Adhyaya 10

Verse 1

स्कंद उवाच । उक्ता पंचनदोत्पत्तिर्मित्रावरुणनंदन । इदानीं कथयिष्यामि माधवाविष्कृतिं पराम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਪੰਚਨਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 2

यां श्रुत्वा श्रद्धया धीमान्पापेभ्यो मुच्यते क्षणात् । न च श्रिया वियुज्येत संयुज्येत वृषेण च

ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਰਮ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

आगत्य मंदरादद्रेरुपेंद्रश्चंद्रशेखरम् । आपृच्छ्य तार्क्ष्यरथगः क्षणाद्वाराणसीं पुरीम्

ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਨੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਿਹਾ; ਫਿਰ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਰਥ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 4

दिवो दासं महीपालं समुच्चाट्य स्वमायया । स्थित्वा पादोदके तीर्थे केशवाख्य स्वरूपतः

ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪਾਦੋਦਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 5

महिमानं परं काश्यां विचार्य सुविचार्य च । दृष्ट्वा पंचनदं तीर्थं परां मुदमवाप ह

ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਪੰਚਨਦ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 6

उवाच च प्रसन्नात्मा पुंडरीकविलोचनः । अगण्या अपि वैकुंठ गुणा विगणिता मया

ਤਦ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ! ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਤਾਂ ਅਗਣਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 7

क्व क्षीरनीरधौ संति तावंतो निर्मला गुणाः । यावंतो विजयं तेत्र काश्यां पंचनदे ह्रदे

ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਇੰਨੇ ਨਿਰਮਲ ਗੁਣ ਹਨ, ਜਿੰਨੀ ਇੱਥੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ—ਪੰਚਨਦ ਸਰੋਵਰ ਤੇ—ਵਿਜੈਆਂ ਹਨ?

Verse 8

श्वेतद्वीपेपि सामग्री क्व गुणानां गरीयसी । ईदृशी यादृशी काश्यां धूतपापेस्ति पावनी

ਸ਼ਵੇਤਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਐਨੀ ਉੱਚੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਿੱਥੇ? ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਧੂਤਪਾਪਾ ਨਾਮ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।

Verse 9

मुदे कौमोदकी स्पर्शस्तथा न मम जायते धूतपापांबु संपर्को यथा भवति सर्वथा

ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਕੌਮੋਦਕੀ (ਮੇਰੀ ਗਦਾ) ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹर्ष ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂਤਪਾਪਾ ਦੇ ਜਲਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

न क्षीरनीरधिजया सुखं मे श्लिष्टगात्रया । तथा भवेद्यथात्र स्यात्स्पृष्टया धूतपापया

ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਜੋ ਸੁਖ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਧੂਤਪਾਪਾ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਠਦੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।

Verse 11

इत्थं पंचनदे तीर्थे क्षीरनीरधिजाधवः । संप्रेष्य तार्क्ष्यं त्र्यक्षाग्रे वृत्तांतविनिवेदितुम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ਤੇ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਮਾਧਵ ਨੇ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਰ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 12

आनंदकाननभवं दिवोदास क्षमापतेः । संवर्णयन्गुणग्रामं पुण्यं पांचनदोद्भवम्

ਉਸ ਨੇ ਆਨੰਦਵਨ (ਕਾਸ਼ੀ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸਮੇਤ, ਪੰਚਨਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਦਾਇਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

Verse 13

सुखोपविष्टः संहृष्टः सुदृष्टिर्विष्टरश्रवाः । दृष्टवांस्तपसा जुष्टमपुष्टांगं तपोधनम्

ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਖ ਭਰਿਆ, ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ—ਵਿਸ਼ਟਰਸ਼੍ਰਵਾ—ਨੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਤਪੋਧਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ, ਪਰ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਵਰਿਆ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 14

स ऋषिस्तं समभ्येत्य पुंडरीकाक्षमच्युतम् । उपोपविष्टकमलं वनमालाविराजितम्

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ—ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼, ਅਚ੍ਯੁਤ—ਜੋ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ।

Verse 15

शंखपद्मगदाचक्र चंचत्करचतुष्टयम् । कौस्तुभोद्भासितोरस्कं पीतकौशेयवाससम्

ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਚੰਚਲ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਪਦਮ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ ਸਨ; ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸੀ।

Verse 16

सुनीलेंदीवररुचिं सुस्निग्ध मधुराकृतिम् । नाभीह्रदलसत्पद्म सुपाटलरदच्छदम्

ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਅਤਿ ਮਧੁਰ ਸੀ। ਨਾਭੀ-ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਕਮਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਹਣੇ ਗੁਲਾਬੀ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਸਨ।

Verse 17

दाडिमीबीजदशनं किरीटद्योतितांबरम् । देवेंद्रवंदितपदं सनकादिपरिष्टुतम्

ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਮਕੁਟ ਦੀ ਜੋਤ ਹੇਠ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਆਦਿ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 18

दिव्यर्षिभिर्नारदाद्यैः परिगीतमहोदयम् । प्रह्लादाद्यैर्भागवतैः परिनंदितमानसम्

ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਭਕਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 19

धृतशार्ङ्गधनुर्दंडं दंडिताखिलदानवम् । मधुकैटभहंतारं कंसविध्वंससूचकम्

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੰਡ-ਸਮ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਅਤੇ ਕংস ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤੇ ਅਗੇਤਾਰ ਸੀ।

Verse 20

कैवल्यं यत्परं ब्रह्म निराकारमगोचरम् । तं पुं मूर्त्या परिणतं भक्तानां भक्तिहेतुतः

ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਕੈਵਲ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ—ਉਹੀ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਹੇਤੁ ਤੇ ਆਸਰੇ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

वेदाविदुर्यदाकारं नैवोपनिषदोदितम् । ब्रह्माद्या न च गीर्वाणाश्चक्रे नेत्रातिथिं सतम्

ਉਹ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵੀ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ—ਨਾਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਹ ਦੇਵ-ਗਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਨੇਤਰਾਂ ਦਾ ‘ਅਤਿਥੀ’ (ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਤੇ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ) ਬਣਾ ਸਕੇ।

Verse 22

प्रणनाम मुदायुक्तः क्षितिविन्यस्तमस्तकः । स ऋषिस्तं हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः

ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੱਥਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਝੁਕ ਪਿਆ।

Verse 23

तुष्टाव परया भक्त्या मौलिबद्धकरांजलिः । अध्यस्तविस्तीर्णशिलं बलिध्वंसिनमच्युतम्

ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੱਥੇ ਤੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ—ਬਲੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ।

Verse 24

तत्र पंचनदाभ्याशे मार्कंडेयादि सेविते । गोविंदमग्निबिंदुः स स्तुतवांस्तुष्टमानसः

ਉੱਥੇ ਪੰਚਨਦਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਗਨਿਬਿੰਦੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 25

अग्निबिंदुरुवाच । ॐ नमः पुंडरीकाक्ष बाह्यांतः शौचदायिने । सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्

ਅਗਨਿਬਿੰਦੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਓਂ—ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੋ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ।”

Verse 26

नमामि ते पदद्वंद्वं सर्वद्वंद्वनिवारकम् । निर्द्वंद्वया धिया विष्णो जिष्ण्वादि सुरवंदित

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਦ੍ਵੈਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਿਰਦ੍ਵੰਦ੍ਵ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿਸ਼ਣੁ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵ ਵੰਦਦੇ ਹਨ।

Verse 27

यं स्तोतुं नाधिगच्छंति वाचो वाचस्पतेरपि । तमीष्टे क इह स्तोतुं भक्तिरत्र बलीयसी

ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਤੱਕ ਵਾਚੋ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ—ਵਾਚਸਪਤੀ ਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਭਕਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।

Verse 28

अपि यो भगवानीशो मनःप्राचामगोचरः । समादृशैरल्पधीभिः कथं स्तुत्यो वचः परः

ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਸੀਂ ਜਿਹੇ ਅਲਪ-ਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਸੀਮਿਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

Verse 29

यं वाचो न विशंतीशं मनतीह मनो न यम् । मनो गिरामतीतं तं कः स्तोतुं शक्तिमान्भवेत्

ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 30

यस्य निःश्वसितं वेदाः स षडंगपदक्रमाः । तस्य देवस्य महिमा महान्कैरवगम्यते

ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ—ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪਾਠ-ਕ੍ਰਮ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕੌਣ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ, ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 31

अतंद्रितमनोबुद्धींद्रिया यं सनकादयः । ध्यायंतोपि हृदाकाशे न विंदंति यथार्थतः

ਸਨਕ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਤਰਾਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।

Verse 32

नारदाद्यैर्मुनिवरैराबाल ब्रह्मचारिभिः । गीयमानचरित्रोपि न सम्यग्योधिगम्यते

ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਗਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਸਮ੍ਯਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 33

तंसूक्ष्मरूपमजमव्ययमेकमाद्यं बह्माद्यगोचरमजेयमनंतशक्तिम् । नित्यं निरामयममूर्तमचिंत्यमूर्तिं कस्त्वां चराचर चराचरभिन्न वेत्ति

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਏਕ ਅਤੇ ਆਦਿ ਹੈਂ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਜੇਯ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ; ਨਿਤ੍ਯ, ਨਿਰਾਮਯ, ਅਮੂਰਤ ਅਤੇ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲਾ—ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 34

एकैकमेव तव नामहरेन्मुरारे जन्मार्जिताघमघिनां च महापदाढ्यम् । दद्यात्फलं च महितं महतो मखस्य जप्तं मुकुंदमधुसूदनमाधवेति

ਹੇ ਹਰਿ, ਹੇ ਮੁਰਾਰਿ! ਤੇਰੇ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੋ ਇਕ ਨਾਮ ਵੀ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਮੁਕੁੰਦ, ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮਾਧਵ’ ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਉੱਤਮ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

नारायणेति नरकार्णव तारणेति दामोदरेति मधुहेति चतुर्भुजेति । विश्वंभरेति विरजेति जनार्दनेति क्वास्तीह जन्म जपतां क्व कृतांतभीतिः

‘ਨਾਰਾਇਣ’, ‘ਨਰਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਤਾਰਨਹਾਰ’, ‘ਦਾਮੋਦਰ’, ‘ਮਧੁਹਾ’, ‘ਚਤੁਰਭੁਜ’, ‘ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ’, ‘ਵਿਰਜ’, ‘ਜਨਾਰਦਨ’—ਜੋ ਇਉਂ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਕਿੱਥੇ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਕਿੱਥੇ?

Verse 36

ये त्वां त्रिविक्रम सदा हृदि शीलयंति कादंबिनी रुचिर रोचिषमंबुजाक्षम् । सौदामनीविलसितांशुकवीतमूर्ते तेपि स्पृशंति तव कांतिमचिंत्यरूपाम्

ਹੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ! ਜੋ ਸਦਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਵਸਾਂਦੇ ਹਨ—ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਸੁੰਦਰ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਉਹ ਭੀ ਤੇਰੀ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕਾਂਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

श्रीवत्सलांछनहरेच्युतकैटभारे गोविंदतार्क्ष्य रथकेशवचक्रपाणे । लक्ष्मीपते दनुजसूदन शार्ङ्गपाणे त्वद्भक्तिभाजि न भयंक्वचिदस्ति पुंसि

ਹੇ ਹਰੀ! ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ; ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਕੈਟਭ-ਵੈਰੀ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਗਰੁੜ-ਰਥ ਕੇਸ਼ਵ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ; ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ! ਦਾਨਵ-ਸੂਦਨ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ—ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 38

यैरर्चितोसि भगवंस्तुलसीप्रसूनैर्दूरीकृतैणमदसौरभदिव्यगंधैः । तानर्चयंति दिवि देवगणाःसमस्ता मंदारदामभिरलं विमलस्वभावान्

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਮਦ-ਗੰਧ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਨਿਰਮਲ-ਸੁਭਾਵ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਮੰਦਰਾਰ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਸਨਮਾਨਦੇ ਹਨ।

Verse 39

यद्वाचि नाम तव कामदमब्जनेत्र यच्छ्रोत्रयोस्तव कथा मधुराक्षराणि । यच्चित्तभित्तिलिखितं भवतोस्ति रूपं नीरूपभूपपदवी नहि तैर्दुरापा

ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਮਧੁਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਭਿੱਤ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਲਿਖਿਆ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਰਾਕਾਰ ਰਾਜਾ-ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਕਠਿਨ ਨਹੀਂ।

Verse 40

ये त्वां भजंति सततं भुविशेषशायिंस्ताञ्छ्रीपते पितृपतींद्र कुबेरमुख्याः । वृंदारका दिवि सदैव सभाजयंति स्वर्गापवर्गसुखसंततिदानदक्ष

ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੇ! ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਭਜਦੇ ਹਨ—ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਭਕਤ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਸਦਾ ਪਿਤ੍ਰਪਤੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਆਦਿ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਮਰਥ ਹੈਂ।

Verse 41

ये त्वां स्तुवंति सततं दिवितान्स्तुवंति सिद्धाप्सरोमरगणा लसदब्जपाणे । विश्राणयत्यखिलसिद्धिदकोविना त्वां निर्वाणचारुकमलां कमलायताक्ष

ਜੋ ਨਿਤ ਤੇਰੀ ਸਤਤ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਚਮਕਦੇ ਸਿੱਧਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਲਸਦੇ ਕਮਲ-ਧਾਰੀ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ?

Verse 42

त्वं हंसि पासि सृजसि क्षणतः स्वलीला लीलावपुर्धर विरिंचिनतांघ्रियुग्म । विश्वं त्वमेव परविश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्यबीजमसि तत्प्रणतोस्मि नित्यम्

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੀਲਾ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਲੀਲਾ-ਸਰੂਪ ਧਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਰਮ ਪਤੀ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਤ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 43

स्तोता त्वमेव दनुजेंद्ररिपो स्तुतिस्त्वं स्तुत्यस्त्वमेव सकलं हि भवानिहैकः । त्वत्तो न किंचिदपि भिन्नमवैमि विष्णो तृष्णां सदा कृणुहि मे भवजांभवारे

ਹੇ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ! ਸਤੋਤਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਸ্তুਤੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ੍ਯ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਦਾ (ਤੇਰੇ ਹੀ ਲਈ) ਬਨਾਈ ਰੱਖ।

Verse 44

इति स्तुत्वा हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः । तस्थौ तूष्णीं ततो विष्णुरुवाच वरदो मुनिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੁ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜਾ ਰਹਿਆ। ਤਦ ਵਰਦਾਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 45

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ महता तपसांनिधे । वरं वरय सुप्रीतस्तवादेयं न किंचन

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੁ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਿਧਾਨ! ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਭੀ ਮੰਗਿਆ ਅਦਾਨਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 46

अग्निबिंदुरुवाच । यदि प्रीतोसि भगवन्वैकुंठेश जगत्पते । कमलाकांत तद्देहि यदिह प्रार्थयाम्यहम्

ਅਗ્નਿਬਿੰਦੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ—ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਨਾਥ, ਜਗਤਪਤੀ, ਕਮਲਾ ਦੇ ਕਾਂਤ—ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 47

कृतानुज्ञोथ हरिणा भ्रूभंगेन स तापसः । कृतप्रणामो हृष्टात्मा वरयामास केशवम्

ਫਿਰ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭੌਂਹ ਦੇ ਹਲਕੇ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਪਾ ਲਈ; ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ।

Verse 48

भगवन्सर्वगोपीह तिष्ठ पंचनदे ह्रदे । हिताय सर्व जंतूनां मुमुक्षूणां विशेषतः

ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਭਗਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਪੰਚਨਦ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ—ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਲਈ।

Verse 49

लक्ष्मीशे न वरो मह्यमेष देयोऽविचारतः । नान्यं वरं समीहेहं भक्तिं च त्वपदांबुजे

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹੀ ਵਰ ਹੈ—ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਇਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 50

इति श्रुत्वा वरं तस्याग्निबिंदोर्मधुसूदनः । प्रीतः परोपकारार्थं तथेत्याहाब्धिजापतिः

ਅਗ્નਿਬਿੰਦੂ ਦਾ ਉਹ ਵਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੇ ਲਈ ਅਬਧਿਜਾ ਦੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ—ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 51

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ स्थास्याम्यहमिह ध्रुवम् । काशीभक्तिमतां पुंसां मुक्तिमार्गं समादिशन्

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੂ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਵੱਸਾਂਗਾ, ਕਾਸ਼ੀ-ਭਕਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 52

मुने पुनः प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि ददामि ते । अतीव मम भक्तोसि भक्तिस्तेस्तु दृढा मयि

ਹੇ ਮੁਨੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਵਰ ਮੰਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਤਿ ਭਕਤ ਹੈਂ—ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੇ।

Verse 53

आदावेव हि तिष्ठासुरहमत्र तपोनिधे । ततस्त्वया समभ्यर्थि स्थास्याम्यत्र सदैव हि

ਹੇ ਤਪੋਨਿਧੇ, ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕਾਂਗਾ।

Verse 54

प्राप्य काशीं सुदुर्मेधाः कस्त्यजेज्ज्ञानवान्यदि । अनर्घ्यं प्राप्य माणिक्यं हित्वा काचं क ईहते

ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇਗਾ? ਅਨਮੋਲ ਮਾਣਿਕ ਮਿਲ ਕੇ ਕੌਣ ਕਾਂਚ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ?

Verse 55

अल्पीयसा श्रमेणेह वपुषो व्ययमात्रतः । अवश्यं गत्वरस्याशु यथामुक्तिस्तथा क्व हि

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਯਤਨ ਨਾਲ—ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇਹ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚਲੀ ਜਾਣੀ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਮੁਕਤੀ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?

Verse 56

विनिमय्य जराजीर्णं देहं पार्थिवमत्र वै । प्राज्ञाः किमु न गृह्णीयुरमृतं नैर्जरं वपुः

ਇੱਥੇ ਜਰ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜੀਰਣ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਇਸ ਪਾਰਥਿਵ ਦੇਹ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ, ਕੀ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਜਨ ਅਮਰ, ਨਿਰਜਰ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰਹਿਤ ਵਪੁ ਨਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਗੇ?

Verse 57

न तपोभिर्न वा दानैर्न यज्ञैर्बहुदक्षिणैः । अन्यत्र लभ्यते मोक्षो यथा काश्यां तनु व्ययात्

ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਹੁ-ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਯਜ੍ਞਾਂ ਨਾਲ—ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ।

Verse 58

अपि योगं हि युंजाना योगिनो यतमानसाः । नैकेनजन्मना मुक्ताः काश्यां मुक्ता वपुर्व्ययात्

ਯੋਗ ਨੂੰ ਸਾਧਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਯੋਗੀ ਭੀ ਇਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 59

इदमेव महादानमिदमेव महत्तपः । इदमेव व्रतं श्रेष्ठं यत्काश्यां म्रियते तनुः

ਇਹੀ ਮਹਾਦਾਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਮਹਾਤਪ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਤ ਹੈ—ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 60

स एव विद्वाञ्जगति स एव विजितेंद्रियः । स एव पुण्यवान्धन्यो लब्ध्वा काशीं न यस्त्यजेत्

ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਪੁੰਨਵਾਨ ਤੇ ਧੰਨ ਹੈ—ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ ਨਾ।

Verse 61

तावत्स्थास्याम्यहं चात्र यावत्काशी मुने त्विह । प्रलयेपि न नाशोस्याः शिवशूलाग्र सुस्थितेः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਾਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਅਡੋਲ ਰਹਾਂਗਾ। ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕੀ ਹੈ।

Verse 62

इत्याकर्ण्य गिरं विष्णोरग्निबिंदुर्महामुनिः । प्रहृष्टरोमा प्रोवाच पुनरन्यं वरं वृणे

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਇਹ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਅਗਨਿਬਿੰਦੂ ਦੇ ਰੋਮ ਹਰਖ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 63

मापते मम नाम्नात्र तीर्थे पंचनदे शुभे । अभक्तेभ्योपि भक्तेभ्यः स्थितो मुक्तिं सदादिश

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਪੰਚਨਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਨ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਅਤੇ ਅਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 64

येत्र पंचनदे स्नात्वा गत्वा देशांतरेष्वपि । नरा पंचत्वमापन्ना मुक्तिं तेभ्योपि वै दिश

ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਜੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 65

येतु पंचनदे स्नात्वा त्वां भजिष्यंति मानवाः । चलाचलापि द्वैरूपा मा त्याक्षीच्छ्रीश्च तान्नरान्

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ)—ਜੋ ਚੰਚਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਚੰਚਲ ਵੀ—ਕਦੇ ਨਾ ਤਿਆਗੇ।

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । एवमस्त्वग्निबिंदोत्र भवता यद्वृतंमुने । त्वन्नाम्नोऽर्धेन मे नाम मया सह भविष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੁ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਵਰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 67

बिंदुमाधव इत्याख्या मम त्रैलोक्यविश्रुता । काश्यां भविष्यति मुने महापापौघ घातिनी

“ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ‘ਬਿੰਦੁ-ਮਾਧਵ’ ਹੋਵੇਗਾ—ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੈਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।”

Verse 68

ये मामत्र नराः पुण्याः पुण्ये पंचनदे ह्रदे । सदा सपर्ययिष्यंति तेषां संसारभीः कुतः

“ਜੋ ਪੁੰਨਵਾਨ ਨਰ ਇੱਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਚਨਦ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭੈ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 69

वसुस्वरूपिणी लक्ष्मीर्लक्ष्मीर्निर्वाणसंज्ञिका । तत्पार्श्वगा सदा येषां हृदि पंचनदे ह्यहम्

“ਵਸੁ-ਸਰੂਪ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ‘ਨਿਰਵਾਣ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਉਹ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 70

यैर्न पंचनदं प्राप्य वसुभिः प्रीणिता द्विजाः । आशुलभ्यविपत्तीनां तेषां तद्वसुरोदिति

“ਪਰ ਜੋ ਪੰਚਨਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਬਿਨਾਂ, ਵਸੁ (ਦਾਨ) ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਫ਼ਤਾਂ ਆ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵਸੁ (ਸੌਭਾਗ੍ਯ/ਧਨ) ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 71

त एव धन्या लोकेस्मिन्कृतकृत्यास्त एव हि । प्राप्य यैर्मम सांनिध्यं वसवो मम सात्कृताः

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹਨ, ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਨਿਮਿੱਤ ਵਸੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 72

बिंदुतीर्थमिदं नाम तव नाम्ना भविष्यति । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ सर्वपातकनाशनम्

ਇਹ ਤੀਰਥ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਬਿੰਦੁਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੁ, ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 73

कार्तिके बिंदुतीर्थे यो ब्रह्मचर्यपरायणः । स्नास्यत्यनुदिते भानौ भानुजात्तस्य भीः कुतः

ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਬਿੰਦੁਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਸੂਰਜਪੁੱਤਰ! ਉਸ ਨੂੰ ਭੈ ਕਿੱਥੋਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 74

अपि पापसहस्राणि कृत्वा मोहेन मानवः । ऊर्जे धर्मनदे स्नातो निष्पापो जायते क्षणात्

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਵਿੱਚ ਧਰਮਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖ਼ਸ਼ਣ ਮਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

यावत्स्वस्थोस्ति देहोयं यावन्नेंद्रियविक्लवः । तावद्व्रतानि कुर्वीत यतो देहफलं व्रतम्

ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਦੇਹ ਸੁਸਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਕਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਹ ਦਾ ਫਲ ਵ੍ਰਤ-ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 76

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेन देहोयं संशोध्यो शुचिभाजनम्

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਅਹਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਮਿਲਿਆ ਅੰਨ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ—ਇਹ ਦੇਹ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਸ਼ੋਧੀ ਤੇ ਨਿਖਾਰੀ ਜਾਵੇ।

Verse 77

कृच्छ्रचांद्रायणादीनि कर्तव्यानि प्रयत्नतः । अशुचिः शुचितामेति कायो यद्व्रतधारणात्

ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਦੇਹ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 78

व्रतैः संशोधिते देहे धर्मो वसति निश्चलः । अर्थकामौ सनिर्वाणौ तत्र यत्र वृष स्थितिः

ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਧਿਤ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ, ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਸਮੇਤ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 79

तस्माद्व्रतानि सततं चरितव्यानि मानवैः । धर्मसान्निध्य कर्तृणि चतुर्वर्गफलेप्सुभिः

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਵ੍ਰਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਨ্নਿਧਤਾ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 80

सदा कर्तुं न शक्नोति व्रतानि यदि मानवः । चातुर्मास्यमनुप्राप्य तदा कुर्यात्प्रयत्नतः

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ।

Verse 81

भूशय्या ब्रह्मचर्यं च किंचिद्भक्ष्यनिषेधनम् । एकभक्तादि नियमो नित्यदानं स्वशक्तितः

ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਪਾਲੇ, ਕੁਝ ਭੋਜਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ; ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਤ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 82

पुराणश्रवणं चैव तदर्थाचरणं पुनः । अखंडदीपोद्बोधश्च महापूजेष्टदैवते

ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਵੀ ਕਰੇ; ਅਖੰਡ ਦੀਪ ਜਗਾਏ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 83

प्रभूतांकुरबीजाढ्ये देशे चापि गतागतम् । यत्नेन वर्जयेद्धीमान्महाधर्मविवृद्धये

ਅੰਕੁਰਾਂ ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵ੍ਰਤੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦੀ ਵਰਧੀ ਹੋਵੇ।

Verse 84

असंभाष्या न संभाष्याश्चातुर्मास्य व्रतस्थितैः । मौनं चापि सदा कार्यं तथ्यं वक्तव्यमेव वा

ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੋਕ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਸ਼ਣ ਨਾ ਕਰਨ; ਸਦਾ ਮੌਨ ਧਾਰੇ ਰਹਿਣ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਸੱਚ ਬੋਲਣ।

Verse 85

निष्पावांश्च मसूरांश्च कोद्रवान्वर्जयेद्व्रती । सदा शुचिभिरास्थेयं स्प्रष्टव्यो नाव्रती जनः

ਵ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਪਾਵਾਂ, ਮਸੂਰ ਅਤੇ ਕੋਦਰਵ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ; ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਵੀ ਨਾ।

Verse 86

दंतकेशांबरादीनि नित्यं शोध्यानि यत्नतः । अनिष्टचिंता नो कार्या व्रतिना हृद्यपि क्वचित्

ਦੰਦ, ਕੇਸ, ਅੰਬਰ (ਵਸਤ੍ਰ) ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭੀ—ਅਨਿਸ਼ਟ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 87

द्वादशस्वपि मासेषु व्रतिनो यत्फलं भवेत् । चातुर्मास्यव्रतभृतां तत्फलं स्यादखंडितम्

ਬਾਰਾਂ ਹੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਫਲ ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

चतुर्ष्वपि च मासेषु न सामर्थ्यं व्रते यदि । तदोर्जे व्रतिना भाव्यमप्यब्दफलमिच्छता

ਜੇ ਚਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਊਰਜਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 89

अव्रतः कार्तिको येषां गतो मूढधियामिह । तेषां पुण्यस्य लेशोपि न भवेत्सूकरात्मनाम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੂੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਬਿਨਾ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸੂਕਰ-ਆਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੁੰਨ ਦਾ ਇਕ ਲੇਸ਼ ਭੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 90

कृच्छ्रं वा चातिकृच्छ्रं वा प्राजापत्यमथापि वा । संप्राप्ते कार्तिके मासि कुर्याच्छक्त्याति पुण्यवान्

ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਅਤਿ ਪੁੰਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ, ਅਤਿਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ।

Verse 91

एकांतरं व्रतं कुर्यात्त्रिरात्र व्रतमेव वा । पंचरात्रं सप्तरात्रं संप्राप्ते कार्तिके व्रती

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਵ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਇਕਾਂਤਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ; ਜਾਂ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਭੀ ਧਾਰੇ।

Verse 92

पक्षव्रतं वा कुर्वीत मासोपोषणमेव वा । नोर्जो वंध्यो विधातव्यो व्रतिना केनचित्क्वचित्

ਕੋਈ ਪੱਖਵ੍ਰਤ ਕਰੇ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪੋਸ਼ਣ ਭੀ ਕਰੇ। ਊਰਜਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵ੍ਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਫਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 93

शाकाहारं पयोहारं फलाहारमथापि वा । चरेद्यवान्नाहारं वा संप्राप्ते कार्तिके व्रती

ਕਾਰਤਿਕ ਆਉਣ ਤੇ ਵ੍ਰਤੀ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਦਾ; ਜਾਂ ਜੌਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਏ, ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 94

नित्यनैमित्तिकं स्नानं कुर्यादूर्जे व्रती नरः । ब्रह्मचर्यं चरेदूर्जे महाव्रतफलार्थवान्

ਊਰਜਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤੀ ਪੁਰਖ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ, ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 95

बाहुलं ब्रह्मचर्येण यः क्षिपेच्छुचिमानसः । समस्तं हायनं तेन ब्रह्मचर्यकृतं भवेत्

ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਾ ਊਰਜਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਬਿਤਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ-ਕ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 96

यस्तु कार्तिकिकं मासमुपवासैः समापयेत् । अप्यब्दमपि तेनेह भवेत्सम्यगुपोषितम्

ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਏ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਾਨੋ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਹੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਵਾਸ ਪਾਲਿਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

शाकाहारपयोहारैरूर्जों यैरतिवाहितः । अखंडिता शरत्तेन तदाहारेण यापिता

ਜੋ ਊਰਜਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਨੂੰ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਸੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਅਖੰਡ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਭ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 98

पत्रभोजी भवेदूर्जे कांस्यं त्याज्यं प्रयत्नतः । यो व्रती कांस्यभोजी स्यान्न तद्व्रतफलं लभेत्

ਊਰਜਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗੇ। ਜੋ ਵ੍ਰਤੀ ਕਾਂਸੀ ਵਿੱਚ ਖਾਏ, ਉਹ ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 99

कांस्यस्य नियमे दद्यात्कांस्यं सर्पिः प्रपूरितम् । ऊर्जे न भक्षयेत्क्षौद्रमतिक्षुद्रगतिप्रदम्

ਕਾਂਸੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬਰਤਨ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਊਰਜਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾ ਖਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਤਿ ਨੀਚ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 100

मधुत्यागे घृतं दद्यात्पायसं च सशर्करम् । अभ्यंगेऽभ्यवहारे च तैलमूर्जे विवर्जयेत्

ਸ਼ਹਿਦ ਤਿਆਗਣ ਉਪਰੰਤ ਘਿਉ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸਮੇਤ ਖੀਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਊਰਜਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਮਲਣ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੇ।

Verse 110

पापांधकारसंक्रुद्धः कार्तिके दीपदानतः । क्रोधांधकारितमुखं भास्करिं स न वीक्षते

ਜੋ ਪਾਪ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀਪ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦਾ।

Verse 120

एकादशीं समासाद्य प्रबोधकरणीं मम । बिंदुतीर्थकृतस्नानो रात्रौ जागरणान्वितः

ਮੇਰੀ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਬਿੰਦੁਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 130

तस्माद्द्वेषो न कर्तव्यो विश्वेशे परमात्मनि । विश्वेश द्वेषिणां पुंसां प्रायश्चित्तं यतो नहि

ਇਸ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ ਦਾ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।

Verse 140

आनंदकाननं पुण्यं पुण्यं पांचनदं ततः । ततोपि मम सान्निध्यमग्निबिंदो महामुने

ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਪੁੰਨ੍ਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪਾਂਚਨਦ ਵੀ ਪੁੰਨ੍ਯ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੁ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਮੇਰੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯਤਾ ਹੈ।

Verse 145

भविष्याण्यपि कानीह तानि मे कथयाच्युत । यानि संपूज्यते भक्ताः प्राप्स्यंति कृतकृत्यताम्

ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਭਕਤ ਜੀਵਨ-ਲਕਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।