Adhyaya 10

Verse 1

नारद उवाच । गृध्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा दुःखविस्मयसंयुतः । इन्द्रद्युम्नस्तमा पृच्छय मरणायोपचक्रमे

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਿਰਝ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ—ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 2

ततस्तमालोक्य तथा मुमूर्षुं कौशिकादिभिः । स संहितं विचिंत्याह दीर्घायुषमथात्मनः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ—ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਕੌਸ਼ਿਕ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 3

मैवं कार्षीः श्रुणु गिरं भद्रक त्वं चिरंतनः । मत्तोऽप्यस्ति स्फुटं चैव ज्ञास्यति त्वदभीप्सितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰ; ਹੇ ਭਦ੍ਰਕ, ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਿਤ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 4

मानसे सरसि ख्यातः कूर्मोमंथरकाख्यया । तस्य नाविदितं किंचिदेहि तत्र व्रजामहे

ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਮੰਥਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੱਛੂਆ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ।

Verse 5

ततः प्रतीतास्ते भूपमुनिगृध्रबकास्तथा । उलूकसहिता जग्मुः सर्वे कूर्मदिदृक्षवः

ਤਦੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ, ਮੁਨੀ, ਗਿਧ ਅਤੇ ਬਗਲਾ, ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਸਮੇਤ—ਸਾਰੇ ਕੱਛੂਏ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।

Verse 6

सरस्तीरे स्थितः कूर्मस्तान्निरीक्ष्य विदूरगान् । कांदिशीको विवेशासौ जलं शीघ्रतरं तदा

ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੱਛੂਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 7

कौशिकोऽथ तमाहेदं प्रहस्य वचनं स्वयम् । कस्मात्कूर्म प्रनष्टोद्य विमुखोऽभ्यागतेष्वपि

ਤਦੋਂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੱਛੂਏ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਲੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਤਿਥੀ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ?”

Verse 8

अग्निर्द्विजानां विप्रश्च वर्णानां रमणः स्त्रियाम् । गुरुः पिता च पुत्राणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः

ਦੁਇਜਾਂ ਲਈ ਅਗਨੀ ਪੂਜਨੀਯ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ; ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਹੈ—ਪਰ ਸਭ ਲਈ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤਿਥੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 9

विहाय तमिमं धर्ममातिथ्यविमुखः कथम् । गृह्णासि पापं सर्वेषां ब्रूहि कूर्माधुनोत्तरम्

ਇਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਅਤਿਥਿ-ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਖ ਮੋੜਦਾ ਹੈਂ? ਸਭ ਦਾ ਪਾਪ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਬੋਲ, ਹੇ ਕੱਛੂਏ—ਉੱਤਰ ਦੇ।

Verse 10

कूर्म उवाच । चिरंतनो हि जानामि कर्त्तुमातिथ्यसत्क्रियाम् । अभ्यागतेष्वपचितिं धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

ਕੱਛੂਆ ਬੋਲਿਆ: “ਮੈਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਦੀ ਸਤਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਅਤਿਥੀ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।”

Verse 11

सुमहत्कारणं चात्र श्रूयतां तद्वदामि वः । नाहं पराङ्मुखो जात एतावंति दिनान्यपि

“ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ—ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।”

Verse 12

अभ्यागतस्य कस्यापि सर्वसत्कारसद्व्रती । किं त्वेष पंचमो यो वो दृश्यते सरलाकृतिः

ਮੈਂ ਆਏ ਹੋਏ ਹਰ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਾਦੇ ਤੇ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ?

Verse 13

इंद्रद्युम्नो महीपालो बिभोम्यस्मादलंतराम् । अमुना यजमानेन रौचकाख्ये पुरा पुरे

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਡਰਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਰੌਚਕਾ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਯਜਮਾਨ ਬਣ ਕੇ (ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਾ ਸੀ)…

Verse 14

यज्ञपावकदग्धा मे पृष्ठिर्नाद्यापि निर्व्रणा । तन्मे भयं पुनर्जातं किमयं पुनरेव माम्

ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹ ਘਾਵ ਮਿਟਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਫਿਰ ਡਰ ਜਾਗਿਆ ਹੈ—ਕੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ (ਨੁਕਸਾਨ) ਕਰੇਗਾ?

Verse 15

आसुतीवलमाधाय भुवि धक्ष्यति संप्रति । इति वाक्यावसाने तु कूर्मस्य कुरुसत्तम

ਤੀਬਰ ਵੇਗ ਦਾ ਬਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ (ਮੈਨੂੰ) ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ। ਕੱਛੂਏ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤਾਂ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, …

Verse 16

पपात पुष्पवृष्टिः खाद्विमुक्ताप्सरसां गणैः । सस्वनुर्देववाद्यानि कीर्त्युद्धारे महीपतेः

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਵਰਸੀ। ਦੇਵ-ਵਾਦਯ ਗੂੰਜੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਉਤਥਾਨ ਦਾ ਘੋਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 17

विस्मितास्ते च ददृशुर्विमानं पुरतः स्थितम् । इंद्रद्युम्नकृते देवदूतेनाधिष्ठितं तदा

ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 18

अयातयामाः प्रददुराशिषोऽस्मै सुरद्विजाः । साधुवादो दिवि महानासीत्तस्य महीपतेः

ਅਥਾਹ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇ ਦੇਵ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸਾਧੁਵਾਦ ਉਠਿਆ—“ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!” ਦੀ ਧੁਨੀ।

Verse 19

ततो विमानमालंब्य देवदूतस्तमुच्चकैः । इंद्रद्युम्नमुवाचेदं श्रृण्वतां नाकवासिनाम्

ਫਿਰ ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਕਵਾਸੀ (ਸਵਰਗਵਾਸੀ) ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 20

देवदूत उवाच । नवीकृताधुना कीर्तिस्तव भूपाल निर्मला । त्रिलोक्यामपि तच्छीघ्रं विमानमिदमारुह

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਤੇਰੀ ਨਿਰਮਲ ਕੀਰਤੀ ਅੱਜ ਨਵੀਂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ शीਘ੍ਰ ਫੈਲੇਗੀ—ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ।”

Verse 21

गम्यतां ब्रह्मणो लोकमाकल्पं तपसोर्जितम् । प्रेषितोऽहमनेनैव तवानयनकारणात्

“ਆਓ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀਏ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਨੇ ਤੇਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।”

Verse 22

यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पृथिव्यां प्रथिता भवेत् । तावानेव भवेत्स्वर्गी सति पुण्ये ह्यनंतके

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ।

Verse 23

सुरालयसरोवापीकूपारामादिकल्पना । एतदर्थं हि पूर्ताख्या धर्मशास्त्रेषु निश्चिता

ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਕੂਏਂ, ਬਾਵੜੀਆਂ, ਬਾਗ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ—ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ—ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੂਰਤ’ ਨਾਮਕ ਪੁੰਨਕਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 24

इंद्रद्युम्न उवाच । अमी ममैव सुहृदो मार्कंडबककौशिकाः । गृध्रकूर्मौ प्रभावोऽयममीषां मम वृद्धये

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੁਹਿਰਦ ਹਨ—ਮਾਰਕੰਡ, ਬਕ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ। ਗਿਧ ਅਤੇ ਕੱਛੂਏ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭੀ ਉਨੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੀ ਹੈ।”

Verse 25

तच्चेदमी मया साकं ब्रह्मलोकं प्रयांत्युत । पुरःस्थितास्तदायास्ये ब्रह्मलोकं च नान्यथा

“ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 26

परेषामनपेक्ष्यैव कृतप्रतिकृतं हि यः । प्रवर्तते हितायैव स सुहृत्प्रोच्यते बुधैः

ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

स्वार्थोद्युक्तधियो ये स्युरन्वर्थास्तेप्यसुंधराः । मरणं प्रकृतिश्चैव जीवितं विकृतिर्यदा

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ‘ਜੀਉਂਦੇ’ ਹਨ ਪਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਧਾਰਕ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੌਤ ਨੂੰ ‘ਸਹਜ’ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਹੀ ਵਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਧਰਮ-ਮੂਲ ਉਲਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 28

प्राणिनां परमो लाभः केवलं प्राणिसौहृदम् । दरिद्रा रागिणोऽसत्यप्रतिज्ञाता गुरुद्रुहः

ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੌਹਰਦ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹਨ, ਰਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਚਨ ਝੂਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਵੀ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।

Verse 29

मित्रावसानिनः पापाः प्रायो नरकमंडनाः । परार्थनष्टास्तदमी पंच संप्रति साधवः

ਜੋ ਪਾਪੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਨਰਕ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪੰਜ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਾਏ ਹਿਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾਇਆ—ਅੱਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਧੁ ਹਨ।

Verse 30

मम कीर्तिसमुद्धारः स प्रभावो महात्मनाम् । अमीषां यदि ते स्वर्गं प्रयास्यन्ति मया सह । तदाहमपि यास्यामि देवदूतान्यथा न हि

ਇਹ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰਨਗੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵਦੂਤ, ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 31

देवदूत उवाच । एते हरगणाः सर्वेशापभ्रष्टाः क्षितिं गताः

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਗਣ ਹਨ; ਸਰਵੇਸ਼ (ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਏ ਹਨ।”

Verse 32

शापांते हरपार्श्वे तु यास्यंति पृथिवीपते । विहायेमानतो भूप त्वमागच्छ मया सह

ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਾਸੇ ਵਾਪਸ ਜਾਵਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਜਾ।

Verse 33

न चैषां रोचते स्वर्गो हित्वा देवं महेश्वरम् । इंद्रद्युम्न उवाच । यद्येवं गच्छ तद्दूत नायास्येहं त्रिविष्टपम्

ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ। ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੂਤ, ਤੂੰ ਜਾ—ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 34

तथा तथा यति ष्यामि भविष्यामि यथा गणः । अविशुद्धिक्षयाधिक्यदूषणैरेष निंदितः

ਉਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਗਣ ਵਾਂਗ ਬਣਾਂਗਾ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸਮਾਨ)। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਰਗ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 35

स्वर्गः सदानुश्रविकस्तस्मादेनं न कामये । तत्रस्थास्य पुनः पातो भयं न व्येति मानसात्

ਸਵਰਗ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਫਿਰ ਡਿੱਗ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 36

पुनः पातो यतः पुंसस्तस्मात्स्वर्गं न कामये । सति पुण्ये स्वयं तेन पातितो निजलोकतः

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਡਿੱਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪੁੰਨ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

चतुर्मुखेन वैलक्ष्यं गतोऽस्मि कथमेमि तम् । इतीदमुक्त्वा दूतं तं श्रृण्वतोऽस्यैव विस्मयात्

“ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਤ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਮਨਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।

Verse 38

अप्राक्षीद्भूपतिः कूर्मं तदायुःकारणं तदा । इदमायुः कथं जातं कूर्म दीर्घतमं तव

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੱਛੂਏ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਕੱਛੂਏ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ—ਅਤਿ ਲੰਮੀ—ਉਮਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ?”

Verse 39

सुहृन्मित्रं गुरुस्त्वं मे येन कीर्तिर्ममोद्धृता

“ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਹਿਰਦ, ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹੈਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ।”

Verse 40

कूर्म उवाच । श्रृणु भूप कथां दिव्यां श्रवणात्पापनाशिनीम् । कथां सुमधुरामेतां शिवमाहात्म्यसंयुताम्

ਕੱਛੂਆ ਬੋਲਾ: ਹੇ ਭੂਪ, ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਸੁਣੋ—ਜਿਸ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਅਤਿ ਮਧੁਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

Verse 41

श्रृण्वन्निमामपि कथां नृपते मनुष्यः सुश्रद्धया भवति पापविमुक्तदेहः । शंभोः प्रसादमभिगम्य यथायुरेवमासीत्प्रसादत इयं मम कूर्मता च

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਹ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਪਾਪੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਯੁ ਯਥਾਵਤ ਟਿਕਦੀ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇਹ ‘ਕੂರ್ಮਤਾ’ ਵੀ ਹੋਈ।