Adhyaya 11

Verse 1

महेश्वर उवाच । प्रतिपक्षे चतुर्थ्यां तु पूजनीयो गणाधिपः । स्नात्वा शुक्लतिलैः शुद्धैः शुक्लपक्षे सदा नृभिः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਗਣਾਧਿਪ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਤ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ।

Verse 2

कृत्वा चावस्यकं सर्वं गणेशस्यार्चनक्रियाम् । प्रयत्नेनैव कुर्वीत गंधमाल्याक्षतादिभिः

ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਵਸ਼੍ਯਕ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ, ਅਖੰਡ ਅਕਸ਼ਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ।

Verse 3

ध्यानमादौ प्रकर्तव्यं गणेशस्य यथाविधि । आगमा बहवो जाता गणेशस्य यथा मम

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਣੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਗਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ (ਮਹੇਸ਼) ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 4

बहुधोपासका यस्मात्तमः सत्त्वरजोन्विताः । गणभेदेन तान्येव नामानि बहुधाऽभवत्

ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਾਸਕ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਤਮਸ, ਸਤ੍ਤਵ ਅਤੇ ਰਜਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਗਣਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ।

Verse 5

पंचवक्त्रो गणाध्यक्षो दशबाहुस्त्रिलोचनः । कांतस्फटिकसंकाशो नीलकंठो गजाननः

ਉਹ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਹੈ; ਦਸ-ਭੁਜਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਹੈ; ਕਾਂਤਿਮਾਨ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਗਜਾਨਨ ਹੈ।

Verse 6

मुखानि तस्य पंचैव कथयामि यतातथम्

ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਹੀ ਮੁਖ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 7

मध्यमं तु मुखं गौरं चतुर्दन्तं त्रिलोचनम् । शुंडादंडमनोज्ञं च पुष्करे मोदकान्वितम्

ਮੱਧਲਾ ਮੁਖ ਗੌਰ ਵਰਣ ਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਦੰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਹੈ; ਸੁਹਾਵਣੇ ਸੁੰਡ-ਦੰਡ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਮੋਦਕ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 8

तथान्यत्पीतवर्णं च नीलं च शुभलक्षणम् । पिंगलं च तथा शुभ्रं गणेशस्य शुभाननम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਮੁਖ ਪੀਤ ਵਰਣ ਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਇਕ ਪਿੰਗਲ (ਤਾਂਬੇਲਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਸ਼ੁਭ੍ਰ (ਧਵਲ) ਹੈ—ਇਹ ਹਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੁਖ।

Verse 9

तथा दशभुजेष्वेव ह्यायुधानि ब्रवीमि वः । पाशं पस्शुपद्मे च अंकुशं दंतमेव च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਆਯੁਧ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਪਾਸ਼, ਪਦਮ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਦੰਤ ਵੀ।

Verse 10

अक्षमालां लांगलं च मुसलं वरदं तथा । पूर्णं च मोदकैः पात्रं पाणिना च विचिंतयेत्

ਅਕਸ਼ਮਾਲਾ, ਲਾਂਗਲ ਅਤੇ ਮੁਸਲ, ਤਥਾ ਵਰਦ ਮੁਦਰਾ; ਅਤੇ ਇਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੋਦਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 11

लंबोदर विरूपाक्षं निवीतं मेखलान्वितम् । योगासने चोपविष्टं चंद्रलेखां कशेखरम्

(ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ) ਲੰਬੋਦਰ, ਵਿਲੱਖਣ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਮੇਖਲਾ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ; ਯੋਗਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰ-ਲੇਖਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਰੋਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 12

ध्यानं च सात्त्विकं ज्ञेयं राजसं हि नृणामिव । शुद्धचामीकराभासं गजाननमलौकिकम्

ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਤ্তਵਿਕ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ ਰਾਜਸ ਵੀ—ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਸਾਤ্তਵਿਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ) ਗਜਾਨਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਲੌਕਿਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖੋ।

Verse 13

चतुर्भुजं त्रिनयनमेकदंतं महोदरम् । पाशांकुशधरं देवं दंतमोदकपात्रकम्

(ਧਿਆਨ ਕਰੋ) ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਕਦੰਤ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰ; ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਦੰਤ ਤੇ ਮੋਦਕਾਂ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 14

नीलं च तामसं ध्यानमेवं त्रिविधमुच्यते । ततः पूजा प्रकर्तव्या भवद्भिः शीघ्रमेव च

ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਰੂਪ ਤਾਮਸ ਧਿਆਨ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਰੰਤ।

Verse 15

एकविंशतिदूर्वाभिर्द्वाभ्यां नाम्ना पृथक्पृथक् । सर्वनामभिरेकैव दीयते गणनायके

ਇੱਕੀ ਦੂರ್ವਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਕਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਇਕ ਅਰਪਣ ਦੋ ਨਾਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਚਾਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ, ਗਣਨਾਇਕ (ਗਣੇਸ਼) ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਇਕਲੌਤਾ ਅਰਪਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

तथैव नामभिर्देया एकविंशतिमोदकाः । दशनामान्यहं वक्ष्ये पूजनार्थं पृथक्पृथक्

ਇਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਇਕੀ ਮੋਦਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੈਂ ਦਸ ਨਾਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 17

गणाधिप नमस्तेस्तु उमापुत्राघनाशन । विनायकेशपुत्रोति सर्वसिद्धिप्रदायक

ਹੇ ਗਣਾਧਿਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਉਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ! ਹੇ ਵਿਨਾਇਕ, ‘ਈਸ਼’ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਹੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ!

Verse 18

एकदंतेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन । कुमारगुरवे तुभ्यं पूजनीयः प्रयत्नतः

(ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ) ‘ਏਕਦੰਤ’, ‘ਭਯਾਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ’, ਅਤੇ ‘ਮੂਸ਼ਕ ਵਾਹਨ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 19

एवमुक्त्वा सुरान्सद्यः परिष्वज्य च सादरम् । विष्णुं गुहाशयं सद्यो ब्रह्माणं च सदाशिवः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ।

Verse 20

तिरोधान गतः सद्यः शंभुः परमशोभनः । प्रणम्य शंभुं ते सर्वे गणाध्यक्षार्च्चने रताः

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

ततः संपूज्य विधिवद्गणाध्यक्षार्च्चने रताः । उपचारैरनेकैश्च दूर्वाभिश्च पृथक्पृथक्

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ; ਅਨੇਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 22

संतुष्टो हि गणाध्यक्षो देवानां वरदोऽभवत् । प्रदक्षिणं नमस्कृत्य तैः सर्वैरभितोषितः

ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ; ਸਭ ਨੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ।

Verse 23

तमोगुणान्विताः सर्वे ह्यसुरा नाभ्यपूजयन् । उपहासपरास्ते वै देवान्प्रत्यसुरोत्तमाः

ਪਰ ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 24

पूजयित्वा शांकरिं ते पुनः क्षीरार्णवं ययुः । ब्रह्मा विष्णुश्च ऋषयो देवदैत्याः सुरोत्तमाः

ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 25

मंथानं मंदरं कृत्वा रज्जुं कृत्वाथ वासुकिम् । ममंथुश्च तदा देवा विष्णुं कृत्वाथ सन्निधौ

ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਮਥਾਨਾ ਬਣਾਕੇ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤਦ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਿੱਧਾਨ ਰੱਖਿਆ।

Verse 26

मथ्यमाने तदाब्धौ च निर्गतश्चंद्र अग्रतः । पीयूषपूर्णः सर्वेषां देवानां कार्यसिद्धये

ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ।

Verse 27

शौनक उवाच । अर्णवे किं पुरा चंद्रो निक्षिप्तः केन सुव्रत । गजादिकानि रत्नानि कथितानि त्वया पुरा

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੇ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੱਖਿਆ? ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਆਦਿਕ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ।”

Verse 28

एतत्सर्वं समासेन आदौ कथय मे प्रभो । ज्ञात्वा सर्वे वयं सूत पश्चादावर्णयामहे

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸੂਤ! ਸਮਝ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 29

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतो वाक्यमुपाददे

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਤ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 30

चंद्र आपोमयो विप्रा अत्रिपुत्रो गुणान्वितः । उत्पन्नो ह्यनसूयायां ब्रह्मणोंऽशात्समुद्भवः । रुद्रस्यांशाद्धि दुर्वासा विष्णोरंशात्तु दत्तकः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਚੰਦਰ—ਜਲ-ਤੱਤਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ—ਅਤ੍ਰਿ ਦਾ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਦੱਤਕ (ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 31

क्षीराब्धिं मथ्यमानं तु दृष्ट्वा चंद्रो मुदान्वितः । क्षीराब्धिरपि चंद्रं च दृष्ट्वा सोऽप्युत्सुकोऽभवत्

ਜਦੋਂ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਭੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਧਾਰ ਲਈ।

Verse 32

प्रविष्टश्चोभयप्रीत्या श्रृण्वतां भो द्विजोत्तमाः । चंद्रो ह्यमृत पूर्णोभूदग्रतो देवसन्निधौ

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸੁਣੋ: ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਚੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 33

दृष्ट्वा च कांतिं त्वरितोऽथ चंद्रो नीराजितो देवगणैस्तदानीम् । वादित्रगोषैस्तुमुलैरनेकैर्मृदंगशंखैः पटहैरनेकैः

ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਚੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪਟਹਾਂ ਦੇ ਘਣਘੋਰ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ।

Verse 34

नमश्चक्रुश्च ते सर्वे ससुरासुरदानवाः । तदा गर्गं पृच्छमाना बलं चंद्रस्य तत्त्वतः

ਉਹ ਸਭ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਸਮੇਤ—ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਫਿਰ ਚੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਾਪ ਜਾਣਨ ਲਈ ਗਰਗ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 35

गर्गेणोक्तास्तदा सर्वेषां बलमद्य वै । केंद्रस्थानगताः सर्वे भवतामुत्तमा ग्रहाः

ਤਦ ਗਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰਹਿ ਸਭ ਕੇਂਦ੍ਰ-ਸਥਾਨਾਂ (ਕੇਂਦ੍ਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।”

Verse 36

चंद्रं मुरुः समायातो बुधश्चैव समागतः । आदित्यश्च तथा शुक्रः शनिरंगारको महान्

ਚੰਦਰ ਦੇਵ ਕੋਲ ਮੁਰੂ ਗ੍ਰਹ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਬੁਧ ਵੀ ਆਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲ) ਵੀ ਆ ਗਏ।

Verse 37

तस्माच्चंद्रबलं श्रेष्ठं भवतां कार्यसिद्धये । गोमंतसंज्ञकोनाम मुहूर्तोऽयं जयप्रदः

ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਚੰਦਰ ਦਾ ਬਲ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ‘ਗੋਮੰਤ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੁਹੂਰਤ ਜੈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 38

एवमाश्वासिता देवा गर्गेणैव महात्मना । ममंथुरब्धिं त्वरिता गर्जमाना महाबलाः

ਇਉਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਰਗ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇਵਤਾ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 39

द्विगुणं बलमापन्ना महात्मानो दृढव्रताः । महेशं स्मरमाणास्ते गणेशं च पुनः पुनः

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਦੋਹਣਾ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ—ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 40

निर्मथ्यमानादुदधेर्गर्जमानाच्च सर्वशः । निर्गता सुरभिः साक्षाद्देवानां कार्यसिद्धये

ਮਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੌਫੇਰੇ ਗੱਜਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਸੁਰਭੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ।

Verse 41

तुष्टा कपिलवर्णां सा ऊधोभारेण भूयसा । तरंगोपरि गच्छंती शनकैः शनकैस्ततः

ਹਰਖਿਤ ਤੇ ਕਪਿਲ-ਵਰਨੀ ਉਹ, ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਲਦੀ ਹੋਈ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ।

Verse 42

कामधेनुं समायांतीं दृष्ट्वा सर्वे सुरासुराः । पुष्पवर्षेण महता ववर्षुरमितप्रभाम्

ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਉਸ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 43

तदा तूर्याण्यनेकानि नेदुर्वाद्यान्यनेकशः । आनीता जलमध्याच्च संवृता गोशतैरपि

ਤਦ ਅਨੇਕ ਤੂਰਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਉਠੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਾਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਦ ਗੂੰਜਿਆ। ਜਲ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਉਹ, ਸੈਂਕੜੇ ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 44

तासु नीलाश्च कृष्णश्च कपिलाश्च कपिंजलाः । बभ्रवः श्यामका रक्ता जंबूवर्णाश्च पिंगलाः । आभिर्युक्ता तदा गोभिः सुरभिः प्रत्यदृश्यत

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ, ਕਾਲੇ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਕਪਿੰਜਲ-ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਸਨ; ਭੂਰੀਆਂ, ਸ਼ਿਆਮ, ਲਾਲ, ਜੰਬੂ-ਵਰਨ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤਦ ਸੁਰਭੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

Verse 45

असुरासुरसंवीतां कामधेनुं ययाचिरे । ऋषयो हर्षसंयुक्ता देवान्दैत्यांश्च तत्क्षणात्

ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ, ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਲਿਆ।

Verse 46

सर्वेभ्यश्चैव विप्रेभ्यो नानागोत्रेभ्य एव च । सुरभीसहिता गावो दातव्या नात्र संशयः

ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਸੁਰਭੀ ਸਮੇਤ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 47

तैर्याचितास्तेऽत्र सुरासुराश्च ददुश्च ता गाः शिवतोषणाय । तैः स्वीकृतास्ता ऋषिभिः सुमंगलैर्महात्मभिः पुण्यतमैः सुरभ्यः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਸੁਰਭੀ-ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ—ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ—ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 48

पुण्याहं मुनिभिः सर्वैः कारितास्ते तदा सुराः । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमसुराणां क्षयाय च

ਤਦੋਂ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ‘ਪੁਣ੍ਯਾਹ’ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਵਾਇਆ—ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ।

Verse 49

पुनः सर्वे सुसंरब्धा ममंथुः क्षीरसागरम् । मथ्यमानात्तदा तस्मादुदधेश्च तथाऽभवत्

ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 50

कल्पवृक्षः पारिजातश्चूतः संतानकस्तथा । तान्द्रुमानेकतः कृत्वा गन्धर्वनगरोपमान् । ममंथुरुग्रं त्वरिताः पुनः क्षीरार्णवं बुधा

ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਆਮ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨਕ ਵੀ—ਉਹਨਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਗੰਧਰਵ-ਨਗਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਥਿਆ।

Verse 51

निर्मथ्यमानादुदधेरभवत्सूर्यवर्चसम् । रत्नानामुत्तमं रत्नं कौस्तुभाख्यं महाप्रभम्

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਉਭਰੀ—ਰਤਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ ‘ਕੌਸਤੁਭ’ ਨਾਮਕ ਮਣੀ।

Verse 52

स्वकीयेन प्रकाशेन भासयंतं जगत्त्रयम् । चिंतामणिं पुरस्कृत्य कौस्तुभं ददृशुर्हि ते

ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੌਸਤੁਭ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 53

सर्वे सुरा ददुस्तं वै कौस्तुभं विष्णवे तदा । चिंतामणि ततः कृत्वा मध्ये चैव सुरासुराः । ममंथुः पुनरेवाब्धिं गर्जंतस्ते बलोत्कटाः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਕੌਸਤੁਭ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਨੂੰ ਮੱਧ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ—ਆਪਣੀ ਅਤਿਸ਼ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ—ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਥਣ ਲੱਗੇ।

Verse 54

मथ्यमानात्ततस्तस्मादुच्चैःश्रवाः समद्भुतम् । बभूव अश्वो रत्नानां पुनश्चैरावतो गजः

ਮਥਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਤੇ, ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਅਦਭੁਤ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਉਭਰਿਆ—ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 55

तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् । गजानां पांडुराणां च चतुर्द्दन्तं मदान्वितम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਜ-ਰਤਨ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਚੌਂਸਠ (ਹੋਰਾਂ) ਨਾਲ ਸਹਿਤ; ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਧਵਲ-ਵਰਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਦ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 56

तान्सर्वान्मध्यतः कृत्वा पुनश्चैव ममंथिरे । निर्मथ्यमानादुदधेर्निर्गतानि बहून्यथ

ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਤਨ-ਨਿਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਮਥਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 57

मदिरा विजया भृंगी तथा लशुनगृंजनाः । अतीव उन्मादकरो धत्तूरः पुष्करस्तथा

ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮਦਿਰਾ, ਵਿਜਯਾ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਅਤੇ ਲਸਣ ਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਵੀ ਨਿਕਲੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਉਨਮਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧੱਤੂਰਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਭੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 58

स्थापिता नैकपद्येन तीरे नदनदीपतेः । पुनश्च ते तत्र महासुरेन्द्रा ममंथुरब्धिं सुरसत्तमैः सह

ਨੈਕਪਦ੍ਯ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰੇੰਦਰਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਥਨ ਕੀਤਾ।

Verse 59

निर्मथ्यमानादुदधेस्तदासीत्सा दिव्य लक्ष्मीर्भुवनैकनाथा । आन्वीक्षिकीं ब्रह्मविदो वदंति तथआ चान्ये मूलविद्यां गृणंति

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਭੁਵਨਾਂ ਦੀ ਏਕਨਾਥਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ। ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਉਸ ਨੂੰ ਆਨਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀ (ਸੱਚੀ ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਮੂਲ-ਵਿਦਿਆ ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 60

ब्रह्मविद्यां केचिदाहुः समर्थाः केचित्सिद्धिमृद्धिमाज्ञा मथाशाम् । यां वैष्णवीं योगिनः केचिदाहुस्तथा च मायां मायिनो नित्ययुक्ताः

ਕੁਝ ਸਮਰਥ ਜਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰਿੱਧੀ—ਇੱਛਿਤ ਲਕਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਯੋਗੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਮਾਇਆ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਮਾਯਾਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

वदंति सर्वे केनसिद्धांतयुक्तां यां योगमायां ज्ञानशक्त्यान्विता ये

ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਰਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ।

Verse 62

ददृशुस्तां महालक्ष्मीमायांती शनकैस्तदा । गौरां च युवतीं स्निग्धां पद्मकिंजल्कभूषणाम्

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ—ਗੌਰੀ ਵਰਣ ਦੀ, ਯੁਵਤੀ, ਕੋਮਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ।

Verse 63

सुस्मितां सुद्विजां श्यामां नवयौवनभूषणाम् । विचित्रवस्त्राभरणरत्नानेकोद्यतप्रभाम्

ਉਹ ਮੰਦ-ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਸ਼ਿਆਮ-ਛਟਾ ਵਾਲੀ, ਨਵੇਂ ਯੌਵਨ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ; ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਉੱਭਰਦੀ ਸੀ।

Verse 64

बिंबोष्ठीं सुनसां तन्वीं सुग्रीवां चारुलोचनाम् । सुमध्यां चारुजघनां बृहत्कटितटां तथा

ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਪੱਕੇ ਬਿੰਬ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ; ਦੇਹ ਪਤਲੀ; ਗਰਦਨ ਮਨੋਹਰ; ਅੱਖਾਂ ਚਾਰੂ। ਕਮਰ ਨਾਜ਼ੁਕ, ਨਿਤੰਬ ਸੁਹਣੇ, ਅਤੇ ਕਟਿ-ਭਾਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੀ।

Verse 65

नानारत्नप्रदीपैश्च नीराजितमुखांबुजाम् । चारुप्रसन्नवदनां हारनूपूरशोभिताम्

ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦੀਪਕਾਂ ਦੀ ਨੀਰਾਜਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 66

मूर्द्धनि ध्रियमाणेन च्छत्रेणापि विराजिताम् । चामरैर्वीज्यमानां तां गंगाकल्लोललोहितैः

ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰਿਆ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗੇ ਲਾਲੀਮਾਯ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 67

पांडुरं गजमारूढां स्तूयमानां महर्षिभिः । सुरद्रुमपुष्पमालां बिभ्रतीं मल्लिकायुताम्

ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੇਵੀ ਧੌਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਦ੍ਰੁਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 68

कराग्रे ध्रियमाणां तां दृष्ट्वा देवाः समुत्सुकाः । आलोकनपरा यावत्तावत्तान्ददृशे ह्यसौ

ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥੋਂ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਦੇਖ ਦੇਵਤਾ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ, ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 69

देवांश्च दानवांश्चैव सिद्धचारणपन्नगान् । यथा माता स्वपुत्रांश्च महालक्ष्मीस्तथा सती

ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵੱਲ ਇਉਂ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਹੈ।

Verse 70

आलोकितास्तथा देवास्तया लक्ष्म्या श्रियान्विताः । सञ्जातास्तत्क्षणादेव राज्य लक्षणलक्षिताः । दैत्यास्ते निःश्रिका जाता ये श्रियाऽनवलोकिताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਸ਼੍ਰੀਕ—ਤੇਜ ਤੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਹੋ ਗਏ।

Verse 71

निरीक्ष्यमाणा च तदा मुकुन्दं तमालनीलं सुकपोलनासम् । विभ्राजमानं वपुषा परेण श्रीवत्सलक्ष्मं सदयावलोकम्

ਤਦ ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ—ਤਮਾਲ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਾਸਿਕਾ ਵਾਲਾ; ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ।

Verse 72

दृष्ट्वा तदैव सहसा वनमालयान्विता लक्ष्मीर्गजादवततार सुविस्मयंती । कंठे ससर्ज पुरुषस्य परस्य विष्णोर्मालां श्रिया विरचितां भ्रमरैरुपेताम्

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਰੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਰਚੀ, ਭੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 73

वामांगमाश्रित्य तदा महात्मनः सोपाविशत्तत्र समीक्ष्य ता उभौ । सुराः सदैत्या मुदमापुरद्भुतां सिद्धाप्सरः किंनरचारणाश्च

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਾਮ ਅੰਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੈਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸਿੱਧ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 74

सर्वेषामेव लोकानामैकपद्येन सर्वशः । हर्षो महानभूत्तत्र लक्ष्मीनारायणागमे

ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਇਕੋ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 75

लक्ष्म्या वृतो महाविष्णुर्लक्ष्मीस्तेनैव संवृता । एवं परस्परं प्रीत्या ह्यवलोकनतत्परौ

ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਲਿੰਗਿਤ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 76

शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगानकगोमुखाः । भेर्यश्च झर्झरीणां च स शब्दस्तुमुलोऽभवत्

ਸ਼ੰਖਾਂ ਅਤੇ ਪਟਹਾਂ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਆਨਕ ਤੇ ਗੋਮੁਖ; ਭੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਝਰਝਰੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਧੁਨੀ ਦਾ ਘੋਰ, ਗੱਜਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠ ਪਿਆ।

Verse 77

बभूव गायकानां च गायनं सुमहत्तदा । ततानि विततान्येन घानानि सुषिराणि च

ਤਦ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਜੇ ਵੀ ਵੱਜੇ—ਤੰਤਰੀ, ਚਮੜੀ-ਤਾਣੇ, ਘਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰਾਖੀ (ਵਾਯੂ) ਵਾਜੇ।

Verse 78

एवं वाद्यप्रभेदैश्च विष्णुं सर्वात्मना हरिम् । अतोषयन्सुगीतज्ञा गंधर्वाप्सरसां गणाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਗੀਤ-ਨਿਪੁਣ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 79

तथा जगुर्नारदतुंबुरादयो गंधर्वयक्षाः सुरसिद्ध संघाः । संसेवमानाः परमात्मरूपं नारायणं देवमगाधबोधम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਆਦਿ—ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਪਰਮਾਤਮਾ-ਸਰੂਪ, ਅਗਾਧ ਬੋਧ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ্তুਤੀ-ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।