Adhyaya 13

Verse 1

लोमश उवाच । ततस्ते गर्ज्जमानाश्च आक्षिपंतः सुरान्रणे । शतक्रतुप्रमुख्यांस्तन्महाबलपराक्रमान्

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਏ—ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਿਆਂ।

Verse 2

विमानमारुह्य तदा महात्मा वैरोचनिः सर्वबलेन सार्द्धम् । दैत्यैः समेतो विविधैर्महाबलैः सुरान्प्रदुद्राव महाभयावहम्

ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਵੈਰੋਚਨੀ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ—ਵੱਡਾ ਭੈ ਪੈਦਾ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 3

स्वानि रूपाणि बिभ्रंतः समापेतुः स हस्रशः । केचिद्व्याघ्रान्समारूढा महिषांश्च तथा परे

ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਕਈ ਵਿਆਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮਹਿਸਾਂ ਉੱਤੇ।

Verse 4

अश्वान्केचित्समारूढा द्विपान्केचित्तथा परे । सिंहांस्तथा परे रूढाः शार्दूलाञ्छरभांस्तथा

ਕਈ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਕਈ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ; ਹੋਰ ਕਈ ਸਿੰਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਹੀ ਵਿਆਘਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਭਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 5

मयूरान्राजहंसांश्च कुक्कुटांश्च तथा परे । केचिद्धयान्समारूढा उष्ट्रानश्वतरानपि

ਹੋਰ ਕਈ ਮੋਰਾਂ, ਰਾਜਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਕੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ। ਕਈ ਧੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਊਠਾਂ ਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 6

गजान्खरान्परे चैव शकटांश्च तथा परे । पादाता बहवो दैत्याः खङ्गशक्त्यृष्टिपाणयः

ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਹਾਥੀ ਤੇ ਗਧੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਰਥ-ਗੱਡੀਆਂ। ਬਹੁਤੇ ਦੈਤ ਪੈਦਲ ਲੜਦੇ ਸਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਗ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭਾਲੇ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 7

परिघायुधिनः पाशशूलमुद्गरपाणयः । असिलोमान्विताः केचिद्भुशुंडीपरिघायुधाः

ਕੁਝ ਪਰਿਘ (ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੁਰਜ਼) ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਈ ਫਿਰਦੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਪਾਸ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਮੁਦਗਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਖੜਗ-ਸਮਾਨ ਲੋਹੀ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪਰਿਘ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ।

Verse 8

हयनागरथाश्चान्ये समारूढाः प्रहारिणः । विमानानि समारूढा बलिमुख्याः सहस्रशः

ਕੁਝ ਹੋਰ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਬਲੀ ਆਦਿ ਮੁਖੀ ਨੇਤਾ ਵੀ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ।

Verse 9

स्पर्द्धमानास्ततान्योन्यं गर्जंतश्च मुहुर्मुहुः । वृषपर्वा ह्युवा चेदं बलिनं दैत्यपुंगवम्

ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੋੜ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਵਾਨ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮਾਨ ਬਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 10

त्वया कृतं महाबाहो इंद्रेण सह संगमम् । विश्वासो नैव कर्तव्यो दुर्हृदा च कथंचन

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ-ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਵੈਰੀ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ—ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ—ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 11

ऊनेनापि हि तुच्छेन वैरिणापि कथंचन । मैत्री बुद्धिमता कार्या आपद्यपि निवर्तते

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਚੇ ਜਾਂ ਤੱਛੇ ਜਿਹੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਲਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਪੱਤੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਪੱਤ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 12

न विश्वसेत्पूर्वविरोधिना क्वचित्पराजिताः स्मोऽथ बले त्वयाधुना । पुराणदुष्टाः कथमद्य वै पुनर्मंत्रं विकर्तुं न च ते यतेरन्

ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਭੀ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰੇ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹਾਂ। ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਉਲਟਣ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਜਤਨ ਕਰਨਗੇ?

Verse 13

इत्यूचुस्ते दुराधर्षा योद्धुकामा व्यवस्थिताः । ध्वजैश्छत्रैः पताकैश्च रणभूमिममंडयन्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅਦਮ੍ਯ ਯੋਧੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਕਤਾਰਬੱਧ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਧੁਜਾਂ, ਛਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਾਕਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

चामरैश्च दिशः सर्वा लोपितं च रणस्थलम् । तथा सर्वे सुरास्तत्र दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः

ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਢੱਕੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਣਸਥਲ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ।

Verse 15

पीत्वामृतं महाभागा वाहान्यारुह्य दंशिताः । गजारूढो महेंद्रोपि वज्रपाणिः प्रतापवान् । सूर्यश्चोच्चैः श्रवारूढो मृगा रूढश्च चन्द्रमाः

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਯੋਧੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਵੀ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ। ਸੂਰਜ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਮ੍ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ।

Verse 16

छत्रचामरसंवीताः शोभिता विजयश्रिया । प्रणम्य विष्णुं ते सर्व इंद्राद्या जयकांक्षिणः

ਛਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੌਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਵਿਜੈ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 17

ते विष्णुना ह्यनुज्ञाता असुरान्प्रति वै रुषा । असुराश्च महाकाया भीमाक्षा भीमविक्रमाः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ; ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਮਹਾਕਾਯ, ਭਿਆਨਕ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 18

तेषां बोरमभूद्युद्धं देवानां दानवैः सह । तुमुलं च महाघोरं सर्वभूतभयावहम्

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ—ਘੋਰ ਗੱਜਦਾਰ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 19

शरधारान्वितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् । ततश्च टचटाशब्दा बभूवुश्च दिशोदश

ਸਭ ਕੁਝ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਟਚਟਾ’ ਦੀ ਖੜਖੜਾਹਟ ਉੱਠੀ।

Verse 20

ततो निमिषमात्रेण शरघातयुता भवन् । शरतोमरनाराचैराहताश्चापतन्भुवि

ਫਿਰ ਇਕ ਨਿਮਖ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਬਾਣਾਂ, ਤੋਮਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢੇ ਹੋਏ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 21

विध्यमानास्तथा केचिद्विविधुश्चापरान्रणे । भल्लैर्भग्नाश्च पतिता नाराचैः शकलीकृताः

ਕੁਝ ਯੋਧੇ ਛਿਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਢਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਭੱਲਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਾਰਾਚਾਂ ਦੇ ਲੋਹੇਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 22

क्षुरप्रहारिताः केचिद्दैत्या दानवराक्षसाः । शिलीमुखैर्मारिताश्च भग्नाः केचिच्च दानवाः

ਕੁਝ ਦੈਤ੍ਯ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਖ਼ੁਰ-ਧਾਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਾਨਵ ਟੁੱਟ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ।

Verse 23

एवं भग्नं दानवानां च सैन्यं दृष्ट्वा देवा गर्जमानाः समंतात् । हृष्टाः सर्वे संमिलित्वा तदानीं लब्ध्वा युद्धे ते जयं श्लाघयन्ते

ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੇ ਗੱਜ ਉਠੇ। ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਜੈ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 24

शंखवादित्रघोषेण पूरितं च जगत्त्रयम् । देवान्प्रति कृतामर्षा दानवास्ते महाबलाः

ਸ਼ੰਖਾਂ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਭਰ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 25

बलिप्रभृतयः सर्वे संभ्रमेणोत्थिताः पुनः । विमानैः सूर्यसंकासैरनेकैश्च समन्विताः

ਬਲੀ ਆਦਿ ਸਭ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਅਨੇਕ ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਚਮਕਦੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਜਜਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 26

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां दानवैः सह । संप्रवृत्तं पुनश्चैव परस्परजिगीषया

ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਸਪਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਫਿਰੋਂ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਰਿਆ ਦਵੰਦ-ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।

Verse 27

बलिना दानवेंद्रेण महेंद्रो युयुधे तदा । तथा यमो महाबाहुर्नमुच्या सह संगतः

ਤਦ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਬਲੀ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਾਹੁ ਯਮ ਨੇ ਨਮੁਚੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।

Verse 28

नैरृतः प्रघसेनैव पाशी कुंभेन संगतः । निकुंभेनैव सुमहद्युद्धं चक्रे सदारयः

ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਨੇ ਪ੍ਰਘਸੇਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਪਾਸ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕੁੰਭਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸਦਾਰਯ ਨੇ ਨਿਕੁੰਭ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਰਚਿਆ।

Verse 29

सोमेन सह राहुश्च युद्धं चक्रे सुदारुणम् । राहुणा चन्द्रदेहोत्थममृतं भक्षितं तदा । संपर्कादमृस्यैव यथा राहुस्तथाऽभवत्

ਰਾਹੂ ਨੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਨਾਲ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਹੂ ਨੇ ਚੰਦਰ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਿਗਲ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉਸ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਰਾਹੂ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 30

तानि सर्वाणि दृष्टानि शंभुना परमेष्ठिना । आश्रयोऽहं च सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः । असुराणां सुराणां च सर्वेषामपि वल्लभः

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। “ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ।”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा राहुः प्रणम्य शिरसा शिवम् । मौलौ स्थितस्तदा चंद्रो अमृतं व्यसृजद्भयात्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਹੂ ਨੇ ਤਦ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੌਲੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਚੰਦਰਮਾ ਡਰ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਗਾ ਬੈਠਾ।

Verse 32

तेन तस्य हि जातानि शिरांसि सुबहून्यपि । एकपद्येन तेषां च स्रजं कृत्वा मनोहराम् । बबंध शंभुः शिरसि शिरोभूषणवत्कृतम्

ਉਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਇਕੋ ਡੋਰੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਮਾਲਾ ਗੂੰਧ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮুকੁਟ-ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ।

Verse 33

अशनात्कालकूटस्य नीलकंठोऽभवत्तदा । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मुंडमाला तथा कृता

ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਤਦ ਨੀਲਕੰਠ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।

Verse 34

दधार शिरसा तां च मुण्डमालां महेश्वरः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਹ ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 35

तया स्रजाऽसौ शुशुभे महात्मा देवादिदेवस्त्रिपुरांतको हरः । गजासुरो येन निपातितो महानथांधको येन कृतश्च चूर्णः

ਉਸ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮਹਾਤਮਾ ਹਰ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ—ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗਜਾਸੁਰ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

गंगा धृता येन शिरस्सुमध्ये चंद्रं च चूडे कृतवान्भयापहः । वेदाः पुराणानि तथागमाश्च तथैव नानाश्रुतयोऽथ शास्त्रम्

ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਜਟਾ-ਚੂੜਾ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਭਯ-ਨਾਸਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਆਗਮ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਭ ਉਸੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

जल्पंति नानागमभेदैर्मीमांसमानाश्च भवंति मूकाः । नानागमार्चायमतप्रभेदैर्निरूप्यमाणो जगदेकबंधुः

ਲੋਕ ਨਾਨਾ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਤੇ ਮੀਮਾਂਸਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਾ ਆਗਮਿਕ ਪੂਜਾ-ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਮਤ-ਭੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਜਗਤ ਦਾ ਇਕੋ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।

Verse 38

शिवं हि नित्यं परमात्मदैवं वेदैकवेद्यं परमात्मदिव्यम् । विहाय तं मूढजनाः प्रमत्ताः शिवं न जानंति परात्मरूपम्

ਸ਼ਿਵ ਨਿਤ੍ਯ ਹੈ—ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ; ਕੇਵਲ ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਤੱਤ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੂੜ੍ਹ ਤੇ ਪ੍ਰਮੱਤ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।

Verse 39

येनैव सृष्टं विधृतं च येन येन श्रितं येन कृतं समग्रम् । यस्यांशभूतं हि जगत्कदाचिद्वेदांतवेद्यः परमात्मा शिवश्च

ਜਿਸ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਰਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਗਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਕਦੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਵੇਦਾਂਤ-ਵਿਦਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 40

आढ्यो वापि दरिद्रो वा उत्तमो ह्यधमोऽपि वा । शिवभक्तिरतो नित्यं शिव एव न संशयः

ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਰਿਦ੍ਰ, ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੀਚ—ਜੋ ਨਿਤ੍ਯ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 41

यो वा परकृतां पूजां शिवस्योपरि शोभिताम् । दृष्ट्वा संतोषमायाति दायं प्राप्नोति तत्समम्

ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੁੰਦਰ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਧਾਰੇ, ਉਹ ਉਸ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

ये दीपमालां कुर्वंति कार्तिक्यां श्रद्धयान्विताः । यावत्कालं प्रज्वलंति दीपास्ते लिंगमग्रतः । तावद्युगसहस्राणि दाता स्वर्गे महीयते

ਜੋ ਭਗਤ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਅੱਗੇ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਦੀਵੇ ਜਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 43

कौसुंभतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । दातारस्तेऽपि कैलासे मोदन्ते शिवसंनिधौ

ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕুসੁੰਭ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੀਵੇ ਜੋ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਾਤੇ ਵੀ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 44

अतसीतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਅਤਸੀ (ਅਲਸੀ) ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੀਵੇ ਜੋ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਾਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 45

ज्ञानिनोऽपि हि जायंते दीपदानफलेन हि

ਦੀਪਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਆਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

तिलतैलेन संयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

ਜੋ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੀਵੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਾਤਾ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 47

घृताक्ता यैः कृता दीपा दीपिताश्च शिवालये । ते यांति परमं स्थानं कुललक्षसमन्विताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੀ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਦੀਵੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਗਾਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇ ਲੱਖ ਵੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

कर्पूरागुरुधूपैश्च ये यजंति सदा शिवम् । आरार्तिकां सकर्प्पूरां ये कुर्वंति दिनेदिने । ते प्राप्नुवंति सायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

ਜੋ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਦੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਕਪੂਰ ਸਮੇਤ ਆਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਭਗਤ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 49

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं ये ह्यतंद्रिताः । लिंगार्चनं प्रकुर्वंति ते रुद्रा नात्र संशयः

ਜੋ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 50

रुद्राक्षधारणं ये च कुर्वंति शिवपूजने । दाने तपसि तीर्थे च पर्वकाले ह्यतंद्रिताः । तेषां यत्सुकृतं सर्वमनंतं भवति द्विजाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਤਪੱਸਿਆ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਰਵ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

रुद्राक्षा ये शिवेनोक्तास्ताच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । आरम्भैकमुखं तावद्याबद्वक्त्राणि षोडश । एतेषां द्वौ च विज्ञेयौ श्रेष्ठौ तारयितुं द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਕਹੇ ਹਨ ਉਹ ਸੁਣੋ। ਇਕ-ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾ-ਮੁਖੀ ਤੱਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਨੂੰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤਾਰਣ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਣੋ।

Verse 52

रुद्राक्षाणां पंचमुखखस्तथा चैकमुखः स्मृतः । ये धारयंत्येकमुखं रुद्राक्षमनिशं नराः । रुद्रलोकं च गच्छंति मोदन्ते रुद्रसंनिधौ

ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਇਕ-ਮੁਖੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਇਕ-ਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 53

जपस्तपः क्रिया योगः स्नानं दानार्चनादिकम् । क्रियते यच्छृभं कर्म्म ह्यनंतं चाक्षधारणात्

ਜਪ, ਤਪ, ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ, ਯੋਗ, ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਅਰਚਨ ਆਦਿ—ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

शुनः कंठनिबद्धोऽपि रुद्राक्षो यदि वर्तते । सोऽपि संतारितस्तेन नात्र कार्या विचारणा

ਜੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜੀਵ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 55

तथा रुद्राक्षसंबंधात्पापमपिक्षयं व्रजेत् । एवं ज्ञात्वा शुभं कर्म कार्यं रुद्राक्षबंधनात्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ (ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ) ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 56

त्रिपुण्ड्रधारणं येषां विभूत्वा मन्त्रपूतया । ते रुद्रलोके रुद्राश्च भविष्यंति न संशयः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 57

कपिलायाश्च संगृह्य गोमयं चांतरिक्षगम् । शुष्कं कृत्वाथ संदाह्यं विभूत्यर्थं शिवप्रियैः

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਭਕਤ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਫਿਰ ਸਾੜਨ—ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਭੂਤੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ) ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ।

Verse 58

विभूतीति समाख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । ललाटेंऽगुष्ठरेखा च आदौ भाव्या प्रयत्नतः

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿਭੂਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਰੇਖਾ/ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 59

मध्यमां वर्जयित्वा तु अंगुलीक्द्वयेन च । एवं त्रिरेखासंयुक्तो ललाटे यस्य दृश्यते । स शैवः शिववज्ज्ञेयो दर्शनात्पापनाशनः

ਮੱਧਲੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ—ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿੱਸੇ, ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 60

जटाधराश्च ये शैवाः सप्त पंच तथा नव । जटा ये स्थापियिष्यंति शैवेन विधिना युताः

ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹਨ—ਸੱਤ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਨੌਂ (ਜਟਾਂ); ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਗੇ—

Verse 61

ते शिवं प्राप्नुवं तीह नात्र कार्या विचारणा । रुद्राक्षधारणं कार्यं शिवभक्तैर्विशेषतः

ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤਾਂ ਲਈ।

Verse 62

अल्पेन वा महत्त्वेन पूजितो वा सदाशिवः । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਭੇਟ ਨਾਲ ਭੀ ਜੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਲ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਸੰਗ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 63

तस्माच्छिवात्परतरं नास्ति किंचिद्द्विजोत्तमाः । यदैवमुच्यते शास्त्रे तत्सर्वं शिवकारणम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ।

Verse 64

शिवो दाता हि लोकानां कर्ता चैवानुमोदिता । शिवशक्त्यात्मकं विश्वं जानीध्वं हि द्विजोत्तमाः

ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭੀ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 65

शिवेति द्व्यक्षरं नाम त्रायते महतो भयात् । तस्माच्छिवश्चिंत्यतां वै स्मर्यतां च द्विजोत्तमाः

‘ਸ਼ਿਵ’ ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਭੈ ਤੋਂ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ।

Verse 66

ऋषय ऊचुः । सोमनाथस्य माहात्म्यं ज्ञातं तस्य प्रसादतः । राहोः शिरोभयात्सर्वे रक्षिताः परमेष्ठिना

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਲਈ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਗਏ।”

Verse 67

सुराश्चेंद्रादयश्चान्ये तस्मिन्युद्धे सुदारुणे । अत ऊर्ध्वं सुराः सर्वे किमकुर्वत उच्यताम्

“ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਹੋਰ—ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 68

शिवस्य महिमा सर्वः श्रुतस्तव मुखोद्गतः । अथ युद्धस्य वृत्तान्तः कथ्यतां परमार्थतः

“ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਅਸੀਂ ਸੁਣ ਲਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਉਸ ਦੇ ਪਰਮ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਥਨ ਕਰੋ।”

Verse 69

लोमश उवाच । यदा हि दैत्यैश्च पराजिताः सुराः शम्भुं च सर्वे शरणं प्रपन्नाः । शिवं प्रणेमुः सहसा सुरोत्तमा युद्धाय सर्वे च मनो दधुस्तदा

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ। ਦੇਵੋਤਮਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਮਨ ਧਾਰਿਆ।

Verse 70

तथैव दैत्या अपि युध्यमाना उत्साहयुक्तातिबलाश्च सर्वे । देवैः समेताश्च पुनः पुनश्च युद्धं प्रचक्रुः परमास्त्रयुक्ताः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ ਵੀ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੰਗ ਰਚਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 71

एवं च सर्वे ह्यसुराः सुराश्च शक्त्यृष्टिशूलैः परिघैः परश्वधैः । जयार्थिनोमर्षयुताः परस्परं सिंहा यथा हैमवतीं दुरात्ययाः । निहन्यमाना ह्यसुराः सुरैस्तदा नानास्त्रयोगैः परमैर्निपेतुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦੇਵ ਸ਼ਕਤੀ-ਭਾਲਿਆਂ, ਬਰਛਿਆਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ, ਗਦਿਆਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਈ ਦੁਰਗਮ ਭੂਮੀ ਦੇ ਸਿੰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਟਕਰਾਏ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਅਸਤ੍ਰ-ਸੰਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਅਸੁਰ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 72

चक्रुस्ते सकलामुर्वी मांसशोणितकर्दमाम् । महीं वृक्षाद्रिसंयुक्तां ससागरवनाकराम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ—ਇਹੀ ਭੂਮੀ ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 73

शिरांसि च कबन्धानि कवचानि महांति च । ध्वजारथाः पताकाश्च गजवाजिशिरांसि च

ਸਿਰ ਅਤੇ ਧੜ-ਰਹਿਤ ਧੜ, ਵੱਡੇ ਕਵਚ, ਧੁੱਜਾਂ ਤੇ ਪਤਾਕਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥ—ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੀ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ।

Verse 74

बहन्त्यश्चापगा ह्यासन्नद्यो भीरुभयावहाः । अगाधाः शोणितोदाश्च तरंतो ब्रह्मराक्षसाः । तयंति परान्भूतप्रतप्रमथराक्षसान्

ਉੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਡਰਪੋਕਾਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ—ਅਥਾਹ ਲਹੂ-ਧਾਰਾਂ। ਬ੍ਰਹ્મਰਾਖਸ ਤਰ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘਦੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ: ਉਗ੍ਰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰਮਥ ਅਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ।

Verse 75

शाकिनीडाकिनीसंघा यक्षिण्योऽथ सहस्रशः । नानाकेलिषु संयुक्ताः परस्परमुदान्विताः

ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਕਸ਼ਿਨੀਆਂ, ਨਾਨਾ ਉਨਮਾਦੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਲਾਸ ਨਾਲ ਮਗਨ ਸਨ।

Verse 76

एवं संक्रीडमानास्ते भूतप्रमथराक्षसाः । रणे तस्मिन्महारौद्रे देवासुरसमागमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾ-ਭਿਆਨਕ ਰਣ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਭੂਤ, ਪ੍ਰਮਥ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਖੇਡਦੇ-ਕੂਦਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 77

बलिना सह देवेन्द्रो युयुधेऽद्भुतविक्रमः । शक्त्या जघान देवेंद्रं वैरोचनिरमर्षणः

ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਇੰਦਰ ਬਲੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਵੈਰੋਚਨੀ (ਬਲੀ) ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੱਜ ਮਾਰਿਆ।

Verse 78

तां शक्तिं वञ्चयामास महेन्द्रो लघुविक्रमः । जघान स बलिं यत्नाद्दैत्येंद्रं परमेण हि

ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਚਕਮਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਬਲੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 79

वज्रेण शितधारेण बाहुं चिच्छेद विक्रमी । गातासुरपतद्भूमौ विमानात्सूर्यसंन्निभात्

ਤੀਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਚਮਕਦੇ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 80

पतितं च बलिं दृष्ट्वा वृषपर्वा रूपान्वितः । ववर्ष शरधाराभिः पयोद इव पर्वतम्

ਬਲੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਾ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਸਾਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਵੇ।

Verse 81

महेंद्रं सगजं चैव सहमानं शिताञ्छरान् । तदा युद्धमभूद्वोरं महेन्द्रवृषपर्वणोः

ਤਦ ਮਹਿੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਸਮੇਤ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 82

निपात्य वृषपर्वाणमिंद्रः परबलार्दनः

ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 83

ततो वज्रेण महता दानवानवधीद्रणे । शिरसि च्छेदिताः केचित्केचित्कंधरतो हताः

ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਵਜਰ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਧੌਣਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 84

विह्वलाश्च कृताः केचिदिंद्रेण कुपितेन च । तथा यमेन निहता वायुना वरुणेन च

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 85

कुबेरेण हताश्चान्ये नैरृतेन तथा परे । अग्निना निहताः केचिदीशेनैव विदारिताः

ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਨੈਰਿਤ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਕੁਝ ਅਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੁਆਰਾ ਪਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 86

एवं तदा तैर्निहता बलीयसो महासुरा विक्रमशानिनश्च । सुरैस्तु सर्वैः सह लोकपालैः शिवप्रसादा भिहतास्तदानीम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬਲਵਾਨ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਮਹਾਸੁਰ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਦ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 87

ततो महादैत्यवरो दुरात्मा स कलानेमिः परमास्त्रयुक्तः । ययौ तदानीं सुरसत्तमांस्तान्हंतुं सदा क्रूरमतिः स एकः

ਫਿਰ ਮਹਾਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਲਨੇਮੀ, ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ—ਸਦਾ ਕ੍ਰੂਰ ਮਨ ਵਾਲਾ—ਉਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਧਿਆ।

Verse 88

सिंहारूढो दंशितश्च त्रिशुलेन हि संयुतः । दैत्यानामर्बुदेनैव सिंहारूढेन संवृतः

ਉਹ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਕਵਚਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਰਬੁਦ—ਅਣਗਿਣਤ ਦਲ—ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 89

ते सिंहा दंशिताः सर्वे महाबलपराक्रमाः । तेषु सिंहेषु चारूढा महादैत्याश्च तत्समाः

ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਸਜਧਜ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਮਹਾਦਾਨਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਉਗਰ ਸਨ।

Verse 90

आयांतीं दैत्यसेनां तां सर्वां सिंहविभूषिताम् । कालनेमियुतां दृष्ट्वा देवा इंद्रपुरोगमाः । भयमाजग्मुरतुलं तदा ध्यानपरा भवन्

ਉਹ ਦੈਤ-ਸੈਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ—ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵ—ਅਤੁਲ ਭੈ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ; ਤਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 91

किं कुर्मोऽद्य वयं सर्वे कथं जेष्याम चाद्भुतम् । एतादृशमसंख्याकमनीकं सिंहसंवृतम्

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਬਲ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤ ਸਕਾਂਗੇ—ਅਣਗਿਣਤ ਸੈਨਾ, ਸਿੰਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ?

Verse 92

एवं विचिंत्यमानास्ते ह्यागतस्तत्र नारदः । नारदेन च तत्सर्वं पुरावृत्तं महत्तरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸਾਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਥਾ ਵਰਣਿਤ ਹੋਈ।

Verse 93

कथितं च महेंद्राय कालनेमेस्तपोबलम् । अजेयत्वं च संग्रामे वरदानबलेन तु

ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਤਪੋਬਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਜੇਯਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ।

Verse 94

विष्णुं विना वयं देवा अशक्ता रणमंडले । जेतुं च स ततो विष्णुः स्मर्यतां परमेश्वरः । तमालनीलो वरदः सर्वैर्विजयकांक्षिभिः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ: ਤਮਾਲ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਹਵਾਨਯੋਗ।

Verse 95

नारदस्य वचः श्रुत्वा तदा देवास्त्वरान्विताः । ध्यानेन च महाविष्णुं ततः परबलार्द्दनम् । स्मरंतः परमात्मानमिदमूचुश्च तं विभुम्

ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਤੁਰੰਤ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ—ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਬਲ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 96

देवा ऊचुः । नमस्तुभ्यं भगवते नमस्ते विश्वमंगलम् । श्रीनिवास नमस्तुभ्यं श्रीपते ते नमोनमः

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਮੰਗਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 97

अद्यास्मान्भयभीतांस्त्वं कालनेमिभयार्दितान् । त्रातुमर्हसि दैत्याच्च देवानामभयप्रद

ਅੱਜ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ—ਡਰੇ ਹੋਏ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—ਉਸ ਦੈਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੇ!

Verse 98

एवं ध्यातः संस्मृतश्च प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । नीलो गरुडमारुह्य जगतामभयप्रदः

ਇਉਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹਰੀ ਤਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਨੀਲ ਵਰਣ—ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 99

चक्रपाणिस्तदायातो देवानां विजयाय च । गगनस्थं महाविष्णुं गरुडोपरि संस्थितम् । श्रीवासमेनं दुर्द्धर्षं योद्धुकामं ददर्शिरे

ਤਦ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ—ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ, ਅਜਿਤ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ।

Verse 100

तथा दृष्ट्वा कालनेमिस्तदानीं प्रहस्यमानोऽतिरुषा बलान्वितः । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपः श्यामो युवा वारणमत्तविक्रमः । करे गृहीतं निशितं महाप्रभं चक्रं च कस्मात्कथयस्व मे प्रभो

ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਤਦ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੀਖੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ—ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਨੌਜਵਾਨ, ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ? ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦਾਰ, ਮਹਾਪ੍ਰਭ ਚਕ੍ਰ ਕਿਉਂ ਫੜਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 101

श्रीभगवानुवाच । युद्धार्थमिह चायातो देवानां कार्यसिद्धये । त्वं स्थिरो भव रे मंद दहाम्यद्य न संशयः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੂਰਖ, ਸਥਿਰ ਰਹਿ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

Verse 102

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं कालनेमिः प्रतापवान् । उवाच रुषितो भूत्वा भगवंतमधोक्षजम्

ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਅਧੋਕਸ਼ਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 103

मूलभूतो हि देवानां भगवान्युद्धदुर्मदः । युद्धं कुरु मया सार्द्धं यदि शूरोऽसि संप्रति

"ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੋ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹਾਦਰ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੋ।"

Verse 104

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाचेदं महाप्रभः । गगनस्थो भव त्वं हि महीस्थोऽहं भवामि वै

ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ।"

Verse 105

अप्रशस्तं च विषमं युद्धं चैव यथा भवेत् । तथा कुरु महाबाहो गगनो वा महीतले

"ਇਹ ਯੁੱਧ ਅਣਉਚਿਤ ਜਾਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਭਾਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁੱਧ ਕਰ।"

Verse 106

तथेति मत्वा हि महानुभावो दैत्यैः समेतोऽर्बुदसंख्यकैश्च । सिंहोपरिस्थैश्च महानुभावैर्महाबलैः क्रूरतरैस्तदानीम्

ਇਉਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਦਸਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਦੈਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੰਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਮਹਾਬਲੀ, ਅਤਿ ਕ੍ਰੂਰ ਯੋਧਿਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 107

गगनमथ जगाहे मंदमंदं महात्मा ह्यसुरगणसमेतो विश्वरूपं जिघांसुः । त्रिशिखमपरमुग्रं गृह्य संदेशचेष्टादशनविकृतवक्त्रो योद्धुकामो हरिं सः

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਅਸੁਰ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਕੇ, ਸੰਦੇਸ਼-ਸਮਾਨ ਭਿਆਨਕ ਚੇਹਰਾਈ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹਰਿ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲਲਚਾਇਆ।