Adhyaya 50

Verse 1

सूत उवाच । इदं स्कांदमहं श्रुत्वा काशीखंडमनुत्तमम् । नितरां परितृप्तोस्मि हृदि चापि विधारितम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਅਤਿ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 2

अनुक्रमणिकाध्यायं तथा माहात्म्यमुत्तमम् । पाराशर्य समाचक्ष्व यथापूर्वमिदं भवेत्

ਹੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ (ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ-ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵੀ ਯਥਾਪੂਰਵ ਇੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 3

व्यास उवाच । सूतावधेहि धर्मात्मञ्जातूकर्ण्य निशामय । शुकवैशंपायनाद्याः शृण्वंत्वपि च बालकाः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ—ਸੁਣ, ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ। ਸ਼ੁਕ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਨ।

Verse 4

अनुक्रमणिकाध्यायं माहात्म्यं चापि खंडजम् । प्रवक्ष्याम्यघनाशाय महापुण्यप्रवर्धनम्

ਮੈਂ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ-ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਇਸ ਖੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

विंध्यनारदसंवादः प्रथमे परिकीर्तितः । सत्यलोकप्रभावश्च द्वितीयः समुदाहृतः

ਪਹਿਲੇ (ਅਧਿਆਇ) ਵਿੱਚ ਵਿਂਧ੍ਯ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਕਥਿਤ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 6

अगस्तेराश्रमपदे देवानामागमस्ततः । पतिव्रता चरित्रं च प्रस्थानं कुंभसंभवः

ਫਿਰ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁੰਭ-ਸੰਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਮੁਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 7

तीर्थप्रशंसा च ततः सप्तपुर्यस्ततः स्मृताः । संयमिन्याः स्वरूपं च ब्रध्नलोकस्ततः परम्

ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਤ ਪੁਣ੍ਯ ਨਗਰੀਆਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੰਯਮਿਨੀ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਬ੍ਰਧਨਲੋਕ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਲੋਕ।

Verse 8

इंद्राग्न्योर्लोकसंप्राप्तिस्ततश्च शिवशर्मणः । अग्नेः समुद्भवस्तस्मात् क्रव्याद्वरुणसंभवः

ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਦੀ ਕਥਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ।

Verse 9

गंधवत्यलकापुर्योरीशयोस्तु समुद्भवः । चंद्रलोकपरिप्राप्तिः शिवशर्मद्विजन्मनः

ਫਿਰ ਗੰਧਵਤੀ ਅਤੇ ਅਲਕਾਪੁਰੀ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਵੱਲੋਂ ਚੰਦਰਲੋਕ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।

Verse 10

उडुलोक कथा तस्मात्ततः शुक्रसमुद्भवः । माहेय गुरुसौरीणां लोकानां वर्णनं ततः

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਡੁਲੋਕ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਹੇਯ, ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਅਤੇ ਸੌਰੀ (ਸ਼ਨੀ) ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ।

Verse 11

सप्तर्षीणां ततो लोका ध्रुवस्य च तपस्ततः । ततो ध्रुवपदप्राप्तिर्ध्रुवलोक स्थितिस्ततः

ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ; ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਦੀ ਅਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧ੍ਰੁਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਟੱਲ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਿਤੀ।

Verse 12

दर्शनं सत्यलोकस्य तस्य वै शिवशर्मणः । चतुर्भुजाभिषेकश्च निर्वाणं शिवशर्मणः

ਉਸ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚਤੁਰਭੁਜ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 13

स्कंदागस्त्योश्च संवादो मणिकर्ण्याः समुद्भवः । ततस्तु गंगामाहात्म्यं ततो दशहरास्तवः

ਫਿਰ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਣਿਕਰਣੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦਾ ਵਰਣਨ; ਤਦੋਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸ਼ਹਰਾ ਦੇ ਸਤੁਤਿ-ਸਤਵ।

Verse 14

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणस्याः प्रशंसाथ भैरवाविर्भवस्ततः

ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ; ਤਦੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੈਰਵ ਦਾ ਆਵਿਰਭਾਵ।

Verse 15

दंडपाणेः समुद्भूतिर्ज्ञानवाप्युद्भवस्ततः । आख्यानं च कलावत्याः सदाचारस्ततः परम्

ਫਿਰ ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ; ਤਦੋਂ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ ਦਾ ਵਰਣਨ; ਕਲਾਵਤੀ ਦੀ ਆਖਿਆਨ-ਕਥਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦਾਚਾਰ, ਧਰਮਿਕ ਆਚਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ।

Verse 16

ब्रह्मचारि प्रकरणं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यप्रकरणमविमुक्तेशवर्णनम्

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰ੍ਯ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਰਣ; ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ; ਕਰਤਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਕਰਤਵ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਕਰਣ; ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ।

Verse 17

ततो गृहस्थधर्माश्च ततो योगनिरूपणम् । कालज्ञानं ततः प्रोक्तं दिवोदासस्य वर्णनम्

ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ; ਫਿਰ ਯੋਗ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ। ਤਦ ਕਾਲ-ਜ੍ਞਾਨ (ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤਾਂ) ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।

Verse 18

काश्याश्च वर्णनं तस्माद्योगिनीवर्णनं ततः । लोलार्कस्य समाख्यानमुत्तरार्ककथा ततः

ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਫਿਰ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਅਗੇ ਲੋਲਾਰਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰਾਰਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

Verse 19

सांबादित्यस्य महिमा द्रुपदादित्य शंसनम् । ततस्तु गरुडाख्यानमरुणार्कादयस्ततः

ਫਿਰ ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ; ਦ੍ਰੁਪਦਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰੁੜ ਦੀ ਆਖਿਆਨ-ਕਥਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਰੁਣਾਰਕ ਆਦਿ (ਸੂਰ੍ਯ-ਰੂਪਾਂ) ਦੇ ਵਰਣਨ ਹਨ।

Verse 20

दशाश्वमेधिकं तीर्थं मंदराच्च गणागमः । पिशाचमोचनाख्यानं गणेशप्रेषणं ततः

ਫਿਰ ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧਿਕ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ। ਅਗੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ (ਭੇਜਣ) ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ।

Verse 21

मायागणपतेश्चाथ ढुंढिप्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोथ दिवोदासविसर्जनम्

ਫਿਰ ਮਾਯਾਗਣਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਢੁੰਢੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ। ਅਗੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਯਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ (ਪ੍ਰਸਥਾਨ) ਹੈ।

Verse 22

ततः पंचनदोत्पत्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थानां माहात्म्यपरिवर्णनम्

ਤਦੋਂ ਪੰਚਨਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਬਿੰਦੁਮਾਧਵ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਵਰਣਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

प्रयाणं मंदरात्काशीं वृषभध्वजशूलिनः । जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठस्थाने महेशितुः

ਫਿਰ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਤੱਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

ततः क्षेत्ररहस्यस्य कथनं पापनाशनम् । अथातः कंदुकेशस्य व्याघ्रेशस्य समुद्भवः

ਫਿਰ ਖੇਤਰ-ਰਹੱਸ ਦਾ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗੇ ਕੰਦੁਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

ततः शैलेश्वरकथा रत्नेशस्य च दर्शनम् । कृत्तिवासः समुत्पत्तिस्ततश्चायतनागमः

ਫਿਰ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਰਤਨੇਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਯਤਨ (ਮੰਦਰ) ਸੰਬੰਧੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਗਮ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।

Verse 26

देवतानामधिष्ठानं दुर्गासुरपराक्रमः । दुर्गाया विजयश्चाथ तत ओंकारवर्णनम्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਦੁਰਗਾਸੁਰ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਵਿਜੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

पुनरोंकारमाहात्म्यं त्रिलोचनसमुद्भवः । त्रिलोचनप्रभावोथ केदाराख्यानमेव च

ਫਿਰ ਓੰਕਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ।

Verse 28

ततो धर्मेशमहिमा ततः पक्षिकथा शुभा । ततो विश्वभुजाख्यानं दुर्दमस्य कथा ततः

ਫਿਰ ਧਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੰਛੀ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਜ ਦਾ ਆਖਿਆਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਰ੍ਦਮ ਦੀ ਕਥਾ।

Verse 29

ततो वीरेश्वराख्यानं वीरेश महिमा पुनः । गंगातीर्थैश्च संयुक्ता कामेश महिमा ततः

ਫਿਰ ਵੀਰੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਆਖਿਆਨ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਵੀਰੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ; ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 30

विश्वकर्मेश महिमा दक्षयज्ञसमुद्भवः । सत्या देहविसर्गश्च ततो दक्षेश्वरोद्भवः

ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਕ੍ਸ਼ ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਪੱਤੀ, ਸਤੀ ਦੇ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ।

Verse 31

ततो वै पार्वतीशस्य महिम्नः परिकीर्तनम् । गंगेशस्याथ महिमा नर्मदेशसमुद्भवः

ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਰਵਤੀਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਗੇ ਗੰਗੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਆਖਿਆਨ।

Verse 32

सतीश्वरसमुत्पत्तिरमृतेशादि वणर्नम् । व्यासस्य हि भुजस्तंभो व्यासशापविमोक्षणम्

ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਤੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਮ੍ਰਤੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਜਮ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਧਾਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 33

क्षेत्रतीर्थकदंबं च मुक्तिमंडप संकथा । विश्वेशाविर्भवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः

ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ (ਕਾਸ਼ੀ) ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਧਾਮਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸਮੇਤ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਅਵਤਾਰ/ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਤਰਾ-ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

एतदाख्यानशतकं क्रमेण परिकीर्तितम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वखंड श्रुतेः फलम् । अनुक्रमणिकाध्यायेप्यस्ति यात्रापरिक्रमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ‘ਸੌ ਆਖਿਆਨ’ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਰਤਿਤ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ-ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਤਰਾ-ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

Verse 35

सूत उवाच । यात्रा परिक्रमं ब्रूहि जनानां हितकाम्यया । यथावत्सिद्धिकामानां सत्यवत्याः सुतोत्तम

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰਾ-ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਬਿਆਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾ ਸਕਣ।

Verse 36

व्यास उवाच । निशामय महाप्राज्ञ लोमहर्षण वच्मि ते । यथा प्रथमतो यात्रा कर्तव्या यात्रिकैर्मुदा

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਯਥਾਵਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 37

सचैलमादौ संस्नाय चक्रपुष्करिणीजले । संतर्प्यदेवासपितॄन्ब्राह्मणांश्च तथार्थिनः

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਕ੍ਰਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 38

आदित्यं द्रौपदीं विष्णुं दंडपाणिं महेश्वरम् । नमस्कृत्य ततो गच्छेद्द्रष्टुं ढुंढिविनायकम्

ਆਦਿਤ੍ਯ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਦੰਡਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਢੁੰਢਿਵਿਨਾਯਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 39

ज्ञानवापीमुपस्पृश्य नंदिकेशं ततोर्चयेत् । तारकेशं ततोभ्यर्च्य महाकालेश्वरं ततः

ਜ੍ਞਾਨਵਾਪੀ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਆਚਮਨ/ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਤਾਰਕੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 40

ततः पुनर्दंडपाणिमित्येषा पंचतीर्थिका

ਫਿਰ ਮੁੜ ਦੰਡਪਾਣੀ ਕੋਲ (ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ)—ਇਹੀ ‘ਪੰਜਤੀਰਥਿਕਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 41

दैनंदिनी विधातव्या महाफलमभीप्सुभिः । ततो वैश्वेश्वरी यात्रा कार्या सर्वार्थ सिद्धिदा

ਵੱਡੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਿਤ੍ਯ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 42

द्विसप्तायतनानां च कार्या यात्रा प्रयत्नतः । कृष्णां प्रतिपदं प्राप्य भूतावधि यथाविधि

ਚੌਦਾਂ ਆਯਤਨਾਂ (ਧਾਮਾਂ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅਵਧੀ ਤੱਕ ਇਹ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 43

अथवा प्रतिभूतं च क्षेत्रसिद्धिमभीप्सुभिः । तत्तत्तीर्थकृतस्नानस्तत्तल्लिंगकृतार्चनः

ਅਥਵਾ, ਖੇਤਰ-ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਉਪਾਯ ਹੈ: ਹਰ-ਹਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰ-ਹਰ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 44

मौनेन यात्रां कुर्वाणः फलं प्राप्नोति यात्रिकः । ओंकारं प्रथमं पश्येन्मत्स्योदर्यां कृतोदकः

ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਾਤਰੀ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਵਿੱਚ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 45

त्रिविष्टपं महादेवं ततो वै कृत्तिवाससम् । रत्नेशं चाथ चंद्रेशं केदारं च ततो व्रजेत्

ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ। ਅਗੇ ਰਤਨੇਸ਼, ਫਿਰ ਚੰਦਰેશ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੇਦਾਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।

Verse 46

धर्मेश्वरं च वीरेशं गच्छेत्कामेश्वरं ततः । विश्वकर्मेश्वरं चाथ मणिकर्णीश्वरं ततः

ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਵੀਰੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਣਿਕਰਣੀਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।

Verse 47

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा ततो विश्वेशमर्चयेत् । एषा यात्रा प्रयत्नेन कर्तव्या क्षेत्रवासिना

ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਵਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ।

Verse 48

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

ਪਰ ਜੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਘਨ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 49

अष्टायतन यात्रान्या कर्तव्या विघ्रशांतये । दक्षेशः पार्वतीशश्च तथा पशुपतीश्वरः

ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅੱਠ ਆਯਤਨਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਦਕ੍ਸ਼ੇਸ਼, ਪਾਰਵਤੀਸ਼, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀਸ਼ਵਰ।

Verse 50

गंगेशो नर्मदेशश्च गभस्तीशः सतीश्वरः । अष्टमस्तारकेशश्च प्रत्यष्टमि विशेषतः

ਗੰਗੇਸ਼, ਨਰਮਦੇਸ਼, ਗਭਸਤੀਸ਼, ਸਤੀਸ਼ਵਰ; ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਤਾਰਕੇਸ਼—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ।

Verse 51

दृश्यान्येतानि लिंगानि महापापोपशांतये । अपरापि शुभा यात्रा योगक्षेमकरी सदा

ਇਹ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਯਾਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗ-ਖੇਮ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 52

सर्वविघ्रोपहंत्री च कर्तव्या क्षेत्रवासिभिः । शैलेशं प्रथमं वीक्ष्य वरणास्नानपूर्वकम्

ਕਾਸ਼ੀ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।

Verse 53

स्नानं तु संगमे कृत्वा द्रष्टव्यः संगमेश्वरः । स्वलीन तीर्थे सुस्नातः पश्येत्स्वलीनमीश्वरम्

ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਲੀਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਵਲੀਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।

Verse 54

स्नात्वा मंदाकिनी तीर्थे द्रष्टव्यो मध्यमेश्वरः । पश्येद्धिरण्यगर्भेशं तत्र तीर्थे कृतोदकः

ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੇਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।

Verse 55

मणिकर्ण्यां ततः स्नात्वा पश्येदीशानमीश्वरम् । ततः कूपमुपस्पृश्य गोप्रेक्षमवलोकयेत्

ਫਿਰ ਮਣਿਕਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਤਦ ਪਿੱਛੋਂ ਕੂਏਂ ਦਾ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ ਗੋਪ੍ਰੇਕਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 56

कापिलेय ह्रदे स्नात्वा वीक्षेत वृषभध्वजम् । उपशांतशिवं पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

ਕਾਪਿਲੇਯ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਬੈਲ-ਧ੍ਵਜਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਉਸੇ ਕੂਏਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਉਪਸ਼ਾਂਤਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।

Verse 57

पंचचूडाह्रदे स्नात्वा ज्येष्ठस्थानं ततोर्चयेत् । चतुःसमुद्रकूपे तु स्नात्वा देवं समर्चयेत्

ਪੰਚਚੂੜਾ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਸਥਾਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਚਤੁಃਸਮੁਦ੍ਰ ਕੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਮਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 58

देवस्याग्रे तु या वापी तत्रोपस्पर्शने कृते । शुक्रेश्वरं ततः पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

ਦੇਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਵਾਪੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਲ-ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਕੂਪ ਦੇ ਨਿਯਤ ਜਲ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 59

दंडखाते ततः स्नात्वा व्याघ्रेशं पूजयेत्ततः । शौनकेश्वरकुंडे तु स्नानं कृत्वा ततोर्चयेत्

ਫਿਰ ਦੰਡਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕੇਸ਼ਵਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 60

जंबुकेशं महालिंगं कृत्वा यात्रामिमां नरः । क्वचिन्न जायते भूयः संसारे दुःखसागरे

ਜੰਬੁਕੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਲਿੰਗ ਤੱਕ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੁੱਖ-ਸਾਗਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 61

समारभ्य प्रतिपदं यावत्कृष्णा चतुर्दशी । एतत्क्रमेण कर्तव्यान्ये तदायतनानि वै

ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤੱਕ—ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਰੇ ਆਯਤਨ (ਤੀਰਥ-ਧਾਮ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ (ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਾ) ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 62

इमां यात्रां नरः कृत्वा न भूयोप्यभिजायते । अन्या यात्रा प्रकर्तव्यैका दशायतनोद्भवा

ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਜੋ ਨਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦਾ। ਹੋਰ ਇਕ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਹੈ—ਜੋ ਦਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 63

आग्नीध्र कुंडे सुस्नातः पश्येदाग्नीध्रमीश्वरम् । उर्वशीशं ततो गच्छेत्ततस्तु नकुलीश्वरम्

ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਆਗਨੀਧ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਰਵਸ਼ੀਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਕੁਲੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ।

Verse 64

आषाढीशं ततो दृष्ट्वा भारभूतेश्वरं ततः । लांगलीशमथालोक्य ततस्तु त्रिपुरांतकम्

ਫਿਰ ਆਸ਼ਾਢੀਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖੇ। ਲਾਂਗਲੀਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਕੋਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।

Verse 65

ततो मनःप्रकामेशं प्रीतिकेशमथो व्रजेत् । मदालसेश्वरं तस्मात्तिलपर्णेश्वरं ततः

ਫਿਰ ਮਨಃਪ੍ਰਕਾਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿਕੇਸ਼ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੋਂ ਮਦਾਲਸੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿਲਪਰਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ।

Verse 66

यात्रैकादशलिंगानामेषा कार्या प्रयत्नतः । इमां यात्रां प्रकुर्वाणो रुद्रत्वं प्राप्नुयान्नरः

ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਤੱਤਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 67

अतः परं प्रवक्ष्यामि गारी यात्रामनुत्तमाम् । शुक्लपक्षे तृतीयायां या यात्रा विष्वगृद्धिदा

ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਗੌਰੀ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 68

गोप्रेक्षतीर्थे सुस्नाय मुखनिर्मालिकां व्रजेत् । ज्येष्ठावाप्यां नरः स्नात्वा ज्येष्ठागौरीं समर्चयेत्

ਗੋਪ੍ਰੇਕਸ਼ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੁਖਨਿਰਮਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ-ਗੌਰੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 69

सौभाग्यगौरी संपूज्या ज्ञानवाप्यां कृतोदकैः । ततः शृंगारगौरीं च तत्रैव च कृतोदकः

ਜ੍ਞਾਨਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯ-ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਗੌਰੀ ਦੀ ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 70

स्नात्वा विशालगंगायां विशालाक्षीं ततो व्रजेत् । सुस्नातो ललितातीर्थे ललितामर्चयेत्ततः

ਵਿਸ਼ਾਲਾ-ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਲਲਿਤਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 71

स्नात्वा भवानीतीर्थेथ भवानीं परिपूजयेत् । मंगला च ततोभ्यर्च्या बिंदुतीर्थकृतोदकैः

ਭਵਾਨੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਪੂਰਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬਿੰਦੁ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਲਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਰਤ ਕੇ ਮੰਗਲਾ ਦੀ ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 72

ततो गच्छेन्महालक्ष्मीं स्थिरलक्ष्मीसमृद्धये । इमां यात्रां नरः कृत्वा क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिजन्मनि

ਤਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਥਿਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧੇ। ਇਸ ਮੁਕਤੀ-ਜਨਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਭਗਤ ਮੰਗਲਮਈ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

न दुःखैरभिभूयेत इहामुत्रापि कुत्रचित् । कुर्यात्प्रतिचतुर्थीह यात्रां विघ्नेशितुः सदा

ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇੱਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਘਨੇਸ਼ (ਵਿਘਨ-ਹਰ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 74

ब्राह्मणेभ्यस्तदुद्देशाद्देया वै मोदका मुदे । भौमे भैरवयात्रा च कार्या पातकहारिणी

ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੋਦਕ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਭੈਰਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 75

रविवारे रवेर्यात्रा षष्ठ्यां वारविसंयुजि । तथैव रविसप्तम्यां सर्वविघ्नोपशांतये

ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਰਵੀ (ਸੂਰਜਦੇਵ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਤਿਥੀ ਐਤਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਰਵੀ-ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹੈ।

Verse 76

नवम्यामथवाष्टम्यां चंडीयात्रा शुभा मता । अंतर्गृहस्य वै यात्रा कर्तव्या प्रतिवासरम्

ਨਵਮੀ ਜਾਂ ਅੱਠਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਚੰਡੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਅੰਤರ್ಗ੍ਰਿਹ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ/ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ-ਮਾਰਗ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 77

प्रातःस्नानं विधायादौ नत्वा पंचविनायकान् । नमस्कृत्वाथ विश्वेशं स्थित्वा निर्वाणमंडपे

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਵਿਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨਿਰਵਾਣ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਵੇ।

Verse 78

अंतर्गृहस्य यात्रा वै करिष्ये घौघशांतये । गृहीत्वा नियमं चेति गत्वाथ मणिकर्णिकाम्

‘ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਅੰਤਰਗ੍ਰਿਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਾਂਗਾ’—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 79

स्नात्वा मौनेन चागत्य मणिकर्णीशमर्चयेत् । कंबलाश्वतरौ नत्वा वासुकीशं प्रणम्य च

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮਣਿਕਰਨੀਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਾਸੁਕੀਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।

Verse 80

पर्वतेशं ततो दृष्ट्वा गंगाकेशवमप्यथ । ततस्तु ललितां दृष्ट्वा जरासंधेश्वरं ततः

ਫਿਰ ਪਰਵਤੇਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਵੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਜਰਾਸੰਧੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ।

Verse 81

ततो वै सोमनाथं च वाराहं च ततो व्रजेत् । ब्रह्मेश्वरं ततो नत्वा नत्वागस्तीश्वरं ततः

ਫਿਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੋਮਨਾਥ ਕੋਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਰਾਹ ਕੋਲ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਅਗਸਤੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 82

कश्यपेशं नमस्कृत्य हरिकेशवनं ततः । वैद्यनाथं ततो दृष्ट्वा ध्रुवेशमथ वीक्ष्य च

ਕਸ਼੍ਯਪੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਹਰਿਕੇਸ਼ਵਨ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਤਦੋਂ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਧ੍ਰੁਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਹਾਰੇ।

Verse 83

गोकर्णेश्वरमभ्यर्च्य हाटकेशमथो व्रजेत् । अस्थिक्षेप तडागे च दृष्ट्वा वै कीकसेश्वरम्

ਗੋਕਰ੍ਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਅਸਥિક્ષੇਪ ਤਡਾਗ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੀਕਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 84

भारभूतं ततो नत्वा चित्रेगुप्तेश्वरं ततः । चित्रघंटां प्रणम्याथ ततः पशुपतीश्वरम्

ਫਿਰ ਭਾਰਭੂਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਚਿਤ੍ਰੇਗੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਚਿਤ੍ਰਘੰਟਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਤਦੋਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ।

Verse 85

पितामहेश्वरं गत्वा ततस्तु कलशेश्वरम् । चंद्रेशस्त्वथ वीरेशो विद्येशोग्नीश एव च

ਪਿਤਾਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕਲਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਤਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼, ਫਿਰ ਵੀਰੇਸ਼, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਗਨੀਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੇ।

Verse 86

नागेश्वरो हरिश्चंद्रश्चिंतामणिविनायकः । सेनाविनायकश्चाथ द्रष्टव्यः सर्वविघ्नहृत्

ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਮਣਿ ਵਿਨਾਇਕ ਵੀ। ਫਿਰ ਸੇਨਾਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੇ—ਜੋ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਹਰਤਾ ਹੈ।

Verse 87

वसिष्ठवामदेवौ च मूर्तिरूपधरावुभौ । द्रष्टव्यौ यत्नतः काश्यां महाविघ्नविनाशिनौ

ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੂਰਤੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 88

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः

ਫਿਰ ਸੀਮਾਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰੁਣੇਸ਼ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਤ੍ਰਿਸੰਧ੍ਯੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਧਰਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਬਾਹੁਕਾ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਸ਼ਾਵਿਨਾਇਕ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵ੍ਰਿੱਧਾਦਿਤ੍ਯ।

Verse 89

चतुर्वक्त्रेश्वरं लिंगं ब्राह्मीशस्तु ततः परः । ततो मनःप्रकामेश ईशानेशस्ततः परम्

ਚਤੁਰਵਕ੍ਤ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸ਼ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨਃਪ੍ਰਕਾਮੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਈਸ਼ਾਨੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 90

चंडीचंडीश्वरौ दृश्यौ भवानीशंकरौ ततः । ढुंढिं प्रणम्य च ततो राजराजेशमर्चयेत्

ਚੰਡੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ। ਢੁੰਢੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 91

लांगलीशस्ततोभ्यर्च्यस्ततस्तु नकुलीश्वरः । परान्नेशमथो नत्वा परद्रव्येश्वरं ततः

ਫਿਰ ਲਾਂਗਲੀਸ਼ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਕੁਲੀਸ਼੍ਵਰ। ਪਰਾਨ੍ਨੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 92

प्रतिग्रहेश्वरं वापि निष्कलंकेशमेव च । मार्कंडेयेशमभ्यर्च्य ततश्चाप्सरसेश्वरम्

ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕੇਸ਼ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਅਪਸਰਸੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 93

गंगेशोर्च्यस्ततो ज्ञानवाप्यां स्नानं समाचरेत् । नंदिकेशं तारकेशं महाकालेश्वरं ततः

ਗੰਗੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਨੰਦਿਕੇਸ਼, ਤਾਰਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 94

दंडपाणिं महेशं च मोक्षेशं प्रणमेत्ततः । वीरभद्रेश्वरं नत्वा अविमुक्तेश्वरं ततः

ਫਿਰ ਦੰਡਪਾਣੀ, ਮਹੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੋક્ષੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਵੀਰਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 95

विनायकांस्ततः पंच विश्वनाथं ततो व्रजेत् । ततो मौनं विसृज्याथ मंत्रमेतमुदीरयेत्

ਫਿਰ ਪੰਜ ਵਿਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਮੌਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।

Verse 96

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः

ਅੰਤರ್ಗ੍ਰਿਹ ਦੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਮੈਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਨਾ ਘਾਟ ਨਾ ਵਾਧਾ—ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।

Verse 97

इति मंत्रं समुच्चार्य क्षणं वै मुक्तिमंडपे । विश्रम्य यायाद्भवनं निष्पापः पुण्यवान्नरः

ਇਉਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖਣ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨ।

Verse 98

संप्राप्य वासरं विष्णोर्विष्णुतीर्थेषु सर्वतः । कार्या यात्रा प्रयत्नेन महापुण्य समृद्धये

ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਪੁੰਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 99

नभस्य पंचदश्यां च कुलस्तंभं समर्चयेत् । दुःखं रुद्रपिशाचत्वं न भवेद्यस्य पूजनात्

ਨਭਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕੁਲਸਤੰਭ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਨ ਕਰੇ; ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 100

श्रद्धापूर्वमिमा यात्रा कर्तव्याः क्षेत्रवासिभिः । पर्वस्वपि विशेषेण कार्या यात्राश्च सर्वतः

ਇਹ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਖੇਤਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 110

अधीत्य चतुरो वेदान्सांगान्यत्फलमाप्यते । काशीखंडं समाकर्ण्य तत्फलं लभ्यते नरैः

ਚਾਰੋਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਗਾਂ ਸਮੇਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 120

य इदं श्रावयेद्विद्वान्समस्तं त्वर्धमेव वा । पादमात्रं तदर्धं वा त्वेकं व्याख्यानमुत्तमम्

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ—ਸਾਰਾ, ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹੀ; ਜਾਂ ਚੌਥਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ; ਜਾਂ ਇਕੋ ਉੱਤਮ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ—ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 130

तस्य पुत्रो भवत्येव शंभोराज्ञा प्रभावतः । किं बहूक्तेन सूतेह यस्य यस्य मनोरथः

ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ। ਹੇ ਸੂਤ! ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ—ਇੱਥੇ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਦੀ ਜੋ ਮਨੋਰਥਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 134

सर्वेषां मंगलानां च महामंगलमुत्तमम् । गृहेपि लिखितं पूज्यं सर्वमंगलसिद्धये

ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਪਰਮ ਮਹਾਮੰਗਲ ਹੈ। ਘਰ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਮੰਗਲ-ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ।