Adhyaya 1

Verse 1

अथ श्रीस्कान्दे महापुराणे प्रथमं माहेश्वरखण्डं प्रारभ्यते । श्रीगणेशाय नमः । ओंनमो भगवते वासुदेवाय । ओंनारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत्

ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ—ਮਾਹੇਸ਼ਵਰਖੰਡ—ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ—ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਨਰ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ; ਤਦ ਜੈ-ਘੋਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । तत्रैव नैमिषारण्ये सौनकाद्यास्तपोधनाः । दीर्घसत्रं प्रकुर्वंतः सत्रिणः कर्मचेतसः

ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ—ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਖੇਤਰ—ਉੱਥੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਤਪੋਧਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਰਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਤ੍ਰੀ, ਲੰਮਾ ਯਜ્ઞ-ਸਤਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 3

तेषां सदर्शनौत्सुक्यादागतो हि महातपाः । व्यासशिष्यो महाप्राज्ञो लोमशोनाम नामतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਹਾਤਪਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਵਿਆਸ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਮੁਨੀ, ਨਾਮੋਂ ਲੋਮਸ਼।

Verse 4

तत्रागतं ते ददृशुर्मुनयो दीर्घसत्रिणः । उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे सार्घ्यहस्ताः समुत्सुकाः

ਉੱਥੇ ਆਏ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਉਤਸੁਕ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਘ੍ਯ ਲੈ ਕੇ।

Verse 5

दत्त्वार्घ्यपाद्यं सत्कृत्य मुनयो वीतकल्मषाः । तं पप्रच्छुर्महाभागाः शिवधर्मं सविस्तरम्

ਅਰਘ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਸਤਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਮੁਨੀ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कथयस्व महाप्राज्ञ देवदेवस्य शूलिनः । महिमानं महाभाग ध्यानार्चनसमन्वितम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਨੂੰ ਕਹੋ—ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਚਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮੇਤ।

Verse 7

संमार्जने किं फलं स्यात्तथा रंगावलीषु च । प्रदाने दर्पणस्याथ तथा वै चामरस्य च

ਸੰਮਾਰਜਨ (ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ) ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੰਗਾਵਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ? ਅਤੇ ਦਰਪਣ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਚਾਮਰ (ਚੌਰੀ) ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕੀ ਹੈ?

Verse 8

प्रदाने च वितानस्य तथा धारागृहस्य च । दीपदाने किं फलं स्यात्पूजायां किं फलं भवेत्

ਵਿਤਾਨ (ਛਤਰੀ/ਛੱਜਾ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਤੇ ਧਾਰਾਗ੍ਰਿਹ (ਜਲ-ਛਪਰੇ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਪੁੰਨ ਹੈ? ਦੀਪ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 9

कानिकानि च पुण्यानि कथ्यतां शिवपूजने । इतिहासपुराणानि वेदाध्ययनमेव च

ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ; ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ (ਸੁਣਨ/ਪਾਠ) ਦੇ ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵੀ।

Verse 10

शिवस्याग्रे प्रकुर्वंति कारयन्त्यथ वा नराः । किं फलं च नृणां तेषां कथ्यतां विस्तरेण हि

ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 11

शिवाख्यानपरोलोके त्वत्तो नान्योऽस्ति वै मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪਰਾਇਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 12

इति श्रुत्वा वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । उवाच व्यासशिष्योऽसौ शिवमाहात्म्यमुत्तमम्

ਉਹਨਾਂ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਮੁਨੀਯਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਬੋਲਿਆ।

Verse 13

लोमश उवाच । अष्टादशपुराणेषु गीयते वै परः शिवः । तस्माच्छिवस्य माहात्म्यं वक्तुं कोऽपि न पार्यते

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹੀ ਸਤੁਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 14

शिवेति द्व्यक्षरं नाम व्याहरिइष्यंति ये जनाः । तेषां स्वर्गश्च मोक्षश्च भविष्यति न चान्यथा

ਜੋ ਲੋਕ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ “ਸ਼ਿਵ” ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 15

उदारो हि महादेवो देवानां पतिरिश्वरः । येन सर्वं प्रदत्तं हि तस्मात्सर्व इति स्मृतः

ਮਹਾਦੇਵ ਉਦਾਰ ਹਨ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸਰਵ’ (ਸਭ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

ते धन्यास्ते महात्मानो ये भजंति सदा शिवम्

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ, ਮਹਾਤਮਾ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

विना सदाशिवं योहि संसारं तर्तुमिच्छति । स मूढो हि महापापः शिवद्वेषी न संशयः

ਜੋ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਤਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੂੜ੍ਹ ਹੈ—ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

भक्षितं हि गरं येन दक्षयज्ञो विनाशितः । कालस्य दहनं येन कृतं राज्ञः प्रमोचनम्

ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਘਾਤਕ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਿਆ; ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਨਾਸ ਕੀਤਾ; ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । यथा गरं भक्षितं च यथा यज्ञो विनाशितः । दक्षस्य च तथा ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।”

Verse 20

सूत उवाच । दाक्षायणी पुरा दत्ता शंकराय महात्मने । वचनाद्ब्रह्मणो विप्रा दक्षेण परमेष्ठिनः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ।”

Verse 21

एकदा हि स दक्षो वै नैमिषारण्यमागतः । यदृच्छावशमापन्न ऋषिभिः परिपूजितः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਕਸ਼ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਆਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 22

स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च तथा सर्वैः सुरासुरैः । तत्र स्थितो महादेवो नाभ्युत्थानाभिवादने । चकारास्य ततः क्रुद्धो दक्षो वचनब्रवीत्

ਸਤੁਤੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਖੜੇ ਰਹੇ ਪਰ ਨਾ ਉੱਠੇ ਨਾ ਹੀ ਵਿਧਿਵਤ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 23

सर्वत्र सर्वे हि सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवराः समुत्सुकाः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महात्मा भूतादिभिः प्रेतपिशाचयुक्तः । श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਵਰੋ! ਹਰ ਥਾਂ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਭ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ‘ਮਹਾਤਮਾ’ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ—ਭੂਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਲੱਜ—ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?

Verse 24

पाखंडिनो दुर्जनाः पापशीला विप्रं दृष्ट्वा चोद्धता उन्मदाश्च । वध्यास्त्याज्याः सद्भिरेवंविधा हि तस्मादेनं शापितुं चोद्यतोऽस्मि

ਇਹ ਪਾਖੰਡੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਲੋਕ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੰਡਯੋਗ ਤੇ ਤਿਆਜਯੋਗ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹਾਂ।

Verse 25

इत्येवमुक्त्वा स महातपास्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं बभाषे

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 26

श्रृण्वंत्वमी विप्रतमा इदानीं वचो हि मे कर्तुमिहार्हथैतत् । रुद्रो ह्ययं यज्ञबाह्यो वृतो मे वर्णातीतो वर्णपरो यतश्च

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਤਮੋ! ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਵਰਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਣਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਵੀ; ਇਸ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 27

नंदी निशम्य तद्वाक्यं शैलादो हि रुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितो दक्षं शापदं तं महाप्रभम्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦੀ—ਸ਼ੈਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ।

Verse 28

नन्द्युवाच । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशोऽयं कृतः कथम् । यस्य स्मरणमात्रेण यज्ञाश्च सफला ह्यमी

ਨੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਞ ਫਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ!”

Verse 29

यज्ञो दानं तपश्चैव तीर्थानि विविधानि च । यस्य नाम्ना पवित्राणि सोयं शप्तोऽधुना कथम्

“ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਜ ਸ਼ਾਪਿਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 30

वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोऽयं दक्ष दुर्मते । येनेदं पालितं विश्वं सर्वेण च महात्मना । शप्तोऽयं स कथं पाप रुद्रोऽयं ब्राह्मणाधम

“ਹੇ ਦਕਸ਼, ਕੁਮੱਤੀ! ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ। ਜਿਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪਾਪੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਮ!”

Verse 31

एवं निर्भार्त्सितस्तेन नंदिना हि प्रजापतिः । नंदिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਕੜੀ ਡਾਂਟ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ।

Verse 32

यूयं सर्वे रुद्रवरा वेदबाह्याश्च वै भृशम् । शप्ताहि वेदमार्गैश्च तथा त्यक्ता महर्षिभिः

“ਤੁਸੀਂ ਸਭ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਕਤ—ਵੇਦਿਕ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦ-ਪਥ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਜਾਓ।”

Verse 33

पाषंडवादसंयुक्ताः शिष्टऽचारबहिष्कृताः । कपालिनः पानरतास्तथा कालमुखा ह्यमी

ਉਹ ਪਾਖੰਡਮਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣਗੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਣਗੇ; ਕਪਾਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਕੇ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ‘ਕਾਲਾਮੁਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ।

Verse 34

इति शप्तास्तदा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तदा प्रकुपितो नंदी दक्षं शप्तुं प्रचक्रमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਨੰਦੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 35

शप्ता वयं त्वया विप्र साधवः शिवकिंकराः । वृथैव ब्रह्मचापल्यादहं शापं ददामि ते

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅਸੀਂ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮੀ ਸੇਵਕ—ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 36

वेदवादरता यूयं नान्यदस्तीतिवादिनः । कामात्मानः स्वर्गपरा लोभमोहसमन्विताः

“ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਵੇਦ-ਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁੱਝੇ ਹੋ, ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ‘ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।’ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਹੋਏ, ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰਗ ਦੇ ਲਾਲਚੀ, ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋ।”

Verse 37

वैदिकं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणाः शूद्रयाजकाः । दरिद्रिणो भविष्यंति प्रतिग्रहरताः सदा

“ਵੇਦਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਯਜ્ઞ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿਣਗੇ।”

Verse 38

दक्ष केचिद्भविष्यन्ति ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः । लोमश उवाच । विप्रास्ते शपितास्तेन नंदिना कोपिना भृशम्

ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ ਬਣ ਜਾਣਗੇ—ਬੜੇ ਚਤੁਰ। ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨੰਦੀਨ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਤੀਖੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸ਼ਪਿਤ ਹੋਏ।

Verse 39

अथाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच वाक्यं मधुरं बोधययुक्तं सदाशिवः

ਫਿਰ ਨੰਦੀਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਬੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।

Verse 40

महादेव उवाच । कोपं नार्हसि वै कर्तुं ब्राह्मणान्प्रति वै सदा । ब्राह्मणागुरवो ह्येते वेदवादरताः सदा

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੁਰੂ-ਸਮਾਨ ਪੂਜਣਯ ਹਨ, ਸਦਾ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

वेदो मंत्रमयः साक्षात्तथा सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्

ਵੇਦ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 42

तस्मान्नात्मविदो निन्द्या आत्मैवाहं न चेतरः । कोऽयं कस्त्वं क्व चाहं वै कस्माच्छप्ता हि वै द्विजाः

ਇਸ ਲਈ ਆਤਮ-ਵਿਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਹੋਰ ਕੋਈ ‘ਦੂਜਾ’ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਪਿਤ ਹੋਏ?

Verse 43

प्रपंचरचनां हित्वा बुद्धो भव महामते । तत्त्वज्ञानेन निर्वर्त्य स्वस्थः क्रोधादिवर्जितः

ਸੰਸਾਰਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬੁਣਤ ਛੱਡ ਦੇ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਜਾਗ੍ਰਤ ਬੁੱਧ ਹੋ ਜਾ। ਤੱਤਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਡੋਲ ਰਹਿ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 44

एवं प्रबोधितस्तेन शंभुना परमेष्ठिना । विवेकपरमो भूत्वा शैलादो हि महातपाः । शिवेन सह संगम्य परमानंदसंप्लुतः

ਇਉਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸ਼ੈਲਾਦਾ ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 45

दक्षोपि हि रुषाऽविष्टऋषिभिः परिवारितः । ययौ स्थानं स्वकं तत्र प्रविवेश रुषाऽन्वितः

ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 46

श्रद्धां विहाय परमां शिवपूजकानां निंदापरः स हि बभूव नराधमश्च । सर्वैर्महर्षिभिरुपेत्य स तत्र शर्वं देवं निनिन्द न बभूव कदापि शान्तः

ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਰਾਧਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਭ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਵ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।