
ਅਧਿਆਇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨਗਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤ੍ਰੀਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੇਦਾਰ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਅਤ੍ਰਿਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਅਤ੍ਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਫਿਰ ਕੇਦਾਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ; ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਮੁਕਤੀ-ਭਾਗੀ’ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨੀਲਕੰਠ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਯਾਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਜਨ ਜਯਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਰੱਖਿਆ-ਵਚਨ ਵੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹੀਨਗਰਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 1
नारद उवाच । ततो विप्रा नारदश्च समाराध्य महेश्वरम् । महीनगरके पुण्ये स्थापयामास शंकरम्
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ—ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਭੀ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਹੀਨਗਰ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।
Verse 2
लोकानां च हितार्थाय केदारं लिंगमुत्तमम् । अत्रीशादुत्तरे भागे महापातकनाशनम्
ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੇਦਾਰ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਇਹ ਅਤ੍ਰੀਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 3
अत्रिकुण्डे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । अत्रीशं च नमस्कृत्य केदारं यः प्रपश्यति
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਤ੍ਰਿਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਅਤ੍ਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਉਹ (ਉਚਿਤ ਪੁੰਨ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
मातुः स्तन्यं पुनर्नैव स पिबेन्मुक्तिभाग्भवेत् । ततो रुद्रो नीलकंठं नारदाय महात्मने
ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਵੇਗਾ; ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਨੀਲਕੰਠ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
Verse 5
स्वयं दत्त्वा स्वयं तस्थौ महीनगरके शुभे । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा नीलकंठं प्रपश्यति
ਆਪ ਹੀ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮਹੀਨਗਰਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਲਕੰਠ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
जयादित्यं नमस्कृत्य रुद्रलोकमवाप्नुयात् । जयादित्यं पूजयंति कूपे स्नात्वा नरोत्तमाः
ਜਯਾਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਨਰ ਜਯਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 7
न तेषां वंशनाशोऽस्ति जयादित्यप्रसादतः । इदं ते कथितं पार्थ महीनगरकस्य च
ਜਯਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਮਹੀਨਗਰਕ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 8
आख्यानं सकलं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਇਹ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 57
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखंडे नीलकंठमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅੰਦਰ, ਪ੍ਰਥਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਖੰਡ ਦੇ ਕੌਮਾਰਿਕਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਨੀਲਕੰਠ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।