Adhyaya 23

Verse 1

अगस्त्य उवाच । त्रिलोचनं समासाद्य देवदेवः षडाननः । जगदंबिकयायुक्तः किं चकाराशु तद्वद

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 2

स्कन्द उवाच । मुने कलशजाख्यामि यत्पृष्टं तन्निशामय । विरजःसंज्ञकं पीठं यत्प्रोक्तं सर्वसिद्धिदम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਲਸ਼-ਜਨਮ ਮੁਨੀ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣ। ‘ਵਿਰਜਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 3

तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः । यत्रास्ति तन्महालिंगं वाराणस्यां त्रिलोचनम्

ਉਸ ਪੀਠ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ‘ਵਿਰਜਾ’—ਮਲ-ਰਹਿਤ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 4

तीर्थं पिलिपिलाख्यं तद्द्युनद्यंभसि विश्रुतम् । सर्वतीर्थमयं तीर्थं तत्काश्यां परिगीयते

‘ਪਿਲਿਪਿਲਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਕਹਿ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

विष्टपत्रितयांतर्ये देवर्षिमनुजोरगाः । ससरित्पर्वतारण्याः संति ते तत्र यन्मुने

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਅਰਣਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹਨ।

Verse 6

तदारभ्य च तत्तीर्थं तच्च लिंगं त्रिलोचनम् । त्रिविष्टपमिति ख्यातमतोहेतोर्महत्तरम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦਾ ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਇਸੀ ਕਾਰਣ ਉਹ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

त्रिविष्टपस्य लिंगस्य महिमोक्ताः पिनाकिना । जगज्जनन्याः पुरतो यथा वच्मि तथा मुने

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਜਗਤ-ਜਨਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਚਾਰੀ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 8

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ शर्व सर्वद सर्वग । सर्वदृक्सर्वजनक किंचित्पृच्छामि तद्वद

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ—ਹੇ ਸ਼ਰਵ, ਸਭ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਪਕ; ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਜਨਕ—ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੱਸੋ।

Verse 9

इदं तव प्रियं क्षेत्रं कर्मबीजमहौषधम् । नैःश्रेयस्याः श्रियो गेहं ममापि प्रीतिदं महत्

ਇਹ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਕਰਮ-ਬੀਜ ਲਈ ਉੱਤਮ ਮਹੌਸ਼ਧ; ਨੈਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

यत्क्षेत्ररजसोप्यग्रे त्रिलोक्यपि तृणायते । तस्याखिलस्य महिमा विष्वक्केनावगम्यते

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਧੂੜ ਦਾ ਇਕ ਕਣ ਵੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਨਕੇ ਸਮਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਕਾਸ਼ੀ-ਧਾਮ ਦੀ ਅਪਾਰ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 11

यानीह संति लिंगानि तानि सर्वाण्यसंशयम् । निर्वाणकारणान्येव स्वयंभून्यपि तान्यपि

ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਰਵਾਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ—ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ—ਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ।

Verse 12

यद्यप्येवं तथापीश विशेषं वक्तुमर्हसि । काश्यामनादिसिद्धानि कानि लिंगानि शंकर

ਭਾਵੇਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੱਥਾਪਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਲਿੰਗ ਅਨਾਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹਨ?

Verse 13

यत्र देवः सदा तिष्ठेत्संवर्तेऽपि स वल्लभः । यैरियं प्रथितिं प्राप्ता काशी मुक्तिपुरीति च

ਜਿਨ੍ਹਾਂ (ਲਿੰਗਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਮੁਕਤੀਪੁਰੀ’ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 14

येषां स्मरणतोप्यत्र भवेत्पापस्य संक्षयः । दर्शनस्पर्शनाभ्यां च स्यातां स्वर्गापवर्गकौ

ਉਨ੍ਹਾਂ (ਲਿੰਗਾਂ) ਦਾ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ—ਅੰਤਿਮ ਮੁਕਤੀ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

येषां समर्चनादेव मध्ये जन्म सकृद्विभो । लिंगानि पूजितानि स्युः काश्यां सर्वाणि निश्चितम्

ਹੇ ਵਿਭੂ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਮਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੋ ਜਨਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗ ਪੂਜੇ ਹੋਏ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

विधाय मय्यनुक्रोशं कारुण्यामृतसागर । एतदाचक्ष्व मे शंभो पादयोः प्रणतास्म्यहम्

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਕਰੁਣਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਾਗਰ! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ; ਇਹ ਭੇਦ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 17

इत्याकर्ण्य महेशानस्तस्या देव्याः सुभाषितम् । कथयामास र्विध्यारे महालिंगानि सत्तम

ਇਉਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੇ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ, ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਮਹਾਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 18

यन्नामाकर्णनादेव क्षीयंते पापराशयः । प्राप्यते पुण्यसंभारः काश्यां निवार्णकारणम्

ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸੰਚਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 19

देवदेव उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिकारणम् । इदं विदंति नैवापि ब्रह्मनारायणादयः

ਦੇਵਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ—ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ। ਇਹ ਗੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਆਦਿ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

Verse 20

असंख्यातानि लिंगानि पार्वत्यानंदकानने । स्थूलान्यपि च सूक्ष्माणि नानारत्नमयानि च

ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਅਸੰਖ੍ਯ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਹਨ—ਕੁਝ ਸਥੂਲ, ਕੁਝ ਸੁਖਮ, ਅਤੇ ਕਈ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ।

Verse 21

नानाधातुमयानीशे दार्षदान्यप्यनेकशः । स्वयंभून्यप्यनेकानि देवर्षिस्थापितान्यहो

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਈ ਲਿੰਗ ਨਾਨਾ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੀ ਪੱਥਰ ਦੇ। ਕਈ ਸਵਯੰਭੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ—ਅਚੰਭਾ ਹੀ—ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 22

सिद्धचारणगंधर्व यक्षरक्षोर्चितान्यपि । असुरोरगमर्त्यैश्च दानवैरप्सरोगणैः

ਉਹ ਲਿੰਗ ਸਿੱਧਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਅਰਚਿਤ ਹਨ; ਅਸੁਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੀ।

Verse 23

दिग्गजेर्गिरिभिस्तीर्थेरृक्ष वानर किन्नरैः । पतत्रिप्रमुखैर्देवि स्वस्वनामांकितानि वै

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦਿਗਗਜਾਂ, ਗਿਰੀਆਂ, ਤੀਰਥਾਂ, ਰਿੱਛਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 24

प्रतिष्ठितानि यानीह मुक्तिहेतूनि तान्यपि । अदृश्यान्यपि दृश्यानि दुरवस्थान्यपि प्रिये

ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਜੋ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੇਤੂ ਹਨ। ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਦੁਰਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਯ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

भग्नान्यपि च कालेन तानि पूज्यानि सुंदरि । परार्धशतसंख्यानि गणितान्येकदा मया

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਟੁੱਟ ਭੀ ਗਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ—ਪਰਾਰਧਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਿਤਨੀ ਅਪਾਰ।

Verse 26

गंगाभस्यपि तिष्ठंति षष्टिकोटिमितानिहि । सिद्धलिंगानि तानीशे तिष्येऽदृश्यत्वमाययुः

ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਛੱਠੀ ਕਰੋੜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਲਿੰਗ ਤਿਸ਼੍ਯ (ਕਲੀ) ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 27

गणनादिवसादवार्ङ्ममभक्तजनैःप्रिये । प्रतिष्ठितानि यानीह तेषां संख्या न विद्यते

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਦਿਨ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਭਕਤਜਨ ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿਦਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 28

त्वया तु यानि पृष्टानि यैरिदं क्षेत्रमुत्तमम् । तानि लिंगानि वक्ष्यामि मुक्तिहेतूनि सुंदरि

ਪਰ ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਉਹ ਮੁਕਤੀ-ਹੇਤੂ ਲਿੰਗ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 29

कलावतीव गोप्यानि भविष्यंति गिरींद्रजे । परं तेषां प्रभावो यः स्वस्वस्थानं न हास्यति

ਹੇ ਗਿਰੀਂਦ੍ਰਜੇ, ਉਹ ਕਲਾਵਤੀ ਵਾਂਗ ਗੁਪਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਾ ਦੇ ਪਰਦੇ ਹੇਠ ਢੱਕੇ ਹੋਣ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ।

Verse 30

कलिकल्मषपुष्टा ये ये दुष्टा नास्तिकाः शठाः । एतेषां सिद्धलिंगानां ज्ञास्यंत्याख्यामपीह न

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪਲੇ ਹੋਏ ਜੋ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ, ਨਾਸਤਿਕ ਤੇ ਛਲੀਆ ਹਨ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ (ਸਵਯੰਭੂ) ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਯਸ਼ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ।

Verse 31

नामश्रवणतोपीह यल्लिंगानां शुभानने । वृजिनानि क्षयं यांति वर्धंते पुण्यराशयः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 32

ओंकारः प्रथमं लिंगं द्वितीयं च त्रिलोचनम् । तृतीयश्च महादेवः कृत्तिवासाश्चतुर्थकम्

ਓੰਕਾਰ ਪਹਿਲਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਹੈ।

Verse 33

रत्नेशः पंचमं लिंगं षष्ठं चंद्रेश्वराभिधम् । केदारः सप्तमं लिंगं धर्मेशश्चाष्टमं प्रिये

ਰਤਨੇਸ਼ ਪੰਜਵਾਂ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਚੰਦਰేశਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰ ਸੱਤਵਾਂ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮੇਸ਼ ਅੱਠਵਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ।

Verse 34

वीरेश्वरं च नवमं कामेशं दशमं विदुः । विश्वकर्मेश्वरं लिंगं शुभमेकादशं परम्

ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਨੌਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਮੇਸ਼ ਦਸਵਾਂ। ਸ਼ੁਭ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਪਰਮ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਹੈ।

Verse 35

द्वादशं मणिकर्णीशमविमुक्तं त्रयोदशम् । चतुर्दशं महालिंगं मम विश्वेश्वराभिधम्

ਮਣਿਕਰਣੀਸ਼ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਹੈ; ਅਵਿਮੁਕਤ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ। ਚੌਦ੍ਹਵਾਂ ਮਹਾਲਿੰਗ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 36

प्रिये चतुर्दशैतानि श्रियोहेतूनि सुंदरि । एतेषां समवायोयं मुक्तिक्षेत्रमिहेरितम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ! ਇਹ ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਵਾਸ ਹੀ ਇੱਥੇ ‘ਮੁਕਤિક્ષੇਤਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 37

देवताः समधिष्ठात्र्यः क्षेत्रस्यास्य परा इमाः । आराधिताः प्रयच्छंति नृभ्यो नैःश्रेयसीं श्रियम्

ਇਹ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ-ਕਲਿਆਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼੍ਰੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 38

आनंदकानने मुक्त्यै प्रोक्तान्येतानि सुंदरि । प्रिये चतुर्दशेज्यानि महालिंगानि देहिनाम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ! ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਮਹਾਲਿੰਗ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।

Verse 39

प्रतिमासं समारभ्य तिथिं प्रतिपदं शुभाम् । एतेषां लिंगमुख्यानां कार्या यात्रा प्रयत्नतः

ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗ-ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 40

अनाराध्य महादेवमेषु लिंगेषु कुंभज । कः काश्यां मोक्षमाप्नोति सत्यं सत्यं पुनःपुनः

ਹੇ ਕੁੰਭਜ ਅਗਸਤ੍ਯ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काशीफलमभीप्सुभिः । पूज्यान्येतानि लिंगानि भक्त्या परमया मुने

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 42

अगस्त्य उवाच । एतान्येव किमन्यानि महालिंगानि षण्मुख । निर्वाणकारणानीह यदि संति तदा वद

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਸਕੰਦ! ਕੀ ਇਹੀ ਇਕੱਲੇ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹਨ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ—ਜੋ ਨਿਰਵਾਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ? ਜੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 43

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च संतीह महालिंगानि सुव्रत । कलिप्रभावाद्गुप्तानि भविष्यंत्येव तानि वै

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹਨ; ਪਰ ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 44

यस्येश्वरे सदाभक्तिर्यः काशीतत्त्ववित्तमः । स एवैतानि लिंगानि वेत्स्यत्यन्यो न कश्चन

ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇਗਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 45

येषां नामग्रहेणापि कलिकल्मष संक्षयः । अमृतेशस्तारकेशो ज्ञानेशः करुणेश्वरः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਕੇਵਲ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪ-ਕਲੰਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਮ੍ਰਿਤੇਸ਼, ਤਾਰਕੇਸ਼, ਗਿਆਨੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਰੁਣੇਸ਼ਵਰ।

Verse 46

मोक्षद्वारेश्वरश्चैव स्वर्गद्वारेश्वरस्तथा । ब्रह्मेशो लांगलश्चैव वृद्धकालेश्वरस्तथा

ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ (ਨਾਮ ਹਨ)—ਮੋક્ષਦ੍ਵਾਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼, ਲਾਂਗਲ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਧ੍ਧਕਾਲੇਸ਼ਵਰ।

Verse 47

वृषेशश्चैव चंडीशो नंदिकेशो महेश्वरः । ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं ख्यातमत्र चतुर्दशम्

ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਸ਼, ਚੰਡੀਸ਼, ਨੰਦਿਕੇਸ਼, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਚੌਦਵਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 48

काश्यां चतुर्दशैतानि महालिंगानि सुंदरि । इमानि मुक्तिहेतूनि लिंगान्यानंदकानने

ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹਨ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਲਿੰਗ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 49

कलिकल्मषबुद्धीनां नाख्येयानि कदाचन । एतान्याराधयेद्यस्तु लिंगानीह चतुर्दश

ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ…

Verse 50

न तस्य पुनरावृत्तिः संसाराध्वनि कर्हिचित् । काशीकोशोयमतुलो न प्रकाश्यो यतस्ततः

ਉਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਆਵਾਗਮਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਅਤੁੱਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 51

एतल्लिंगाभिधा देवि महापद्यपि दुःखहृत् । रहस्यं परमं चैतत्क्षेत्रस्यास्य वरानने

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਂ ਵਿਪਤਾ ਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ/ਗਿਆਨ ਦੁੱਖ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਇਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਹੈ।

Verse 52

चतुर्दशापि लिंगानि मत्सान्निध्यकराणि हि । अविमुक्तस्य हृदयमेतदेव गिरींद्रजे

ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਲਿੰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਨਿੱਧਤਾ ਤੁਰੰਤ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ-ਨੰਦਿਨੀ, ਇਹੀ ਸਮੂਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ‘ਹਿਰਦਾ’ ਹੈ।

Verse 53

इमानि यानि लिंगानि सर्वेषां मुक्तिदानि हि । एकैकभुवनस्येह सारमादाय सर्वतः । मयैतानि कृतान्येव महाभक्तिकृपावशात्

ਇਹ ਲਿੰਗ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਰ ਲੋਕ ਦਾ ਸਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 54

अस्मिन्क्षेत्रे ध्रुवं मुक्तिरिति या प्रथिति प्रिये । कारणं तत्र लिंगानि ममैतानि चतुर्दश

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਚਨ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ’—ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੇਰੇ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਲਿੰਗ ਹਨ।

Verse 55

त एव व्रतिनः कांते त एव च तपस्विनः । ध्यातान्येतानि यैर्भक्तैर्लिंगान्यानंदकानने

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਸੱਚੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਉਹੀ ਹਨ, ਸੱਚੇ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਉਹੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 56

त एवाभ्यस्तसद्योगा दत्तदानास्त एव हि । काश्यामिमानि लिंगानि यैर्दृष्टान्यपि दूरतः

ਉਹੀ ਸਦਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸੀ ਹਨ, ਉਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲਏ ਹਨ।

Verse 57

इष्टापूर्ताश्च ये धर्माः प्रणीता मुनिसत्तमैः । ते सर्वे तेन विहिता यावज्जीवं निरेनसा

ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਜੋ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪੂਰਤ ਦੇ ਧਰਮ ਦੱਸੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਨਿਰਪਾਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

येनाविमुक्तमासाद्य महालिंगानि पार्वति । सकृदभ्यर्चितानीह स मुक्तो नात्र संशयः

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ! ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮਹਾਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 59

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च विंध्यारे देव्यै प्रोक्तानि शंभुना । स्वभक्तानां हिताथार्य तान्यथाकर्णयाग्रज

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਵਿਂਧ੍ਯਾ ਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੋਰ ਭੀ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ ਮੁਨੀ! ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਸੁਣੋ।

Verse 60

शैलेशः संगमेशश्च स्वर्लीनो मध्यमेश्वरः । हिरण्यगर्भ ईशानो गोप्रेक्षो वृषभध्वजः

(ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪੂਜਨੀਯ ਲਿੰਗ:) ਸ਼ੈਲੇਸ਼, ਸੰਗਮੇਸ਼, ਸਵਰਲੀਨ, ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ, ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, ਈਸ਼ਾਨ, ਗੋਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ।

Verse 61

उपशांत शिवो ज्येष्ठो निवासेश्वर एव च । शुक्रेशो व्याघ्रलिंगं च जंबुकेशं चतुर्दशम्

ਉਪਸ਼ਾਂਤ-ਸ਼ਿਵ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਵੀ; ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਸ਼, ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਬੁਕੇਸ਼—ਇਹ ਚੌਦਾਂ (ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ) ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

मुने चतुर्दशैतानि महांत्यायतनानि वै । एतेषामपि सेवातो नरो मोक्षमवाप्नुयात्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਯਤਨ (ਧਾਮ) ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਭਕਤੀਮਈ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

चैत्रकृष्णप्रतिपदं समारभ्य प्रयत्नतः । आ चतुर्दशिपूज्यानि लिंगान्येतानि सत्तमैः

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤੋਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਚੌਦਸ ਤੱਕ ਇਹ ਲਿੰਗ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣ।

Verse 64

एतेषां वार्षिकी यात्रा सुमहोत्सवपूर्वकम् । कार्या मुमुक्षुभिः सम्यक्क्षेत्रसंसिद्धिदायिनी

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਸਮੇਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 65

मुने चतुर्दशैतानि महालिंगानि यत्नतः । दृष्ट्वा न जायते जंतुः संसारे दुःखसागरे

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਮਹਾਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ—ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ—ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 66

क्षेत्रस्य परमं तत्त्वमेतदेव प्रिये ध्रुवम् । संसाररोगग्रस्तानामिदमेव महौषधम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਇਕ ਮਹੌਸ਼ਧੀ ਹੈ।

Verse 67

क्षेत्रस्योपनिषच्चैषा मुक्तिबीजमिदं परम् । कर्मकाननदावाग्निरेषा लिंगावलिः प्रिये

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ-ਸਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਬੀਜ; ਇਹ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਕਰਮ-ਵਨ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਦਾਵਾਗਨੀ ਹੈ।

Verse 68

एकैकस्यास्य लिंगस्य महिमाद्यंत वर्जितः । मयैव ज्ञायते देवि सम्यङ्नान्येन केनचित्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਨੰਤ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 69

इति श्रुत्वा मुने प्राह देवी हृष्टतनूरुहा । प्रणम्य देवमीशानं सर्वज्ञं सर्वदं शिवम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੇਵੀ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਦੇਹ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਰਵਦਾਤਾ, ਸ਼ਿਵ—ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੀ।

Verse 70

देव्युवाच । रहस्यं परमं काश्यां यदेतत्समुदीरितम् । तच्छ्रुत्वोत्सुकतां प्राप्तं मनो मेतीव वल्लभ

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਾਸ਼ੀ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਅਤਿ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 71

यदुक्तं लिगमेकैकं महासारतरं परम् । काश्यां परमनिर्वाणकारणं कारणेश्वर

“ਹੇ ਕਾਰਣੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਲਿੰਗ, ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਸਾਰ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਹੈ।”

Verse 72

प्रत्येकं महिमानं मे ब्रूह्येषां भुवनेश्वर । चतुर्दशानां लिंगानां श्रवणादघहारिणाम्

“ਹੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 73

ओंकारेशस्य लिंगस्य कथमत्र समागमः । अतिपुण्यतमात्तस्मात्क्षेत्रादमरकंटकात्

“ਓੰਕਾਰేశ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਇੱਥੇ (ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ) ਆਗਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਮਯ ਖੇਤਰ ਅਮਰਕੰਟਕ ਤੋਂ?”

Verse 74

किमात्मकोऽयमोंकारो महिमास्य च को हर । केनाराधि पुरा चैष ददावाराधितश्च किम्

“ਹੇ ਹਰ, ਇਸ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਹੈ? ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੇ ਕੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ?”

Verse 75

मृडानीवाक्सुधामेतां विधाय श्रुतिगोचराम् । कथामकथयद्देव ओंकारस्यमहाद्भुताम्

ਇਉਂ ਮ੍ਰਿਡਾਣੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਬਾਣੀ ਰਚ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ ਧਰਮਕਥਾ ਵਾਂਗ ਸੁਣਨਯੋਗ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਓੰਕਾਰ ਦੀ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।

Verse 76

देवदेव उवाच । कथामाकर्णयापर्णे वर्णयामि तवाग्रतः । यथोंकारस्य लिंगस्य प्रादुर्भाव इहाभवत्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣ, ਹੇ ਅਪਰਣਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਥੇ ਓੰਕਾਰ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।”

Verse 77

पुरानंदवने चात्र ब्रह्मणा विश्वयोनिना । तपस्तप्तं महादेवि समाधिं दधतापरम्

“ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਇੱਥੇ ਆਨੰਦਵਨ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ-ਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।”

Verse 78

पूर्णे युगसहस्रेऽथ भित्त्वा पातालसप्तकम् । उदतिष्ठत्पुरोज्योतिर्विद्योतित हरिन्मुखम्

“ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੋਤ ਉੱਠੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 79

यदंतराविरभवन्निर्व्याजेन समाधिना । तदेव परमं धाम बहिराविरभूद्विधेः

“ਜੋ ਪਰਮ ਧਾਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਨਿਰਵਿਆਜ ਸਮਾਧੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਸ ਪਿਆ।”

Verse 80

योभूच्चटचटाशब्दः स्फुटतो भूमिभागतः । तच्छब्दाद्व्यसृजद्वेधाः समाधिं क्रमतो वशी

ਤਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਕ ਭਾਗ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ “ਚਟ-ਚਟ” ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ; ਉਸ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਵਸ਼ੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰਮਸ਼਼ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 81

स्रष्टाविसृष्ट तद्ध्यानो यावदुन्मील्यलोचने । पुरः पश्येद्ददर्शाग्रे तावदक्षरमादिमम्

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਸਰਜਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੇ ਜਦ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ; ਅੱਗੇ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਦਿ ਅਕਸ਼ਰ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੱਤ—ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 82

अकारं सत्त्वसंपन्नमृक्क्षेत्रं सृष्टिपालकम् । नारायणात्मकं साक्षात्तमः पारे प्रतिष्ठितम्

ਉਸ ਨੇ ‘ਅ’ ਅਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਸੱਤਵ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ; ਨਾਰਾਇਣ-ਸਵਰੂਪ ਸਾਖਾਤ, ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ।

Verse 83

उकारमथ तस्याग्रे रजोरूपं यजुर्जनिम् । विधातारं समस्तस्य स्वाकारमिव बिंबितम्

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ‘ਉ’ ਅਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਰਜਸ-ਰੂਪ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਜਨਮ-ਸਰੋਤ; ਸਭ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਿਤ।

Verse 84

नीरवध्वांतसंकेत सदनाभं तदग्रतः । मकारं स ददर्शाथ तमोरूपं विशेषतः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਮ’ ਅਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਨਿਸ਼ਬਦ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਧਾਰੇ, ਨਿਵਾਸ-ਸਦਨ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤਮਸ-ਰੂਪ।

Verse 85

साम्नो योनिं लये हेतुं साक्षाद्रुद्रस्वरूपिणम् । अथ तत्पुरतो ध्याता व्यधात्स्वनयनातिथिम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਮਨ (ਸਾਮਵੇਦ) ਦੀ ਯੋਨੀ, ਲਯ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਅਤੇ ਸਾਖਾਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਜਾਣਿਆ। ਫਿਰ ਧਿਆਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅਤਿਥੀ ਵਾਂਗ, ਦਰਸ਼ਨ-ਰੂਪ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 86

विश्वरूपमयाकारं सगुणं वापि निर्गुणम् । अनाख्यनादसदनं परमानंदविग्रहम्

ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪਮਯ ਆਕਾਰ ਸੀ—ਸਗੁਣ ਵੀ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ; ਅਨਾਖ੍ਯ, ਨਾਦ ਦਾ ਸਦਨ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਿਗ੍ਰਹ ਸੀ।

Verse 87

शव्दब्रह्मेति यत्ख्यातं सर्ववाङ्मयकारणम् । अथोपरिष्टान्नादस्य बिंदुरूपं परात्परम्

ਜੋ ‘ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਦਾ ਕਾਰਣ—ਉਸ ਨਾਦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਸ ਨੇ ਬਿੰਦੂ-ਰੂਪ, ਪਰਾਤਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 88

कारणं कारणानां च जगद्योनिं च तं परम् । विधिर्विलोकयांचक्रे तपसागोचरीकृतम्

ਉਹ ਪਰਮ—ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ—ਵਿਧਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਗੋਚਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 89

अवनादोमिति ख्यातं सर्वस्यास्य प्रभावतः । भक्तमुन्नयते यस्मात्तदोमिति य ईरितः

ਉਹ ‘ਅਵਨਾਦ ਓਂ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਓਂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 90

अरूपोपि सरूपाढ्यः स धात्रा नेत्रगीकृतः । तारयेद्यद्भवांभोधेः स्वजपासक्तमानसम् । ततस्तार इति ख्यातो यस्तं ब्रह्मा व्यलोकयत्

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਰੂਪ ਹੈ, ਤੱਥਾਪਿ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਧਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ “ਤਾਰਾ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 91

प्रणूयते यतः सर्वैः परनिर्वाणकामुकैः । सर्वेभ्योभ्यधिकस्तस्मात्प्रणवो यैः प्रकीर्तितः

ਜੋ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅੱਖਰ “ਪ੍ਰਣਵ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਉਚਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।

Verse 92

स्वसेवितारं पुरुषं प्रणयेद्यः परंपदम् । अतस्तप्रणवं शांतं प्रत्यक्षीकृतवान्विधिः

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਣਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 93

त्रयीमयस्तुरीयोयस्तुर्यातीतोखिलात्मकः । नादबिंदुस्वरूपो यः स प्रैक्षि द्विजगामिना

ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੀ ਦਾ ਸਰ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਦ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜ ਯਾਤਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 94

प्रावर्तंत यतो वेदाः सांगाः सर्वस्य योनयः । सवेदादिः पद्मभुवा पुरस्तादवलोकितः

ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਯੋਨੀ-ਸਰੋਤ ਹੈ—ਉਹੀ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਮੂਲ, ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 95

वृषभो यस्त्रिधाबद्धो रोरवीति महोमयः । सनेत्रविषयी चक्रे परमः परमेष्ठिना

ਉਹ ਉੱਚਾ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ’ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ, ਮਹਾਨ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਰਦਾ; ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ।

Verse 96

शृंगश्चत्वारि यस्यासन्हस्तासः सप्त एव च । द्वे शीर्षे च त्रयः पादाः स देवो विधिनैक्षत

ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸਿੰਗ, ਸੱਤ ਹੱਥ, ਦੋ ਸਿਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਸਨ—ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿਧਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 97

यदंतर्लीनमखिलं भूतं भावि भवत्पुनः । तद्बीजं बीजरहितं द्रुहिणेन विलोकितम्

ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬੀਜ, ਜੋ ਆਪ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਦ੍ਰੁਹਿਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।

Verse 98

लीनं मृग्येत यत्रैतदाब्रह्मस्तंबभाजनम् । अतः स भाज्यते सद्भिर्यल्लिंगं तद्विलोकितम्

ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ ਤੱਕ—ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੱਜਣ ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 99

पंचार्था यत्र भासंते पंचब्रह्ममयं हि यत् । आदिपंचस्वरूपंयन्निरैक्षि ब्रह्मणा हि तत्

ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਤੱਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ—ਜੋ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਆਦਿ ਪੰਜ-ਰੂਪੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 100

तमालोक्य ततो वेधा लिंगरूपिणमीश्वरम् । पंचाक्षरं प्रपंचाच्च भिन्नं तुष्टाव शंकरम्

ਉਸ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੇਧਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਤੋਂ ਅਤੀਤ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਦੀ ਵੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 110

नानावर्णस्वरूपाय वर्णानां पतये नमः । नमस्ते स्वररूपाय नमो व्यंजनरूपिणे

ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਸੁਰਾਂ (ਸਵਰਾਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 120

शब्दब्रह्म नमस्तुभ्यं परब्रह्म नमोस्तुते । नमो वेदांतवेद्याय वेदानां पतये नमः

ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਰ-ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋਸਤੁਤੇ। ਵੇਦਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 130

सर्वभुक्सर्वकर्ता त्वं सर्वसंहारकारक । योगिनां हृदयाकाश कृतालय नमोस्तु ते

ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਭੋਗਤਾ, ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਕ ਹੈਂ। ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 140

त्वमेव हि शरण्यं मे त्वमेव हि गतिः परा । त्वामेव प्रणमामीश नमस्तुभ्यं नमो नमः

ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਈਸ਼, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 150

ईश्वर उवाच । सुरश्रेष्ठ तपःश्रेष्ठ सर्वाम्नाय निधिर्भव । सृष्टेःकरणसामर्थ्यं तवास्तु मदनुग्रहात्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ—ਸਾਰੇ ਆਮਨਾਯਾਂ (ਵੇਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ) ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਬਣ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।”

Verse 160

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तीर्थानि सह सागरैः । षष्टि कोटि सहस्राणि मत्स्योदर्यां विशंति हि

ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਤੀਰਥ—ਸਾਗਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਣਤੀ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ।

Verse 170

केवलं भूमिभाराय जन्मिनो जन्म तस्य वै । येनानंदवने दृष्टो नोंकारः सर्वकामदः

ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਹ ਜਨਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਭਾਰ ਹੀ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਆਨੰਦਵਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵਕਾਮਦ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 180

स्कंद उवाच । ब्रह्मापि भजतेद्यापि तल्लिंगं कलशोद्भव । स्तुवन्ब्रह्म स्तवेनैव स्वात्मना विहितेन हि

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਲਸ਼-ਜਨਮ ਅਗਸਤ੍ਯ! ਅੱਜ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਇਸ ਸਤਵ ਨਾਲ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 182

ब्रह्मस्तवमिमं जप्त्वा त्रिकालं परिवत्सरम् । अंतकाले भवेज्ज्ञानं येन बंधात्प्रमुच्यते

ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਤਵ ਦਾ ਜਪ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।