Adhyaya 20

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च सगुणाः कीर्तितास्त्वया । लिंगरूपी तथैवेशो निर्गुणोऽसौ कथं वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਗੁਣ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਰਗੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਦੱਸੋ।

Verse 2

त्रिभिर्गुणैर्व्याप्तमिदं चराचरं जगन्महद्व्याप्यथ वाल्पकं वा । मायामयं सर्वमिदं विभाति लिंगं विना केन कुतोविभाति

ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ—ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ—ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਇਆ-ਮਯ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 3

यद्दृश्यमानं महदल्पकं च तन्नश्वरं कृतकत्वाच्च सूत

ਹੇ ਸੂਤ! ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ—ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸ਼ਰਤਬੱਧ ਹੈ।

Verse 4

तस्माद्विमृश्य भोः सूत संशयं छेत्तुमर्हसि । व्यासप्रसादात्सकलं जानासि त्वं न चापरः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੂਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 5

सुत उवाच । व्यासेन कथितं सर्वमस्मिन्नर्थे शुकं प्रति । शुक उवाच । लिंगरूपी कथं शंभुर्निर्गुणः कथते त्वया । एतन्मे संशयं तात च्छेत्तुमर्हस्यशेषतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾਇਆ। ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ।

Verse 6

व्यास उवाच । श्रुणु वत्स ब्रवीम्येतत्पुरा प्रोक्तं च नंदिना । अगस्त्यं पृच्छमानं च येन सर्वं श्रुतं शुक

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ੁਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।

Verse 7

निर्गुणं परमात्मानं विद्धि लिंगस्वरूपिणम् । परा शक्तिस्तथा ज्ञेया निर्गुणा शाश्वती सती

ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਜਾਣ—ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਗੁਣ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸਤੀ ਸਮਝ।

Verse 8

यया कृतिमिदं सर्वं गुणत्रयविभावितम् । एतच्चराचरं विश्वं नश्वरं परमार्थतः

ਉਸੇ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਰੂਪ ਕਾਰਜ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਰਾਚਰ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ।

Verse 9

एक एव परो ह्यात्मा लिंगरूपी निरंजनः । प्रकृत्या सह ते सर्वे त्रिगुणा विलयं गताः

ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ—ਨਿਰੰਜਨ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਗੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

यस्मिन्नेव ततो लिंगं लयनात्कथितं पुरा । तस्माल्लिंगे लयं प्राप्ता परा शक्तिः कुतोऽपरे

ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਲਿੰਗ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?

Verse 11

लीना गुणाश्च रुद्रोक्त्या यैरिदं बद्धमेव च । चराचरं महाभाग तस्माल्लिंगं प्रपूजयेत्

ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ انہੀ ਨਾਲ ਇਹ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਬੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 12

लिंगं च निर्गुणं साक्षाज्जानीध्वं भो द्रिजोतमाः । लयाल्लिंगस्य माहात्म्यं गुणानां परिकीर्त्यते

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਜਾਣੋ ਕਿ ਲਿੰਗ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ। ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

शंकरः सुखदाता हि उच्यमानो मनीषिभिः । सर्वो हि कथ्यते विप्राः सर्वेषामाश्रयो हि स

ਮਨੀਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ੰਕਰ’ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ‘ਸਰਵ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 14

शंभुर्हि कथ्यते विप्रा यस्माच्च शुभसंभवः

ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ‘ਸ਼ੰਭੂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 15

एवं सर्वाणि नामानि सार्थकानि महात्मनः । तेनावृतं जगत्सर्वं शंभुना परमेष्ठिना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮ ਅਰਥਵਾਨ ਹਨ। ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਘੇਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

Verse 16

ऋषय ऊचुः । यदा दाक्षायणी चाग्नौ पतिता यज्ञकर्मणि । दक्षस्य च महाभागा तिरोधानगता सती

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ (ਸਤੀ) ਯਜ್ಞ-ਕਰਮ ਵੇਲੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ—”

Verse 17

प्रादुर्भूता कदा सूत कथ्यतां तत्त्वयाऽधुना । परा शक्तिर्महेशस्य मिलिता च कथं पुनः

“ਹੇ ਸੂਤ, ਉਹ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ? ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਸੱਚ ਦੱਸ। ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ (ਉਸ ਨਾਲ) ਮਿਲੀ?”

Verse 18

एतत्सर्वं महाभाग पूर्ववृत्तं च तत्त्वतः । कथनीयं च अस्माकं नान्यो वक्तास्ति कश्चन

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਤੱਤਵਤ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹੋ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਕਤਾ ਨਹੀਂ।

Verse 19

सूत उवाच । जज्ञे दाक्षायणी ब्रह्मन्विदग्धावयवा यदा । विना शक्त्या महेशोऽपि तताप परमं तपः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਦੋਂ ਦਾਖ਼ਸਾਯਣੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਈ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਿਆ ਮਹੇਸ਼ ਵੀ ਪਰਮ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

लीलागृहीतवपुषा पर्वते हिमवद्गिरौ । भृंगिणा सह विश्वेन नंदिना च तथैव च

ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਧਾਰਿਆ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਹ ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਵਿਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਨੰਦੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।

Verse 21

तथा चंडेन मुंडेन तथान्यैर्बहुभिर्वृतः । दशभिः कोटिगुणितैर्गणैश्च परिवारितः

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਦਸਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਿਤ ਸੀ।

Verse 22

गणानां चैव कोट्या च तथा षष्टिसहस्रकैः । एवं तत्र गणैर्देव आवृतो वृषभध्वजः

ਗਣਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਮੇਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 23

तपो जुषाणः सहसा महात्मा हिमालयस्याग्रगतस्तथैव । गणैर्वृतो वीरभद्रप्रधानैः स केवलो मूलविद्याविहीनः

ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਿਹਾ—ਮਾਨੋ ਆਦਿ-ਵਿਦਿਆ (ਸ਼ਕਤੀ) ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे दैत्याः प्रादुर्भूता ह्यविद्यया । विष्णुना हि बलिर्बद्धस्तथा ते वै महाबलाः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਵਿਦਿਆ ਕਾਰਨ ਦੈਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ (ਦੈਤ) ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ।

Verse 25

जाता दैत्यास्ततो विप्रा इंद्रोपद्रवकारकाः । कालखंजा महारौद्राः कालकायास्तथापरे

ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੈਤ ਜਨਮੇ ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਝ ‘ਕਾਲਖੰਜਾ’ ਨਾਮ ਦੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਅਤੇ ਹੋਰ ‘ਕਾਲਕਾਯ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 26

निवातकवचाः सर्वे रवरावकसंज्ञकाः । अन्ये च बहवो दैत्याः प्रजासंहारकारकाः

ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਤਕਵਚ—ਜੋ ‘ਰਵਰਾਵਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਦਾਨਵ, ਪ੍ਰਜਾ-ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬਣੇ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ।

Verse 27

तारको नमुचेः पुत्रस्तपसा परमेण हि । ब्रह्माणं तोषयामास ब्रह्मा तस्य तुतोष वै

ਨਮੁਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਕਾ ਨੇ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 28

वरान्ददौ यथेष्टांश्च तारकाय दुरात्मने । वरं वृणीष्व भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 29

तच्छत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । वरयामास च तदा वरं लोकभयावहम्

ਪਰਮ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਰ ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 30

यदि मे त्वं प्रसन्नऽसि अजरामरतां प्रभो । देहि मे यद्विजानासि अजेयत्वं तथैव च

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇ ਸਕੋ, ਉਹ ਅਜੇਯਤਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ।”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा तेन तारकेण दुरात्मना । उवाच प्रहसन्वाक्यममरत्वं कुतस्तव

ਇਉਂ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਤਾਰਕ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?”

Verse 32

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युरेतज्जानीहि तत्त्वतः । प्रहस्य तारकः प्राह अजेयत्वं च देहि मे

“ਜੋ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਤੱਤਵ ਜਾਣ ਲੈ।” ਤਦ ਤਾਰਕ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਮੈਨੂੰ ਅਜੇਯਤਾ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 33

ब्रह्मोवाच तदा दैत्यजेयत्वं तवानघ । विनार्भकेण दत्तं वै ह्यर्भकस्त्वां विजेष्यते

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਯਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟ ਨਾਲ—ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਬਾਲਕ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇਗਾ।”

Verse 34

तदा स तारकः प्राह ब्रह्माणं प्रणतः प्रभो । कृतार्थोऽहं हि देवेश प्रसादात्तव संप्रति

ਤਦ ਤਾਰਕ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 35

एवं लब्धवरो भूत्वा तारको हि महाबलः । देवान्युद्धार्थमाहूय युयुधे तैः सहासुरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਰਕ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਮਾਸਾਨ ਲੜਿਆ।

Verse 36

मुचुकुन्दं समाश्रित्य देवास्ते जयिनोऽभवन् । पुनः पुनर्विकुर्वाणा देवास्ते तारकेण हि

ਰਾਜਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਜੇਤੂ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਤਾਰਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹੀ ਦੇਵਤਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਘਨ ਅਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।

Verse 37

मुचुकुन्दबलेनैव जयमापुःसुरास्तदा । किं कर्तव्यं हि चास्माकं युध्यमानैर्निरंतरम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ?

Verse 38

भवितव्यमिति स्मृत्वा गतास्ते ब्रह्मणः पदम् । ब्रह्मणश्चाग्रतो भूत्वा ह्यब्रुवंस्ते सवासवाः

“ਇਹ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ” ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦੇਵ ਬੋਲੇ।

Verse 39

देवा ऊचूः । बलिना सह पातालमास्तेऽसौ मधुसूदनः । विष्णुं विना हि ते सर्वे वृषाद्याः पतिताः परैः

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਅਸੀਂ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਹੇ ਗਏ ਹਾਂ।”

Verse 40

दैत्येंद्रैश्च महाभाग त्रातुमर्हसि नः प्रभो । तदा नभोगता वाणी ह्युवाच परिसांत्व्य वै

“ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।” ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਈ ਵਾਣੀ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 41

हे देवाः क्रियतामाशु मम वाक्यं हि तत्त्वतः । शिवात्मजो यदा देवा भविष्यति महाबलः

“ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਦੇਵੋ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 42

युद्धे पुनस्तारकं च वधिष्यति न संशयः । येनोपायेन भगवाञ्छंभुः सर्वगुहाशयः

“ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁਹਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, (ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ)…”

Verse 43

दारापरिग्रही देवास्तथा नीतिर्विधीयताम् । क्रियतां च परो यत्नो भवद्भिर्नान्यथा वचः

ਹੇ ਦੇਵੋ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਹਧਰਮিণੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ-ਨੀਤੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪਰਮ ਯਤਨ ਕਰੋ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 44

यूयं देवा विजानीध्वमित्युवाचाशरीरवाक् । परं विस्मयमापन्ना ऊचुर्देवाः परस्परम्

‘ਤੁਸੀਂ ਦੇਵੋ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝੋ (ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ),’ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।

Verse 45

श्रुत्वा नभोगतां वाणीमाजग्मुस्ते हिमालयम् । बृहस्पतिं पुरस्कृत्य सर्वे देवा वचोऽब्रुवन्

ਉਸ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹਿਮਾਲਯ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 46

हिमालयं महाभागाः सर्वे कार्यार्थगौरवात् । हिमालय महाभाग श्रूयतां नोऽधुना वचः

ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ ਹਿਮਾਲਯ ਕੋਲ ਆਏ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: ‘ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਹਿਮਾਲਯ, ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।’

Verse 47

तारकस्त्रासयत्यस्मान्साहाय्यं तद्वधे कुरु । त्वं शरण्यो भवास्माकं सर्वेषां च तपस्विनाम् । तस्मात्सर्वे वयं याता महेंद्रसहिता विभो

‘ਤਾਰਕ ਸਾਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤਪਸ੍ਵੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਸਮੇਤ ਆਏ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ।’

Verse 48

लोमश उवाच । एवमभ्यर्थितो देवैर्हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच देवान्प्रहसन्वाक्यं वाक्यविदां वरः

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਵਾਨ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਾ; ਉਹ ਵਾਕ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸੀ।

Verse 49

महेन्द्र मुद्दिश्य तदा ह्युपहाससमन्वितः । अक्षमाश्च वयं सर्वे महेन्द्रेण कृताः सुराः

ਫਿਰ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ, ਹਲਕੀ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਭਰੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਉਹ ਬੋਲਾ: “ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸਮਰਥ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਾਂ।”

Verse 50

किं कुर्मः सुरकार्यं च तारकस्य वधं प्रति । पक्षयुक्ता वयं सर्वे यदि स्याम सुरोत्तमाः

“ਅਸੀਂ ਦੇਵਕਾਰਜ—ਤਾਰਕ ਦੇ ਵਧ—ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪੱਖ ਤੇ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸੁਰੋਤਮ ਕਹੇ ਜਾਈਏ।”

Verse 51

तदा वयं घातयामस्तारकं सह बांधवैः । अचलोहं विपक्षश्च किं कार्यं करवाणि व

“ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦੇਈਏ। ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਚਲ ਪਹਾੜ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਵੱਲ ਖੜਾ; ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?”

Verse 52

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे देवास्तमब्रुवन् । सर्वे यूयं वयं चैव असमर्था वधं प्रति । तारकस्य महाभाग एतत्कार्यं विचंत्यताम्

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤਾਰਕ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਮਰਥ ਹੋ ਨਾਂ ਅਸੀਂ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਨਿਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ।”

Verse 53

येन साध्यो भवेच्छत्रुस्तारको हि महाबलः । तदोवाच महातेजा हिमवान्स सुरान्प्रति

“ਉਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵੈਰੀ ਤਾਰਕ—ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ—ਵਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ?” ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 54

केनोपायेन भो देवास्तारकं हंतुमिच्छथ । कथयंतुत्वरेणैव कार्यं वेत्तुं ममैव हि

“ਹੇ ਦੇਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।”

Verse 55

तदा सुरैः कथितं सर्वमेतद्वाण्या चोक्तं यत्पुरा कार्यहेतोः । श्रुतं तदा गिरिणा वाक्यमेत हिमवान्पर्वतो हि

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਹੇਤੂ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀ (ਸਰਸਵਤੀ) ਨੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ਤਦ ਹਿਮਵਾਨ ਪਰਬਤ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਲਏ।

Verse 56

शिवस्य पुत्रेण च धीमता यदा वध्यो दैत्यस्तारको वै महात्मा । तदा सर्वं सुरगकार्यं शुभंस्याद्वाण्या चोक्तं सत्यमेतद्भवेच्च

ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਤਮਾ ਦੈਤ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹਰ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਾਣੀ ਨੇ ਇਹੀ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 57

तस्मात्तदेनत्क्रियतां भवद्भिर्यथा महेशः कुरुते परिग्रहम् । कन्या यथा तस्य शिवस्य योग्या निरीक्ष्यतामाशु सुरैरिदानीम्

ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉਪਾਅ ਕਰੋ ਕਿ ਮਹੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਧੂ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ। ਦੇਵਤਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਜਲਦੀ ਵੇਖਣ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਕੰਨਿਆ ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 58

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्योचुः सुरास्तदा । जनितव्या त्वया कन्या शिवार्थं कार्यसिद्धये

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤੇਰੇ ਘਰ ਇਕ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 59

सुराणां च गिरे वाक्यं कुरु शीघ्रं महामते । आधारस्त्वं तु देवानां भविष्यसि न संशयः

ਹੇ ਮਹਾਨ-ਮਤਿ ਪਰਬਤ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੇ ਕਰ। ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 60

इत्युक्तो गिरिराजोऽथ देवैः स्वगृहमामाविशत् । पत्नीं मेनां च पप्रच्छ सुकार्यं समागतम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 61

जनितव्या सुकन्यैका सुरकार्यार्थसिद्धये । देवानां च ऋषीणां च तथैव च तपस्विनाम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਕ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵੀ।

Verse 62

प्रियं न भवति स्त्रीणां कन्याजननसेव च । तथापि जनितव्या च कन्यैका च वरानने

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਰੁਚਿਕਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀਏ, ਇਕ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 63

प्रहस्य मेना प्रोवाच स्वपतिं च हिमालयम् । यदुक्तं भवता वाक्यं श्रूयतां मे त्वयाऽधुना

ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਮੇਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਬਚਨ ਤੁਸੀਂ ਕਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ।”

Verse 64

कन्या सदा दुःखकरी नृणां पते स्त्रीणां तथा शोककरी महामते । तस्माद्विमृश्य सुचिरं स्वयमेव बुद्ध्या यथा हितं शैलपते तदुच्यताम्

“ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਧੀ ਸਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੈਲਪਤੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਹੈ ਉਹੀ ਕਹੋ।”

Verse 65

हिमवांस्तदुपश्रुत्या प्रियाया वचनं तदा । उवाच वाक्यं मेधावी परोपकरणान्वितम्

ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

येनयेन प्रकारेण परेषामुपजीवनम् । भविष्यति च तत्कार्यं धीमता पुरुषेण हि

ਜਿਸ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਾਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਬਣ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 67

स्त्रियापि चैव तत्कार्यं परोपकरणान्वितम् । एवं प्रवर्तिता तेन गिरिणा महिषी तदा । दधार जठरे कन्यां मेना भाग्यवती तदा

ਇਹੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਾਲਾ ਕਰਤੱਬ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਹਾੜ-ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਲਾਇਆ; ਤਦ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧੀ ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ।

Verse 68

महाविद्या महामाया महामेधास्वरूपिणी । रुद्रकाली च अंबा च सती दाक्षायणी परा

ਉਹ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਮਹਾਮਾਇਆ ਹੈ, ਪਰਮ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਕਾਲੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਵੀ—ਸਤੀ, ਪਰਮ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ।

Verse 69

तां विभूतिं विशालाक्षी जठरे परमां सती । बभार सा महाभागा मेना चारुविलोचना

ਉਸ ਪਰਮ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ—ਸਰਵੋਤਮ ਸਤੀ ਨੂੰ—ਵਿਸਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ ਮੇਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ।

Verse 70

स्तुतिं चक्रुस्तदा देवा ऋषयो यक्षकिन्नराः । मेनाया भूरिभाग्यायास्तथा हिमवतो गिरेः

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼-ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਮੇਨਾ ਦੀ ਅਤਿ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ।

Verse 71

एतस्मिन्नंतरे जाता गिरिजा नाम नामतः । प्रादुर्भूता यदा देवी सर्वेषां च सुखप्रदा

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਨਾਮ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗਿਰਿਜਾ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਤ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ।

Verse 72

देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ਦੇਵ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ।

Verse 73

पुष्पवर्षेण महता ववृषुर्विबुधास्तथा । तदा प्रसन्नमभवत्सर्वं त्रैलोक्यमेव च

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 74

यदावतीर्णा गिरिजा महासती तदैव दैत्या भयमाविशंस्ते । प्राप्ता मुदं देवगणा महर्षयः सचारणाः सिद्धगणास्तथैव

ਜਦ ਮਹਾਸਤੀ ਗਿਰਿਜਾ ਅਵਤਰੀ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੈਤ ਭੈ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ; ਦੇਵਗਣ, ਮਹਰਿਸ਼ੀ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਸਿੱਧਗਣ ਸਭ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਏ।