Skanda Purana Adhyaya 14
Mahesvara KhandaKedara KhandaAdhyaya 14

Adhyaya 14

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੇਵ–ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਚਰਮ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਅੱਗੇ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਹੱਥ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਣ-ਮੌਤ ਛਣਭੰਗੁਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਸੁਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਦੇਵਤੁੱਲ ਭੋਗ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਮ ਏਕਾਂਤ/ਕੈਵਲ੍ਯ-ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਾਰੇ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਦੈਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਇੰਦਰ ਹਿੰਸਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਜਾਂ ਭੈਭੀਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਮਹਾਪਾਪ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੱਸ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੰਦਰ ਰੁਕ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਜਿਆਂ, ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਮੇਤ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮਹੋਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੈਤ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਡਿੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਬਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਹਤ ਵੀ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਦੈਤ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰ੍ਯ, ਨੈਤਿਕ ਸੰਯਮ ਤੇ ਪੁਨਰੁੱਥਾਨੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

लोमश उवाच । ततो युद्धमतीवासीदसुरैर्विष्णुना सह । ततः सिंहाः सपक्षास्ते दंशिताः परमाद्भुताः

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸਿੰਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜੇ ਹੋਏ।

Verse 2

असुरैरुह्यमानास्ते रहुत्मंतं व्यदारयन् । सिंहास्ते दारितास्तेन खंडशश्च विदारिताः

ਜਦ ਉਹ ਸਿੰਹ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਢੋਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਹੁਤਮੰਤ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 3

विष्णुना च तदा दैत्याश्चक्रेण शकलीकृताः । हतांस्तानसुरान्दृष्ट्वा कालनेमिः प्रतापवान्

ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਸੁਰ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਕਾਲਨੇਮਿ ਨੇ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ।

Verse 4

त्रिशूलेनाहनद्विष्णुं रोषपर्याकुलेक्षणः । तमायांतं च जगृहे मुकुंदोऽनाथसंश्रयः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਧਾਵਾ ਕਰਦਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੁਕੁੰਦ—ਅਨਾਥਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ।

Verse 5

करेण वामेन जघान लीलया तं कालनेमिं ह्यसुरं महाबलम् । तेनैव शूलेन समाहतोऽसौ मूर्च्छान्वितोऽसौ सहसा पपात

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 6

पतितः पुनरुत्थाय शनैरुन्मील्य लोचने । पुरतः स्थितमालोक्य विष्णुं सर्वगुहाशयम्

ਡਿੱਗ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ। ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੱਕਿਆ।

Verse 7

लब्धसंज्ञोऽब्रवीद्वाक्यं कालनेमिर्महाबलः । तव युद्धं न दास्यामि नास्ति लोके स्पृहा मम

ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 8

ये येऽसुरा हता युद्धे अक्षयं लोकमाप्नुयुः । ब्रह्मणो वचनात्सद्य इंद्रेण सह संगताः

“ਜੋ ਜੋ ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਗਏ।”

Verse 9

भुंजतो विविधान्भोगान्देववद्विचरंति ते । इंद्रेण सहिताः सर्वे संसारे च पतंत्यथ

ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

तस्माद्युद्धेन मरणं न कांक्षे क्षणभंगुरम् । अन्यजन्मनि मे वीर वैरभावान्न संशयः । दातुमर्हसि मे नाथ कैवल्यं केवलं परम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਪਲ-ਭੰਗੁਰ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਿਰ ਉੱਠੇਗਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਕੈਵਲ੍ਯ (ਮੋਖਸ਼) ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 11

तथेति दैत्यप्रवरो निपातितः परेण पुंसा परमार्थदेन । दत्त्वाऽभयं देवतानां तदानीं तथा सुधां देवताभ्यः प्रदत्त्वा

“ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਵਰ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼—ਪਰਮਾਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲੇ—ਦੁਆਰਾ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

कालनेमिर्हतो दैत्यो देवा जाता ह्यकटकाः । शल्यरूपो महान्सद्यो विष्णुना प्रभविष्णुना

ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੈਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਲ-ਸਮ ਪੀੜਾ ਉੱਠੀ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ।

Verse 13

तिरोधानं गतः सद्यो भगवान्कमलेक्षणः । इंद्रोऽपि कदनं कृत्वा दैत्यानां परमाद्भुतम्

ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਦੈਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

पतितानां क्लीबरूपाणां भग्नानां भीतचेतसाम् । मुक्तकच्छशिखानां च चक्रे स कदनक्रियाम्

ਜੋ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ—ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਮਨੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਕਾਇਰ ਰੂਪ ਧਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਛੇ ਤੇ ਚੋਟੀ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 15

अर्थशास्त्रपरो भूत्वा महेंद्रो दुरातिक्रमः । दैत्यानां कालरूपोऽसौ शचीपतिरुदारधीः

ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਯੁਕਤ ਉਪਾਯਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਅਦਮ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਜਾਪਿਆ—ਸ਼ਚੀਪਤੀ, ਉੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ।

Verse 16

एवं निहन्य्मानानामसुराणां शचीपतेः । निवारणार्थं भगवानागतो नारदस्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਅਸੁਰ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 17

नारद उवाच । युद्धहताश्च ये वीरा ह्यसुरा रणमण्डले । तेषामनु कथं कर्ता भीतानां च विहिंसनम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਵੀਰ ਅਸੁਰ ਰਣ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨੀ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ?”

Verse 18

ये भीतांश्च प्रपन्नांश्चघातयंति मदोद्धताः । ब्रह्मघ्नास्तेऽपि विज्ञेया महापातकसंयुताः

ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ‘ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ’ ਜਾਣੇ ਜਾਣ—ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਮਨੁੱਖ।

Verse 19

तस्मात्त्वया न कर्त्तव्यं मनसापि विहिंसनम् । एवमुक्तस्तदा शक्रो नारदेन महात्मना

ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਉਂ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

सुरसेनान्वितः सद्य आगतो हि त्रिविष्टपम् । तदा सर्वे सुरगणाः सुहृद्भ्यश्च परस्परम् । बभूवुर्मुदिताः सर्वे यक्षगंधर्वकिंनराः

ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

तदा इंद्रोऽमरावत्यां हस शच्याऽभिषेचितः

ਤਦ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਚੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 22

देवर्षिप्रमुखैश्चैव ब्रह्मर्षिप्रमुखैस्तथा । शक्रोऽपि विजयं प्राप्तः प्रसादाच्छंकरस्य च

ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 23

तदा महोत्सवो विप्रा देवलोके महानभूत् । शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगा मुरजा अपि । तथानकाश्च भेर्यश्च नेदुर्दुंदुभयः समम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤਦ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮਹੋਤਸਵ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੰਖ, ਪਟਹ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਮੁਰਜ, ਅਤੇ ਨਾਕ ਤੇ ਭੇਰੀ—ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਇਕਸੁਰ ਗੂੰਜ ਉਠੇ।

Verse 24

गायकाश्चैव गंधर्वाः किन्नराश्चाप्सपोगणाः । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सिद्धचारणगुह्यकाः

ਗਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੱਚੇ, ਗਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਭਜਨ ਉਚਾਰੇ; ਇਉਂ ਹੀ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਵੀ।

Verse 25

एवं विजयमापन्नः शक्रो देवेस्वरस्तदा । देवैर्हतास्तदा दैत्याः पतितास्ते महीतले

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਤਦ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੈਤ੍ਯ/ਦਾਨਵ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 26

गतासवो महात्मानो बलिप्रमुखतो ह्यमी । तपस्तप्तुं पुरा विप्रो भार्गवो मानसोत्तरम्

ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਅਗੇਵਾਨ ਸੀ—ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 27

गतः शिष्यैः परिवृतस्तस्माद्युद्धं न वेद तत् । अवशेषाश्च ये दैत्यास्ते गता भार्गवं प्रति

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਯੁੱਧ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੈਤ੍ਯ ਬਚ ਰਹੇ, ਉਹ ਭਾਰਗਵ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 28

कथितं वै महद्धृत्तमसुराणां क्षयावहम् । निशम्य मन्युमाविष्टो ह्यागतो भृगुनंदनः

ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਜਦ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਨੰਦਨ (ਭਾਰਗਵ/ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 29

शिष्यैः परिवृतो भूत्वा मृतांस्तानसुरानपि । विद्यया मृतजीविन्या पतितान्समजीवयत्

ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਮਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ‘ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨੀ’ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

निद्रापायगता यद्वदुत्थितास्ते तदाऽसुराः । उत्थितः स बलिः प्राह भार्गवं ह्यमितद्युतिम्

ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਲੰਘ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਤਦ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਬਲੀ ਉੱਠ ਕੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।

Verse 31

जीवितेन किमद्यैव मम नास्ति प्रयोजनम् । पातितस्त्रिदशेंद्रेण यथा कापुरुषस्तथा

“ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਹੀਂ—ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਇਰ ਵਾਂਗ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 32

बलिनोक्तं वचः श्रुत्वा शुक्रो वचनमब्रवीत् । मनस्विनो हि ये शूराः पतंति समरे बुधा

ਬਲੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਹਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।”

Verse 33

ये शस्त्रेण हताः सद्यो म्रियमाणा व्रजंति वै । त्रिविष्टपं न संदेह इति वेदानुशासनम्

“ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੇਦ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ।”

Verse 34

एवमाश्वासयामास बलिनं भृगुनंदनः । तपस्तताप विविधं दैत्यानां सिद्धिदायकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਨੰਦਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਪ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 35

तथा दैत्य गताः सर्वे भृगुणा च प्रचोदिताः । पातालमवसन्सर्वे बलिमुख्याः सुखेन वै

ਤਦ ਭ੍ਰਿਗੁ (ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਬਲੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵੱਸੇ।