Adhyaya 50

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः । कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਲਸ਼-ਜਨਮੇ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ—ਉਹ ਸਭ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 2

खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः । त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्

ਖਖੋਲ੍ਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु । पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे

ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ‘ਖਖੋਲਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਧੀਆਂ ਕਦ੍ਰੂ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉੱਠਿਆ।

Verse 4

कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः । क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਰੀਚਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਹਾ।

Verse 5

कद्रूरुवाच । विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः । अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले

ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਿਨਤੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ। ਤੇਰੀ ਗਤੀ ਅਖੰਡ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 6

योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे । किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे

“ਉਹ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਚਿੱਟਾ-ਕਾਲਾ ਚਿਤਰਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਧਵਲ? ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 7

पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे । एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना

“ਅਤੇ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ ਉਹ ਦਾਅ ਲਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਚਾਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ; ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਲ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ—ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਖੇਡ—ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।”

Verse 8

विनतोवाच । किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि । त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्

ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭੈਣੇ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਤ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਜਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ? ਜੇ ਮੈਂ ਜਿੱਤਾਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ?”

Verse 9

ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता । ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਸੀ ਸਨੇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਕ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

Verse 10

कद्रूरुवाच । क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः । खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते

ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭੈਣੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਖੇਡ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਖੇਡ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ‘ਸ਼ਰਤ’ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 11

विनतोवाच । तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि । अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा

ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰ, ਹੇ ਪਵਨਾਸ਼ਿਨੀ (ਵੇਗਵਾਨੀ)।” ਤਦ ਕਦ੍ਰੂ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਪਟ ਧਾਰ ਕੇ—ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 12

तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया । अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ

“ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹਾਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣੇ। ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰਹਿਣ।”

Verse 13

इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी । उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਤ ਲਾ ਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕਦ੍ਰੂ ਅਤੇ ਪੰਖੀ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਮਾਤਾ ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਘੋੜੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਮਾਸ਼ੀ/ਧੱਬੇਦਾਰ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟਾ ਆਖਿਆ।

Verse 14

कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् । जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ—ਕਦੋਂ ਜਾਣਾ ਹੈ ਇਹ ਤੈਅ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਖੇਡ ਤੋਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ।

Verse 15

विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् । उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम

ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਿਨਤਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਦ ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾਓ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ—ਤੁਰੰਤ—ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ।”

Verse 16

तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः । सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्

“ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਨਾਮ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੁਰੰਗ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਾਣੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਅਤੇ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।”

Verse 17

कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति । अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः

“ਕਾਰਣ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਘੋੜਾ ਖੀਰ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ ਦਾਗਦਾਰ ਕਰ ਦਿਓ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ।”

Verse 18

तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः । तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः

ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਦੇ ਮੱਧ ਨਾਲ ਚਿਮਟ ਜਾਓ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਓ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸੀਲੇ ਫੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾ ਦਿਓ।

Verse 19

इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः

ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯ ਨਾਗ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਕਦਰੂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਏ।

Verse 20

नागा ऊचुः । मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् । प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति

ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ, ਤੇਰੇ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੇਡ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ—ਅੱਜ ਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 21

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु । तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

ਉਹ ‘ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ’ ਦੂਰ ਹੀ ਰਹੇ—ਜੋ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੌੜਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 22

वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह । इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः

ਉਹ ਵਿਸੀਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਟੇਢੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਬੋਲੇ: ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਜੋ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਵੇ।

Verse 23

स्कंद उवाच । अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः । अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੂੜੇ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਪਰਾਏ ਦੋਸ਼ ਟੋਹਦੇ, ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः । अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਕੇ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰੀ ਅਪਕਾਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 25

तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी । शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ—“ਅਸੀਂ (ਉਸਨੂੰ) ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ”—ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् । जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्

“ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੋਗੇ। ਅਤੇ ਸੱਪਣੀਆਂ ਜਨਮ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣ।”

Verse 27

इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् । जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः

ਉਸ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਕੁਝ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਹੋਰ ਜੀਊਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸਵ ਬਾਰੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

Verse 28

ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः । सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्

ਉਹ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਣੇ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਦੇ ਪੁੱਛ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੀਲੇ ਕੇਸਾਂ ਵਰਗਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਚਿਤਰਲਾ ਰੰਗ ਬਣਾ ਲਿਆ।

Verse 29

तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः । मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੁਸਕਾਰ-ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਢੇਰ ਭਾਰੀ ਝੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ; ਪਰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਧਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਸੜੇ।

Verse 30

विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः । वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्

ਫਿਰ ਸਨੇਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਦ੍ਰੂ ਵਿਨਤਾ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀ; ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਤਪਤ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 31

तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा । कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज

ਤਿੱਖੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਉਸ ਖਗ-ਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵਿਨਤਾ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ।”

Verse 32

उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः । विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः

“ਉਹ ਤਪਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਹਾਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈਂ।”

Verse 33

स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः । अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा

ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਪਤੰਗੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਹਸ੍ਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

Verse 34

वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी । चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते

ਆਕਾਸ਼-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੰਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਹੰਸ-ਗਤਿ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਤਿੱਖੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਾਪ-ਅੱਗ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ।

Verse 35

खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया । त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः

ਜਦੋਂ ਪੰਛੀ-ਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਾ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬਿਲ-ਵਾਸੀ ਸੱਪ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁਕਾਰਿਆ: “ਬਚਾ ਲੈ, ਬਚਾ ਲੈ, ਭੈਣ! ਆਓ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚੱਲੀਏ, ਇਸ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਦੂਰ!”

Verse 36

विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी । तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी

ਹੇ ਵਿਨਤਾ! ਮੈਂ ਨਿਮਾਣੀ ਹੋ ਕੇ ਝੁਕੀ ਪਈ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਂਦੀ, ਹੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੀ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਾਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸੇਵਾਂਗੀ।

Verse 37

यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी । खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी

ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਏ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਰਹਾਂ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ—ਭਾਰੀ ਕੰਬਣ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ—ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ‘ਖਖੋਲਕਾਨੀ…’ ਆਖ ਬੈਠੀ।

Verse 38

मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी । सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्

ਸਰਪ-ਸਤ੍ਰੀ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਮੁੜੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਪਰ ਮੂੰਹੋਂ ‘ਸਖ੍ਯੁਲਕਾਨੀ…’ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 39

खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा । तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु

ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਭਟਕਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ‘ਖਖੋਲਕ’ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਖਖੋਲਕ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ-ਦੇਵ ਦੀ ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 40

मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति । ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे

ਜਦੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਤੀਖਣਤਾ ਨੂੰ ਮੰਦ ਕਰ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ, ਤਦ ਰਥ ਉੱਤੇ ਜੁਤਿਆ ਘੋੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚਿੱਤ੍ਰ-ਵਿਚਿੱਤਰ, ਧੱਬੇਦਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 41

उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना । क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੀ, ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਆਪ ਸੰਬੋਧੀ—ਉਹ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨੀ, ਜਗਤ-ਮਾਨਯਾ ਨਾਰੀ।

Verse 42

कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः । चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते

“ਹੇ ਕਦ੍ਰੂ, ਭਦ੍ਰੇ! ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਗਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚੈਃਸ਼੍ਰਵਾ ਘੋੜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰ-ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਛਟਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਕਲਮਾਸ਼ ਜਿਹਾ, ਧੱਬੇਦਾਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 43

विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये । क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी

ਹੇ ਨਾਗਕੰਨਿਆ, ਵਿਧਿ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ ਅਚੰਭੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕ੍ਰੂਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਵੀ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् । कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्

ਪਰੰਪਰਾ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਨਤਾ—ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਕਦਰੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 45

कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना । विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ—ਛਵੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੈਲੀ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ।

Verse 46

सुपर्ण उवाच । प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने । सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा

ਸੁਪਰਨ ਬੋਲਾ: “ਮਾਤਾ, ਹਰ ਸਵੇਰ—ਹਾਏ—ਤੂੰ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਛਵੀ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਨੋਂ ਭਾਰੀ?”

Verse 47

कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना । यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता

“ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਆਹ ਕਿਉਂ ਭਰਦੀ ਹੈਂ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਨਪੁੰਸਕ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰਿਤ ਨਾਰੀ?”

Verse 48

ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि । मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे

ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਾਲ (ਮੌਤ) ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 49

अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि । सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते

ਹੇ ਤਪੱਸਵੀ ਮਾਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨੇਕ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 50

धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् । वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ 'ਤੇ ਲਾਹਨਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤ ਬਾਂਝ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੰਮੇ ਹਨ।

Verse 51

इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः । विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्

ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗਰੁੜ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 52

अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः । पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक

ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਬੱਚੇ, ਮੈਂ ਜ਼ਾਲਮ ਮਨ ਵਾਲੀ ਕਦ੍ਰੂ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਸੱਪਾਂ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਚੁੱਕਦੀ ਹਾਂ।"

Verse 53

कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् । कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम्

ਕਦੇ ਮੈਂ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਮਲਯਾਚਲ ਨੂੰ; ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 54

यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः । व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत

ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਕਦਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋਏ—ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ।

Verse 55

गरुड उवाच । दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे । दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ, ਹੇ ਸੁਲੱਖਣੀ, ਤੂੰ ਦਾਸੀਪਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪਈ? ਹੇ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ—ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ?

Verse 56

विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः । दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्

ਤਦ ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸਾਰਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਅਸ਼ਵ (ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ) ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀਪਣ ਦੀ ਕਾਰਣਤਾ ਬਣੀ।

Verse 57

श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज । पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਜਲਦੀ ਜਾ। ਅੱਜ, ਮਾਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਪੁੱਛ ਕੇ ਕਹਿ।

Verse 58

यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः । मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्

ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਜੋਂ ਉਹੀ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਉਹ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 59

तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् । सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः

ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਓਹੀ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਪ ਵੀ, ਉਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 60

मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् । तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि

ਜੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੁਧਾ (ਅਮ੍ਰਿਤ) ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਜੇ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਦਾਸੀ ਹੀ ਰਹੇਂਗੀ।

Verse 61

इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी । गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्

ਇਉਂ ‘ਓਂ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਦ੍ਰੂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਖਗੀ-ਮਾਤਾ (ਵਿਨਤਾ) ਗਈ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਦੱਸਿਆ।

Verse 62

नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् । आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्

ਤਦ ਨਾਗਾਂਤਕ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮਾਤਾ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪੀਯੂਸ਼ (ਅਮ੍ਰਿਤ) ਲਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ।”

Verse 63

विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा । भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते

ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ), ਤੁਰੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ।”

Verse 64

संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः । वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः

“ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਨਿਸਾਦ ਹਨ, ਮੱਛੀਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਭੱਖ ਲੈ।”

Verse 65

परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः । शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्

“ਜੋ ਮੂਰਖ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ।”

Verse 66

बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् । विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः

“ਜੋ ਬਹੁਤ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਹਿੰਸਾ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 67

निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक । संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्

“ਪਰ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਨਿਸਾਦਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ—ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਖਣਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 68

गरुड उवाच । मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੱਛੀਰੇ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਮੈਂ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਾਂ? ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ‘ਅਭੱਖ੍ਯ’ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 69

विनतोवाच । यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् । नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्

ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਉੱਤਰੀਯ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਿੱਤ ਧੋਏ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇ—”

Verse 70

सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी । यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया

“—ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪਵਿਤ੍ਰ (ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਣ ਵਾਲੇ ਛੱਲੇ) ਹੋਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਵੀ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਖਾ ਸਮੇਤ ਮੌਲੀ ਗੰਢੀ ਹੋਵੇ—ਉਹਨੂੰ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣੀਂ।”

Verse 71

उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः । गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया

“ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਿਗ, ਯਜੁ, ਜਾਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀ ਇਕ ਵੀ ਰਿਚਾ ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਵੇ—ਹਾਂ, ਕੇਵਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ—ਉਹਨੂੰ ਤੂੰ ਦਵਿਜ ਸਮਝੀਂ।”

Verse 72

गरुड उवाच । मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः । तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਾਤਾ, ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਵੱਸੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਲੱਛਣ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੱਕੀ ਕਰ ਸਕੇ।”

Verse 73

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः । येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

ਹੇ ਮਾਤਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਾਵੇ; ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਅਟਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ।

Verse 74

तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज । खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਨਤਾ ਬੋਲੀ: ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸਿਆ ਹੈ ਉਹ ਖਦਿਰ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਵਾਂਗ ਸਾੜੇਗਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਰੇ ਸੁੱਟ ਦੇ।

Verse 75

द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न । देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः

ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹਿੰਸਾ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੱਤਾ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 76

निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च । गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः

ਇਉਂ ਮਾਤਾ ਕਾਸ਼੍ਯਪੀ (ਵਿਨਤਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 77

दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः । पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी

ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੱਛੀ ਫੜ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਸਨ। ਪੰਖ ਝਾੜ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ/ਅਕਾਸ਼-ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 78

अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् । व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्

ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਫਾ ਵਾਂਗ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 79

कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् । मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि

ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਰਸਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 80

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਗਲੇ ਦੀ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਬਲਣ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਤੱਕ ਗਰੁੜ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਰੂਪੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਅਤੇ ਤਾਲੂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਉਗਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 82

तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत । कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्

ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਜਾਤ ਦਾ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ - ਤੂੰ ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।"

Verse 83

स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः । वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः

ਗਰੁੜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲਿਆ: “ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਕੇਵਲ ਜਨਮ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਸੱਚਾ ਉਪਾਰਜਨ ਨਹੀਂ।”

Verse 84

तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः । नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः

ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਫਿਰ ਨਿਗਲ ਗਿਆ ਮਹਾਬਲੀ ਗਰੁੜ; ਪ੍ਰਲਯ-ਪਵਨ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੰਝੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 85

तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् । ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः

ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ, ਲਪਟਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਕੰਬ ਉਠੇ—ਜਿਵੇਂ ਦਾਵਾਨਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਪਹਾੜ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 86

ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः । अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः

ਉਹ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ, ਸੈਨਾ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸਜਾ ਲਏ; ਅਤੇ ਕਵਚਧਾਰੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ।

Verse 87

तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् । क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ

“ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਪਲ-ਭਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ?”

Verse 88

न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम् । महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः

ਇਹ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਜਾਤ ਨਹੀਂ, ਨ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂ ਭੈ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਕੰਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?

Verse 89

यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः । तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः

ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ—ਨੀਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਪਰਖ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਧੜਕਾ ਗਿਆ।

Verse 90

निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः । न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्

ਉਸ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ—ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ—ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਵੀ ਨ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਗੂਲੇ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 91

अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् । कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः

ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਛਿਟਕ ਗਏ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ ਸੁਧਾ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਗਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ ਦੇਖੇ।

Verse 92

शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः । ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਝਟਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉੱਪਰ ਟਿਕਿਆ ਕੈਂਚੀ-ਸਮਾਨ ਯੰਤਰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 93

मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् । अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः

ਉਹ ਮਨ ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ, ਮਹਾ-ਵੇਗਵਾਨ ਸੀ; ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਕਿ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਮੱਛਰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਛੁਹੇ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 94

उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः । क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो

ਤਦ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਯੰਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰਿਆ: “ਹਾਏ! ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 95

स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह । क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः

“ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਹਵਾ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਯਤਨ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 96

न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् । अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे

“ਇੱਥੇ ਨਾ ਬਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪੌਰੁਸ਼। ਹਾਏ! ਅਮ੍ਰਿਤ (ਪੀਯੂਸ਼) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਅਚੰਭਿਤ ਯਤਨ ਹੈ!”

Verse 97

यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला । तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया

“ਜੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਨਿਰਦਵੰਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪਣੀ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਹੀ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਵੇ।”

Verse 98

यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि । तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा

ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਭਕਤ ਹਾਂ—ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ—ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਹੀ ਬੁੱਧੀ ਉਪਜੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 99

आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः । मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति

ਇਹ ਉੱਦਮ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੱਲ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 100

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् । साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

ਜਿਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ, ਬੱਚੇ ਨੰਨੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਜੇ ਉਹ ਕਦੇ ਅਣਉਚਿਤ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

Verse 110

ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः । वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्

ਤਦੋਂ ਕੈਟਭ-ਵਧਕ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹੋਦਾਰ! ਚੁਣ—ਚੁਣ! ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੋ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 120

इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ । कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵੈਨਤੇਯ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਕੁਸ਼ਾ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਓਥੇ ਧਾਰਿਆ।

Verse 130

विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् । भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन

ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਚਿਤ ਕਰਮ ਛਿੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਐਸੀ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 140

काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ । गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ—ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਉਮਾਪਤੀ (ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 150

तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् । नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्

ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸ਼ੰਗਿਲੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਖਖੋਲਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 151

नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् । गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਖਖੋਲਕ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ—ਜੋ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਗਰੁੜੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਹੈ—ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।