Adhyaya 44

Verse 1

स्कंद उवाच । अथ मंदरकंदरोदरोल्लसद समद्युति रत्नमंदिरे । परितः समधिष्ठितामरे निजशिखरैर्वसनीकृतांबरे

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਸਮਾਨ ਜ੍ਯੋਤੀ ਵਰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ—ਚੌਫੇਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਉਂਦਾ—

Verse 2

निवसञ्जगदीश्वरो हरः कृशरजनीश कलामनोहरः । लभते स्म न शर्म शंकरः प्रसरत्काशिवियोगज ज्वरः

ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਵੀ, ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰ—ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਥ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ—ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਸ਼ੀ-ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਜ੍ਵਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੈਲਦਾ ਹੀ ਗਿਆ।

Verse 3

विरहानलशांतये तदा समलेपि त्रिपुरारिणापि यः । मलयोद्भव पंक एष स प्रतिपेदेह्यधुना पिपांसुताम्

ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਉਹ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ—ਜੋ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਵੀ ਲਾਇਆ ਸੀ—ਅੱਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਨਮੀ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 4

परितापहराणि पद्मिनीनां मृदुलान्यपि कंकणीकृतानि । गदितानि यदीश्वरेण सर्पास्तदभूत्सत्यमहोमहेश्वरेच्छा

ਕਮਲ-ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਨਰਮ ਕਮਲ-ਰੇਸ਼ੇ ਵੀ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਚਾਰੇ, ਤਾਂ ਸੱਪ ਬਣ ਕੇ ਕੰਗਣਾਂ ਵਾਂਗ ਘੜੇ ਗਏ। ਸੋ ਇਹ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ—ਅਹੋ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿੰਨੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ!

Verse 5

यदु दुग्धनिधिं निमथ्यदेवैर्मृदुसारः समकर्षि पूर्णचंद्रः । स बभूव कृशो वियोगतप्तेश्वरमूर्धोष्मपरिक्षरच्छरीरः

ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਸਾਰ ਕੱਢਿਆ—ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾ—ਉਹ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਉਸ਼ਮਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਸੀ।

Verse 6

यददीधरदेष जाततापः पृथुले मौलिजटानि कुंजकोणे । परितापहरां हरस्तदानीं द्युनदीं तामधुनापि नोज्जिहीते

ਜਦ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਉਠਿਆ, ਤਦ ਹਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੌਲੀ ਦੀਆਂ ਘਣੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਤਪਤ ਦੁੱਖ ਹਰਦੀ ਹੈ—ਗੰਗਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

Verse 7

महतो विरहस्य शंकरः प्रसभंतस्यवशी वशंगतः । विविदेन सुरैः सदोगतैरपि संवीतसुतापवेष्टितः

ਮਹਾਨ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਘੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਤੀਖੇ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 8

अतिचित्रमिदं यदात्मना शुचिरप्येष कृपीटयोनिना । स्वपुरीविरहोद्भवेन वै परिताप्येत जगत्त्रयेश्वरः

ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ ਇਹ: ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਗਨਿ-ਜਨਮ (ਕ੍ਰਪੀਟਯੋਨੀ) ਜਗੱਤ੍ਰਯ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਉਠੇ ਪਰਿਤਾਪ ਨੇ ਸਚਮੁਚ ਤਪਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

निजभालतलं कलानिधेः कलया नित्यमलंकरोति यः । स तदीश्वरमप्यतापयद्विधुरेको विपरीत एव तु

ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਲ ਨੂੰ ਕਲਾਨਿਧਿ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਹੀ—ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ—ਤਾਪ ਨਾਲ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

गरलं गलनालिकातले विलसेदस्य न तेन तापितः । अमृतांशु तुषारदीधिति प्रचयैरेव तु तापितोऽद्भुतम्

ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਠ-ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ; ਅਚਰਜ ਇਹ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ, ਪਾਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

विलसद्धरिचंदनोदकच्छटया तद्विरहापनुत्तये । हृदया हि तयाप्यदूयत प्रसरद्भोगिफटाभवैर्न तु

ਉਸ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਿ-ਚੰਦਨ ਮਿਲੇ ਜਲ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਛਿਟਾ ਛਿੜਕੀ ਗਈ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਦੁਖਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ—ਪਰ ਇਹ ਦੁਖ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਫੈਲਦੇ ਫਣਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 12

सकलभ्रममेष नाशयेत्स्रगहित्वाद्यपदेशजं हरः । इदमद्भुतमस्य यद्भ्रमः स्फुटमाल्येपि महाहिसंभवः

ਹਰ, ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹਰ ਭ੍ਰਮਨਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਚਰਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਠ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸੱਪ (ਉਸ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ) ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 13

स्मृतिमात्रपथंगतोपि यस्त्रिविध तापमपाकरोत्यलम् । स हि काशिवियोगतापितः स्वगतं किंचिदजल्पदित्यजः

ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਅਜ, ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬੋਲ ਪਿਆ।

Verse 14

अपि काशि समागतोऽनिलो यदि गात्राणि परिष्वजेन्मम । दवथुः परिशांतिमेति तन्नहि मानी परिगाहनैरपि

“ਜੇ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਆਈ ਹਵਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਲਿੰਗਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਦਰਦ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਪੀੜਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਹਲਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਥਮਦੀ।”

Verse 15

अगमिष्यदहोकथं सतापो ननु दक्षांगजयाय एधितः । ममजीवातुलता झटित्यलं ह्यभविष्यन्न हिमाद्रिजा यदि

ਹਾਏ! ਐਨੀ ਸੜਦੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ? ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਤਾਪ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਇੱਥੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਝਟ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ।

Verse 16

न तथोज्झितदेहयातया मम दक्षोद्भवयामनोऽदुनोत् । अविमुक्तवियोगजन्मनापरि दूयेत यथा महोष्मणा

ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ—ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਤਾਇਆ, ਜਿੰਨਾ ਹੁਣ ਅਵਿਮੁਕਤ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਜਨਮੀ ਪੀੜ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੀ ਗਰਮੀ ਚੌਫੇਰੋਂ ਦਾਗ ਦੇਵੇ।

Verse 17

अयि काशि मुदा कदा पुनस्तव लप्स्ये सुखमंगसंगजम् । अतिशीतलितानि येन मेऽद्भुतगात्राणि भवंति तत्क्षणात्

ਹੇ ਕਾਸ਼ੀ! ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਫਿਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੁਖ ਪਾਵਾਂਗਾ? ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅਦਭੁਤ ਅੰਗ ਉਸੇ ਪਲ ਠੰਢੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

अयि काशि विनाशिताघसंघे तवविश्लेषजआशुशुक्षणिः । अमृतांशुकलामृदुद्रवैरतिचित्रंहविषेव वर्धते

ਹੇ ਕਾਸ਼ੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਛੇਤੀ ਸੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਇਆ ਘਿਉ ਪਾ ਕੇ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੇ।

Verse 19

अगमन्मम दक्षजा वियोगजो दवथुः प्राग्घिमवत्सुतौषधेन । अधुना खलु नैव शांतिमीयां यदि काशीं न विलोकयेहमाशु

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਧੀ—ਉਸ ਔਖਧੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਜੇ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।

Verse 20

मनसेति गृणंस्तदा शिवः सुतरां संवृततापवैकृतः । जगदंबिकया धियां जनन्या कथमप्येष वियुक्त इत्यमानि

ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ‘ਮਨਸੇ’ ਕਹਿ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਹਕਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਆਏ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਪਰ ਜਗਦੰਬਿਕਾ—ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਜਨਨੀ ਮਾਤਾ—ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, “ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ?”

Verse 21

प्रियया वपुषोर्धयानयाप्यपरिज्ञात वियोगकारणः । वचनैरुपचर्यते स्म सप्रणतप्राणिनिदाघदारणः

ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਹੈ—ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਢਾਰਸ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਪਤ ਨਿਦਾਘ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

श्रीपार्वत्युवाच । तव सर्वग सर्वमस्ति हस्ते विलसद्योग वियोग एव कस्ते । तव भूतिरहो विभूतिदात्री सकलापत्कलिकापि भूतधात्री

ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਰਵਗਾਮੀ! ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਮਿਲਾਪ ਵੀ, ਵਿਛੋੜਾ ਵੀ। ਤੇਰੇ ਲਈ ‘ਵਿਯੋਗ’ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇਰੀ ਭੂਤੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਤਾਂ ਦੀ ਕਲਿਕਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਧਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 23

त्वदनीक्षणतः क्षणाद्विभो प्रलयं यांति जगंति शोच्यवत् । च्यवते भवतः कृपालवादितरोपीशनयस्त्वयोंकृतः

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੀ ਇਕ ਨਿਗਾਹ ਵੀ ਨਾ ਪਏ ਤਾਂ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ‘ਈਸ਼’ ਵੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਹਰ ਰਾਜਤਾ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 24

भवतः परितापहेतवो न भवंतींदु दिवाकराग्नयः । नयनानियतस्त्रिनेत्र तेऽमी प्रणयिन्यस्तिलसज्जला च मौलौ

“ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤਪਤ ਪੀੜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ! ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮੌਲੀ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਤਿਲ-ਤੇਲ ਵਰਗੀ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਲ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਜਲ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਅਲੰਕਾਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 25

भुजगाभुजगाः सदैव तेऽमी न विषं संक्रमते च नीलकंठ । अहमस्मि च वामदेव वामा तव वामंवपुरत्र चित्तयुक्ता

ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ! ਇਹ ਸੱਪ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਅਤੇ ਮੈਂ—ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਹੇ ਵਾਮਦੇਵ—ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋਈ ਬੈਠੀ ਹਾਂ।

Verse 26

इति संसृतिसंबीजजनन्याभिहिते हिते । गिरां निगुंफे गिरिशो वक्तुमप्याददे गिरम्

ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਵਣ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ—ਵਾਣੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਗੂੰਥੇ ਹੋਏ—ਕਹੇ, ਤਦ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਬਚਨ ਉਠਾਏ।

Verse 27

ईश्वर उवाच । अयि काशीत्यष्टमूर्तिर्भवो भावाष्टकोभवत् । सत्वरं शिवयाज्ञायि ध्रुवं काश्याहृतोहरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਿਵਯਾ! ਜਦੋਂ ‘ਕਾਸ਼ੀ!’ ਇਹ ਉਚਾਰਣ ਹੀ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਅੱਠ-ਮੂਰਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ, ਹਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 28

अथबालसखी भूत तत्तत्काननवीरुधम् शिवाप्रस्तावयांचक्रे विमुक्तां मुक्तिदां पुरीम्

ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਸਨੇ (ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ) ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨਗਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਚੇੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 29

पार्वत्युवाच । गगनतलमिलितसलिले प्रलयेपि भव त्रिशूलपरि विधृताम् । कृतपुंडरीकशोभां स्मरहरकाशीं पुरीं यावः

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਵ! ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਜਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਲ ਤੱਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਉਸ ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਜਾਈਏ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਹੇ ਸਮਰਹਰ!”

Verse 30

धराधरेंद्रस्य धरातिसुंदरा न मां तथास्यापि धिनोति धूर्जटे । धरागतापीह न या ध्रुवंधरा पुरीधुरीणा तव काशिका यथा

ਹੇ ਧੂਰਜਟੇ! ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧਰਤੀ-ਸੁੰਦਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਜਿੰਨੀ ਤੇਰੀ ਕਾਸ਼ਿਕਾ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਤੁੱਲ, ਸਭ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 31

न यत्र काश्यां कलिकालजं भयं न यत्र काश्यां मरणात्पुनर्भवः । न यत्र काश्यां कलुषोद्भवं भयं कथं विभो सा नयनातिथिर्भवेत्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ; ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਭੈ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਨਗਰੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤਿਥੀ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਬਣੇ?

Verse 32

किमत्र नो संति पुरः सहस्रशः पदेपदे सर्वसमृद्धिभूमयः । परं न काशी सदृशीदृशोः पदं क्वचिद्गता मे भवता शपे शिव

ਕੀ ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਗਰ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ? ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਲਕਸ਼। ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਹੋਰ ਕਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਚਨ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਠਹਿਰਾ।

Verse 33

त्रिविष्टपे संति न किं पुरः शतं समस्तकौतूहलजन्मभूमयः । तृणी भवंतीह च ताः पुरःपुरः पदं पुरारे भवतो भवद्विषः

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੈਂਕੜੇ ਨਗਰ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ? ਪਰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਉਸ ਪਦ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਪੁਰਾਰੀ—ਤੇਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਅੱਗੇ—ਭਵ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 34

न केवलं काशिवियोगजो ज्वरः प्रबाधते त्वां तु तथा यथात्र माम् । उपाय एषोत्र निदाघशांतये पुरी तु सा वा ममजन्मभूरथ

ਕੇਵਲ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਜ੍ਵਰ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾਹ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਯ ਇਹ ਹੈ—ਆਓ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ।

Verse 35

मया न मेने ममजन्मभूमिका वियोगजन्मा परिदाघईशितः । अवाप्यकाशीं परितः प्रशांतिदां समस्तसंतापविघातहेतुकाम्

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਉਠੀ ਸੜਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ—ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਭ ਸੰਤਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 36

न मोक्षलक्ष्म्योत्र समक्षमीक्षितास्तनूभृता केनचिदेव कुत्रचित् । अवैम्यहं शर्मद सर्वशर्मदा सरूपिणी मुक्तिरसौ हि काशिका

ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ’ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਆਪ—ਆਨੰਦ ਦੀ ਦਾਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਮੰਗਲ ਦੀ ਮੂਲ—ਦਿੱਖ ਰੂਪ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 37

न मुक्तिरस्तीह तथा समाधिना स्थिरेंद्रियत्वोज्झित तत्समाधिना । क्रतुक्रियाभिर्न न वेदविद्यया यथा हि काश्यां परिहाय विग्रहम्

ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਉਸ ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਨਾ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਾਲ, ਨਾ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ—ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 38

न नाकलोके सुखमस्ति तादृशं कुतस्तु पातालतलेऽतिसुंदरे । वार्तापि मर्त्ये सुखसंश्रया क्व वा काश्यां हि यादृक्तनुमात्रधारिणि

ਐਸਾ ਸੁਖ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਵੇ? ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਿੱਥੇ—ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 39

क्षेत्रे त्रिशूलिन्भवतोऽविमुक्ते विमुक्तिलक्ष्म्या न कदापि मुक्ते । मनोपि यः प्राणिवरः प्रयुंक्ते षडंगयोगं स सदैव युंक्ते

ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੇਵਲ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਦਾ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

षडंगयोगान्नहि तादृशी नृभिः शरीरसिद्धिः सहसात्र लभ्यते । सुखेन काशीं समवाप्य यादृशीदृशौ स्थिरीकृत्य शिव त्वयि क्षणम्

ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਐਸੀ ਦੇਹ-ਸਿੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 41

वरं हि तिर्यक्त्वमबुद्धिवैभवं न मानवत्वं बहुबुद्धिभाजनम् । अकाशिसंदर्शननिष्फलोदयं समंततः पुष्करबुद्बुदोपमम्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀ-ਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤਿਰਛਾ ਜਨਮ (ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵਨ) ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਵਾਨ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦਾ ਉਦੇਯ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Verse 42

दृशौ कृतार्थे कृतकाशिदर्शने तनुःकृतार्था शिवकाशिवासिनी । मनःकृतार्थं धृतकाशिसंश्रयं मुखं कृतार्थं कृतकाशिसंमुखम्

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਦੇਹ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

वरं हि तत्काशिरजोति पावनं रजस्तमोध्वंसि शशिप्रभोज्ज्वलम् । कृतप्रणामैर्मणिकर्णिका भुवे ललाटगंयद्बहुमन्यते सुरैः

ਧੰਨ ਹੈ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਉਹ ਧੂੜ—ਅਤਿ ਪਾਵਨ, ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਧੂੜ ਲਲਾਟ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 44

न देवलोको न च सत्यलोको न नागलोको मणिकर्णिकायाः । तुलां व्रजेद्यत्र महाप्रयाणकृच्छ्रुतिर्भवेद्ब्रह्मरसायनास्पदम्

ਨਾ ਦੇਵਲੋਕ, ਨਾ ਸਤ੍ਯਲੋਕ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਗਲੋਕ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਪ੍ਰਯਾਣ ਦਾ ਕਠਿਨ ਪਥ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਸੁਗਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਸ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 45

महामहोभूर्मणिकर्णिकास्थली तमस्ततिर्यत्र समेति संक्षयम् । परः शतैर्जन्मभिरेधितापि या दिवाकराग्नींदुकरैरनिग्रहा

ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਮਹਿਮਾ-ਮਈ, ਰਤਨ-ਜਿਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀ ਘਣੀ ਲਹਿਰ ਆ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਪਲਿਆ ਅੰਧਕਾਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸਮ ਤੇਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 46

किमु निर्वाणपदस्य भद्रपीठं मृदुलं तल्पमथोनुमोक्षलक्ष्म्याः । अथवा मणिकर्णिकास्थली परमानंदसुकंदजन्मभूमिः

ਕੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨਿਰਵਾਣ-ਪਦ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਦੀ ਕੋਮਲ ਸ਼ਯਿਆ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ-ਸਥਾਨ।

Verse 47

समतीतविमुक्तजंतुसंख्या क्रियते यत्र जनैः सुखोपविष्टैः । विलसद्द्युति सूक्ष्मशर्कराभिः स्ववपुःपातमहोत्सवाभिलाषैः

ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋਣ—ਚਮਕਦਾਰ, ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਸ਼ੱਕਰ-ਕਣਾਂ ਵਰਗੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ-ਪਾਤ (ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ) ਦੇ ਮਹੋਤਸਵ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

स्कंद उवाच । अपर्णापरिवर्ण्येति पुरीं वाराणसीं मुने । पुनर्विज्ञापयामास काशीप्राप्त्यै पिनाकिनम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਪਰਣਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਅੱਗੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 49

श्रीपार्वत्युवाच । प्रमथाधिप सर्वेश नित्यस्वाधीनवर्तन । यथानंदवनं यायां तथा कुरु वरप्रद

ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਹੈ—ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਮੈਂ ਨੰਦਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਾਂ।

Verse 50

स्कन्द उवाच । जितपीयूषमाधुर्यां काशीस्तवनसुंदरीम् । अथाकर्ण्याहमुदितो गिरिशो गिरिजां गिरम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 51

श्रीदेवदेव उवाच । अयि प्रियतमे गौरि त्वद्वा गमृतसीकरैः । आप्यायितोस्मि नितरां काशीप्राप्त्यै यतेधुना

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ ਗੌਰੀ, ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 52

त्वं जानासि महादेवि मम यत्तन्महद्व्रतम् । अभुक्तपूर्वमन्येन वस्तूपाश्नामि नेतरत्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਮੇਰਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਰਤ: ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਵਸਤੂ ਭੋਗਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਭੋਗੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 53

पितामहस्य वचनाद्दिवोदासे महीपतौ । धर्मेण शासति पुरीं क उपायो विधीयताम्

ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?

Verse 54

कथं स राजा धर्मिष्ठः प्रजापालनतत्परः । वियोज्यते पुरः काश्या दिवोदासो महीपतिः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ—ਅਤਿ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 55

अधर्मवर्तिनो यस्माद्विघ्नः स्यान्नेतरस्य तु । तस्मात्कं प्रेषयामीशे यस्तं काश्या वियोजयेत्

ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਘਨ ਅਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਮੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜ ਦੇਵੇ।

Verse 56

धर्मवर्त्मानुसरतां यो विघ्नं समुपाचरेत् । तस्यैव जायते विघ्नः प्रत्युत प्रेमवर्धिनि

ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਵਿਘਨ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਧੀਰਜ ਹੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

विनाच्छिद्रेण तं भूपं नोत्सादयितुमुत्सहे । मयैव हि यतो रक्ष्याः प्रिये धर्मधुरंधराः

ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਛਿਦਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡਾਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਧਰਮ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਧਰਮੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 58

न जरा तमतिक्रामेन्न तं मृत्युर्जिर्घांसति । व्याधयस्तं न बाधंते धर्मवर्त्मभृदत्रयः

ਬੁਢਾਪਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦਾ; ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੀ। ਰੋਗ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਉਂਦੇ—ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ।

Verse 59

इति संचिंतयन्देवो योगिनीचक्रमग्रतः । ददर्शातिमहाप्रौढं गाढकार्यस्य साधनम्

ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਵ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਾਧਣ ਲਈ ਇਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਬਲ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 60

अथ देव्या समालोच्य व्योमकेशो महामुने । योगिनीवृंदमाहूय जगौ वाक्यमिदं हरः

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ ਨੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਤਦ ਹਰ ਨੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 61

सत्वरं यात योगिन्यो मम वाराणसीं पुरीम् । यत्र राजा दिवोदासो राज्यं धर्मेण शास्त्यलम्

ਹੇ ਯੋਗਿਨੀਓ, ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਨਗਰੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

स्वधर्मविच्युतः काशीं यथा तूर्णं त्यजेन्नृपः । तथोपचरत प्राज्ञा योगमायाबलान्विताः

ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨੋ, ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ ਕਿ ਰਾਜਾ—ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ—ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 63

यथा पुनर्नवीकृत्य पुरीं वाराणसीमहम् । इतः प्रयामि योगिन्यस्तथा क्षिप्रं विधीयताम्

ਹੇ ਯੋਗਿਨੀਓ, ਜਲਦੀ ਐਸਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ ਕਿ ਮੈਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਨਰੁੱਥਾਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 64

इति प्रसादमासाद्य शासनं शिरसा वहन् । कृतप्रणामो निर्यातो योगिनीनां गणस्ततः

ਇਉਂ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀਆਂ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ।

Verse 65

ययुराकाशमाविश्य मनसोप्य तिरंहसा । परस्परं भाषमाणा योगिन्यस्ता मुदान्विताः

ਉਹ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਵਰਗੀ ਤੀਬਰ ਗਤੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੀਆਂ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 66

अद्य धन्यतराः स्मो वै देवदेवेन यत्स्वयम् । कृतप्रसादाः प्रहिताः श्रीमदानंदकाननम्

ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ, ਆਨੰਦ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।”

Verse 67

अद्य सद्यो महालाभावभूतां नोतिदुर्लभौ । त्रिनेत्रराजसंमानस्तथा काशी विलोकनम्

ਉਹ ਬੋਲੀਅਾਂ, “ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਦੋ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ: ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੰਨ।”

Verse 68

इति मुदितमनाः स योगिनीनां निकुरंवस्त्वथमंदराद्रिकुंजात् । नभसि लघुकृतप्रयाणवेगो नयनातिथ्यमलंभयत्पुरीं ताम्

ਇਉਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਸਮੂਹ ਮੰਦਰਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਕੁੰਜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ शीਘਰ ਹੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਦਰਸ਼ਨ—ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਤਿਥਿ-ਸੁਖ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।