Adhyaya 31

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद स्कंदस्कंदित तारक । न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वन्वाराणसीकथाम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਹੇ ਸਕੰਦ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਤਾਰਕ! ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸੁਣਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 2

अनुग्रहो यदि मयि योग्योस्मि श्रवणे यदि । तदा कथय मे नाथ काश्यां भैरव संकथाम्

ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਨਾਥ! ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭੈਰਵ ਦੀ ਪਾਵਨ ਸੰਕਥਾ ਮੈਨੂੰ ਕਹੋ।

Verse 3

कोसौ भैरवनामात्र काशिपुर्यां व्यवस्थितः । किं रूपमस्य किं कर्म कानि नामानि चास्य वै

ਉਹ ਭੈਰਵ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

Verse 4

कथमाराधितश्चैव सिद्धिदः साधकस्य वै । आराधितः कुत्र काले क्षिप्रं सिद्ध्यति भैरवः

ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ? ਭੈਰਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿੱਥੇ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Verse 5

स्कंद उवाच । वाराणस्यां महाभाग यथा ते प्रेम वर्तते । तथा न कस्यचिन्मन्ये ततो वक्ष्याम्यशेषतः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਵਾਰਾਣਸੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਛੱਡੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 6

प्रादुर्भावं भैरवस्य महापातकनाशनम् । यच्छ्रुत्वा काशिवासस्य फलं निर्विघ्रमाप्नुयात्

ਭੈਰਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਾਸ਼ੀ-ਵਾਸ ਦਾ ਫਲ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

पाणिभ्यां परितः प्रपीड्य सुदृढं निश्चोत्य निश्चोत्य च ब्रह्मांडं सकलं पचेलिमरसालोच्चैः फलाभं मुहुः । पायंपायमपायतस्त्रिजगतीमुन्मत्तवत्तै रसैर्नृत्यंस्तांडवडंबरेण विधिनापायान्महाभैरवः

ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦਬਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਿਚੋੜ ਕੇ, ਮਹਾਭੈਰਵ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਪੱਕੇ ਫਲ ਦੇ ਗਾਢੇ ਰਸ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਮੱਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਪੀ ਪੀ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਂਡਵ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਡੰਬਰ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਝੂਮ ਉਠਦੇ ਹਨ।

Verse 8

कुंभयोने न वेत्त्येव महिमानं महेशितुः । चतुर्भजोपि वैकुंठश्चतुर्वक्त्रोपि विश्वकृत्

ਹੇ ਕੁੰਭਯੋਨੀ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ, ਅਤੇ ਜਗਤ-ਕਰਤਾ ਚਾਰ-ਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।

Verse 9

न चित्रमत्र भूदेव भवमाया दुरत्यया । तया संमोहिताः सर्वे नावयंत्यपि तं परम्

ਹੇ ਭੂਦੇਵ! ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ; ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੁਰਲੰਘ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਜੀਵ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਪਾਂਦੇ।

Verse 10

वेदयेद्यदिचात्मानं स एव परमेश्वरः । तदा विंदंति ब्रह्माद्याः स्वेच्छयैव न तं विदुः

ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਏ, ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਤਦ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ‘ਲੱਭਦੇ’ ਹਨ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ-ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ।

Verse 11

स सर्वगोपि नेक्ष्येत स्वात्मारामो महेश्वरः । देववद्बुध्यते मूढैरतीतो यो मनोगिराम्

ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਪਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੂਰਖ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ‘ਦੇਵਤਾ’ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 12

पुरा पितामहं विप्र मेरुशृंगे महर्षयः । प्रोचुः प्रणम्य लोकेशं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: ‘ਉਹ ਇਕੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ?’

Verse 13

समा यया महेशस्य मोहितो लोकसंभवः । अविज्ञाय परं भावमात्मानं प्राह वर्पिणम्

ਉਸੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ (ਸਰਵੋਚ) ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

जगद्योनिरहं धाता स्वयंभूरेक ईश्वरः । अनादिमदहं ब्रह्म मामनर्च्य न मु च्यते

‘ਮੈਂ ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਧਾਤਾ, ਸਵਯੰਭੂ, ਇਕੋ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਨਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।’

Verse 15

प्रवर्तको हि जगतामहमेको निवर्तकः । नान्यो मदधिकः सत्यं कश्चित्कोपि सुरोत्तमाः

ਮੈਂ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹਾਂ। ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੋਤਮੋ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 16

तस्यैवं ब्रुवतो धातुः क्रतुर्नारायणांशजः । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं रोषताम्रविलोचनः

ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਤੇ ਧਾਤਾ ਕ੍ਰਤੁ—ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ—ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 17

अविज्ञाय परं तत्त्वं किमेतत्प्रतिपाद्यते । अज्ञानं योगयुक्तस्य न चैतदुचितं तव

ਪਰਮ ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ—ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 18

अहं कर्ता हि लोकानां यज्ञो नारायणः परः । न मामनादृत्य विधे जीवनं जगतामज

ਮੈਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ; ਯਜ੍ਞ ਹੀ ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਹੇ ਅਜ, ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਜੀਉਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 19

अहमेव परं ज्योतिरहमेव परा गतिः । मत्प्रेरितेन भवता सृष्टिरेषा विधीयते

ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ—ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ—ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

एवं विप्र कृतौ मोहात्परस्परजयैषिणौ । पप्रच्छतुः प्रमाणज्ञानागमांश्चतुरोपि तौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ—ਵੈਧ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਯਥਾਰਥ ਬੋਧ ਅਤੇ ਆਗਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ—ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 21

विधिक्रतू ऊचतुः । वेदाः प्रमाणं सर्वत्र प्रतिष्ठां परमामिताः । यूयमेव न संदेहः किं तत्त्वं प्रतितिष्ठत

ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵੇਦ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਆਧਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ (ਹੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ) ਉਹੀ ਹੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਖ਼ਰ ਕਿਸ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ?”

Verse 22

श्रुतय ऊचुः । यदि मान्या वयं देवौ सृष्टिस्थितिकरौ विभू । तदा प्रमाणं वक्ष्यामो भवत्संदेहभेदकम्

ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਹੇ ਵਿਭੂ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਰਤਾ—ਸਾਨੂੰ ਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੱਸਾਂਗੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 23

श्रुत्युक्तमिदमाकर्ण्य प्रोचतुस्तौ श्रुतीः प्रति । युष्मदुक्तं प्रमाणं नौ किं तत्त्वं सम्यगुच्यताम्

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੱਸੋ; ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਉਚਾਰੋ।”

Verse 24

ऋगुवाच । यदंतःस्थानि भूतानि यतः सर्वं प्रवर्तते । यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स रुद्रस्त्वेक एव हि

਋ਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਭੂਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਉਹੀ ਇਕੋ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਹੈ।”

Verse 25

यजुरुवाच । यो यज्ञैरखिलैरीशो योगेन च समिज्यते । येन प्रमाणं हि वयं स एकः सर्वदृक्छिवः

ਯਜੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਕ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 26

सामोवाच । येनेदं भ्रश्यते विश्वं योगिभिर्यो विचिंत्यते । यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः

ਸਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਧਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਜਗਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਇਕ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਹੈ।

Verse 27

अथर्वोवाच । यं प्रपश्यंति देवेशं भक्त्यानुग्रहिणो जनाः । तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतस्करम्

ਅਥਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੱਲਾ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਕੈਵਲ੍ਯ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲਾ ਚੋਰ।

Verse 28

श्रुतीरितं निशम्येत्थं तावतीव विमोहितौ । स्मित्वाहतुः क्रतु विधीमोहाध्येनांकितौ मुने

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ—ਹੇ ਮੁਨੀ—ਉਹ ਬੋਲੇ, ਯੱਗ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਮੋਹ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ।

Verse 29

कथं प्रमथनाथोसौ रममाणो निरंतरम् । दिगंबरः पितृवने शिवया धूलिधूसरः

“ਉਹ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰੰਤਰ ਰਮਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਈ, ਪਿਤ੍ਰਵਨ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵਾ ਸਮੇਤ ਧੂੜ ਨਾਲ ਧੂਸਰ?”

Verse 30

विटंकवेशो जटिलो वृषगोव्यालभूषणः । परं ब्रह्मत्वमापन्नः क्व च तत्संगवर्जितम्

ਵਿਚਿੱਤਰ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਇਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਦ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਗ-ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਸਰਬਥਾ ਰਹਿਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

Verse 31

तदुदीरितमाकर्ण्य प्रणवात्मा सनातनः । अमूर्तो मूर्तिमान्भूत्वा हसमान उवाच तौ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਵ-ਸਰੂਪ ਸਨਾਤਨ, ਜੋ ਅਮੂਰਤ ਹੈ, ਮੂਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।

Verse 32

प्रणव उवाच । न ह्येष भगवाञ्छक्त्या स्वात्मनो व्यतिरिक्तया । कदाचिद्रमते रुद्रो लीलारूपधरो हरः

ਪ੍ਰਣਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਰਮਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਰੁਦ੍ਰ—ਹਰ—ਲੀਲਾ ਲਈ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

असौ हि भगवानीशः स्वयंज्योतिः सनातनः । आनंदरूपा तस्यैषा शक्तिर्नागंतुकी शिवा

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਾ ਸਨਾਤਨ, ਸਵਯੰ-ਜ੍ਯੋਤਿ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਜਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆਈ ਹੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 34

इत्येवमुक्तेपि तदा मखमूर्तेरजस्य हि । नाज्ञानमगमन्नाशं श्रीकंठस्यैव मायया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਰੂਪ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਸ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਸੀ।

Verse 35

प्रादुरासीत्ततो ज्योतिरुभयोरंतरे महत् । पूरयन्निजया भासा द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 36

ज्योतिर्मंडलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः । प्रजज्वालाथ कोपेन ब्रह्मणः पंचमं शिरः

ਉਸ ਜੋਤਿ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ-ਸਰੂਪ ਇਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦਿਸੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।

Verse 37

आवयोरंतरं कोसौ बिभृयात्पुरुषाकृतिम् । विधिः संभावयेद्यावत्तावत्स हि विलोकितः

“ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ-ਸਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?”—ਵਿਧੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 38

स्रष्टा क्षणेन च महान्पुरुषो नीललोहितः । त्रिशूलपाणिर्भालाक्षो नागोडुपविभूषणः

ਅਤੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਨੇਤਰ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 39

हिरण्यगर्भस्तं प्राह जाने त्वां चंद्रशेखरम् । भालस्थलान्ममपुरा रुद्रः प्रादुरभूद्भवान्

ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।”

Verse 40

रोदनाद्रुद्रनामापि योजितोसि मया पुरा । मामेव शरणं याहि पुत्र रक्षां करोमि ते

ਰੋਦਨ (ਰੋਣਾ) ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 41

अथेश्वरः पद्मयोनेः श्रुत्वा गर्ववतीं गिरम् । सकोपतः समुत्पाद्य पुरुषं भैरवाकृतिम्

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਦਮ-ਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੈਰਵ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

प्राह पंकजजन्मासौ शास्यस्ते कालभैरव । कालवद्राजसे साक्षात्कालराजस्ततो भवान्

ਉਸ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਾਲਭੈਰਵ, ਤੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਾਲਰਾਜ ਹੈਂ।”

Verse 43

विश्वं भर्तुं समर्थोऽसि भरणाद्भैरवः स्मृतः । त्वत्तो भेष्यति कालोपि ततस्त्वं कालभैरवः

ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਹੈਂ; ਧਾਰਨ (ਭਰਣ) ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ‘ਭੈਰਵ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਵੀ ਤੈਥੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ‘ਕਾਲਭੈਰਵ’ ਹੈਂ।

Verse 44

आमर्दयिष्यति भवांस्तुष्टो दुष्टात्मनो यतः । आमर्दक इति ख्याति ततः सर्वत्र यास्यति

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ‘ਆਮਰਦਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 45

यतः पापानि भक्तानां भक्षयिष्यति तत्क्षणात् । पापभक्षण इत्येव तव नाम भविष्यति

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਉਸੇ ਛਿਨ ਭਸਮ ਕਰਕੇ ਨਿਗਲ ਲਏਂਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਪਾਪਭਕਸ਼ਣ’—ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਭੱਖਣਹਾਰ—ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 46

या मे मुक्तिपुरी काशी सर्वाभ्योपि गरीयसी । आधिपत्यं च तस्यास्ते कालराज सदैव हि

ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ—ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ-ਪੁਰੀ, ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ—ਉਸ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਕਾਲਰਾਜ, ਤੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਦਾ ਹੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗਾ।

Verse 47

तत्र ये पापकर्तारस्तेषां शास्ता त्वमेव हि । शुभाशुभं न तत्कर्म चित्रगुप्तो लिखिष्यति

ਉੱਥੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਣਹਾਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੰਡਕ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਉਹ ਕਰਮ ਨਾ ਸ਼ੁਭ ਲਿਖੇਗਾ, ਨਾ ਅਸ਼ੁਭ।

Verse 48

एतान्वरान्प्रगृह्याऽथ तत्क्षणात्कालभैरवः । वामांगुलिनखाग्रेण चकर्त च शिरो विधेः

ਇਹ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਛਿਨ ਕਾਲਭੈਰਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਨਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम् । अतो येन कृता निंदा तच्छिन्नं पचमं शिरः

ਜਿਸ ਅੰਗ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਦੰਡ ਵੀ ਉਸੇ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 50

यज्ञमूर्तिधरो विष्णुस्ततस्तुष्टाव शंकरम् । भीतो हिरण्यगर्भोपि जजाप शतरुद्रियम्

ਤਦ ਯਜ੍ਞ-ਮੂਰਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 51

आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः । प्राह स्वां मूर्तिमपरां भैरवं तं कपर्दिनम्

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ—ਕਪਾਰਧਾਰੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਭੈਰਵ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਾ।

Verse 52

मान्योऽध्वरोसौ भवता तथा शतधृतिस्त्वयम् । कपालं वैधसं चापि नीललोहित धारय

ਤੂੰ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤਧ੍ਰਿਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨ ਦੇ। ਹੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਵੈਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਕਪਾਲ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ।

Verse 53

ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शयन् । चर त्वं सततं भिक्षां कापालव्रतमास्थितः । इत्युक्त्वांऽतर्हितो देवस्तेजोरूपस्तदा शिवः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਤੂੰ ਕਾਪਾਲ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਸਦਾ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇਜੋਮਯ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਤਦ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 54

उत्पाद्य कन्यामेकां तु ब्रह्महत्येति विश्रुताम् । रक्तांबरधरां रक्तां रक्तस्रग्गंधलेपनाम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ—ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਆਪ ਲਾਲ ਵਰਣ ਦੀ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।

Verse 55

दंष्टाकरालवदनां ललज्जिह्वातिभीषणाम् । अंतरिक्षैकपादाग्रां पिबंतीं रुधिरं बहु

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਦੰਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਲੱਜਦੀ-ਲੱਜਦੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਰੁਧਿਰ ਪੀਂਦੀ।

Verse 56

कर्त्रीं कर्परहस्ताग्रां स्फुरत्पिंगोग्रतारकाम् । गर्जयंतीं महावेगां भैरवस्यापिभीषणाम्

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕੱਤਰੀ (ਕਲੇਵਰ) ਸੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਖੋਪੜੀ; ਪਿੰਗਲ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤਿ ਤੀਖੀਆਂ। ਮਹਾਵੇਗ ਨਾਲ ਗੱਜਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਭੈਰਵ ਲਈ ਭੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 57

यावद्वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति । तावत्त्वं भीषणे कालमनुगच्छोग्ररूपिणि

‘ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੂੰ—ਹੇ ਉਗ੍ਰ-ਰੂਪ ਭਿਆਨਕਣੀ—ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ।’

Verse 58

सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । नियोज्यतामिति शिवोप्यंतर्धानं गतस्ततः

‘ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੈ; ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤਦੋਂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 59

तत्सान्निध्याद्भैरवोपि कालोभूत्कालकालतः । स देवदेववाक्येन बिभ्रत्कापालिकं व्रतम्

ਉਸ ਦੀ ਉਸ ਸਾਨ্নਿਧੀ ਨਾਲ ਭੈਰਵ ਭੀ ਕਾਲ ਬਣ ਗਿਆ—ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਪਾਲਿਕ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 60

कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् । नात्याक्षीच्चापि तं देवं ब्रह्महत्या सुदारुणा

ਕਪਾਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ।

Verse 61

सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि । त्रिजगत्पतिरुग्रोपि व्रती त्रिजगतीश्वरः

ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ, ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪੁਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ—ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਰਹਿਆ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ।

Verse 62

प्रतितीर्थं भ्रमन्नापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया

ਹਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।

Verse 63

अनेनैवानुमानेन महिमा त्ववगम्यताम् । ब्रह्महत्यापनोदिन्याः काश्याः कलशसंभव

ਇਸੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਘੜੇ-ਜਨਮੇ (ਕਲਸ਼ਸੰਭਵ), ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 64

संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च । अधि त्रिलोकिनो काश्याः कलामर्हंति षोडशीम्

ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ ਵੀ; ਪਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੂਜਿਤ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 65

तावद्गर्जंति पापानि ब्रहत्यादिकान्यलम् । यावन्नाम न शृण्वंति काश्याः पापाचलाशनेः

ਜਦ ਤੱਕ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ—ਪਾਪ-ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਵਜ੍ਰ—ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਮਹਾਪਾਪ ਗੱਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

प्रमथैः सेव्यमानोऽयं त्रिलोकीं विचरन्हरः । कापालिको ययौ देवो नारायणनिकेतनम्

ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਪਾਲਿਕ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਨਿਕੇਤਨ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

Verse 67

अथायांतं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुंडलम् । महादेवांशसंभूतं भैरवं भीषणाकृतिम्

ਫਿਰ ਮਹਾਕਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭੈਰਵ, ਭਿਆਨਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ।

Verse 68

पपात दंडवद्भूमौ दृष्ट्वा तं गरुडध्वजः । देवाश्च मुनयश्चैव देवनार्यः समंततः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੇ ਦੇਵ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਨਾਰੀਆਂ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 69

निपेतुः प्रणिपत्यैनं प्रणतः कमलापतिः । शिरस्यंजलिमारोप्य स्तुत्वा बहुविधैः स्तवैः

ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਕਮਲਾਪਤੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਧਰ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 70

क्षीरोदमथनो तां प्राह पद्मालयां हरिः । प्रिये पश्याऽब्जनयने धन्याऽसि सुभगेनघे

ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੇ ਪਦਮਾਲਯਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਵੇਖ! ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਨਿਰਪਾਪੇ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ।”

Verse 71

धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम् । अयं धाता विधाता च लोकानां प्रभुरीश्वरः

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਧੰਨ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਗਤਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਹੀ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਈਸ਼ਵਰ, ਸਰਵਸਵਾਮੀ।”

Verse 72

अनादिः शरणः शांतः परः षड्विंशसंमितः । सर्वज्ञः सर्वयोगीशः सर्वभूतैकनायकः

ਉਹ ਅਨਾਦਿ ਹੈ, ਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਪਰਮ ਹੈ—ਛੱਬੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗੀਸ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਏਕ ਨਾਇਕ ਹੈ।

Verse 73

सर्वभूतांतरात्माऽयं सर्वेषां सर्वदः सदा । यं विनिद्रा विनिःश्वासाः शांता ध्यानपरायणाः

ਇਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਆਲਸ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ-ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਿਆਨ-ਪਰਾਇਣ ਸ਼ਾਂਤ ਜਨ ਖੋਜਦੇ ਹਨ।

Verse 74

धिया पश्यंति हृदये सोयमद्य समीक्ष्यताम् । यं विदुर्वेदतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਅੱਜ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 76

यस्याख्यां ब्रुवतां नित्यं न देहः सोपि देहधृक् । यं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि

ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿੱਤ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਦੇਹ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 77

सोयमायाति भगवांस्त्र्यंबकः शशिभूषणः । पुंडरीकदलायामे धन्येमेऽद्य विलोचने

ਦੇਖੋ—ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਚੰਦ੍ਰ-ਭੂਸ਼ਿਤ, ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਨੇਤਰ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ; ਧੰਨ ਹਨ ਇਹ ਅੱਖਾਂ।

Verse 78

धिग्धिक्पदं तु देवानां परं दृष्ट्वाऽत्र शंकरम् । लभ्यते यन्न निर्वाणं सर्वदुःखांतकृत्तु यत्

ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਦ ਨੂੰ ਵੀ—ਜੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

देवत्वादशुभं किंचिद्देवलोके न विद्यते । दृष्ट्वापि सर्वदेवेशं यन्मुक्तिं न लभामहे

ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤ੍ਵ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ—ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਸ਼ੋਕ ਹੈ।

Verse 80

एवमुक्त्वा हृषीकेशः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रणिपत्य महादेवमिदमाह वृषध्वजम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 81

किमिदं देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो । क्रियते जगतां धात्रा सर्वपापहराऽव्यय

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਵਿਭੋ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਧਾਤਾ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?

Verse 82

क्रीडेयं तव देवेश त्रिलोचन महामते । किं कारणं विरूपाक्ष चेष्टितं ते स्मरार्दन

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਮਹਾਮਤੇ! ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼, ਸਮਰਾਰਦਨ—ਤੇਰੇ ਇਸ ਚੇਸ਼ਟਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?

Verse 83

किमर्थं भगवत्र्छंभो भिक्षां चरसि शक्तिप । संशयो मे जगन्नाथ नतत्रैलोक्यराज्यद

ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੋ, ਸ਼ਕਤਿਪ! ਤੂੰ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਕਿਉਂ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਦਾਤਾ—ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।

Verse 84

एवमुक्तस्ततः शंभुर्विष्णुमेतदुदाहरत् । ब्रह्मणस्तु शिरश्छिन्नमंगु्ल्यग्रनखेन ह

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਾਤ ਦੱਸੀ: ‘ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਮੇਰੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਨਖ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।’

Verse 85

तदघप्रतिघं विष्णो चराम्येतद्व्रतं शुभम् । एवमुक्तो महेशेन पुंडरीकविलोचनः

‘ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ।

Verse 86

स्मित्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवं व्यजिज्ञपत् । यथेच्छसि तथा क्रीड सर्वविष्टपनायक

ਹੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੇ: “ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਲੀਲਾ ਕਰ, ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ।”

Verse 87

मायया मां महादेव नच्छादयितुमर्हसि । नाभीकमलकोशात्तु कोटिशः कमलासनान्

“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਤਾਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਣਗਿਣਤ ਕੋਟੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 88

कल्पे कल्पे सृजामीश त्वन्नियोगबलाद्विभो । त्यज मायामिमां देव दुस्तरामकृतात्मभिः

“ਹੇ ਈਸ਼, ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼-ਬਲ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਤਿਆਗ ਦੇ—ਜੋ ਅਕ੍ਰਿਤਾਤਮਿਆਂ ਲਈ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।”

Verse 89

मदाद्यो महादेव मायया तव मोहिताः । यथावदवगच्छामि चेष्टितं ते शिवापते

“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਨ। ਪਰ ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ-ਪਤੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 90

संहारकाले संप्राप्ते सदेवानखिलान्मुनीन् । लोकान्वर्णाश्रमवतो हरिष्यसि यदा हर

“ਜਦੋਂ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਹੇ ਹਰ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲਵੇਂਗਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।”

Verse 91

तदा क्व ते महादेव पाप ब्रह्मवधादिकम् । पारतंत्र्यं न ते शंभो स्वैरं क्रीडेत्ततो भवान्

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਲਈ ‘ਪਾਪ’ ਕਿੱਥੇ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਧ ਆਦਿ ਜਿਹਾ? ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੂੰ ਪਰਤੰਤਰ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 92

अतीतब्रह्मणामस्थ्नां स्रक्कंठे तव भासते । तदातदा क्वानुगता ब्रह्महत्या तवानघ

ਪਿਛਲੇ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ‘ਬ੍ਰਹਮਾ-ਹਤਿਆ’ ਦਾ ਪਾਪ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ—ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 93

कृत्वापि सुमहत्पापं त्वां यः स्मरति भावतः । आधारं जगतामीशं तस्य पापं विलीयते

ਭਾਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਈਸ਼, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ—ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਘੁਲ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 94

यथा तमो न तिष्ठेत संनिधावंशुमालिनः । तथा न भवभक्तस्य पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਭਵ ਦੇ ਭਗਤ ਦਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 95

यश्चिंतयति पुण्यात्मा तव पादांबुजद्वयम् । ब्रह्महत्यादिकमपि पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

ਜੋ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਤੇਰੇ ਦੋ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 96

तव नामानुरक्ता वाग्यस्य पुंसो जगत्पते । अप्यद्रिकूटतुलितं नैनस्तमनुबाधते

ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ! ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਾਣੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜ-ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਇਕੱਠਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ।

Verse 97

रजसा तमसा विवर्धितं क्व नु पापं परितापदायकम् । क्व च ते शिव नाम मंगलं जनजीवातु जगद्रुजापहम्

ਰਜੋ ਤੇ ਤਮੋ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਕਿੱਥੇ—ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਤੇਰਾ ਮੰਗਲਮਈ ਨਾਮ ਕਿੱਥੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?

Verse 98

यदि जातुचिदंधकद्विषस्तवनामौष्ठपुटाद्विनिःसृतम् । शिवशंकर चंद्रशेखरेत्यसकृत्तस्य न संसृतिः पुनः

ਜੇ ਕਦੇ ਅੰਧਕ-ਵੈਰੀ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਿਕਲ ਪਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ’ ਉਚਾਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ।

Verse 99

परमात्मन्परंधाम स्वेच्छा विधृत विग्रह । कुतूहलं तवेशेदं क्व पराधीनतेश्वरे

ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਪਰਮ ਧਾਮ! ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਈਸ਼! ਇਹ ਤੇਰਾ ‘ਕੁਤੂਹਲ’ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ? ਸਰਵੈਸ਼ਵਰ ਲਈ ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 100

अद्य धन्योस्मि देवेश यं न पश्यति योगिनः । पश्यामि तं जगन्मूलं परमेश्वरमक्षयम्

ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਸ ਜਗਤ-ਮੂਲ ਅਖੰਡ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

Verse 110

अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै । एष एव वरः शंभो नान्यं कंचिद्वरं वृणे

ਹੇ ਦੇਵ! ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਤ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

Verse 120

ब्रह्महत्यादि पापानि यस्या नाम्नोपि कीर्तनात् । त्यजंति पापिनं काशी सा केनेहोपमीयते

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ-ਕੀਰਤਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 130

महाश्मशानमासाद्य यदि देवाद्विपद्यते । पुनः श्मशानशयनं न क्वापि लभते पुमान्

ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਸ਼ਯਨ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ—ਅਰਥਾਤ ਐਸੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

Verse 150

तीर्थे कालोदके स्नात्वा कृत्वा तर्पणमत्वरः । विलोक्य कालराजं च निरयादुद्धरेत्पितॄन्

ਕਾਲੋਦਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਕਾਲਰਾਜ (ਯਮ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।