Adhyaya 40

Verse 1

अगस्त्य उवाच । पार्वतीहृदयानंद पार्वतीश समुद्भवम् । कथयेह यदुद्दिष्टं भवता प्रागघापहम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਸਰੋਤ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕਥਾ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਹੋ।”

Verse 2

स्कंद उवाच । शृण्वगस्ते यदा मेना हिमाचलपतिव्रता । गिरींद्रजां सुतामाह पुत्रि तेस्य महेशितुः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਅਗਸਤ੍ਯ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੇਨਾ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਗਿਰੀਂਦ੍ਰਜਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: ‘ਧੀਏ, ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ…’”

Verse 3

किं स्थानं वसतिर्वा का को बंधुर्वेत्सि किंचन । प्रायो गृहं न जामातुरस्य कोपि च कुत्रचित्

“ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਵਸਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਬੰਧੂ ਕੌਣ ਹਨ—ਕੀ ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਵਾਈ ਦਾ ਘਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”

Verse 4

निशम्येति वचो मातुरतिह्रीणा गिरींद्रजा । आसाद्यावसरं शंभुं नत्वा गौरी व्यजिज्ञपत्

ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰੀਂਦ੍ਰਜਾ ਬਹੁਤ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

Verse 5

मया श्वश्रूगृहं कांत गम्यमद्य विनिश्चितम् । नाथात्र नैव वस्तव्यं नय मां स्वं निकेतनम्

“ਪਿਆਰੇ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਸ ਦੇ ਘਰ ਜਾਵਾਂ। ਹੇ ਨਾਥ, ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ—ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਧਾਮ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲੋ।”

Verse 6

गिरींद्रजागिरं श्रुत्वा गिरीश इति तत्त्ववित् । हित्वा हिमगिरिं प्राप्तो निजमानंदकाननम्

ਗਿਰਿੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੱਤਵ-ਵੇਤਾ ਗਿਰੀਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਹਿਮਾਲਯ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਆਨੰਦਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 7

प्राप्यानंदवनं देवी परमानंदकारणम् । विस्मृत्य पितृसंवासं जाता चानंदरूपिणी

ਆਨੰਦਵਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਵਾਸ ਵੀ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਬਣ ਗਈ।

Verse 8

अथ विज्ञापयांचक्रे गौरी गिरिशमेकदा । अच्छिन्नानंदसंदोहः कुतः क्षेत्रेऽत्र तद्वद

ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਦੱਸੋ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਦਾ ਇਹ ਅਟੁੱਟ ਸਮੂਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?”

Verse 9

इति गौरीरितं श्रुत्वा प्रत्युवाच पिनाकधृक् । पंचक्रोशपरीमाणे क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिसद्मनि

ਗੌਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਪੰਚਕ੍ਰੋਸ਼ ਪਰਿਮਾਣ ਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ…”

Verse 10

तिलांतरं न देव्यस्ति विना लिंगं हि कुत्रचित् । एकैकं परितो लिंगं क्रोशं क्रोशं च यावनिः

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨੀ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਚੌਫੇਰੇ ਲਿੰਗ ਹੀ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ—ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦਰ ਕ੍ਰੋਸ਼, ਜਿੰਨੀ ਧਰਤੀ ਫੈਲੀ ਹੈ ਉਤਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ।”

Verse 11

अन्यत्रापि हि सा देवि भवेदानंदकारणम् । अत्रानंदवने देवि परमानंदजन्मनि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਆਨੰਦਵਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ।

Verse 12

परमानंदरूपाणि संति लिंगान्यनेकशः । चतुर्दशसु लोकेषु कृतिनो ये वसंति हि

ਪਰਮ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੰਨਵਾਨ ਕ੍ਰਿਤੀ ਜਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ…

Verse 13

तैः स्वनाम्नेह लिंगानि कृत्वाऽपि कृतकृत्यता । अत्र येन महादेवि लिंगं संस्थापितं मम

ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਬਣਾਕੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ…

Verse 14

वेत्ति तच्छ्रेयसः संख्यां शेषोपि न विशेषवित्

ਉਸ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮਾਪ—ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ—ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 15

परिच्छेदव्यतीतस्यानंदस्य परकारणम् । अतस्त्विदं परं क्षेत्रं लिर्गैर्भूयोभिरद्रिजे

ਇਹ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਦ੍ਰਿਜੇ, ਇਹ ਪਰਮ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ।

Verse 16

निशम्येति महादेवी पुनः पादौ प्रणम्य च । देह्यनुज्ञां महादेव लिंगसंस्थापनाय मे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 17

पत्युराज्ञां समासाद्य यच्छेच्छ्रेयः पतिव्रता । न तस्याः श्रेयसो हानिः संवर्तेपि कदाचन

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਤਮਿਕ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ—ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 18

इति प्रसाद्य देवेशमाज्ञां प्राप्य महेशितुः । लिंगं संस्थापितं गौर्या महादेव समीपतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 19

तल्लिंगदर्शनात्पुंसां ब्रह्महत्यादिपातकम् । विलीयेत न संदेहो देहबंधोपि नो पुनः

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦੇਹ-ਬੰਧਨ ਵੀ ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

Verse 20

तत्र लिंगे वरो दत्तो देवदेवेन यः पुनः । निशामय मुने तं तु भक्तानां हितकाम्यया

ਉਸ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਜੋ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸੁਣੋ; ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 21

लिंगं यः पार्वतीशाख्यं काश्यां संपूजयिष्यति । तद्देहावसितिं प्राप्य काशीलिंगं भविष्यति

ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀਸ਼ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਉਪਰੰਤ ਕਾਸ਼ੀ-ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

काशीलिंगत्वमासाद्य मामेवानुप्रवेक्ष्यति । चैत्रशुक्लतृतीयायां पार्वतीशसमर्चनात्

ਕਾਸ਼ੀ-ਲਿੰਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀਸ਼ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

इह सौभाग्यमाप्नोति परत्र च शुभां गतिम् । पार्वतीश्वरमाराध्य योषिद्वा पुरुषोपि वा

ਪਾਰਵਤੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼, ਇੱਥੇ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

न गर्भमाविशेद्भूयो भवेत्सौभाग्यभाजनम् । पार्वतीशस्य लिंगस्य नामापि परिगृह्णतः

ਜੋ ਪਾਰਵਤੀਸ਼ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 25

अपि जन्मसहस्रस्य पापं क्षयति तत्क्षणात् । पार्वतीशस्य माहात्म्यं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । ऐहिकामुष्मिकान्कामान्स प्राप्स्यति महामतिः

ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸੀ ਖਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਰੋਤਮ ਪਾਰਵਤੀਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਮਤੀ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਕਾਮਨਾ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे पार्वतीशवर्णनं नाम नवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ—“ਪਾਰਵਤੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਨੱਬੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।