Adhyaya 17

Verse 1

। लोमश उवाच । ततः सर्वे सुरगणा दृष्ट्वा तं विलयं गतम् । चिंतयंतः सुरगणाः कथं च विदधामहे

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਉਸ ਨੂੰ ਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—‘ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?’

Verse 2

सुरभिं चाह्वयित्वाथ तदोवाच शचीपतिः । कलेवरं दधीचस्य लिह्यास्त्वं वचनान्मम

ਤਦ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੱਟ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੋ।"

Verse 3

तथेति च वचोमत्वा तत्क्षणादेव लिह्य तत् । निर्मांसं च कृतं सद्यस्तया धेन्वा कलेवरम्

"ਜੋ ਆਗਿਆ," ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇਸਨੂੰ ਚੱਟ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਗਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਾਸਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

जगृहुस्तानि चास्थीनि चक्रुः शस्त्राणि वै सुराः । तस्य वंशोद्भवं वज्रं शिरो ब्रह्मशिरस्तथा

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ: ਉਸਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਜਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ੀਰ ਅਸਤਰ ਬਣਾਇਆ।

Verse 5

अन्यानि चास्थीनि बहूनि तस्य ऋषेस्तदानीं जगृहुः सुराश्च । तथा शिराजालमयांश्च पाशांश्चक्रुः सुरा वैरयुताश्च दैत्यान्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਨਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਫਾਹੇ ਵੀ ਬਣਾਏ।

Verse 6

शस्त्राणि कृत्वा ते सर्वे महाबलपराक्रमाः । ययुर्देवातस्त्वरायुक्ता वृत्रघातनतत्पराः

ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ—ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ—ਵ੍ਰਿਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।

Verse 7

ततः सुवर्च्चाश्च दधीचिपत्नी या प्रेषिता सा सुरकार्यसिद्धये । व्यलोकयत्तत्र समेत्य सर्वं मृतं पतिं देहमथो ददर्शतम्

ਤਦੋਂ ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਵਰਚਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 8

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी । ददौ सती शापमतीव रुष्टा तदा सुवर्चा ऋषिवर्यपत्नी

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਸਾਰਾ ਕਰਤੱਬ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਅਤਿ ਰੁੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਵਰਚਾ ਨੇ ਤਦ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 9

अहो सुरा दुष्टतराश्च सर्वे सर्वे ह्यशक्ताश्च तथैव लुब्धाः । तस्माच्च सर्वेऽप्रजसो भवंतु दिवौकसोऽद्यप्रभृतित्युवाच सा

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਇ! ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨਿਸ਼ਕਤ ਅਤੇ ਲੋਭੀ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੰਤਾਨ-ਹੀਣ ਹੋ ਜਾਓ।”

Verse 10

एव शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी । प्रवीश्याश्वत्थमूले सा स्वोदरं दारयत्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਗਰਭ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

निर्गतो जठराद्गर्भो दधीचस्य महात्मनः । साक्षाद्रुद्रावतारोऽसौ पिप्लादो महाप्रभः

ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦਧੀਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭ ਪਿਪਲਾਦ ਸੀ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ।

Verse 12

प्रहस्य जननी गर्भमुवाच रुषितेक्षणा । सुवर्चा तं पिप्पलादं चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ

ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਮਾਤਾ ਸੁਵਰਚਾ—ਰੋਸ ਨਾਲ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ—ਗਰਭ ਵਿੱਚਲੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਪਿੱਪਲਾਦ, ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੱਸੇਂਗਾ।”

Verse 13

अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां सफलो भवेः । तथैव भाषमाणा सा सुवर्चा तनयं प्रति । पतिमन्वगमत्साध्वी परमेण समाधिना

“ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਅਸ਼ਵਤਥ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਸਭ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਵਰਚਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਿਆ; ਫਿਰ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 14

एवं दधीचपत्नी सा पतिना स्वर्गमाव्रजत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 15

ते देवाः कृतशस्त्रास्त्रा दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः । आजग्मुश्चेंद्रमुख्यास्ते महाबलपराक्रमाः

ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ; ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ, ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 16

गुरुं पुरस्कृत्य तदाज्ञया ते गणाः सुराणां बहवस्तदानीम् । भुवं समागत्य च मध्यदेशमूचुश्च सर्वे परमास्त्रयुक्ताः

ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਗਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਮੱਧਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ, ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 17

समागतानुपसृत्य देवांश्चेंद्रपुरोगमान् । ययौ वृत्रो महादैत्यो दैत्यवृन्दसमावृतः

ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 18

यथा मेरोश्च शिखरं परिपूर्णं प्रदृश्यते । तथा सोऽपि महातेजा विश्वकर्म्मसुतो महान्

ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਪੂਰੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਨ—ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਭੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਸਿਆ।

Verse 19

तेन दृष्टो महेन्द्रश्च महेंद्रेण महासुरः । देवानां दानवानां च दर्शनं च महाद्भुतम्

ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਸੀ।

Verse 20

तदा ते बद्धवैराश्च देवदैत्याः परस्परम् । अन्योन्यमभिसंरब्धा जगर्जुः परमाद्भुतम्

ਤਦ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੈਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਰਤਾ ਪੱਕੀ ਬੱਝ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਝਪਟੇ; ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਜੇ।

Verse 21

वादित्राणि च भीमानि वाद्यमानानि सर्वशः । श्रूयंतेऽत्र गभीराणि सुरा सुरसमागमे

ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ; ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਗੰਭੀਰ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 22

वाद्यमानेषु तूर्येषु ते सर्वे त्वरयान्विताः । अनेकैः शस्त्रसंघातैर्जघ्नुरन्योन्यमोजसा

ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ-ਤੂਰਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ, ਉਹ ਸਭ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਲਪੂਰਵਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।

Verse 23

तदा देवासुरे युद्धे त्रैलोक्यं सचराचरम् । भयेन महता युक्तं बभूव गतचेतनम्

ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ—ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ—ਵੱਡੇ ਭੈ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਮਾਨੋ ਚੇਤਨਾ-ਹੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 24

छेदिताः स्फोटिताश्चैव केचिच्छस्त्रैर्द्विधा कृताः । नाराचैश्च तथा केचिच्छस्त्रास्त्रैः शकलीकृताः

ਕਈ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਕਈ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਲੋਹੇ ਦੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 25

भल्लैश्चेरुर्हताः केचिद्व्यंगभूता दिवौकसः । रश्मयो मेघसंभूताः प्रकाशंते नभस्स्विव

ਕਈ ਦਿਵੌਕਸ ਭੱਲਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਅੰਗ-ਭੰਗ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਮਾਨੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 26

शिरांसि पतितान्येव बहूनिच नभस्तलात् । नक्षत्राणीव च यथा महाप्रलयसंकुलम्

ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ; ਮਾਨੋ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਹੀ ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 27

प्रवर्तितं मध्यदेशे सर्वबूतक्षयावहम् । शक्रेण सह संग्रामं चकार नमुचिस्तदा

ਫਿਰ ਮੱਧਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਮੁਚਿ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਛੇੜਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 28

वज्रेण जघ्ने तरसा नमुचिं देवराट् स्वयम् । न रोमैकं च त्रुचितं तमुचेरसुरस्य च

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਨਮੁਚਿ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨਮੁਚਿ ਦਾ ਇਕ ਰੋਮ ਵੀ ਨਾ ਟੁੱਟਿਆ।

Verse 29

वज्रेणापि तदा सर्वे विस्मयं परमं गताः । असुराश्च सुराश्चैव महेंद्रो व्रीडितस्तदा

ਤਦ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਅਤਿ ਵਿਸਮਯ ਧਾਰਿਆ—ਅਸੁਰ ਤੇ ਸੁਰ ਦੋਵੇਂ; ਅਤੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੱਜਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 30

गदया नमुचिं जघ्ने गदा सापि विचूर्णिता । नमुचेरंगलग्नापि पपात वसुधातले

ਉਸ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਨਮੁਚਿ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਉਹੀ ਗਦਾ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਨਮੁਚਿ ਦੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 31

तथा शूलेन महता तं जघान पुरंदरः । तच्छूलं शतधा चूर्णं नमुचेरंगमाश्रितम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੂਲ ਨਮੁਚਿ ਦੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 32

एवं तं वविधैः शस्त्रैराजघान सुरारिहा । प्रहस्य मानो नमुचिर्न जघान पुरंदरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦਿਆਂ, ਨਮੁਚੀ ਨੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।

Verse 33

तूष्णींभूतस्तदा चेंद्रश्चिंतया परया युतः । किं कार्यं किमकार्यं वा इतींद्रो नाविदत्तदा

ਤਦ ਇੰਦਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। 'ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ?' - ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे तत्र महायुद्धे महाभये । जाता नभोगता वाणी इंद्रसुद्दिश्य सत्वरम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 35

जह्येनमद्याशु महेंद्र दैत्यं दिवौकसां घोरतरं भयावहम् । फेनेन चैवाशु महासुरेन्द्रमपां समीपेन दुरासदेन

ਹੇ ਮਹਿੰਦਰ! ਇਸ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਜਲਦੀ ਮਾਰ ਦੇਵੋ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੱਗ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਕਰੋ।

Verse 36

अन्येन शस्त्रेण च आहतोऽसौ वध्यः कदाचिन्न भवत्ययं तु । तस्माच्च देवेश वधार्थमस्य कुरु प्रयत्नं नमुचेर्दुरात्मनः

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨਮੁਚੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਤਨ ਕਰੋ।

Verse 37

निशम्य वाचं परमार्थयुक्तां दैवीं सदानंदकरीं शुभावहाम् । चक्रे परं यत्नवतां वरिष्ठो गत्वोदधेः पारमनंतवीर्यः

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ—ਪਰਮਾਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ—ਸੁਣ ਕੇ, ਅਨੰਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ, ਯਤਨਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਨ ਉੱਦਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 38

तत्रागतं समीक्ष्याथ नमुचिः क्रोधमूर्छितः । हत्वा शूलेन देवेंद्रं प्रहसन्निदमब्रवीत्

ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਮੁਚਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ ਅਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 39

समुद्रस्य तटः कस्मात्सेवितः सुरसत्तम । विहाय रणभूमिं च त्यक्तशस्त्रोऽभवद्भवान्

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕਿਉਂ ਲਿਆ? ਰਣਭੂਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 40

त्वदीयेनैव वज्रेण किं कृतं मम दुर्मते

“ਹੇ ਮੂਰਖ! ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ?”

Verse 41

तथान्यानि च शस्त्राणि अस्त्राणि सुबहूनि च । गृहीतानि पुरा मंद हंतुं मामेव चाधुना

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਹੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ—ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰਣ ਲਈ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਤੂੰ ਉਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।”

Verse 42

किं करिष्यसि मां हंतुं युद्धाय समुपस्थितः । केन शस्त्रेण रे मंद योद्धुमिच्छसि संयुगे

ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਦੱਸ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇਂਗਾ? ਹੇ ਮੂਰਖ, ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 43

त्वां गातयामि चाद्यैव यदि तिष्ठसि संयुगे । नो चेद्गच्छ मया मुक्तश्चिरं जीव सुखी भव

ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾ; ਚਿਰ ਜੀਵੀਂ ਰਹਿ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ।

Verse 44

एवं स गर्वितं तस्य वाक्यमाहवशोभिनः । श्रुत्वा महेंद्रोऽपि रुषा जगृहे फेनमद्भुतम्

ਇਉਂ ਉਸ ਯੁੱਧ-ਦੀਪਤ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਫੇਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 45

फेनं करस्थं दृष्ट्वा तु असुरा जहसुस्तदा

ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੇਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੁਰ ਹੱਸ ਪਏ।

Verse 46

क्षयं गतानि चास्त्राणि पेनेनैव पुरंदरः । हंतुमिच्छति मामद्य शतक्रतुरुदारधीः

“ਉਸ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਪੁਰੰਦਰ—ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਉੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ—ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਫੇਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ!”

Verse 47

एवं प्रहस्य नमुचिरज्ञाय पुरंदरम् । सावज्ञं पुरतस्तस्थौ नमुचिर्दैत्यपुंगवः

ਇਉਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਮੁਚੀ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਨ ਸਮਝ ਸਕਿਆ; ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਂਡ ਸਮਾਨ ਨਮੁਚੀ।

Verse 48

तदैव तं स फेनेन शीघ्रमिंद्रो जघान ह

ਉਸੇ ਪਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਫੇਨ (ਝੱਗ) ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 49

हते तु नमुचौ देवाः सर्वे चैव मुदान्विताः । साधुसाध्विति शब्देन ऋषयश्चाभ्यपूजयन्

ਨਮੁਚੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!” ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਉਸ ਕਰਤਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 50

तदा सर्वे जयं प्राप्ता हत्वा नमुचिमाहवे । दैत्यास्ते कोपसंरब्धा योद्धुकामा मुदान्विताः

ਤਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਮੁਚੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਜੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੈਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ, ਮੁੜ ਲੜਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਗ੍ਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਪਏ।

Verse 51

पुनः प्रववृते युद्धं देवानां दानवैः सह । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैः परस्परवधैषिबिः

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਮੁੜ ਛਿੜ ਗਿਆ; ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸਨ।

Verse 52

यदा ते ह्यसुरा देवैः पातिताश्च पुनःपुनः । तदा वृत्रो महातेजाः शतक्रतुमुपाव्रजत्

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪਤਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 53

वृत्रं दृष्ट्वा तदा सर्वे ससुरासुरमानवाः । भयेन महताविष्टाः पतिता भुवि शेरते

ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਦ ਸਾਰੇ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਭਾਰੀ ਭਯ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪਏ ਰਹੇ।

Verse 54

एवं भीतेषु सर्वेषु सुरसिद्धेषु वै तदा । इंद्रश्चैरावणारूढो वज्रपाणिः प्रतापवान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੁਰ-ਸਿੱਧ ਡਰ ਗਏ, ਤਦ ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 55

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरेण विराजितः । तदा सर्वैः समेतो हि लोकपालैः प्रतापितः

ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਛਤਰ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਉਹ ਤਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਾਪਮਾਨ ਦਿਸਿਆ।

Verse 56

वृत्रं विलोक्य ते सर्वे लोकपाला महेश्वराः । भयभीताश्च ते सर्वे शिवं शरणमन्वयुः

ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ।

Verse 57

मनसाचिंतयन्सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । लिंगं संपूज्य विधिवन्महेंद्रो जयकामुकः

ਸਭ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਜੈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 58

गुरुणा विदितः सद्यो विश्वासेन परेण हि । उवाच च तदा शक्रं बृहस्पतिरुदारधीः

ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਈ। ਤਦ ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 59

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके शुक्लपक्षे तु मंदवारे त्रयोदशी । समग्रा यदि लभ्येत सर्वप्राप्तयै न संशयः

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਮੰਦਵਾਰ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 60

तस्यां प्रदोषसमये लिंगरूपी सदाशिवः । पूजनीयो हि देवेंद्र सर्वकामार्थसिद्धये

ਉਸ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ, ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਣ।

Verse 61

स्नात्वा मध्याह्नसमये तिलामलकसंयुतम् । शिवस्य कुर्याद्गंधपुष्पफलादिभिः

ਮੱਧਾਹਨ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਆਂਵਲੇ ਸਮੇਤ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 62

पश्चात्प्रदोषवेलायां स्थावरं लिंगमर्च्चयेत् । स्वयंभु स्थापितं चापि पौरुषेयमपौरुषम्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਚਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਯੰਭੂ ਹੋਵੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ, ਪੌਰੁਸ਼ੇਯ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪੌਰੁਸ਼ੇਯ।

Verse 63

जने वा विजने वापि अरण्ये वा तपोवने । तल्लिंगमर्च्चयेद्भक्त्या प्रदोषे तु विशेषतः

ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਪੋਵਨ ਵਿਚ—ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ।

Verse 64

ग्रामद्बहिः स्थितं लिंगं ग्रामाच्छतगुणं फलम् । ब्राह्मच्छतगुणं पुण्यमरण्ये लिंगमद्भुतम्

ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਲਿੰਗ, ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਰਣ੍ਯ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਲਿੰਗ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

आरण्याच्छतगुणं पुण्यमर्चितं पार्वतं यथा । पार्वताच्चैव लिंगाच्च फलं चायुतसंज्ञितम् । तपोवनाश्रितं लिंगं पूजितं वा महाफलम्

ਜਿਵੇਂ ਅਰਣ੍ਯ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲੋਂ ਪਹਾੜੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਪੁੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਫਲ ‘ਅਯੁਤ’ ਅਰਥਾਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਲਿੰਗ, ਜੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

तस्मादेतद्विभागेन शिवपूजनार्चनं बुधैः । कर्त्वयं निपुणत्वेन तीर्थस्नानादिकं तथा

ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 67

पंचपिंडान्समुद्धृत्य स्नानमात्रेण शोभनम् । कूपे स्नानं प्रकुर्वीत उद्धृतेन विसेषतः

ਪੰਜ ਪਿੰਡ (ਮਾਪ) ਜਲ ਕੱਢ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 68

तडागे दश पिंडांश्च उद्धृत्य स्नानमाचरेत् । नदीस्नानं विश्ष्टं च महानद्यां विशेषतः

ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਦਸ ਪਿੰਡ (ਮਾਪ) ਜਲ ਕੱਢ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 69

सर्वेषामपि तीर्थानां गंगास्नानं विशिष्यते । देवखाते च तत्तुल्यं प्रशस्तं स्नानमाचरेत्

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਦੇਵਖਾਤ (ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ-ਕੁੰਡ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਐਸਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 70

प्रदीपानां सहस्रेण दीपनीयः सदाशिवः । तथा दीपशतेनापि द्वात्रिंशद्दीपमालया

ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀਪਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਦੀਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਜਾਂ ਬੱਤੀ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਸਦਾ ਦੀਪ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 71

घृतेन दीपयेद्दीपाञ्छिवस्य परितुष्टये । तथा फलैश्च दीपैश्च नैवेद्यैर्गंधधूपकैः

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਘੀ ਨਾਲ ਦੀਪ ਜਲਾਏ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ, ਦੀਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ (ਭੋਗ), ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਧੂਪ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 72

उपचारैः षोडशभिर्लिंगरूपी सदा शिवः । पूज्यः प्रदोषवेलायां नृभिः सर्वार्थसिद्धये

ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ-ਸਹਿਤ ਪੂਜਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਣ।

Verse 73

प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत शतमष्टोत्तरं तथा । नमस्कारान्प्रकुर्वीत तावत्संख्यान्प्रयत्नतः

ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 74

प्रदक्षिणनमस्कारैः पूजनीयः सदाशिवः । नाम्नां शतेन रुद्रोऽसौ स्तवनीयो यताविधि

ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 75

नमो रुद्राय भीमाय नीलकण्ठाय वेधसे । कपर्द्धिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः

ਰੁਦ੍ਰ ਭੈੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਨੀਲਕੰਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਟਾਧਾਰੀ ਕਪਰਧੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਕੇਸ਼ ਵਿਯੋਮਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 76

वृषध्वजाय सोमाय नीलकण्ठाय वै नमः । दिगंबराय भर्गाय उमाकांतकपर्द्दिने

ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ—ਜਿਸ ਦਾ ਧਵਜ ਬਲਦ ਹੈ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੋਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਨੀਲਕੰਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਿਗੰਬਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭਰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ ਜਟਾਧਾਰੀ ਕਪਰਧੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 77

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्टाय वै नमः । व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः

ਤਪੋਮਯ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਸਰਪ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 78

महीधराय व्याघ्राय पशूनां पतये नमः । त्रिपुरांतकसिंहाय शार्दूलोग्ररवाय च

ਪਹਾੜ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਆਘ੍ਰ-ਸਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਤੀ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ-ਵਿਧੰਸਕ ਸਿੰਹ ਅਤੇ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਸਮ ਉਗ੍ਰ ਗਰਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 79

मीनाय मीननाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने । कामांतकाय बुद्धाय बुद्धीनां पतये नमः

ਮੀਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਿੱਧ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਾਮਾਂਤਕ, ਬੁੱਧ ਸਵਰੂਪ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 80

कपोताय विशिष्टाय शिष्टाय परमात्मने । वेदाय वेदबीजाय देवगुह्याय वै नमः

‘ਕਪੋਤਾਯ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਪਤ ਦਿਵ੍ਯ ਰਹੱਸ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 81

दीर्घाय दीर्घदीर्घाय दीर्घार्घाय महाय च । नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः

ਦੀਰਘ, ਅਤਿ-ਦੀਰਘ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 82

गजासुरविनाशाय ह्यंधकासुरभेदिने । नीललोहितशुक्लाय चण्डमुण्डप्रियाय च

ਗਜਾਸੁਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅੰਧਕ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨੀਲੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਚੰਡ-ਮੁੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 83

भक्तिप्रियाय देवाय ज्ञानज्ञानाव्ययाय च । महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च

ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਤਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਹਰ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 84

त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमोनमः । अर्थाय अर्थरूपाय परमार्थाय वै नमः

ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਅਰਥ ਨੂੰ, ਅਰਥ-ਰੂਪ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਰਥ—ਸਰਵੋੱਚ ਸਤਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 85

विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाताय वै नमः । शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे

ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।

Verse 86

अरूपाय च सूक्ष्माय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः । श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे

ਅਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੂਖਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਕ੍ਰਿੱਤੀਵਾਸ, ਚਮੜਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 87

शशांकशेखरायैव रुद्रविश्वाश्रयाय च । दुर्गाय दुर्गसाराय दुर्गावयवसाक्षिणे

ਚੰਦ੍ਰ-ਸ਼ਿਖਰ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਨਮਸਕਾਰ। ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦੁਰਗਾ-ਸਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 88

लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानां पतये नमः । प्रणवरूपाय प्रणवार्थाय वै नमः

ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਅਰਥ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 89

नमोनमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे । त्रियंबकायासितकंठ भर्ग गौरिपते सकलमंगलहेतवे नमः

ਨਮੋ ਨਮਹ ਤੇਨੂੰ—ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਰਣ ਨੂੰ; ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਨੂੰ; ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਸਿਤਕੰਠ ਭਰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗੌਰੀਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਸਮੂਹ ਮੰਗਲ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 90

बृहस्पतिरुवाच । नाम्नां शतं महेशस्य उच्चार्यं व्रतिना तदा । प्रदक्षिणनमस्कारैरेतत्संख्यैः प्रयत्नतः । कार्यं प्रदोषसमये तुष्ट्यर्थं संकरस्य च

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਵੇਲੇ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਸੌ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ। ਅਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ—ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ—ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਰਮ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 91

एवं व्रतं समुद्दिष्टं तव शक्र महामते । शीघ्रं कुरु महाभाग पश्चाद्युद्धं कुरु प्रभो

“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰ; ਫਿਰ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਯੁੱਧ ਕਰ।”

Verse 92

शंभोः प्रसादात्सर्वं ते भविष्यति जयादिकम्

ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਜਿੱਤ ਆਦਿ ਸਮੇਤ।

Verse 93

वृत्रो ह्ययं महातेजा दैतेयस्तपसा पुरा । शिवं प्रसादयामास पर्वते गंधमादने

ਇਹ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦੈਤ੍ਯ ਹੈ; ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 94

नाम्ना चित्ररथो राजा वनं चित्ररथस्य तत् । एतज्जानीहि भो इन्द्र शिवपुर्याः समीपतः

ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ‘ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਹੇ ਇੰਦਰ: ਇਹ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

Verse 95

यस्मिन्वने महाभाग न संति च षडूर्मयः । तस्माच्चैत्ररथं नाम वनं परममंगलम् । तस्य राज्ञः शिवेनैव दत्तं यानं महाद्भुतम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ‘ਚੈਤਰਰਥ’ ਜੰਗਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਵਿਮਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 96

कामगं किंकिणीयुक्तं सिद्धचारणसेवितम् । गंधर्वैरप्सरोयक्षैः किंनरैरुपशोभितम्

ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਝੰਨ-ਝੰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 97

ततस्तेनैव यानेन पृथिवीं पर्यटन्पुरा । तथा गिरीशमुख्यांश्च द्वीपांश्च विविधांस्तथा

ਤਦ ਉਹ ਉਸੇ ਹੀ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਰੀਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 98

एकदा पर्यटन्राजा नाम्ना चित्ररथो महान् । कैलासमागतस्तत्र स ददर्श पराद्भुतम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੇਖਿਆ।

Verse 99

सभातलं महेशस्य गणैश्चैव विराजितम् । अर्द्धागलग्नया देव्या शोभितं च महेश्वरम्

ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਸਭਾ-ਤਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਅਰਧਾਂਗਨੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ।

Verse 100

निरीक्ष्य देव्या सहितं सदाशिवं देव्यान्वितं वाक्यमिदं बभाषे

ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਬਚਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹੇ।

Verse 101

वयं च शंभो विषयान्विताश्च मंत्र्यादयः स्त्रीजिताश्चापि चान्ये । न लोकमध्ये वयमेव चाज्ञाः स्त्रीसेवनं लज्जया नैव कुर्मः

‘ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਾਂ; ਮੰਤਰੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਹੀ ਇਕੱਲੇ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਲਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।’

Verse 102

एतद्वाक्यं निशम्याथ महेशः प्रहसन्निव । उवाच न्यायसंयुक्तं सर्वेषामपि श्रृण्वताम्

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਨਿਆਂ-ਯੁਕਤ ਉੱਤਰ ਬੋਲੇ।

Verse 103

भयं लोकापवादाच्च सर्वेषामपि नान्यथा । ग्रासितं कालकूटं च सर्वेषामपि दुर्जरम्

ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਡਰ ਸਭ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣਾ ਵੀ ਸਭ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਯੋਗ ਕਰਤਬ ਹੈ।

Verse 104

तथापि उपहासो मे कृतो राज्ञा हि दुर्जरः । तं चित्ररथमाहूय गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰਾ ਉਪਹਾਸ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਤਦ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਉਸ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 105

गीरिजोवाच । रे दुरात्मन्कथं त्वज्ञ शंकरश्चोपहासितः । मया सहैव मंदात्मन्द्रक्ष्यसे कर्मणः फलम्

ਗਿਰਿਜਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਦੁਰਾਤਮਾ! ਤੂੰ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਮੂਰਖ ਜੀਵ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖੇਂਗਾ।

Verse 106

साधूनां समचित्तानामुपहासं करोति यः । देवो वाप्यथ वा मर्त्यः स विज्ञेयोऽधमाधमः

ਜੋ ਸਮਚਿੱਤ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੀਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 107

एते मुनींद्राश्च महानुभावास्तथा ह्यमी ऋषयो वेदगर्भाः । तथैव सर्वे सनकादयो ह्यमी अज्ञाश्च सर्वे शिवमर्चयंते

ਇਹ ਮੁਨੀੰਦਰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੇਦ-ਗਰਭ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ; ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਸਭ—ਭਾਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਨੂੰ ‘ਸਾਦੇ’ ਲੱਗਣ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 108

रे मूढ सर्वेषु जनेष्वभिज्ञस्त्वमेव एवाद्य न चापरे जनाः । तस्मादभिज्ञं हि करोमि दैत्यं देवैर्द्विजैश्चापि बहिष्कृतं त्वाम्

ਹੇ ਮੂਰਖ! ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ‘ਜਾਣਕਾਰ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਜਾਣਕਾਰ’ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹਾਂ—ਦੈਤ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 109

एवं शप्तस्तया देव्या भवान्या राजसत्तमः । राजा चित्ररथः सद्यः पपात सहसा दिवः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 110

आसुरीं योनिमासाद्य वृत्रोनाम्नाऽभवत्तदा । तपसा परमेणैव त्वष्ट्रा संयोजितः क्रमात्

ਅਸੁਰੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪਰਮ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 111

तपसा तेन महता अजेयो वृत्र उच्यत । तस्माच्छंभुं समभ्यर्च्य प्रदोषे विधिनाऽधुना

ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ‘ਅਜੇਯ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਵੀ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੋ।

Verse 112

जहि वृत्रं महादैत्यं देवानां कार्यसिद्धये । गुरोस्तद्वचनं श्रुत्वा उवाचाथ शतक्रतुः । सोद्यापनविधिं ब्रूहि प्रदोषस्य च मेऽधुना

“ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ।” ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵਰਤ ਦੇ ਉਦਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਨ-ਵਿਧੀ) ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 113

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके मासि संप्राप्ते मंदवारे त्रयोदशी । संपूर्तिस्तु भवेत्तत्र संपूर्णव्रतसिद्धये

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਪਵੇ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਪੂਰਨ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਰਤ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 114

वृषभो राजतः कार्यः पृष्ठे तस्य सुपीठकम् । तस्योपरिन्यसेद्देवमुमाकांतं त्रिलोचनम्

ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਨੰਦੀ) ਬਣਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੀਠਿਕਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਦੇਵ—ਉਮਾਕਾਂਤ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 115

पंचवक्त्रं दशभुजमर्द्धांगे गिरिजां सतीम् । एवं चोमामहेशं च सौवर्णं कारयेद्बुधः

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਓਮਾਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾਏ—ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਦਸ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਅਰਧ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਰਿਜਾ (ਸਤੀ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 116

सवृषं ताम्रपत्रे च वस्त्रेण परिगुंठिते । स्थापयित्वोमया सार्द्धं नानाबोगसमन्वितम्

ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਉੱਤੇ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੇ। ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਭੋਗ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰੇ।

Verse 117

विधिना जागरं कुर्याद्रात्रौ श्रद्धासमन्वितः । पंचामृतेन स्नपनं कार्यमादौ प्रयत्नतः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਵਿਧਿਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 118

गोक्षीरस्नानं देवेश गोक्षीरेण मया कृतम् । स्नपनं देवदेवेश गृहाण परमेश्वर

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਗੋ-ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਇਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ।

Verse 119

दध्ना चैव मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाम च मया दत्तं सुप्रसन्नो भवाद्य वै

ਅਤੇ ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਇਹ ਭੇਟ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 120

सर्पिषा च मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च

ਹੇ ਦੇਵ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਘੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਧਿਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਇਹ ਭੇਟ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਹੀ।

Verse 121

इदं मधु मया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च । गृहाम त्वं हि देवेश मम शांतिप्रदो भव

ਇਹ ਮਧੁ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਬਣੋ।

Verse 122

सितया देवदेवेश स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तां सुप्रसन्नो भव प्रभो

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਇਹ ਭੇਟ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 123

एवं पंचामृतेनैव स्नपनीयो वृषध्वजः । पश्चादर्घ्यं प्रदातव्यं ताम्रपात्रेण धीमता । अनेनैव च मंत्रेण उमाकांतस्य तृष्टये

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵೃಷਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਮਾਕਾਂਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ।

Verse 124

अर्घ्योऽसि त्वमुमाकांत अर्घेणानेन वै प्रभो । गृहाण त्वं मया दत्तं प्रसन्नो भव शंकर

ਹੇ ਉਮਾਕਾਂਤ, ਤੁਸੀਂ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਇਸ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 125

मया दत्तं च ते पाद्यं पुष्पगंधसमन्वितम् । गृहाण देवदेवेश प्रसन्नो वरदो भव

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਚਰਨਾਂ ਲਈ ਜਲ—ਜੋ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।

Verse 126

विष्टरं विष्टरेणैव मया दत्तं च वै प्रभो । शांत्यरथं तव देवेश वरदो भव मे सदा

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਟਰ—ਆਸਨ—ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।

Verse 127

आचमनीयं मया दत्तं तव विश्वेश्वर प्रभो । गृहाण परमेशान तुष्टो भव ममाद्य वै

ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਚਮਨੀਯ (ਆਚਮਨ ਲਈ ਜਲ) ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 128

ब्रह्मग्रन्थिसमायुक्तं ब्रह्मकर्मप्रवर्तकम् । यज्ञोपवीतं सौवर्णं मया दत्तं तव प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਵਰਨ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 129

सुगंधं चंदनं देव मया दत्तं च वै प्रभो । भक्त्या पर मया शंभो सुगंधं कुरु मां भव

ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰੋ—ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਬਣਾਓ।

Verse 130

दीपं हि परमं शंभो घृतप्रज्वलितं मया । दत्तं गृहाण देवेश मम ज्ञानप्रदो भव

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਇਹ ਪਰਮ ਦੀਪ ਮੈਂ ਘੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣੋ।

Verse 131

दीपं विशिष्टं परमं सर्वौषधिविजृंभितम् । गृहाण परमेशान मम शांत्यर्थमेव च

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਪਰਮ ਦੀਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 132

दीपावलिं मया दत्तां कृहाण परमेश्वर । आरार्तिकप्रदानेन मम तेजः प्रदो भव

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਇਸ ਆਰਤੀ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੇਜ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।

Verse 133

फलदीपादिनैवेद्यतांबूलादिक्रमेण च । पूजनीयो विधानज्ञैस्तस्यां रात्रौ प्रयत्नतः

ਉਸ ਰਾਤ ਵਿਧੀ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ—ਫਲ, ਦੀਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਤਾਂਬੂਲ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 134

पश्चाज्जागरणं कार्यं गृहे वा देवतालये । वितानमंडपं कृत्वा नानाश्चर्यसमन्वितम् । गीतवादित्रनृत्येन अर्चनीयः सदाशिवः

ਫਿਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ। ਛਤਰੀਦਾਰ ਮੰਡਪ ਬਣਾਕੇ, ਨਾਨਾ ਅਦਭੁਤ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਗੀਤ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 135

अनेनैव विधानेन प्रदोषोद्यापने विधिः । कार्ये विधिमता शक्र सर्वकार्यार्थसिद्धये

ਇਸੇ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵਰਤ ਦੇ ਉਦ੍ਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਤੀ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧਿਵਤ ਕਰਵਾਓ।

Verse 136

गुरुणा कथितं सर्वं तच्चकार शतक्रतुः । तेनैव च सहायेन इंद्रो युद्धपरायणः

ਗੁਰੂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਸੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 137

वृत्रं प्रति सुरैः सार्द्धं युयुधे च शतक्रतुः । तुमुलं युद्धमभवद्देवानां दानावैः सह

ਤਦ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਘਮਸਾਨ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।

Verse 138

तस्मिन्सुतुमुले गाढे देवदैत्यक्षयावहे । द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलमतिवेलं भयावहम्

ਉਸ ਅਤਿ-ਤੁਮੁਲ, ਘਣੇ ਟੱਕਰ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਨਾਸਕਾਰੀ ਸੀ—ਡਰਾਉਣੇ ਦ੍ਵੰਦ ਯੁੱਧ ਉੱਠੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਲਾਹਲਮਈ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ।

Verse 139

व्योमो यमेन युयुधे ह्यग्निना तीक्ष्णकोपनः । वरुणेन महादंष्ट्रो वायुना च महाबलः

ਵ੍ਯੋਮ ਯਮ ਨਾਲ ਲੜਿਆ; ਤੀਖੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਜੁੱਧਿਆ; ਮਹਾਂਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਵਾਲਾ ਵਰੁਣ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ।

Verse 140

द्वन्द्वयुद्ध रताः सर्वे अन्योन्यबलकांक्षिणः

ਸਾਰੇ ਹੀ ਦ੍ਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 141

तथैव ते देववरा महाभुजाः संग्रामशूरा जयिनस्तदाऽभवन् । पराजयं दैत्यवाराश्च सर्वे प्राप्तास्तदानीं परमं समंतात्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਂਭੁਜਾ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ੂਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੇਤੂ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਰਮ ਪਰਾਜਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 142

दृष्ट्वा सुरैर्दैत्यवरान्पराजितान्पलायमानानथ कान्दिशीकान् । तदैव वृत्रः परमेण मन्युना महाबलो वाक्य मिदं बभाषे

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 143

वृत्र उवाच । हे दैत्याः परमार्ताश्च कस्माद्यूयं भयातुराः । पलायनपराः सर्वे विसृज्य रणमद्भुतम्

ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੈਤੋ! ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਵਿਹਲ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਰਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਮੁੜ ਪਏ ਹੋ?”

Verse 144

स्वंस्वं पराक्रमं वीरा युद्धाय कृतनिश्चयाः । दर्शयध्वं सुरगणास्सूदयध्वं महाबलाः

“ਹੇ ਵੀਰੋ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਦਿਓ!”

Verse 145

गदाभिः पट्टिशैः खड्गैः शक्तितोमरमुद्गरैः । असिभिर्भि दिपालैश्च पाशतोमरमुष्टिभिः

ਗਦਾਵਾਂ, ਪੱਟਿਸ਼ਾਂ, ਖੜਗਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਤੋਮਰਾਂ, ਮੁਦਗਰਾਂ; ਤਲਵਾਰਾਂ, ਭਿੰਡੀਪਾਲਾਂ, ਪਾਸਾਂ, ਤੋਮਰ-ਬਾਣਾਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਨਾਲ—(ਉਹ ਸਜ ਗਏ)।

Verse 146

तदा देवाश्च युयुधुर्दधीचास्थिसमुद्भवैः । शस्त्रैरस्त्रैश्च परमैरसुरान्समदारयन्

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 147

पुनर्दैत्या हता देवैः प्राप्तास्तेपि पराजयम् । पुनश्च तेन वृत्रेण नोद्यमानाः सुरान्प्रति

ਫਿਰ ਦੈਤ੍ਯ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਾਜਯ ਪਾਇਆ; ਪਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਦੇਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੜ੍ਹ ਆਏ।

Verse 148

यदा हि ते दैत्यवराः सुरेशैर्निहन्यमानाश्च विदुद्रुवुर्दिशः । केचिद्दृष्ट्वा दानवास्ते तदानीं भीतित्रस्ताः क्लीबरूपाः क्रमेणा

ਜਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੈਤ੍ਯ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਪਏ, ਤਦ ਕੁਝ ਦਾਨਵ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕਾਇਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 149

वृत्रेण कोपिना चैवं धिक्कृता दैत्यपुंगवाः । हे पुलोमन्महाभाग वृषपर्वन्नमोस्तु ते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਧਿਕਾਰੇ ਗਏ ਦੈਤ੍ਯ-ਪੁੰਗਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁਲੋਮਨ ਮਹਾਭਾਗ! ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।”

Verse 150

हे धूम्राक्ष महाकाल महादैत्य वृकासुर । स्थूलाक्ष हे महादैत्य स्थूलदंष्ट्र नमोस्तु ते

ਹੇ ਧੂਮ੍ਰਾਖ੍ਸ਼! ਹੇ ਮਹਾਕਾਲ! ਹੇ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਵ੍ਰਿਕਾਸੁਰ! ਹੇ ਸਥੂਲਾਖ੍ਸ਼! ਹੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਸਥੂਲਦੰਸ਼੍ਟ੍ਰ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 151

स्वर्गद्वारं विहायैव क्षत्रियाणां मनस्विनाम् । पलायध्वे किमर्थं वा संग्रामाङ्गणमुत्तमम्

ਸਵਰਗ-ਦੁਆਰ ਸਮਾਨ ਇਸ ਉੱਤਮ ਰਣਭੂਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨਸਵੀ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਭੱਜਦੇ ਹੋ?

Verse 152

संगरे मरणं येषां ते यांति परमं पदम् । यत्र तत्र च लिप्सेत संग्रामे मरणं बुधः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਬੁਲਾਏ, ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਰੱਖੇ।

Verse 153

त्यजन्ति संगरं ये वै ते यांति निरयं ध्रुवम्

ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੰਗਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 154

ये ब्राह्मणार्थे भृत्यार्थे स्वार्थे वै शस्त्रपाणयः । संग्रामं ये प्रकुर्वंति महापातकिनो नराः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ/ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਆਂਯੋਗ ਹੱਕ ਲਈ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਭੜਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਹਨ।

Verse 155

शस्त्रघातहता ये वै मृता वा संगरे तथा । ते यांति परमं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 156

शस्त्रैर्विच्छिन्नदेहा ये गवार्थे स्वामिकारणात् । रणे मृताः क्षता ये वै ते यांति परमां गतिम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਊਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਣ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 157

तस्माद्रणेऽपि ये शूराः पापिनो निहताः पुरः । प्राप्नुवंति परं स्थानं दुर्लभं ज्ञानिनामपि

ਇਸ ਲਈ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਪਾਪੀ ਪੁਰਖ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋ ਕੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 158

अथवा तीर्थगमनं वेदाध्ययनमेव च । देवतार्चनयज्ञादिश्रेयांसि विविधानि च

ਅਥਵਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ, ਯਜ્ઞ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਕਰਮ ਵੀ ਹਨ।

Verse 159

ऐकपद्येन तान्येव कलां नार्हंति षोडशीम् । संग्रामे पतितानां च सर्वशास्त्रेष्वयं विधिः

ਇੱਕ ਪਦ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਭਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 160

तस्माद्युद्धावदानं च कर्तव्यमविशंकितैः । भवद्भिर्नान्यथा कार्यं देववाक्यप्रमाणतः

ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਯੁੱਧ-ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਵਾਕ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 161

यूयं सर्वे शौरवृत्त्या समेताः कुलेन शीलेन महानुभावाः । पदानि तान्येव पलायमाना गच्छंत्यशूरा रणमंडलाच्च

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ, ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਭੱਜਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਪੈਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਇਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰਣ-ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 162

त एव सर्वे खलु पापलोकान्गच्छंति नूनं वचनात्स्मृतेश्च

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਐਸੇ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੁਰੂ-ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਦੋਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 163

ये पापिष्ठास्त्वधर्म्मस्था ब्रह्मघ्ना गुरुतल्पगाः । नरकं यांति ते पापं तथैव रणविच्युताः

ਜੋ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਉਲੰਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਪਾਪਮਈ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 164

तस्माद्भवद्भिर्योद्धव्यं स्वामिकार्यभरक्षमैः । एवमुक्तास्तदा तेन वृत्रेणापि महात्मना

ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ ਕਰੋ, ਹੇ ਉਹੋ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਭਾਰ ਨੂੰ ਢੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਇਉਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 165

चक्रुस्ते वचंनं तस्य असुराश्च सुरान्प्रति । चक्रुः सुतुमुलं युद्धं सर्वलोकभयंकरम्

ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਛੇੜਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।

Verse 166

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले विगाढे वृत्रो महादैत्यपतिः स एकः । उवाच रोषेण महाद्भुतेन शतक्रतुं देववरैः समेतम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੋਰ, ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤੂਫਾਨੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਤਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਤੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੋਲਾ—ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ।

Verse 167

वृत्र उवाच । श्रृणु वाक्यं मया चोक्तं धर्म्मार्थसहितं हितम् । त्वं देवानां पतिर्भूत्वा न जानासि हिताहितम्

ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ—ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਿਤ ਤੇ ਅਹਿਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 168

किंबलार्थपरो भूत्वा विश्वरूपो हतस्त्वया । प्राप्तमद्यैव भो इंद्र तस्येदं कर्म्मणः फलम्

ਤੂੰ ਬਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ? ਹੇ ਇੰਦਰ, ਅੱਜ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 169

ये दीर्घदर्शिनो मंदा मूढा धर्मबहिष्कृताः । अकल्पाः कार्यसिद्ध्यर्थं यत्कुर्वंति च निष्फलम् । तत्सर्वं विद्धि देवेंद्र मनसा संप्रधार्यताम्

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ ਹਨ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਹੋਏ—ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਂਦਰ, ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।

Verse 170

तस्माद्धर्म्मपरो भूत्वा युध्यस्व गतकल्मषः । भ्रातृहा त्वं ममैवेंद्र तस्मात्त्वा घातयाम्यहम्

ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਯੁੱਧ ਕਰ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ।

Verse 171

मा प्रयाहि स्थिरो भूत्वा देवैश्च परिवारितः । एव मुक्तस्तु वृत्रेण शक्रोऽतीव रुषान्वितः । ऐरावतं समारुह्य ययौ वृत्रजिघांसया

“ਨਾ ਜਾ; ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹੁ,” ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਕ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 172

इंद्रमायांतमालोक्य वृत्रो बलवतां वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं सर्वेषां श्रृण्वतामपि

ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੇ।

Verse 173

आदौ मां प्रहरस्वेति तस्मात्त्वां घातयाम्यहम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਕਰ,” ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਡਾਹਾਂਗਾ।

Verse 174

इत्येवमुक्तो देवेंद्रो जघान गदया भृशम् । वृत्रं बलवतां श्रेष्ठं जानुदेशे महाबलम्

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਬੜੀ ਤੀਖੀ ਚੋਟ ਮਾਰੀ; ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਬਲੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਘੁੱਟਨੇ ਦੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 175

तामापतंतिं जग्राह करेणैकेन लीलया । तयैवैनं जघानाशु गदया त्रिदिवेश्वरम्

ਉਹ ਗਦਾ ਉੱਡਦੀ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 176

सा गदा पातयामास सवज्रं च पुरंदरम् । पतितं शक्रमालोक्य वृत्र ऊचे सुरान्प्रति

ਉਸ ਗਦਾ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰੇ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 177

नयध्वं स्वामिनं देवाः स्वपुरीममरावतीम्

ਹੇ ਦੇਵੋ, ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਗਰੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲੋ।

Verse 178

एतच्छ्रुत्वा वचः सत्यं वृत्रस्य च महात्नः । तथा चक्रुः सुराः सर्वे रणाच्चेंद्रं समुत्सुकाः

ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਇਹ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਸੁਰਾਂ ਨੇ ਓਹੀ ਕੀਤਾ; ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ।

Verse 179

अपोवाह्य गजस्थं हि परिवार्य भयातुराः । सुराः सर्वे रणं हित्वा जग्मुस्ते त्रिदिवं प्रति

ਗਜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ; ਰਣ ਛੱਡ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 180

ततो गतेषु देवेषु ननर्त च महासुरः । वृत्रो जहास च परं तेना पूर्यत दिक्तटम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਸੁਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੱਚ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਿਆ; ਉਸ ਗੱਜ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਸਤਾਰ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 181

चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना । चुक्षुभे च तदा सर्वं जंगमं स्थावरं तथा

ਤਦ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਨਕਾਨਨਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬ ਉਠੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 182

श्रुत्वा प्रयातं देवेंद्रं ब्रह्मा लोकपितामहः । उपयातोऽथ देवेंद्र स्वकमण्डलुवारिणा । अस्पृशल्लब्धसंज्ञोऽभूत्तत्क्षणाच्च पुरंदरः

ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੇਵਿੰਦ੍ਰ ਇੰਦਰ ਭੱਜ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮੰਡਲੂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ।

Verse 183

दृष्ट्वा पितामहं चाग्रे व्रीडायुक्तोऽभवत्तदा । महेंद्रं त्रपया युक्तं ब्रह्मोवाच पितामहः

ਅੱਗੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਖੜੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 184

ब्रह्मोवाच । वृत्रो हि तपसा युक्तो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । त्वष्टुश्च तपसा युक्तो वृत्रश्चायं महायशाः । अजेयस्तपसोग्रेण तस्मात्त्वं तपसा जय

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: ‘ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤਪ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਅਜੇਯ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।’

Verse 185

वृत्रासुरो दैत्यपतिश्च शक्र ते समाधिना परमेणैव जय्यः । निशम्य वाक्यं परमेष्ठिनो हरिः सस्मार देवं वृषभध्वजं तदा

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ—ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ—ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਿ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ, ਬਲਦ-ਧ੍ਵਜ ਵਾਲੇ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 186

स्तुत्या तदातं स्तवमानो महात्मा पुरंदरो गुरुणा नोदितो हि

ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ।

Verse 187

इंद्र उवाच । नमो भर्गाय देवाय देवानामतिदुर्गम । वरदो भव देवेश देवानां कार्यसिद्धये

ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਰਗ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਵਰਦਾਤਾ ਬਣੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਹੋਵੇ।

Verse 188

एवं स्तितिपरो भूत्वा शचीपतिरुदारधीः । स्वकार्यदक्षो मंदात्मा प्रपंचाभिरतः खलु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਾ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦ੍ਰ—ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੰਸਾਰੀ ਪ੍ਰਪੰਚਾਂ ਨਾਲ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

Verse 189

प्रपंचाभिरता मूढाः शिवभक्तिपरा ह्यपि । न प्राप्नुवंति ते स्थानं परमीशस्यरागिणः

ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰੀ ਪ੍ਰਪੰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਨ—ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਗ ਦੀ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 190

निर्मला निरहंकारा ये जनाः पर्युपासते । मृडं ज्ञानप्रदं चेशं परेशं शंभुमेव च

ਪਰ ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਜਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਡ—ਸ਼ਿਵ, ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ, ਈਸ਼, ਪਰਮੇਸ਼, ਸ਼ੰਭੂ—ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 191

तेषां परेषां वरद इहामुत्र च शंकरः । महेंद्रेण स्तुतः शर्वो रागिणा परमेण हि

ਉਹਨਾਂ ਪਰਮ ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਦਾਤਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ—ਜੋ ਪਰਮ ਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 192

रागिणां हि सदा शंभुर्दुर्लभो नात्र संशयः । तस्माद्विरागिणां नित्यं सन्मुखो हि सदाशिवः

ਰਾਗ-ਆਸਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਸਦਾ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਰਾਗੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨਿੱਤ ਹੀ ਸਨਮੁਖ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਤੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 193

राजा सुराणां हि महानुरागी स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः । तस्मात्सदा क्लेशपरः शचीपतिः स्वकामभावात्मपरो हि नित्यम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ਅਨੁਰਾਗੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਸਦਾ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿੱਤ ਆਪਣੇ ਕਾਮਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 194

स्तवमानं तदा चेंद्रमब्रवीत्कार्यगौरवात् । विज्ञायाखिलदृग्द्रष्टा महेशो लिंगरूपवान्

ਤਦ ਇੰਦਰ ਜਦੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਮਹੇਸ਼—ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਨੀਅਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 195

इंद्र गच्छ सुरैः सार्द्धं वृत्रं वै दानवं प्रति । तपसैव च साध्योऽयं रणे जेतुं शतक्रतो

“ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ। ਪਰ ਇਹ ਵੈਰੀ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਤੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ।”

Verse 196

इंद्र उवाच । केनोपायेन साध्योऽयं वृत्रो दैत्यवरो महान् । त्चछीघ्रं कथ्यतां शंभो येन मे विजयो भवेत्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ—ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵੱਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ।”

Verse 197

रुद्र उवाच । रणे न शक्यते हंतुमपि देववरैरपि । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं कुत्सितं कर्म चाद्य वै

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਇਕ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 198

अस्य शापः पुरा दत्तः पार्वत्या मम सन्निधौ । असौ चित्ररथो नाम्ना विख्यातो भुवनत्रये

“ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਆਤ।”

Verse 199

पर्यटन्सु विमानेन मया दत्तेन भास्वता । उपहासादिमां योनिं संप्राप्तो दत्यपुंगवः

“ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਪਹਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਯੋਨੀ—ਇਸ ਜਨਮ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।”

Verse 200

तस्मादजेयं जानीहि रणे रणविदां वर । एवमुक्तो महेंद्रोऽयं शंभुना योगिना भृशम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਣ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜੇਯ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।