Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्ददर्श तन्वंगी चित्रपट्यां घटोद्भव । स्वर्गद्वारात्पुरोभागे श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਾਪਟੀ ਵਿੱਚ ਘਟੋਦਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

संसारसर्पदष्टानां जंतूनां यत्र शंकरः । अपसव्येन हस्तेन ब्रूते ब्रह्मस्पृशञ्छ्रुतिम्

ਉੱਥੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਰਪ ਦੇ ਡੱਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ, ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

न कापिलेन योगेन न सांख्येन न च व्रतैः । या गतिः प्राप्यते पुंभिस्तां दद्यान्मोक्षभूरियम्

ਨਾ ਕਪਿਲ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਨਾ ਸਾਂਖ੍ਯ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ—ਇਹ ਮੁਕਤੀ-ਭੂਮੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਥਾਂ ਬੜੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 4

वैकुंठे विष्णुभवने विष्णुभक्तिपरायणाः । जपेयुः सततं मुक्त्यै श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ।

Verse 5

हुत्वाग्निहोत्रमपि च यावज्जीवं द्विजोत्तमाः । अंते श्रयंते मुक्त्यै यां सेयं श्रीमणिकर्णिका

ਦੁਇਜੋਤਮ ਭੀ, ਜੀਵਨ ਭਰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਹੈ।

Verse 6

वेदान्पठित्वा विधिवद्ब्रह्मयज्ञरता भुवि । यां श्रयंति द्विजा मुक्त्यै सेयं श्रीमणिकर्णिका

ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਜਪ) ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਦਵਿਜ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਹੈ।

Verse 7

इष्ट्वा क्रतूनपि नृपा बहून्पर्याप्तदक्षिणान् । श्रयंते श्रेयसे धन्याः प्रांतेऽधिमणिकर्णिकम्

ਅਨੇਕ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ, ਰਾਜੇ ਭੀ—ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ—ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਲਈ ਧੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

सीमंतिन्योपि सततं पतिव्रतपरायणाः । मुक्त्यै पतिमनुव्रज्य श्रयंति मणिकर्णिकाम्

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਸਤੀਆਂ ਭੀ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 9

वैश्या अपि च सेवंते न्यायोपार्जितसंपदः । धनानि साधुसात्कृत्वा प्रांते श्रीमणिकर्णिकाम्

ਵੈਸ਼੍ਯ ਭੀ, ਜੋ ਧਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਧਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

त्यक्त्वा पुत्रकलत्रादि सच्छूद्रा न्यायमार्गगाः । निर्वाणप्राप्तये चैनां भजेयुर्मणिकर्णिकाम्

ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਭੀ, ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ।

Verse 11

यावज्जीवं चरंतोपि ब्रह्मचर्य जितेंद्रियाः । निःश्रेयसे श्रयंत्येनां श्रीमतीं मणिकार्णकाम्

ਜੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸ ਲਈ ਇਸ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

अतिथीनपि संतर्प्य पंचयज्ञरता अपि । गृहस्थाश्रमिणो नेमां त्यजेयुर्मणिकर्णिकाम्

ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪੰਚਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 13

वानप्रस्थाश्रमयुजो ज्ञात्वा निर्वाणसाधनम् । सन्नियम्येंद्रियग्रामं मणिकर्णीमुपासते

ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਮਣਿਕਰਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

अनन्यसाधनां मुक्तिं ज्ञात्वा शास्त्रैरनेकधा । मुमुक्षुभिस्त्वेकदंडैः सेव्यते मणिकर्णिका

ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਅਨਨ੍ਯ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼-ਇੱਛੁਕ ਏਕਦੰਡ ਧਾਰੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

दंडयित्वा मनोवाचं कायं नित्यं त्रिदंडिनः । नैःश्रेयसीं श्रियं प्राप्तुं श्रयंते मणिकर्णिकाम्

ਤ੍ਰਿਦੰਡ ਧਾਰੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਦੰਡਿਤ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

चांद्रायणव्रतैः कृच्छ्रैर्भर्तुः शुश्रूषणैरपि । निनाय क्षणवत्कालमायुःशेषस्य सानघा

ਕਠਿਨ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਾਰੀ ਨੇ ਬਾਕੀ ਆਯੁ ਨੂੰ ਐਸਾ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਭਰ ਹੋਵੇ।

Verse 17

शिखी मुंडी जटी वापि कौपीनी वा दिगंबरः । मुमुक्षुः को न सेवेत मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

ਚੋਟੀ ਰੱਖੇ, ਮੁੰਡਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਕੇਵਲ ਕੌਪੀਨ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂ ਦਿਗੰਬਰ ਹੋਵੇ—ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੋਖਦਾਇਨੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ?

Verse 18

उवाच च प्रसन्नास्य आशीर्भिरभिनद्य च । उत्तिष्ठतं प्रकुरुतं महानेपथ्यमद्य वै

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਠੋ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਹੀ ਮਹਾਨ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰੋ।”

Verse 19

संत्युपायाः सहस्रं तु मुक्तये न तथा मुने । हेलयैषा यथा दद्यान्निर्वाणं मणिकर्णिका

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਉਪਾਅ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ; ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ ਹੀ ਨਿਰਵਾਣ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 20

अनशनव्रतभृते त्रिकालाभ्यवहारिणे । प्रांते दद्यात्समां मुक्तिमुभाभ्यां मणिकर्णिका

ਜੋ ਅਨਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਭੋਜਨ ਕਰੇ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਸਮਾਨ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 21

यथोक्तमाचरेदेको निष्ठा पाशुपतंव्रतम् । निरंतरं स्मरेदेको हृद्येनां मणिकर्णिकाम्

ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਕ ਮਨ ਦੀ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰੇ; ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਕ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰੇ।

Verse 22

दृष्टात्र वपुषः पाते द्वयोश्च सदृशी गतिः । तस्मात्सर्वविहायाशु सेव्यैषा मणिकर्णिका

ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 23

स्वर्गद्वारे विशेयुर्ये विगाह्य मणिकर्णिकाम् । तेषां विधूतपापानां कापि स्वर्गो न दूरतः

ਜੋ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ—ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ—ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਸਵਰਗੀ ਲੋਕ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 24

स्वर्गद्वाः स्वर्गभूरेषा मोक्षभूर्मणिकर्णिका । स्वर्गापवर्गावत्रैव नोपरिष्टान्न चाप्यधः

ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਤੇ ਅਪਵਰਗ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਨ—ਨਾ ਉੱਪਰ ਕਿਤੇ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ।

Verse 25

दत्त्वा दानान्यनेकानि विगाह्य मणिकर्णिकाम् । स्वर्गद्वारं प्रविष्टा ये न ते निरयगामिनः

ਅਨੇਕ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਸਵਰਗ-ਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ-ਗਾਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 26

स्वर्गापवर्गयोरर्थः कोविदैश्च निरूपितः । स्वर्गः सुखं समुद्दिष्टमपवर्गो महासुखम्

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਸਾਫ਼ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਪਵਰਗ (ਮੋਖ) ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਹੈ।

Verse 27

मणिकर्ण्युपविष्टस्य यत्सुखं जायते सतः । सिंहासनोपविष्टस्य तत्सुखं क्व शतक्रतोः

ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਤੇ ਬੈਠੇ ਧਰਮੀ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਨੰਦ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਆਨੰਦ ਸਿੰਹਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇ?

Verse 28

महासुखं यदुद्दिष्टं समाधौ विस्मृतात्मनाम् । श्रीमत्यां मणिकर्ण्यां तत्सहजेनैव जायते

ਜੋ ‘ਮਹਾਸੁਖ’ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਹਜ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

स्वर्गद्वारात्पुरोभागे देवनद्याश्च पश्चिमे । सौभाग्यभाग्यैकनिधिः काचिदेका महास्थली

ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਦੇਵਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਕੋ ਇਕ ਮਹਾ-ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਲੀ ਹੈ—ਸੌਭਾਗ ਅਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਨਿਧੀ।

Verse 30

यावंतो भास्वतः स्पर्शाद्भासंते सैकताः कणाः । तावंतो द्रुहिणा जग्मुर्नैत्येषा मणिकर्णिका

ਜਿੰਨੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਭਾਸਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਰ ਦ੍ਰੁਹਿਣਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਇੱਥੇ ਆਇਆ; ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਕਦੇ ਨੈਤਿ—ਸਧਾਰਣ ਜਾਂ ਖ਼ਤਮ—ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 31

संति तीर्थानि तावंति परितो मणिकर्णिकाम् । यावद्भिस्तिलमात्रापि न भूमिर्विरलीकृता

ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਇੰਨੇ ਤੀਰਥ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨੀ ਵੀ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 32

यदन्वये कोपि मुक्तः संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । तद्वंश्यास्तत्प्रभावेण मान्याः स्वर्गौकसामपि

ਜੇ ਕਿਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਕ ਵੀ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

तर्पिताः पितरो येन संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । सप्तसप्त तथा सप्त पूर्वजास्तेन तारिताः

ਜੋ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸੱਤ ਅਤੇ ਸੱਤ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ।

Verse 34

आमध्याद्देवसरित आ हरिश्चंद्रमडपात् । आ गंगा केशवादा च स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੇਵ-ਸਰਿਤ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ-ਮੰਡਪ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਤੱਕ ਵੀ।

Verse 35

एतद्रजःकणतुलां त्रिलोक्यपि न गच्छति । एतत्प्राप्त्यै प्रयतते त्रिलोकस्थोऽखिलो भवी

ਇਸ ਧਾਮ ਦੇ ਧੂੜ ਦੇ ਇਕ ਕਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇਸੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਰ ਜੀਵ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

कलावती चित्रपटीं पश्यंतीत्थं मुहुर्मुहुः । ज्ञानवापीं ददर्शाथ श्रीविश्वेश्वरदक्षिणे

ਕਲਾਵਤੀ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਚਿੱਤਰ-ਪਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਜ੍ਞਾਨਵਾਪੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 37

यदंबुसततं रक्षेद्दुर्वृत्ताद्दंडनायकः । संभ्रमो विभ्रमश्चासौ दत्त्वा भ्रातिं गरीयसीम्

ਉਸ ਜਲ ਦੀ ਸਦਾ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸੰਭ੍ਰਮ ਨੇ ਵਿਭ੍ਰਮ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਕਾਂਤੀ ਤੇ ਗੌਰਵ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 38

योष्टमूर्तिर्महादेवः पुराणे परिपठ्यते । तस्यैषांबुमयी मूर्तिर्ज्ञानदा ज्ञानवापिका

ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਜ੍ਞਾਨਵਾਪਿਕਾ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਜਲਮਈ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 39

नेत्रयोरतिथीकृत्य ज्ञानवापी कलावती । कदंबकुसुमाकारां बभार क्षणतस्तनुम्

ਜ੍ਞਾਨਵਾਪੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਈ।

Verse 40

अंगानि वेपथुं प्रापुः स्विन्ना भालस्थली भृशम् । हर्षवाष्पांबुकलिले जाते तस्या विलोचने

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਮੱਥਾ ਬਹੁਤ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਜਲ-ਬੂੰਦਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 41

तस्तंभ गात्रलतिका मुखवैवर्ण्यमाप च । स्वरोथ गद्गदो जातो व्यभ्रंशत्तत्करात्पटी

ਉਸ ਦੇ ਕੋਮਲ ਅੰਗ ਅਚਾਨਕ ਜਕੜ ਗਏ; ਮੁਖ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਗਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅਟਕ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੱਥੋਂ ਪੱਟੀ (ਕਪੜਾ) ਖਿਸਕ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 42

साक्षणं स्वं विसस्मार काहं क्वाहं न वेत्ति च । सौषुप्तायां दशायां च परमात्मेव निश्चला

ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਪ ਭੁੱਲ ਗਈ; ‘ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ?’ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣੀ। ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 43

अथ तत्परिचारिण्यस्त्वरमाणा इतस्ततः । किं किं किमेतदेतत्किं पृच्छंति स्म परस्परम्

ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਿਕਾਵਾਂ ਘਬਰਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, “ਕੀ ਹੈ ਇਹ? ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 44

तदवस्थां समालोक्य तां ताश्चतुरचेतसः । विज्ञाय सात्त्विकैर्भावैरिदमूचूः परस्परम्

ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਤੁਰ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮਝ ਗਈਆਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਤ्तਵਿਕ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 45

भवांतरे प्रेमपात्रमेतयैक्षितु किंचन । चिरात्तेन च संगत्य सुखमूर्च्छामवाप ह

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਨੰਦ ਦੀ ਮੂਰਛਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।

Verse 46

अथनेत्थं कथमियमकांडात्पर्यमूमुहत् । प्रेक्षमाणा रहश्चित्रपटीमति पटीयसीम्

ਤਦ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ—“ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਇਸ ਮੋਹ-ਮੂਰਛਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਪਈ?”—ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਅਤਿ ਸੁਖਮ-ਬੁੱਧੀ, ਚਿੱਤਰਿਤ ਪਟ ਵਾਂਗ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨਾਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 47

तन्मोहस्य निदानं ताःसम्यगेव विचार्य च । उपचेरुर्महाशांतैरुपचारैरनाकुलम्

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮੋਹ ਦੀ ਕਾਰਣਤਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

Verse 48

काचित्तां वीजयांचक्रे कदलीतालवृंतकैः । बिसिनीवलयैरन्या धन्यां तां पर्यभूषयत्

ਇੱਕ ਨੇ ਕਦਲੀ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਕਮਲ-ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੰਗਣ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਧੰਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ।

Verse 49

अमंदैश्चंदनरसैरभ्यषिंचदमुं परा । अशोकपल्लवैरस्याः काचिच्छोकमनीनशत्

ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਚੰਦਨ-ਰਸ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੱਲਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕੀਤੀ।

Verse 50

धारामंडपधारांबुसीकरैस्तत्तनूलताम् । इष्टार्थविरहग्लानां सिंचयामास काचन

ਇੱਕ ਨੇ ਧਾਰਾ-ਮੰਡਪ ਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਧਾਰ ਦੇ ਜਲ-ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਲਤਾ ਵਰਗੀ ਕੋਮਲ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਸਿੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਿਯ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲੇ।

Verse 51

जलार्द्रवाससा काचिदेतस्यास्तनुमावृणोत् । कर्पूरक्षोदजालेपैरन्यास्तामन्वलेपयन्

ਇੱਕ ਨੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਚੂਰਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੇਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਲ੍ਹੇ।

Verse 52

पद्मिनीदलशय्या च काचित्यरचयन्मृदुम् । काचित्कुलिशनेपथ्यं दूरीकृत्य तदंगतः

ਇੱਕ ਨੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਰਮ ਸੇਜ ਸਜਾਈ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਕਠੋਰ, ਰੁਖੇ ਗਹਿਣੇ-ਸਾਜ਼ ਹਟਾ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ।

Verse 53

मुक्ताकलापं रचयांचक्रे वक्षोजमंडले । काचिच्छशिमुखी तां तु चंद्रकांतशिलातले

ਇੱਕ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਕਸ਼-ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਸਜਾਇਆ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਪਟ ਉੱਤੇ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 54

स्वापयामास तन्वंगीं स्रवच्छीतांबुशीतले । दृष्ट्वोपचार्यमाणां तामित्थं बुद्धिशरीरिणी

ਉਸ ਨੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਠੰਢੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਸੁਤਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਟਪਕਦੇ ਸ਼ੀਤਲ ਜਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਠੰਢੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਸੇਵਾ ਹੋਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ-ਸੰਪੰਨ ਨੇ ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 55

अतितापपरीतांगी ताः सखीः प्रत्यभाषत । एतस्यास्तापशांत्यर्थं जानेहं परमौषधम्

ਤੀਬਰ ਤਾਪ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਸੜਨ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਪਰਮ ਔਖਧ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 56

उपचारानिमान्सवार्न्दूरी कुरुत मा चिरम् । अपतापां करोम्येनां सद्यः पश्यत कौतुकम्

ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਚਾਰ ਤੇ ਸੇਵਕ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾ ਦਿਓ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਪਤ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤਕ ਵੇਖੋ।

Verse 57

दृष्ट्वा चित्रपटीमेषा सद्यो विह्वलतामगात् । अत्रैव काचिदेतस्याः प्रेमभूरस्ति निश्चितम्

ਚਿੱਤਰ-ਪਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸੇ ਥਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕੋਈ ਭੂਮੀ—ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਬੰਧਨ—ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 58

अतश्चित्रपटीस्पर्शात्परितापं विहास्यति । वाक्याद्बुद्धिशरीरिण्यास्ततस्तत्परिचारिकाः

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਚਿੱਤਰ-ਪਟ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪਤ ਪੀੜਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗੀ। ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਤੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨੇ ਤਦਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

Verse 59

निधाय तत्पुरः प्रोचुः पटीं पश्य कलावति । तवानंदकरी यत्र काचिदस्तीष्टदेवता

ਉਹ ਪਟ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਕਲਾਵਤੀ, ਇਸ ਚਿੱਤਰ-ਪਟ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਇਸ਼ਟ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਿਯ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।”

Verse 60

सापीष्टदेवतानाम्ना तत्पटीदर्शनेन च । सुधासेकमिव प्राप्य मूर्छां हित्वोत्थिता द्रुतम्

ਅਤੇ ਉਹ—ਆਪਣੀ ਇਸ਼ਟ-ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਚਿੱਤਰ-ਪਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਮਾਨੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਮੂਰਛਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਬੈਠੀ।

Verse 61

अवग्रहपरिम्लाना वर्षासारैरिवौषधीः । पुनरालोकयांचक्रे ज्ञानदां ज्ञानवापिकाम्

ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਪੈਣ ਮਗਰੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਰਖਾ-ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਔਖਧੀ ਬੂਟੀਆਂ ਫਿਰ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ‘ਗਿਆਨਵਾਪੀ’ ਕੂਏਂ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 62

स्पृष्ट्वा कलावती तां तु वापीं चित्रगतामपि । लेभे भवांतरज्ञानं यथासीत्पूर्वर्जन्मनि

ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਵਾਪੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਰਸਾਈ ਹੋਈ ਸੀ—ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਰ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 63

पुनर्विचारयांचक्रे वापी माहात्म्यमुत्तमम् । अहो चित्रगतापीयं संस्पृष्टा ज्ञानवापिका

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਾਪੀ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: “ਅਹੋ! ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਛੂਹੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।”

Verse 64

ज्ञानं मे जनयामास भवांतर समुद्भवम् । अथ तासां पुरो हृष्टा कथयामास सुंदरी

“ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਗਿਆਨ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 65

निजं प्राग्भव वृत्तांतं ज्ञानवापीप्रभावजम् । कलावत्युवाच । एतस्माज्जन्मनः पूर्वमहं ब्राह्मणकन्यका

ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਭਵ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਸੀ।”

Verse 66

उपविश्वेश्वरं काश्यां ज्ञानवाप्यां रमे मुदा । जनको मे हरिस्वामी जनयित्री प्रियंवदा

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਪਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮਗਨ ਹੋਈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਰਿਸ੍ਵਾਮੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ ਸੀ।

Verse 67

आख्या मम सुशीलेति मां च विद्याधरोऽहरत् । मध्येमार्गं निशीथेथ तदोप मलयाचलम्

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਮੈਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਮਲਯਾਚਲ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 68

रक्षसा सहतो वीरो राक्षसं स जघानह । रक्षोपि मुक्तं शापात्तु दिव्यवपुरवाप ह

ਇੱਕ ਵੀਰ, ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਹੀ ਦੈਤ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 69

अवाप जन्मगंधर्वस्त्वसौ मलयकेतुतः । कर्णाटनृपतेः कन्या बभूवाहं कलावती

ਉਹ ਮਲਯਕੇਤੁ ਨਾਮ ਦਾ ਗੰਧਰਵ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਰਨਾਟ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਕਲਾਵਤੀ ਬਣੀ।

Verse 70

इति ज्ञानं ममोद्भूतं ज्ञानवापीक्षणात्क्षणात् । इति तस्या वचः श्रुत्वा सापि बुद्धिशरीरिणी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ (ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ)।

Verse 71

ताश्च तत्परिचारिण्यः प्रहृष्टास्यास्तदाऽभवन् । प्रोचुस्तां प्रणिपत्याथ पुण्यशीलां कलावतीम्

ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਿਕਾਵਾਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੰਨਮਈ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਕਲਾਵਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 72

अहो कथं हि सा लभ्या यत्प्रभावोयमीदृशः । धिग्जन्म तेषां मर्त्येऽस्मिन्यैर्नैक्षि ज्ञानवापिका

ਹਾਏ! ਉਹ (ਪਵਿੱਤਰ ਕੂਆਂ) ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ? ਧਿਕ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 73

कलावति नमस्तुभ्यं कुरुनोपि समीहितम् । जनिं सफलयास्माकं नय नः प्रार्थ्य भूपतिम्

ਹੇ ਕਲਾਵਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਕਰ—ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ (ਉੱਥੇ) ਲੈ ਚਲ।

Verse 74

अयं च नियमोस्माकमद्यारभ्य कलावति । निर्वेक्ष्यामो महाभोगान्दृष्ट्वा तां ज्ञानवापिकाम्

ਹੇ ਕਲਾਵਤੀ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਡਾ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਹੈ: ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਮਹਾਨ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਜਾਣ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੇ।

Verse 75

अवश्यं ज्ञानवापी सा नाम्ना भवितुमर्हति । चित्रं चित्रगतापीह या तव ज्ञानदायिनी

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ‘ਗਿਆਨਵਾਪੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਕੂਆਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 76

ओंकृत्य तासां वाक्यं सा स्वाकारं परिगोप्य च । प्रियाणि कृत्वा भूभर्तुः प्रस्तावज्ञा व्यजिज्ञपत्

ਸ਼ੁਭ “ਓਂ” ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਆਪਣਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖੀ।

Verse 77

कलावत्युवाच । जीवितेश न मे त्वत्तः किंचित्प्रियतरं क्वचित् । त्वामासाद्य पतिं राजन्प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः

ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਮਨੋਰਥਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।”

Verse 78

एको मनोरथः प्रार्थ्यो ममास्त्यत्रार्यपुत्रक । विचारपथमापन्नस्तवापि स महाहितः

“ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਆਰਯ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਮਨੋਰਥ ਬੇਨਤੀਯੋਗ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ-ਪਥ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।”

Verse 79

मम तु त्वदधीनायाः सुदुष्प्रापतरो महान् । तव स्वाधीनवृत्तेस्तु सिद्धप्रायो मनोरथः

“ਮੇਰੇ ਲਈ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ ਹੈ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈਂ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਸਿੱਧ ਹੀ ਹੈ।”

Verse 80

प्राणेश किं बहूक्तेन यदि प्राणैः प्रयोजनम् । तदाभिलषितं देहि प्राणा यास्यंत्यथान्यथा

“ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋਰਥਾਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 81

प्राणेभ्योपि गरीयस्यास्तस्या वाक्यं निशम्य सः । उवाच वचनं राजा तस्याः स्वस्यापि च प्रियम्

ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ—ਰਾਜੇ ਨੇ ਐਸਾ ਉੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਾ।

Verse 82

राजोवाच । नाहं प्रिये तवादेयमिह पश्यामि भामिनि । प्राणा अपि मम क्रीतास्त्वया शीलकलागुणैः

ਰਾਜਾ ਬੋਲਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਸੁੰਦਰਿ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਲੁਕਾਵਾਂ। ਤੇਰੇ ਸ਼ੀਲ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਮੋਲ ਲੈ ਲਏ ਹਨ।”

Verse 83

अविलंबितमाचक्ष्व कृतं विद्धि कलावति । भवद्विधानां साध्वीनामन्येऽप्राप्यं न किंचन

“ਕਲਾਵਤੀ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ; ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਤੁਰੰਤ ਕਹਿ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਮਝ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਧਵੀ ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।”

Verse 84

कः प्रार्थ्यः प्रार्थनीयं किं को वा प्रार्थयिता प्रिये । न पृथग्जनवत्किंचिद्वर्तनं नौ कलावति

“ਪ੍ਰਿਯੇ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿੰਨਤ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਕੀ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਲਾਵਤੀ, ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਆਮ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਹੀਂ।”

Verse 85

देशः कोशो बलं दुर्गं यदन्यदपि भामिनि । तत्त्वदीयं न मे किंचित्स्वाम्यमात्रमिहास्ति मे

“ਦੇਸ਼, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਸੈਨਾ, ਕਿਲ੍ਹੇ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਤੇਜਸਵਿਨੀ—ਉਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ‘ਸਵਾਮੀਪਨ’ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤ੍ਰ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 86

तच्च स्वाम्यं ममान्यत्र त्वदृते जीवितेश्वरि । राज्यं त्यजेयं त्वद्वाक्यात्तृणीकृत्यापि मानिनि

ਹੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਦੀ ਸਵਾਮਿਨੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਂ ਮਾਲਕੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਾਨਿਨੀ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਕੇ।

Verse 87

माल्पकेतोर्महीजानेरिति वाक्यं निशम्य सा । प्राह गंभीरया वाचा वचश्चारु कलावती

ਮਾਲਪਕੇਤੁ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਬੋਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 88

कलावत्युवाच । नाथ प्रजासृजापूर्वं सृष्टा नानाविधाः प्रजाः । प्रजाहिताय संसृष्टं पुरुषार्थचतुष्टयम्

ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਥ, ਪ੍ਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਰਚੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦਾ ਚਤੁਸ਼ਟਯ ਵੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼।

Verse 89

तद्विहीनाजनिरपि जल बुद्बुदवन्मुधा । तस्मादेकोपि संसाध्यः परत्रेह च शर्मणे

ਉਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਨਮ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਜਲ ਉੱਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਫਲ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਇਕ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਵੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸਾਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 90

यत्रानुकूल्यं दंपत्योस्त्रिवर्गस्तत्र वर्धते । यदुच्यते पुराविद्भिरिति तत्तथ्यमीक्षितम्

ਜਿੱਥੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਵਰਗ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ—ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 91

मद्विधाना तु दासीनां शतं तेऽस्तीह मंदिरे । तथापि नितरां प्रेम स्वामिनो मयि दृश्यते

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੌ ਦਾਸੀਆਂ ਹਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਅਤਿ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 92

तव दास्यपि भोगाढ्या किमुतांकस्थलीचरी । तत्राप्यनन्यसंपत्तिस्तत्र स्वाधीनभर्तृता

ਤੇਰੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਵੀ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਜੋ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ! ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਅਨੋਖਾ ਧਨ ਇਹੀ ਹੈ—ਪਤੀ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 93

विपश्चित्संचयेदर्थानिष्टापूर्ताय कर्मणे । तपोर्थमायुर्निर्विघ्नं दारांश्चापत्यलब्धये

ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟ-ਪੂਰਤ (ਧਰਮਦਾਨ, ਲੋਕ-ਹਿਤ) ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ; ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਨਿਰਵਿਘਨ ਆਯੁ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਲਾਭ ਲਈ ਪਤਨੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।

Verse 94

तवैतत्सर्वमस्तीह विश्वेशानुग्रहात्प्रिय । पूरणीयोऽभिलाषो मे यदि तद्वचम्यहं शृणु

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

Verse 95

तूर्णं प्रहिणु मां नाथ विश्वनाथपुरीं प्रति । प्राणाः प्रयाता प्रागेव वपुः शेषास्मि केवलम्

ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥਪੁਰੀ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵੱਲ ਭੇਜ ਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 96

माल्यकेतुः कलावत्या इत्याकर्ण्य वचः स्फुटम् । क्षणं विचार्य स्वहृदि राजा प्रोवाच तां प्रियाम्

ਕਲਾਵਤੀ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਲ੍ਯਕੇਤੁ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 97

प्रिये कलावति यदि तव गंतव्यमेव हि । राज्यलक्ष्म्यानया किं मे चलया त्वद्विहीनया

“ਪ੍ਰਿਯੇ ਕਲਾਵਤੀ—ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਚੰਚਲ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ?”

Verse 98

न राज्यं राज्यमित्याहू राज्यश्रीः प्रेयसी ध्रुवम् । सप्तांगमपि तद्राज्यं तया हीनं तृणायते

“ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਰਾਜ ਹੀ ਸੱਚਾ ‘ਰਾਜ’ ਨਹੀਂ; ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੀ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤਿੰਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 99

निःसपत्नं कृतं राज्यं भुक्त्वा भोगान्निरंतरम् । हृषीकार्थाः कृतार्थाश्च विधृता आधृतिः प्रिये

“ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਨਿਰੰਤਰ ਭੋਗ ਭੋਗੇ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਆ।”

Verse 100

अपत्यान्यपि जातानि किं कर्तव्यमिहास्ति मे । अवश्यमेव गंतव्याऽवाभ्यां वाराणसी पुरी

“ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ; ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤਵ ਬਾਕੀ ਹੈ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ।”

Verse 110

अथ प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचाचमक्रियाम् । राज्ञ्या विनिर्दिष्टपथा ज्ञानवापीं नृपो ययौ

ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਸ਼ੌਚ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 120

तावद्विमानमापन्नं सक्वणत्किंकिणीगणम् । पश्यतां सर्वलोकानां चन्द्रमौलिरथोरथात्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਸ਼ਿਵ ਰਥ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 127

पठित्वा पाठयित्वा वा श्रुत्वा वा श्रद्धयान्वितः । ज्ञानवाप्याः शुभाख्यानं शिवलोके महीयते

ਜੋ ਭਗਤਿ-ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਆਪ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।