Adhyaya 47

Verse 1

स्कंद उवाच । अथोत्तरस्यामाशायां कुंडमर्काख्यमुत्तमम् । तत्र नाम्नोत्तरार्केण रश्मिमाली व्यवस्थितः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਕੁੰਡ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ‘ਉੱਤਰਾਰਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

तापयन्दुःखसंघातं साधूनाप्याययन्रविः । उत्तरार्को महातेजाः काशीं रक्षति सर्वदा

ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਸਾੜਦਾ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਰਵਿ—ਉੱਤਰਾਰਕ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤੇਜੀ—ਸਦਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तत्रेतिहासो यो वृत्तस्तं निशामय सुव्रत । विप्रः प्रियव्रतो नाम कश्चिदात्रेय वंशजः

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਉੱਥੇ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸੁਣ; ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।

Verse 4

आसीत्काश्यां शुभाचारः सदातिथिजनप्रियः । भार्या शुभव्रता तस्य बभूवातिमनोहरा

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਦਾ ਅਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਸੀ।

Verse 5

भर्तृशुश्रूषणरता गृहकर्मसुपेशला । तस्यां स जनयामास कन्यामेकां सुलक्षणाम्

ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਧੀ ਜਣੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 6

मूलर्क्षप्रथमेपादे तथा केंद्रे बृहस्पतौ । ववृधे सा गृहे पित्रोः शुक्ले पक्षे यथा शशी

ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਗਈ।

Verse 7

सुरूपा विनयाचारा पित्रोश्च प्रियकारिणी । अतीव निपुणा जाता गृहोपस्करमार्जने

ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵਿਨਮ੍ਰ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 8

यथायथा समैधिष्ट सा कन्या पितृमंदिरे । तथातथा पितुस्तस्याश्चिंता संववृधेतराम्

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹੋਰ ਫਲਦੀ-ਫੂਲਦੀ ਗਈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧਦੀ ਗਈ।

Verse 9

कस्मै देया वरा कन्या सुरम्येयं सुलक्षणा । अस्या अनुगुणो लभ्यः क्व मया वर उत्तमः

‘ਇਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉੱਤਮ ਕੁੜੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ? ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਤੇ ਉੱਤਮ ਵਰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ?’

Verse 10

कुलेन वयसा चापि शीलेनापि श्रुतेन च । रूपेणार्थेनसंयुक्तः कस्मै दत्ता सुखं लभेत्

ਕੁਲ, ਉਮਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪਕਵਤਾ, ਸੁਭਾਉ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਤੇ ਧਨ-ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਕੁੜੀ—ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੁਖ ਪਾਵੇਗੀ?

Verse 11

इति चिंतयतस्तस्य ज्वरोभूदतिदारुणः । यश्चिंताख्यो ज्वरः पुंसामौषधैर्नापि शाम्यति

ਇਉਂ ਸੋਚਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ੁਕਾਮੀ ਜ्वर ਚੜ੍ਹਿਆ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਚਿੰਤਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਜ्वर, ਜੋ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ।

Verse 12

तन्मूलर्क्षविपाकेन चिंताख्येन ज्वरेण च । स विप्रः पंचतां प्राप्तस्त्यक्त्वा सर्वं गृहादिकम्

ਉਸ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭਾਗ੍ਯ-ਫਲ ਦੇ ਪੱਕਣ ਅਤੇ ‘ਚਿੰਤਾ’ ਨਾਮਕ ਜ਼ੁਕਾਮੀ ਜ्वर ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਘਰ-ਬਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

पितर्युपरते तस्याः कन्यायाः सा जनन्यपि । शुभव्रता परित्यज्य तां कन्यां पतिमन्वगात्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ—ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ—ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 14

धर्मोयं सहचारिण्या जीवताजीवतापि वा । पत्या सहैव स्थातव्यं पतिव्रतयुजा सदा

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਹਚਾਰিণੀ ਦਾ ਇਹੀ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਨ, ਸਦਾ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 15

नापत्यं पाति नो माता न पिता नैव बांधवाः । पत्युश्चरणशुश्रूषा पायाद्वै केवलं स्त्रियम्

ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਮਾਤਾ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ। ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਈ ਤਾਂ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

Verse 16

सुलक्षणापि दुःखार्ता पित्रोः पंचत्वमाप्तयोः । और्ध्वदैहिकमापाद्य दशाहं विनिवर्त्य च

ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ। ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਗਈ।

Verse 17

चिंतामवाप महतीमनाथा दैन्यमागता । कथमेकाकिनी पित्रा मात्राहीना भवांबुधेः

ਅਨਾਥ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਦੈਨ੍ਯ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ: “ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਨੀ, ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਾਂ?”

Verse 18

दुस्तरं पारमाप्स्यामि स्त्रीत्वं सर्वाभिभावि यत् । न कस्मैचिद्वरायाहं पितृभ्यां प्रतिपादिता

“ਜੋ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵਾਂ, ਜਦੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਭਾਵ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਰ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।”

Verse 19

तददत्ता कथं स्वैरमहमन्यं वरं वृणे । वृतोपि न कुलीनश्चेद्गुणवान्न च शीलवान्

“ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਾਂ? ਅਤੇ ਚੁਣਿਆ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਕੁਲੀਂ ਨਹੀਂ, ਗੁਣਵਾਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?”

Verse 20

स्वाधीनोपि न तत्तेन वृतेनापि हि किं भवेत् । इति संचिंतयंती सा रूपौदार्यगुणान्विता

“ਜੇ ਉਹ ਵੱਸ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?” ਇਉਂ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ—ਸੁੰਦਰਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 21

युवभिर्बहुभिर्नित्यं प्रार्थितापि मुहुर्मुहुः । न कस्यापि ददौ बाला प्रवेशं निज मानसे

ਅਨੇਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਰਥਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਬਾਲਾ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

पित्रोरुपरतिं दृष्ट्वा वात्सल्यं च तथाविधम् । निनिंद बहुधात्मानं संसारं च निनिंद ह

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਪਰਤ ਹੋ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਕਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੀ ਨਿੰਦਿਆ।

Verse 23

याभ्यामुत्पादिता चाहं याभ्यां च परिपालिता । पितरौ कुत्र तौ यातौ देहिनो धिगनित्यताम्

“ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਿਆ—ਉਹ ਦੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਨਿਤ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ!”

Verse 24

अहो देहोप्यहोंगत्वं यथा पित्रोः पुरो मम । इति निश्चित्य सा बाला विजितेंद्रिय मानसा

“ਹਾਏ—ਇਹ ਦੇਹ ਭੀ! ਹਾਏ—ਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹੋਈ!” ਇਉਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਲਾ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।

Verse 25

ब्रह्मचर्यं दृढं कृत्वा तप उग्रं चचार ह । उत्तरार्कस्य देवस्य समीपे स्थिरमानसा

ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਉੱਤਰਾਰਕ ਦੇਵ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 26

तस्यां तपस्यमानायामेकाच्छागी लघीयसी । तत्र प्रत्यहमागत्य तिष्ठेत्तत्पुरतोऽचला

ਜਦ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਕ ਛੋਟੀ ਹਿਰਣੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਚਲ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 27

तृणपर्णादिकं किंचित्सायमभ्यवहृत्य सा । तत्कुंडपीतपानीया स्वस्वामिसदनं व्रजेत्

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਘਾਹ ਤੇ ਪੱਤੇ ਚੁਗ ਲੈਂਦੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਕੁੰਡ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ।

Verse 28

तत इत्थं व्यतीतासु पंचषा सुसमासु च । लीलया विचरन्देवस्तत्र देव्या सहागतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਸੁਹਣੇ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ; ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 29

सन्निधावुत्तरार्कस्य तपस्यतीं सुलक्षणाम् । स्थाणुवन्निश्चलां स्थाणुरद्राक्षीत्तपसा कृशाम्

ਉੱਤਰਾਰਕ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ, ਤਪ ਕਰਦੀ ਉਸ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਸਥਾਣੂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਤਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਈ।

Verse 30

ततो गिरिजया शंभुर्विज्ञप्तः करुणात्मना । वरेणानुगृहाणेमां बंधुहीनां सुमध्यमाम्

ਤਦੋਂ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਇਸ ਬੰਧੁ-ਹੀਣੀ, ਸੁਮਧਿਆ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਰ ਦਿਓ।”

Verse 31

शर्वाणीगिरमाकर्ण्य ततः शर्वः कृपानिधिः । समाधिमीलिताक्षीं तामुवाच वरदो हरः

ਸ਼ਰਵਾਣੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਿਰਪਾ-ਨਿਧਿ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਬੈਠੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਵਰਦਾਤਾ ਹਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ।

Verse 32

सुलक्षणे प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रते । चिरं खिन्नासि तपसा कस्तेऽस्तीह मनोरथः

“ਹੇ ਸੁਲੱਖਣੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਵਰ ਮੰਗ। ਤੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਚਿਰੋਂ ਖਿੰਨੀ ਹੋਈ ਹੈਂ—ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਮਨੋਰਥ ਹੈ?”

Verse 33

सापि शंभोर्गिरं श्रुत्वा मुखपीयूषवर्षिणीम् । महासंतापशमनीं लोचने उदमीलयत्

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ, ਮਹਾਂ-ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈਆਂ।

Verse 34

त्र्यक्षं प्रत्यक्षमावीक्ष्य वरदानोन्मुखं पुरः । देवीं च वामभागस्थां प्रणनाम कृतांजलिः

ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਪ੍ਰਗਟ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 35

किं वृणे यावदित्थं सा चिंतयेच्चारुमध्यमा । तावत्तयानिरैक्षिष्ट वराकी बर्करी पुरः

ਜਦੋਂ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਗੌਰੀ ਨਾਰੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ—“ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗਾਂ?”—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬੇਚਾਰੀ ਬਕਰੀ ਬਰਕਰੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

Verse 36

आत्मार्थं जीवलोकेस्मिन्को न जीवति मानवः । परं परोपकारार्थं यो जीवति स जीवति

ਇਸ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਵਿਚ ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ? ਪਰ ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

अनया मत्तपोवृत्ति साक्षिण्या बह्वनेहसम् । असेव्यहं तदेतस्यै वरयामि जगत्पतिम्

ਇਸੇ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣਾ ਕੇ—ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਯਤਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਜਗਤਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 38

परामृश्य मनस्येतत्प्राह त्र्यक्षं सुलक्षणा । कृपानिधे महादेव यदि देयो वरो मम

ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਸੁਲਕਸ਼ਣਾ ਨੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਨਿਧਾਨ! ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ…”

Verse 39

अजशावी वराक्येषा तर्हि प्रागनुगृह्यताम् । वक्तुं पशुत्वान्नोवेत्ति किंचिन्मद्भक्तिपेशला

“ਇਹ ਬੇਚਾਰੀ ਅਜ-ਸ਼ਾਵੀ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਪਸ਼ੁ-ਭਾਵ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵੱਲ ਇਸ ਦਾ ਮਨ ਕੋਮਲ ਹੈ।”

Verse 40

इति वाचं निशम्येशः परोपकृतिशालिनीम् । सुलक्षणाया नितरां तुतोष प्रणतार्तिहा

ਇਹ ਪਰਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੁਲਕਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕੀਤੀ।

Verse 41

देवदवस्ततः प्राह देवि पश्य गिरींद्रजे । साधूनामीदृशी बुद्धिः परोपकरणोर्जिता

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵੇਖ, ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ-ਕੁਮਾਰੀ! ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਐਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 42

ते धन्याः सर्वलोकेषु सर्वधर्माश्रयाश्च ते । यतंते सर्वभावेन परोपकरणाय ये

ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹਨ; ਉਹੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

संचयाः सर्ववस्तूनां चिरं तिष्ठति नो क्वचित् । सुचिरं तिष्ठते चैकं परोपकरणं प्रिये

ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ; ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਟਿਕਦੀ ਹੈ।

Verse 44

धन्या सुलक्षणा चैषा योग्याऽनुग्रहकर्मणि । ब्रूहि देवि वरो देयः कोऽस्यैच्छाग्यै च कः प्रिये

“ਇਹ ਸੁਲਕਸ਼ਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਧੰਨ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਦੱਸ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ?”

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । सर्वसृष्टिकृतां कर्तः सर्वज्ञप्रणतार्तिहन् । सुलक्षणा शुभाचारा सखी मेस्तु शुभोद्यमा

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਰਬ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਹਰਦਾ ਹੈਂ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਲੱਖਣੀ, ਸਦਗੁਣੀ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਸਖੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੇ।

Verse 46

यथा जया च विजया यथा चैव जयंतिका । शुभानंदा सुनंदा च कौमुदी च यथोर्मिला

ਜਿਵੇਂ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਯੰਤਿਕਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭਾਨੰਦਾ ਤੇ ਸੁਨੰਦਾ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਕੌਮੁਦੀ ਅਤੇ ਉਰਮਿਲਾ ਹਨ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 47

यथा चंपकमाला च यथा मलयवासिनी । कर्पूरलतिका यद्वद्गंधधारा यथा शुभा

ਜਿਵੇਂ ਚੰਪਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਮਨੋਹਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ; ਜਿਵੇਂ ਕਪੂਰ ਦੀ ਲਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਧਾਰਾ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਵੇ।

Verse 48

अशोका च विशोका च यथा मलयगंधिनी । यथा चंदननिःश्वासा यथा मृगमदोत्तमा

ਉਹ ਅਸ਼ੋਕਾ ਹੋਵੇ—ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਹੋਵੇ—ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਮਲਯ ਦੀ ਚੰਦਨ-ਸੁਗੰਧ ਵਾਂਗ ਮਹਿਕਦੀ; ਚੰਦਨ ਦੀ ਸਾਂਸ ਵਰਗੀ; ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕਸਤੂਰੀ ਵਾਂਗ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇ।

Verse 49

यथा च कोकिलालापा यथा मधुरभाषिणी । गद्यपद्यनिधिर्यद्वदनुक्तज्ञा यथा च सा

ਜਿਵੇਂ ਕੋਇਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਾਂਗ ਮਧੁਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ; ਜਿਵੇਂ ਗਦ੍ਯ-ਪਦ੍ਯ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਣਕਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਵੇ।

Verse 50

दृगंचलेंगितज्ञा च यथा कृतमनोरथा । गानचित्तहरा यद्वत्तथास्त्वेषा सुलक्षणा

ਉਹ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਕੋਨੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮਨੋਰਥਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਗਾਨ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਏ—ਇਹ ਸੁਲੱਖਣੀ ਕੁਮਾਰੀ ਐਸੀ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 51

अतिप्रिया भवित्री मे यद्बाल ब्रह्मचारिणी । अनेनैव शरीरेण दिव्यावयवभूषणा

ਇਹ ਬਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰিণੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਹੇ।

Verse 52

दिव्यांबरा दिव्यगंधा दिव्यज्ञानसमन्विता । समया मां सदैवास्तां चंचच्चामरधारिणी

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਧਾਰਣ ਕਰੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ—ਚੰਚਲ ਚਾਮਰ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੇ।

Verse 53

एषापि काशिराजस्य कुमार्यस्त्विह बर्करी । अत्रैव भोगान्संप्राप्य मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਵੀ—ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਬਰਕਰੀ—ਇਥੇ ਹੀ ਯਥੋਚਿਤ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਨੁੱਤਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 54

अनया त्वर्ककुंडेस्मिन्पुष्ये मासि रवेर्दिने । स्नातं त्वनुदिते सूर्ये शीतादक्षुब्धचित्तया

ਇਸ ਨੇ ਅਰਕਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼੍ਯ ਮਾਸ ਵਿੱਚ, ਰਵਿਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ—ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ।

Verse 55

राजपुत्री ततः पुण्यादस्त्वेषा शुभलोचना । वरदानप्रभावेण तव विश्वेश्वर प्रभो

ਇਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਭ ਲੋਚਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਰਾਜਪੁਤਰੀ ਬਣੇ; ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ।

Verse 57

उत्तरार्कस्य देवस्य पुष्ये मासि रवेर्दिने । कार्या सा वत्सरीयात्रा न तैः काशीफलेप्सुभिः

ਉੱਤਰਾਰਕ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਪੁਸ਼੍ਯ ਮਾਸ ਵਿੱਚ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

मृडान्याभिहि तं सर्वं कृत्वैतद्विश्वगो विभुः । विश्वनाथो विवेशाथ प्रासादं स्वमतर्कितः

ਮ੍ਰਿਡਾਣੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਕੇ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ—ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।

Verse 59

स्कंद उवाच । लोलार्कस्य च माहात्म्यमुत्तरार्कस्य च द्विज । कथितं ते महाभाग सांबादित्यं निशामय

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਲੋਲਾਰਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਰਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣ।

Verse 60

श्रुत्वैतत्पुण्यमाख्यानं शुभं लोलोत्तरार्कयोः । व्याधिभिर्नाभिभूयेत न दारिद्र्येण बाध्यते

ਲੋਲਾਰਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਰਕ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਬਦਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 96

बर्करीकुंडमित्याख्या त्वर्ककुंडस्य जायताम् । एतस्याः प्रतिमा पूज्या भविष्यत्यत्र मानवैः

ਅਰਕ-ਕੁੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਬਰਕਰੀ-ਕੁੰਡ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ।