Adhyaya 19

Verse 1

लोमश उवाच । एवं संबोधितो दैत्यो गुरुणा भार्गवेण हि । उवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगंभीरया गिरा

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਾਰਗਵ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮੇਘਾਂ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਸੀ।

Verse 2

त्वयोक्तोहं हितार्थाय यैर्वाक्यैश्चालितोऽस्म्यहम् । तव वाक्यं मम प्रीत्यै हितमप्यहितं भवेत्

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਰਾ ਉਪਦੇਸ਼—ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 3

दास्यामि भिक्षितं चास्मै विष्मवे बटुरूपिणे । पात्रीभूतो ह्ययं विष्णुः सर्वकर्मफलेश्वरः

ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ—ਜੋ ਬਟੂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ—ਭਿੱਖਿਆ ਦਿਆਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ।

Verse 4

येषां हृदि स्थितो विष्णुस्ते वै पात्रतमा ध्रुवम् । यस्य नाम्ना सर्वमिदं पवित्रमिव चोच्यते

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਾਤ੍ਰ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਜਿਹਾ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

येन वेदाश्च यज्ञाश्च मंत्रतंत्रादयो ह्यमी । सर्वे संपूर्णतां यांति सोऽयं विश्वेश्वरो हरिः

ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜ્ઞ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਤੰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਹਰਿ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 6

आगतः कृपया मेद्य सर्वात्मा हरिरीश्वरः । उद्धर्तुं मां न संदेह एतज्जानीहि तत्त्वतः

ਅੱਜ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਸਰਵਾਤਮਾ ਹਰਿ-ਈਸ਼੍ਵਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਨੂੰ ਉੱਧਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਆਏ ਹਨ—ਇਹ ਤੱਤਵਤಃ ਜਾਣ।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चुकोप च रुषान्वितः । भार्गवः शप्तुमारेभे दैत्येंद्रं धर्म्मवत्सलम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 8

मम वाक्यमतिक्रम्य दातुमिच्छस्यरिंदम । विगुणो भव रे मंद तस्मात्त्वं निःश्रिको भव

“ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ! ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਤੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ। ਹੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ! ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ‘ਨਿਃਸ਼੍ਰੀਕ’ ਹੋ ਜਾ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ।”

Verse 9

एवं शशाप च तदा परमार्थविज्ञं शिष्यं महात्मानमगाधबोधम् । स वै जगामाथ महाकविस्त्वरात्स्वमाश्रमं धर्म्मविदां वरिष्ठः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਤਮਾ, ਅਗਾਧ ਬੋਧ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾ-ਮੁਨੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਧਰਮ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਮਹਾਕਵੀ (ਭਾਰਗਵ) ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 10

गते तु भार्गवे तस्मिन्बलिर्विरोचनात्मजः । वामनं चार्चयित्वा स महीं दातुं प्रचक्रमे

ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਗਵ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 11

विंध्यावलिः समागत्य बलेरर्द्धांगशोभिता । अवनिज्य बटोः पादौ प्रददौ विष्णवे महीम्

ਵਿੰਧਿਆਵਲੀ, ਜੋ ਬਲੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅਰਧਾਂਗਨੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਆਈ; ਬਟੂ (ਵਾਮਨ) ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 12

संकल्पपूर्वेण तदा विधिना विधिकोविदः । संकल्पेनैव महता ववृधे भगवानजः

ਤਦ ਵਿਧੀ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਸੰਕਲਪ-ਪੂਰਵਕ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।

Verse 13

यदैकेन मही व्याप्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । सर्वे स्वर्गा द्वितीयेन व्याप्तास्तेन महात्मना

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇਕ ਪਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਲਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪਗ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਲਿਆ।

Verse 14

सत्यलोकगतो विष्णोश्चरणः परमेष्ठिना । कमण्डलुगतेनैव अंभसा चावनेनिजे

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਚਰਨ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮੰਡਲੂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ।

Verse 15

तत्पादसंपर्कजलाच्च जाता भागीरथी सर्वसुमंगला च । यया त्रिलोकी च कृता पवित्रा यया च सर्वे सगराः समुद्धृताः । यया कपर्दः परिपूरितो वै शंभोस्तदानीं च भगीरथेन

ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼-ਜਲ ਤੋਂ ਭਾਗੀਰਥੀ—ਗੰਗਾ, ਸਰਵ-ਸੁਮੰਗਲਾ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ; ਉਸ ਨਾਲ ਸਗਰ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਉੱਧਰ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਅਵਤਾਰਣ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਉਸ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।

Verse 16

तीर्थानां तीर्थमाद्यं च गंगाख्यमवतारितम् । तद्विष्णोश्चरणेनैव समेतं ब्रह्मणा कृतम्

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ—ਗੰਗਾ ਨਾਮ ਵਾਲਾ—ਅਵਤਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੀ ਚਰਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 17

त्रिविक्रमात्परो ह्यात्मा नाम्ना त्रिविक्रमोऽभवत् । त्रिविक्रमक्रमाक्रांतं त्रैलोक्यं च तदाऽभवत्

ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ‘ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਤਦੋਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਆਕ੍ਰਾਂਤ—ਘੇਰੇ—ਗਏ।

Verse 18

पदद्वयेन वा पूर्णं जगदेतच्चराचरम् । विहाय तत्स्वरूपं च देवदेवो जनार्द्दनः । पुनश्च बटुरूपोऽसावुपविश्य निजासने

ਕੇਵਲ ਦੋ ਪਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਸਰੂਪ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਟੂ (ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 19

तदा देवाः सगंधर्वा मुनयः सिद्धचारणाः । आगताश्च बलेर्यज्ञं द्रष्टुं यज्ञपतिं प्रभुम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਮੁਨੀ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਆਦਿ ਆ ਗਏ—ਬਲੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 20

तत्र ब्रह्मा समागत्य स्तुतिं चक्रे परात्मनः । बलेस्तत्रैव चान्येन च दैत्येंद्राश्चागतास्त्वरम्

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਨ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਲੀ ਦੇ ਪਾਸੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਰਦਾਰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ।

Verse 21

एभिः सर्वैः परिवृतो वामनो बलिसद्मनि । उपविश्यासने सोऽथ उवाच गरुडं प्रति

ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਮਨ ਬਲੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 22

दैत्योऽसौ बालिशो भूत्वा दत्तानेन मही मम । त्रिपदक्रमणेनैव गृहीतं च पदद्वयम्

‘ਉਹ ਦੈਤ ਮੂਰਖ ਬਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਪਗ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਏ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।’

Verse 23

पदमेकं प्रतिश्रुत्य न ददाति हि दुर्मतिः । तस्मात्त्वया गृहीतव्यं तृतीयं पदमेव च

‘ਇੱਕ ਪਗ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕੁਬੁੱਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਤੀਜਾ ਪਗ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।’

Verse 24

इत्युक्तो गरुडस्तेन वामनेन महात्मना । वैरोचनिं विनिर्भर्त्स्य वाक्यं चेदमुवाच ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਮਨ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗਰੁੜ ਨੇ ਵੈਰੋਚਨਿ-ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 25

रे बले किं त्वया मूढ कृतमस्ति जुगुप्सितम् । अविद्यमाने ह्यर्थे हि किं ददासि परमात्मने । औदार्येण हि किं कार्यमल्पकेन त्वयाधुना

ਹੇ ਬਲੀ! ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇਵੇਂਗਾ? ਹੁਣ ਇਸ ਉਦਾਰਤਾ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈਂ?

Verse 26

इत्युक्तो बलिराविष्टः स्यमानः खगेश्वरम् । वक्ष्यमाणमिदं वाक्यं गरुत्मन्तं तदाऽब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬਲੀ ਨੇ ਘਬਰਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

समर्थोस्मि महापक्ष गृपणो न भवाम्यहम् । येनेदं कारितं सर्वं तस्मै किं प्रददाम्यहम्

ਬਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਵੱਡੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੰਜੂਸ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ?'

Verse 28

असमर्थो ह्यहं तात कृतोऽनेन महात्मना । तदोवाच बलिं सोऽपि तार्क्ष्यपुत्रो महामनाः

'ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।' ਫਿਰ ਤਾਰਕਸ਼ਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 29

जानन्नपि च दैत्येंद्र गुरुणापि निवारितः । विष्णवेऽपि महीं प्रादास्त्वया किं विस्मृतं महत्

ਹੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਵੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ—ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਣ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ?

Verse 30

दातव्यं तत्पदं विष्णोस्तृतीयं यत्प्रतिश्रुतम् । न ददासि कथं वीर निरयेच पतिष्यसि

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਉਹ ਤੀਜਾ ਪਦ ਅਵਸ਼੍ਯ ਦੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਨਾ ਦੇਵੇਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੈਨੂੰ ਵੀਰ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਤੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇਂਗਾ।

Verse 31

न ददासि तृतीयं च पदं मे स्वामिनः कथम् । बलाद्गृह्णामि रे मूढ इत्युक्त्वा तं महासुरम् । बबंध वारुणैः पाशैर्विरोचन सुतं तदा

ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਦ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੇਵੇਂਗਾ? ਜੇ ਨਾ ਦੇਵੇਂ, ਹੇ ਮੂਰਖ, ਮੈਂ ਬਲ ਨਾਲ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ! ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਸੁਰ—ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ—ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

नितरां निष्ठुरो भूत्वा गरुडो जयतां वरः । बद्धं स्वपतिमालोक्य विंध्यावलिः समभ्ययात्

ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ, ਜਯਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਰੁੜ ਡਟ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੱਝਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆਵਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 33

बाणमेकं समारोप्य वामनस्याग्रतः स्थिता । वामनेन तदा पृष्टा केयं चात्राग्रतः स्थिता

ਇੱਕ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹ ਵਾਮਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਵਾਮਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਖੜੀ ਹੈ?”

Verse 34

तदोवाच महातेजाः प्रह्लादो ह्यसुराधिपः । बलेः पत्नीति त्वां प्राप्ता इयं विंध्यावली सती

ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਬੋਲੇ: “ਇਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਵਿਂਧਿਆਵਲੀ, ਬਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈ।”

Verse 35

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा वामनो वाक्यमब्रवीत् । ब्रूहि विंध्यावले वाक्यं किं कार्यं ते करोम्यहम् । एवमुक्ता भगवता विंध्यावलिरभाषत

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਿੰਧਿਆਵਲੀ, ਬੋਲੋ—ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋ?” ਇਉਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਿੰਧਿਆਵਲੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

विन्ध्यावलिरुवाच । कस्माद्बद्धो मम पतिर्गरुडेन महात्मना । तत्कथ्यतां महाभाग त्वरन्नेव जनार्द्दन । तदोवाच महातेजा बटुवेषधरो हिः

ਵਿੰਧਿਆਵਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਉਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।” ਤਦ ਬਟੂ-ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 37

श्रीभगवानुवाच । अनेनैव प्रदत्ता मे मही त्रिपदलक्षणा । पदद्वयेन च मयाक्रांतं त्रैलोक्यमद्य वै

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਦੋ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕ੍ਰਾਂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 38

अनेन मम दातव्यं तृतीयं पदमेव च । तस्माद्बद्धो मया साध्वि गरुडेनैव ते पतिः

“ਇਸ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਤੀਜਾ ਪਦ ਵੀ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ—ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਦੁਆਰਾ—ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 39

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमुवाच परमं वचः । प्रतिश्रुतमनेनैव न दत्तं हि तव प्रभो

ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚਾ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਇਸ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।”

Verse 40

क्रांतं त्रिभुवनं चाद्य त्वया विक्रमरूपिणा । तदस्माकं विजघ्नीथाः स्वर्गे वाप्यथवा भुवि

ਅੱਜ ਤੂੰ ਵਿਕ੍ਰਮ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸੰਹਾਰ ਦੇ—ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ—ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਕਦਮ ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 41

किंचिन्न दत्ता हि विभो देवदेव जगत्पते । प्रहस्य भगवानाह तदा विंध्यावलिं प्रभुः

ਹੇ ਵਿਭੂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ! ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆਵਲੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 42

पदानि त्रीणि मे चाद्य दातव्यानि कुतोऽधुना । शीघ्रं वद विशालाक्षि यत्ते मनसि वर्त्तते । तदोवाच च सा साध्वी ह्युरुक्रममवस्थिता

ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਦੇਣੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ।

Verse 43

त्वया कुतो वेयमुरुक्रमेण क्रांता त्रिलोकी भुवनैकनाथ । तथैव सर्वं जगदेकबंधो देयं किस्माभिरतुल्यरूपिणे

ਹੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਲਿਆ, ਹੇ ਭੁਵਨ-ਏਕਨਾਥ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਬੰਧੂ, ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਭੇਟ ਕਰੀਏ?

Verse 44

तस्माद्विहाय तद्विष्णो त्वमेवं कुरु संप्रति । प्रति श्रुतानि मे भर्त्रा पदानि त्रीणि चाधुना । ददाति मे पतिस्तेद्य नात्र कार्या विचारणा

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਉਹ ਗੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਣ ਇਹ ਕਰ: ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਵਚਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 45

निधेहि मे पदं त्वं हि शीर्ष्णि देववर प्रभो । द्वितीयं मे शिशोस्त्वं हि कुरु मूर्ध्नि जगत्पते

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਪਗ ਧਰੋ। ਅਤੇ ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਦੂਜਾ ਪਗ ਮੇਰੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ।

Verse 46

तृतीयं च जगन्नाथ कुरु शीर्ष्णि पतेर्मम । एवं त्रीणि पदानीश तव दास्यामि केशव

ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ! ਤੀਜਾ ਪਗ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਗ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।

Verse 47

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा परितुष्टो जनार्दनः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा विरोचनसुतं प्रति

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਦੁ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਬਲੀ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 48

भगवानुवाच । सुतलंगच्छ दैत्येन्द्र मा विलंबितुमर्हसि । सर्वैश्चासुरसंघैश्च चिरं जीव सुखी भव

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ! ਸੁਤਲ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਅਸੁਰ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹੋ।

Verse 49

परितुष्टोऽस्म्यहं तात किं कार्यं करवाणि ते । सर्वेषामपि दातॄणां वरिष्ठोऽसि महामते

ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਸਭ ਦਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈਂ।

Verse 50

वरं वरय भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते । त्रिविक्रमेणैवमुक्तो विरोचनसुतस्तदा

“ਵਰ ਮੰਗ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।” ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ; ਤਦੋਂ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ…

Verse 51

विमुक्तो हि परिष्वक्तो देवदेवेन चक्रिणा । तदा बलिरुवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਤਦ ਬਲੀ, ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 52

त्वया कृतमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्मान्न कामये किंचित्त्वत्पदाब्जं विना प्रभो

“ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ—ਇਹ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।”

Verse 53

भक्तिरस्तु पदांभोजे तव देव जनार्दन । भूयोभूयश्च देवेश भक्तिर्भवतु शाश्वती

“ਹੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬਣੀ ਰਹੇ।”

Verse 54

एवमभ्यर्थितस्तेन भगवान्भूतभावनः । उवाच परमप्रीतो विरोचनसुतं तदा

ਇਉਂ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤਦ ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 55

भगवानुवाच । बले त्वं सुतलं याहि ज्ञातिसंबंधिभिर्वृतः । एवमुक्तस्तदा तेन असुरो वाक्यब्रवीत्

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਬਲੀ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਤੀ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸੁਤਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੁਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 56

सुतले किं नु मे कार्यं देवदेव वदस्व मे । तिष्ठामि तव सांनिध्ये नान्यथा वक्तुमर्हसि

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਸੁਤਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਂਨਿਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਹੋਰਥਾਂ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।”

Verse 57

तदोवाच हृषीकेशो बलिं तं कृपयाऽन्विततः । अहं तव समीपस्थो भवामि सततं नृप

ਤਦ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਬਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ।”

Verse 58

द्वारि स्थितस्तव विभो निवासामि नित्यं मा खिद्यतामसुरवर्य बले श्रृणुष्व । वाक्यं तु मे वर महो वरदस्तवाद्य वैकुंठवासिभिपलं च भजामि गेहम्

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਵੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਬਲੀ, ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ—ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਾਨ ਵਰਦਾਤਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 59

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विष्मोरतुलतेजसः । जगाम सुतलं दैत्यौ ह्यसुरैः परिवारितः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤ੍ਯ ਬਲੀ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਤਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 60

तदा पुत्रशतेनैव बाणमुख्येन सत्वरम् । वसमानो महाबाहुर्दातॄणां च परा गतिः

ਤਦੋਂ ਬਾਣ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਹੇਠ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੁ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਵੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਬਣਿਆ।

Verse 61

त्रैलोक्ये याचका ये च सर्वे यांति बलिं प्रति । द्वारि स्थितस्तस्य विष्णुः प्रयच्छति यथेप्सितम्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਾਚਕ ਬਲੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

भुक्तिकामाश्च ये केचिन्मुक्तिकामास्तथा परे । येषां यज्ञे च ते विप्रास्तत्तेभ्यः संप्रयच्छति

ਕੁਝ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਮੁਕਤੀ ਦੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

एवंविधो बलिर्जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । पुरा हि कितवत्वेन यद्दत्तं परमात्मने

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬਲੀ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਬਣਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਅਣਧਿਆਨ ਜਾਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਫਲਵੰਤ ਹੋਇਆ।

Verse 64

अशुचिं भूमिमासाद्य गंधपुष्पादिकं महत् । पतितं चार्प्पितं तेन शिवाय परमात्मने

ਅਸ਼ੁੱਧ ਧਰਤੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੇਟ ਜੋ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 65

किं पुनः परया भक्त्या चार्चयंति महेश्वरम् । पुष्पं फलं तोयं ते यांति शिवसन्निधिम्

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

शिवात्परतरो नास्ति पूजनीयो हि भो द्विजाः । ये हि मूकास्तथांधाश्च पंगवो ये जडास्तथा

ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਉਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਗੂੰਗੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਲੰਗੜੇ ਜਾਂ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹਨ—

Verse 67

जातिहीनाश्च चंडालाः श्वपचा ह्यंत्यजा ह्यमी । शिवभक्तिपरा नित्यं ते यांति परमां गतिम्

ਜਾਤਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੀ—ਚੰਡਾਲ, ਸ਼ਵਪਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ‘ਅੰਤਯਜ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 68

तस्मात्सदाशिवः पूज्यः सर्वैरेवमनीषिभिः । पूजनीयो हि संपूज्यो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

ਇਸ ਲਈ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਦਨਯੋਗ ਅਤੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਯੋਗ।

Verse 69

महेशं परमारथज्ञाश्चिंतयंति हृदि स्थितम् । यत्र जीवो भवत्येव शिवस्तत्रैव तिष्ठति

ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

विना शिवेन यत्किंचिदशिवं भवति क्षणात् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च गुणकार्यकरा ह्यमी

ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ-ਸਾਧਨ ਹੀ ਹਨ।

Verse 71

रजोगुणान्वितो ब्रह्मा विष्णुः सत्त्वगुणान्वितः । तमोगुणाश्रितो रुद्रो गुणातीतो महेश्वरः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਸੱਤਵਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਤਮੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ—ਪਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 72

लिंगरूपो महादेवो ह्यर्चनीयो मुमुक्षुभिः । शिवात्परतरो नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਮਹਾਦੇਵ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।