵਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 76

भूतैः परिवृता सर्वैः सर्वेषामग्रतोऽव्रजत् । गणास्तामनुजग्मुस्ते गणानां पृष्ठतः सुराः

ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਣ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤਾ ਆਏ।

Verse 77

इंद्रादयो लोकपाला ऋषयस्तेऽग्रपृष्ठतः । ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਖੜੇ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਪਾਰਸ਼ਦ ਵੀ ਚਲੇ।

Verse 78

विष्णोरमितभावज्ञा मुकुंदाच्च मनोरमाः । सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः । श्रीवत्सांकधराः सर्वे पीतवासोन्विताश्च ते

ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਮਿਤ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮਨੋਹਰ। ਸਭ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਲਾਵਾਨ, ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਸਭ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 79

चतुर्भुजाः कुंडलिनः किरीटकटकांगदैः । हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः । शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः

ਸਭੇ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਕੁੰਡਲਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਕੰਗਣ, ਬਾਜੂਬੰਦ ਨਾਲ; ਹਾਰ, ਨੂਪੁਰ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਕਟਿਸੂਤਰ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 80

तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਗਮਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ—ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ।

Verse 81

बभौ त्रिलोकीकृतविश्वमंगलो महानुभावैर्हृदि कृत्य धिष्ठितः । शिवेन साकं परमार्थदस्तदा हरिः परात्मा जगदेकबंधुः

ਹਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਯ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਧਾਰ ਕੇ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੰਗ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਪਰਮਾਰਥ—ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਇਕੋ ਸੱਚਾ ਬੰਧੂ—ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 82

स तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महांल्लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता । स चामरैर्वीज्यमानो मुनींद्रैः सर्वैः समेतो हरिरीश्वरो महान्

ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ-ਪੁੱਤਰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਧਾਰ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ, ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਭਰਤਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ। ਮੁਨੀੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ—ਹਰੀ, ਮਹਾਨ ਈਸ਼ਵਰ।

Verse 83

तथा विरिंचिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरंगैः । तथागमैः सेतिहासैः पुराणैः स संवृतो हेमगर्भो बभूव

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਿੰਚਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ। ਆਗਮਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇਮਗਰਭ—ਸੁਵਰਨ ਗਰਭ ਵਾਲਾ—ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਵਿਰਾਜਿਆ।

Verse 84

वेधोहरिभ्यां च तदा सुरेद्रैः समावृतश्चर्षिभिः संपरीतः । वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापोयोगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹਰੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਆਰੂਢ ਵ੍ਰਿਸ਼ਕੇਤੁ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਸਭ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰਾਂ ਲਈ ਭੀ ਅਗਮ੍ਯ—ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ।

Verse 85

शुद्धस्फटिकसंकाशं वृषभं धर्मवत्सलम् । समेतो मातृभिश्चैव गोभिश्च कृतलक्षणम्

ਸ਼ੁੱਧ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਧਰਮ-ਵਤਸਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਊਆਂ ਸਮੇਤ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 86

एभिस्समेतोऽसुरदानवैः सह ययौ महेशो विबुदैरलंकृतः । हिमालयं गिरिवर्यं तदानीं पाणिग्रहार्थं प्रमदोत्तमायाः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ—ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਮਹੇਸ਼ ਤਦ ਹਿਮਾਲਯ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ ਲਈ।