Adhyaya 28

Verse 1

उमोवाच । किंचित्प्रष्टुमना नाथ स्वसंदेहापनुत्तये । वद खेदो यदि न ते त्रिकालज्ञानकोविद

ਉਮਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਨਾਥ, ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਕਾਲ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 2

तदा भगीरथो राजा क्व क्व भागीरथी तदा । यदा विष्णुस्तपस्तेपे चक्रपुष्करिणी तटे

ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਕਿੱਥੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਤਦ ਕਿੱਥੇ ਸੀ—ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਚਕ੍ਰ-ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ?

Verse 3

शिव उवाच । संदेहोऽत्र न कर्तव्यो विशालाक्षि सदामले । श्रुतौ स्मृतौ पुराणेषु कालत्रयमुदीर्यते

ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ, ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ। ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

भूतं भावि भवच्चापि संशयं मा वृथा कृथाः । इत्युक्त्वा पुनराहेशो गंगामाहात्म्यमुत्तमम्

ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 5

अगस्त्य उवाच । पार्वतीनंदन पुनर्द्युनद्याः परितो वद । महिमोक्तो हरौ यद्वद्देवदेवेन वै तदा

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਨੰਦਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ (ਗੰਗਾ) ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਸੀ।

Verse 6

स्कंद उवाच । मुनऽत्र मैत्रावरुणे यथा देवेन भाषितम् । शुणु त्रिपथगामिन्या माहात्म्यं पातकापहम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਮੁਨੀ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਇੱਥੇ ਸੁਣੋ—ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਾਪਹਰ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਉਚਾਰੀ ਸੀ।

Verse 7

त्रिस्रोतसं समासाद्य सकृत्पिंडान्ददाति यः । उद्धृताः पितरस्तेन भवांभोधेस्तिलोदकैः

ਜੋ ਕੋਈ ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਸਾ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤਿਲ-ਜਲ ਦੇ ਤਰਪਣ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉੱਧਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

यावंतश्च तिला मर्त्यैर्गृहीता पितृकर्मणि । तावद्वर्षसहस्राणि पितरः स्वर्गवासिनः

ਜਿੰਨੇ ਤਿਲ ਮਰਤਯ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

देवाः सपितरो यस्माद्गंगायां सर्वदा स्थिताः । आवाहनं विसर्गं च तेषां तत्र ततो नहि

ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਾ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਜਾਂ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 10

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरु श्वशुर बंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

ਪਿਤ੍ਰ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਮਰੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ, ਸਹੁਰੇ, ਕੁਟੁੰਬੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਛੁੜ ਗਏ—ਸਭ (ਇਸ ਵਿੱਚ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

Verse 11

अजातदंता ये केचिद्ये च गर्भे प्रपीडिताः । अग्निविद्युच्चोरहता व्याघ्रदंष्ट्रिभिरेव च

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋਏ; ਜੋ ਅੱਗ, ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਘਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਫਾੜੇ ਗਏ—ਸਭ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 12

उद्बंधन मृता ये च पतिता आत्मघातकाः । आत्मविक्रयिणश्चोरा ये तथाऽयाज्ययाजकाः

ਜੋ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਜੋ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਨ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ, ਚੋਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਯਾਜ੍ਯ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਜਕ ਬਣੇ—ਸਭ (ਇਸ ਵਿੱਚ) ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

रसविक्रयिणो ये च ये चान्ये पापरोगिणः । अग्निदा गरदाश्चैव गोघ्नाश्चैव स्ववंशजाः

ਜੋ ਨਸ਼ੀਲੇ ਮਦਿਰਾ-ਰਸ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪਾਪ-ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ; ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਗੋ-ਘਾਤਕ—ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਣ—ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14

असिपत्रवने ये च कुंभीपाके च ये गताः । रौरवेप्यंधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः

ਜੋ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਰੌਰਵ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ ਅਤੇ ਕਾਲਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

Verse 15

जात्यंतरसहस्रेषु भ्राम्यंते ये स्वकर्मभिः । ये तु पक्षिमृगादीनां कीटवृक्षादि वीरुधाम्

ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੀੜੇ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ-ਬੂਟਿਆਂ ਬਣ ਗਏ—ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

योनिं गतास्त्वसंख्याताः संख्यातानामशोभनाः । प्रापिता यमलोकं तु सुघोरैर्यमकिंकरैः

ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਅਨੇਕ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹਨ—ਗਿਣੇ ਹੋਇਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸ਼ੋਭਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯਮਕਿੰਕਰ ਯਮਲੋਕ ਵੱਲ ਘਸੀਟ ਲੈ ਗਏ।

Verse 17

येऽबांधवा बांधवा वा येऽन्यजन्मनि बांधवाः । येपि चाज्ञातनामानो ये चापुत्राः स्वगोत्रजाः

ਚਾਹੇ ਬੇਸਬੰਧ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਬੰਧੀ, ਚਾਹੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧੀ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਬਿਨਾਂ ਮਰ ਗਏ—ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

Verse 18

विषेण च मृता वै ये ये वै शृंगिभिराहताः । कृतघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये च मित्रद्रुहस्तथा

ਜੋ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਜੋ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਮਰੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ-ਹੰਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਭੀ ਇੱਥੇ (ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਧਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ) ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 19

स्त्री बालघातका ये च ये च विश्वासघातकाः । असत्यहिंसानिरता सदा पापरताश्च ये

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਝੂਠ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਭੀ (ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

अश्वविक्रयिणो ये च परद्रव्यहराश्च ये । अनाथाः कृपणा दीना मानुष्यं प्राप्तुमक्षमाः

ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਨਾਥ, ਕ੍ਰਿਪਣ, ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਸਭ ਭੀ (ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਣ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ) ਹਨ।

Verse 21

तर्पिता जाह्नवीतोयैर्नरेण विधिना सकृत् । प्रयांति स्वर्गतिं तेपि स्वर्गिणो मुक्तिमाप्नुयुः

ਜੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਦੀ ਭੇਟ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਵਾਰ ਭੀ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੀ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਭੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 22

एतान्मंत्रान्समुच्चार्य यः कुर्यात्पितृतर्पणम् । श्राद्धं पिंडप्रदानं च स विधिज्ञ इहोच्यते

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੇ ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਭੀ ਕਰੇ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਿਧੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਜਾਣਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

कामप्रदानि तीर्थानि त्रैलोक्ये यानि कानिचित् । तानि सर्वाणि सेवंते काश्यामुत्तरवाहिनीम्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ, ਮਾਨੋ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਉੱਤਰਵਾਹਿਨੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

स्वःसिंधुः सर्वतः पुण्या ब्रह्महत्यापहारिणी । काश्यां विशेषतो विष्णो यत्र चोत्तरवाहिनी

ਸਵਰਗ ਦੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉੱਤਰਵਾਹਿਨੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤਿ-ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

Verse 25

गायंति गाथामेतां वै दैवर्षिपितरोगणाः । अपि दृग्गोचरा नः स्यात्काश्यामुत्तरवाहिनी

ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਇਹੀ ਗਾਥਾ ਗਾਂਦੇ ਹਨ: “ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਉੱਤਰਵਾਹਿਨੀ ਸਾਡੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 26

यत्रत्यामृतसंतृप्तास्तापत्रितयवर्जिताः । स्याम त्वमृतमेवाद्धा विश्वनाथप्रसादतः

ਉੱਥੇ, ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਈਏ—ਸੱਚਮੁੱਚ।

Verse 27

गंगैव केवला मुक्त्यै निर्णीता परितो हरे । अविमुक्ते विशेषेण ममाधिष्ठानगौरवात्

ਹੇ ਹਰੀ, ਗੰਗਾ ਹੀ ਇਕੱਲੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਨਿਵਾਸ-ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗੌਰਵ ਹੈ।

Verse 28

ज्ञात्वा कलियुगं घोरं गंगाभक्तिः सुगोपिता । न विंदतिं जना गंगां मुक्तिमागैर्कदायिकाम्

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਗੰਗਾ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਦਾਤੀ ਹੈ।

Verse 29

अनेकजन्मनियुतं भ्राम्यमाणस्तु योनिषु । निर्वृतिं प्राप्नुयात्कोत्र जाह्नवीभजनं विना

ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੀ ਭਜਨਾ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 30

नराणामल्पबुद्धीनामेनो विक्षिप्तचेतसाम् । गंगेव परमं विष्णो भेषजं भवरोगिणाम्

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਅਲਪ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਵਿਖੇਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਔਖਧੀ ਕੇਵਲ ਗੰਗਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 31

खंडस्फुटितसंस्कारं गंगातीरे करोति यः । मम लोके चिरं कालं तस्याक्षय सुखं हरे

ਹੇ ਹਰੀ! ਜੋ ਗੰਗਾ-ਤੀਰ ਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 32

गंतुमुद्दिश्य यो गंगां परार्थस्वार्थमेव वा । न गच्छति परं मोहात्स पतेत्पितृभिः सह

ਜੋ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ—ਪਰਾਏ ਹਿਤ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ—ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

सर्वाणि येषां गांगेयैस्तोयैः कृत्यानि देहिनाम् । भूमिस्था अपि ते मर्त्या अमर्त्या एव वै हरे

ਹੇ ਹਰੀ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰਤਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਮਰ ਸਮਾਨ ਹਨ।

Verse 34

चरमेपि वयोभागे स्वःसिंधुं यो निषेवते । कृत्वाप्येनांसि बहुशः सोपि यायाच्छुभां गतिम्

ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਭੀ ਜੋ ਸਵਰਗ-ਸਰਿਤਾ ਗੰਗਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁ ਵਾਰ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

यावदस्थि मनुष्याणां गंगातोयेषु तिष्ठति । तावदब्दसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੱਡੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

विष्णुरुवाच । देवदेवजगन्नाथ जगतां हितकृत्प्रभो । कीकसं चेत्पतेद्दैवाद्दुर्वृत्तस्य दुरात्मनः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤਨਾਥ, ਜਗਤ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਚਰਿਤ੍ਰ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੱਡੀ ਭਾਗਵਸ਼ ਉੱਥੇ ਡਿੱਗ ਪਏ...

Verse 37

जले द्युनद्या निष्पापे कथं तस्य परा गतिः । अपमृत्यु विपन्नस्य तदीश विनिवेद्यताम्

ਜਦ ਉਹ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸਵਰਗੀ ਸਰਿਤਾ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੋ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਈਸ਼! ਇਹ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 38

महेश्वर उवाच । अत्रार्थे कथयिष्यामि पुरावृत्तमधोक्षज । शृणुष्वैकमना विष्णो वाहीकस्य द्विजन्मनः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਧੋක්ෂਜ (ਵਿਸ਼ਣੁ), ਮੈਂ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਹੀਕ ਨਾਮਕ ਦਵਿਜ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ।”

Verse 39

पुरा कलिंगविषये द्विजो लवणविक्रयी । संध्यास्नानविहीनश्च वेदाक्षरविवर्जितः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦਵਿਜ ਲੂਣ ਵੇਚ ਕੇ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਵੀ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 40

वाहीको नामतो यज्ञसूत्रमात्रपरिग्रहः । परिग्रहश्च तस्यासीत्कौविंदी विधवा नवा

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਹੀਕ ਸੀ—ਜਿਸ ਦੀ ਇਕੋ ਮਲਕੀਅਤ ਕੇਵਲ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰੀ ਲਗਨ ਕੌਵਿੰਦੀ ਜਾਤ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੀ।

Verse 41

दुर्भिक्षपीडितेनाथ वृषलीपतिना विना । प्राणाधारं तदा तेन देशाद्देशांतरं ययौ

ਫਿਰ ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ-ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਾ ਲਈ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ ਦੇਸ਼ੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 42

मध्येऽथ दंडकारण्यं क्षुत्क्षामः संगवर्जितः । व्याघ्रेण घातितस्तत्र नरमांसप्रियेण सः

ਰਾਹ ਵਿਚ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਇਕ ਬਾਘ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 43

तस्य वामपदं गृध्रो गृहीत्वोदपतत्ततः । मांसाशिनाऽन्य गृध्रेण तस्य युद्धमभूद्दिवि

ਇੱਕ ਗਿਰਝ ਨੇ ਉਸਦਾ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਡ ਗਈ। ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਿਰਝ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਗਿਰਝ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।

Verse 44

गृध्रयोरामिषं गृध्न्वोः परस्परजयैषिणोः । अवापतत्पादगुल्फं कंकचंचुपुटात्तदा

ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਿਰਝਾਂ ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਕੰਕ ਪੰਛੀ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿੱਟਾ ਅਤੇ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 45

तस्य वाहीक विप्रस्य व्याघ्रव्यापादितस्य ह । मध्ये गंगं दैवयोगादपतद्द्वंद्वकारिणोः

ਬਾਘ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਹੀਕ ਦਾ ਪੈਰ, ਦੈਵੀ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 46

यदैव हतवान्द्वीपी तं वाहीकमरण्यगम् । तस्मिन्नेव क्षणे बद्धः स पाशैः क्रूरकिंकरैः

ਜਿਸ ਪਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਨੇ ਵਾਹੀਕ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।

Verse 47

कशाभिर्घातितोत्यंतमाराभिः परितोदितः । वमन्रुधिरमास्येन नीतस्तैः स यमाग्रतः

ਕੋਰੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਤਿੱਖੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 48

आपृच्छि धर्मराजेन चित्रगुप्तोथ मापते । धर्माधर्मं विचार्यास्य कथयाशु द्विजन्मनः

ਤਦ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਦਵਿਜ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 49

वैवस्वतेन पृष्टोथ चित्रगुप्तो विचित्रधीः । सर्वदा सर्वजंतूनां वेदिता सर्वकर्मणाम्

ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਅਦਭੁਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ—ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈ—ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 50

जगाद यमुनाबंधुं वाहीकस्य द्विजन्मनः । जन्मकर्मदिनारभ्य दुर्वृत्तस्य शुभेतरम्

ਉਸ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਬੰਧੂ ਯਮ ਨੂੰ ਵਾਹੀਕ ਦੇ ਉਸ ਦਵਿਜ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ: ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੁਸ਼ਚਰਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਚਰਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਸ਼ੁਭ ਬਹੁਤ ਘੱਟ, ਅਸ਼ੁਭ ਹੀ ਵੱਧ।

Verse 51

चित्रगुप्त उवाच । गर्भाधानादिकं कर्म प्राक्कृतं नास्य केनचित् । जातकर्मकृतं नास्य पित्राऽज्ञानवता हरे

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਹਰੀ, ਇਸ ਲਈ ਗਰਭਾਧਾਨ ਆਦਿਕ ਪੂਰਵ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ। ਅਗਿਆਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਜਾਤਕਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।”

Verse 52

गर्भैनः शमने हेतुः समस्तायुः सुखप्रदम् । एकादशेह्नि नामास्य न कृतं विधिपूर्वकम्

ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਗਰਭ-ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਆਯੁ ਤੱਕ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 53

ख्यातः स्याद्येन विधिना सर्वत्र विधिपावनम् । नाकार्षीन्निर्गमं चास्य चतुर्थे मासि मंदधीः

ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ‘ਨਿਰਗਮਨ’ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 54

जनकः शुभतिथ्यादौ विदेशगमनापहम् । षष्ठेऽन्नप्राशनंमासि न कृतं विधिपूर्वकम्

ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀ ਆਦਿ ਵੇਲੇ—ਵਿਦੇਸ਼ ਗਮਨ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਅੰਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 55

सर्वदा मिष्टमश्नाति कर्मणा येन भास्करे । न चूडाकरणं चास्य कृतमब्दे यथाकुलम्

ਹੇ ਭਾਸਕਰ! ਜਿਸ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਤਾਂ ਹੈ; ਪਰ ਕੁਲ-ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਚੂਡਾਕਰਣ (ਮੁੰਡਨ) ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 56

कर्मणा येन केशाः स्युः स्निग्धाः कुसुमवर्षिणः । नाकारि कर्णवेधोस्य जनित्रा समये शुभे

ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੇਸ ਚਿਕਣੇ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਸ਼ੀ (ਮੰਗਲਮਈ) ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਰ্ণਵੇਧ (ਕੰਨ ਛੇਦ) ਨਾ ਕਰਾਇਆ।

Verse 57

सुवर्णग्राहिणौ येन कर्णौ स्यातां च सुश्रुती । मौंजीबंधोप्यभूदस्य व्यतीतेब्देऽष्टमे हरे । ब्रह्मचर्याभिवृद्ध्यै यो ब्रह्मग्रहणहेतुकः

ਜਿਸ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਕੰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਚੰਗੀ ਸ੍ਰਵਣ-ਬੁੱਧੀ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਹਰੀ! ਉਸ ਦਾ ਮੌਂਜੀ-ਬੰਧ (ਮੁੰਜਾ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ) ਤਾਂ ਅੱਠਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਹੋਇਆ—ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗ੍ਰਹਣ, ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ।

Verse 58

मौंजीमोक्षणवार्तापि कृता नास्य जनुःकृता । गार्हस्थ्यं प्राप्यते यस्मात्कर्मणोऽनंतरं वरम्

ਮੌਂਜੀ (ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਦੀ ਗਿਰਦਲ) ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੋਈ—ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਖ਼ਬਰ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਨਿਭਾਇਆ, ਤਦ ਵੀ ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਉੱਤਮ ਪਦ, ਅਰਥਾਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 59

यथाकथंचिदूढाऽथ पत्नी त्यक्तकुलाध्वगा । वृषलीपतिना तेन परदारापहारिणा

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ (ਨੀਚ ਜਾਤਿ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ, ਪਰ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 60

आरभ्य पंचमाद्वर्षात्परस्वस्यापहारकः । अभूदेष दुराचारो दुरोदरपरायणः

ਪੰਜਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦਾ ਅਪਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੂਏ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 61

रुमायां वसताऽनेन हतागौरेकवार्षिकी । एकदा दृढदंडेन लिहंती लवणं मृता

ਰੁਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੂਣ ਚਾਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਇਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਈ।

Verse 62

जननीं पादपातेन बहुशोऽसावताडयत् । कदाचिदपि नो वाक्यं पितुः कृतमनेन वै

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਾਰੰਬਾਰ ਮਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ—ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।

Verse 64

धत्तूरकरवीरादि बहुधोपविषाणि च । क्रीडाकलहमात्रेण भक्षयच्चैष दुर्मतिः

ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਮਨੁੱਖ ਬਾਲਕਾਂ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਤੇ ਝਗੜੇ ਦੇ ਮਾਤ੍ਰ ਕਾਰਨ ਧੱਤੂਰਾ, ਕਰਵੀਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਉਪਵਿਸ਼ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 65

दग्धोसावग्निना सौरे श्वभिश्च कवलीकृतः । शृंगिभिः परितः प्रोतो विषाणाग्रैरसौ बहु

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਅਗਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੋਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਛੇਦਿਆ।

Verse 66

दंदशूकैर्भृशं दष्टो दुष्टः शिष्टैर्विगर्हितः । काष्ठेष्टलोष्टैः पापिष्ठः कृतानिष्टः सदात्मनः

ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡੰਗਿਆ; ਉਹ ਨੀਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ। ਸਦਾ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਹਾਪਾਪੀ ਲੱਕੜਾਂ, ਟੁੱਟੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 67

आस्फालितं शिरोनेनासकृच्चापि दुरात्मना । यदर्च्यते सदा सद्भिरुत्तमांगमनेकधा

ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ—ਉਹ ਉੱਤਮ ਅੰਗ ਜੋ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਟਕਿਆ।

Verse 68

असौ हि ब्राह्मणो मंदो गायत्रीमपिवेदन । कामतो मत्स्यमांसानि जग्धान्येतेन दुर्धिया

ਇਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤੱਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੇ ਮੱਛੀ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਧਾ।

Verse 69

आत्मार्थं पायसमसौ पर्यपाक्षीदनेकधा । लाक्षालवणमांसानां सपयोदधिसर्पिषाम्

ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਖੀਰ ਪਕਾਈ; ਲਾਖ, ਲੂਣ ਤੇ ਮਾਸ ਵੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਘਿਉ ਸਮੇਤ।

Verse 70

विषलोहायुधानां च दासीगोवाजिनामपि । विक्रेताऽसौ सदा मूढस्तथा वै केशचर्मणाम्

ਉਹ ਮੂਰਖ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੇਚਦਾ ਰਿਹਾ; ਦਾਸੀਆਂ, ਗਾਂ-ਬੈਲਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਖਾਲਾਂ ਦੀ ਵੀ।

Verse 71

शूद्रान्न परिपुष्टांगः पर्वण्यहनि मैथुनी । पराङ्मुखो दैवपित्र्यकर्मण्येष दुरात्मवान्

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਦੇਹ ਪਾਲ ਕੇ, ਉਹ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਰੀਤਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਦਾ—ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ।

Verse 72

पक्षिणो घातितानेन मृगाश्चापि परः शतम् । अकारण द्रुमच्छेदी सदा निर्दयमानसः

ਉਸ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ; ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦਰੱਖ਼ਤ ਕੱਟਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਨਿਰਦਈ ਸੀ।

Verse 74

अदत्तदानः पिशुनः शिश्नोदरपरायणः । किं बहूक्तेन रविज साक्षात्पातक मूर्तिमान्

ਉਹ ਬਿਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਚੁਗ਼ਲਖ਼ੋਰ, ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਸੀ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਹੇ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ! ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਾਪ ਦਾ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਸੀ।

Verse 75

रौरवेप्यंधतामिस्रे कुंभीपाकेऽतिरौरवे । कालसूत्रे कृमिभुजि पूयशोणितकर्दमे

ਰੌਰਵ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਅਤੇ ਅਤਿਰੌਰਵ ਵਿੱਚ; ਕਾਲਸੂਤਰ, ਕ੍ਰਿਮਿਭੋਜੀ ਅਤੇ ਪੂਅ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ—

Verse 76

असिपत्रवने घोरे यंत्रपीडे सुदंष्ट्रके । अधोमुखे पूतिगंधे विष्ठागर्त्तेष्वभोजने

—ਭਿਆਨਕ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ ਵਿੱਚ, ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ, ਸੁਦੰਸ਼ਟਰਕ ਵਿੱਚ; ਅਧੋਮੁਖ, ਦੁਰਗੰਧੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਭੋਜਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਠਾ-ਗਰਤਾਂ ਵਿੱਚ—

Verse 77

सूचीभेद्येऽथ संदंशे लालापे क्षुरधारके । प्रत्येकं नरके त्वेष पात्यतां कल्पसंख्यया

—ਸੂਚੀਭੇਦ੍ਯ, ਫਿਰ ਸੰਦੰਸ਼, ਲਾਲਾਪ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ੁਰਧਾਰਕ ਵਿੱਚ—ਹਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ, ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 78

धर्मराजः समाकर्ण्य चित्रगुप्तमुखादिति । निर्भर्त्स्य तं दुराचारं किंकरानादिदेश ह

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 79

भ्रू संज्ञया हृतैर्नीतः स बद्ध्वा निरयालयम् । आक्रंदरावो यत्रोच्चैः पापिनां रोमहर्षणः

ਭੌਂਹ ਦੇ ਇਕ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਰਕ-ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਰੋਮਾਂ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 80

ईश्वर उवाच । यातनास्वतितीव्रासु वाहीके संस्थिते तदा । तत्कालपुण्यफलदे गाङ्गेयांभसि निर्मले

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਵਾਹੀਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਪਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 81

पतितं तद्धि गृध्रास्याद्वाहीकस्य द्विजन्मनः । हरे विमानं तत्कालमापन्नं सुरसद्मतः

ਉਸੇ ਪਲ ਵਾਹੀਕ, ਉਸ ਦਵਿਜ ਦੀ ਗਿਧ-ਮੁਖੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ (ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋਇਆ); ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਹਰੀ ਦਾ ਵਿਮਾਨ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 82

घंटावलंबितं दिव्यं दिव्यस्त्रीशतसंकुलम् । आरुह्य देवयानं स दिव्यवेषधरो द्विजः

ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਉਸ ਦੇਵਯਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ।

Verse 83

वीज्यमानोऽप्सरोवृंदैर्दिव्यगंधानुलेपनः । जगाम स्वर्गभुवनं गंगास्थिपतनाद्धरे

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੱਖੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਹਰੀ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀਆਂ ਦੇ ਪਤਨ ਕਾਰਨ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 84

स्कंद उवाच । वस्तुशक्तिविचारोयमद्भुतः कोपि कुंभज । द्रवरूपेण काप्येषा शक्तिः सादाशिवी परा

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੁੰਭਜ! ਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਦ੍ਰਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 85

करुणामृतपूर्णेन देवदेवेन शंभुना । एषा प्रवर्तिता गंगा जगदुद्धरणाय वै

ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 86

यथान्याः सरितो लोके वारिपूर्णाः सहस्रशः । तथैषानानुमंतव्या सद्भिस्त्रिपथगामिनी

ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ ਇਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੱਜਣ-ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਸਧਾਰਣ ਨਦੀ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ।

Verse 87

श्रुत्यक्षराणि निश्चित्य कारुण्याच्छंभुना मुने । निर्मिता तद्द्रवैरेषा गंगा गंगाधरेण वै

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਦ੍ਰਵ-ਸਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਗੰਗਾ ਰਚੀ—ਗੰਗਾਧਰ ਨੇ ਆਪ।

Verse 88

योगोपनिषदामेतं सारमाकृष्य शंकरः । कृपया सर्वजंतूनां चकार सरितां वराम्

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਯੋਗੋਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਾਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਹ ਸਰਿਤਾ ਰਚੀ।

Verse 89

अकलानिधयो रात्र्यो विपुष्पाश्चैव पादपाः । यथा तथैव ते देशा यत्र नास्त्यमरापगा

ਜਿਵੇਂ ਕਲਾ-ਰਹਿਤ ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰਾਪਗਾ—ਗੰਗਾ—ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।

Verse 90

अनयाः संपदो यद्वन्मखा यद्वददक्षिणाः । तद्वद्देशा दिशः सर्वा हीना गंगांभसा हरे

ਹੇ ਹਰ! ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਸਹੀ ਉਪਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਭ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 91

व्योमांगणमनर्कं च नक्तेऽदीपं यथा गृहम । अवेदा ब्राह्मणा यद्वद्गंगाहीनास्तथा दिशः

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਸੁੰਨਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਘਰ ਵਿਅਰਥ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ—ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 92

चांद्रायणसहस्रं तु यः कुर्याद्देहशोधनम् । गंगामृतं पिबेद्यस्तु तयोर्गंगाबुपोऽधिकः

ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰ ਕੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਤਾਂ ਦੇਹ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਪਾਏ; ਪਰ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਵੇ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਪੁਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 93

पादेनैकेन यस्तिष्ठेत्सहस्रं शरदां शतम् । अब्दं गंगांबुपो यस्तु तयोर्गंगांबुपोऽधिकः

ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹੇ—ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ—ਤਾਂ ਵੀ; ਪਰ ਜੋ ਇਕ ਸਾਲ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਪੀਵੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਪੁਣ ਵਾਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 94

अवाक्छिराः प्रलंबेद्यः शतसंवत्सरान्नरः । भीष्मसूवालुकातल्पशयस्तस्माद्वरो हरे

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਉਲਟਾ ਲਟਕਿਆ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਰੇਤ ਦੇ ਤਲਪ ਤੇ ਸੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ—ਹੇ ਹਰ! ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 95

पापतापाभितप्तानां भूतानामिह जाह्ववी । पापतापहरा यद्वद्गंगा नान्यत्तथा कलौ

ਪਾਪ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸੜਦੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜਾਹਨਵੀ ਪਾਪ-ਤਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 96

तार्क्ष्यवीक्षणमात्रेण फणिनौ निर्विषा यथा । निष्प्रभाणि तथेनांसि भागीरथ्यवलोकनात्

ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੱਪ ਵਿਸ਼-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 97

गंगातटोद्भवां मृत्स्नां यो मौलौ बिभृयान्नरः । बिभर्ति सोऽर्कबिंबं वै तमोनाशाय निश्चितम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ-ਤਟ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਮੱਥੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Verse 98

व्यसनैरभिभूतस्य धनहीनस्य पापिनः । गंगैव केवलं तस्य गतिरुक्ता न चान्यथा

ਵਿਪਤਾਂ ਨਾਲ ਦਬੇ, ਧਨ-ਹੀਨ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਗੰਗਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ਗਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

Verse 99

श्रुताभिलषिता दृष्टा स्पृष्टा पीताऽवगाहिता । पुंसां वंशद्वयं गंगा तारयेन्नात्र संशयः

ਗੰਗਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕੀਤੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਛੂਹਿਆ, ਜਲ ਪੀਤਾ ਜਾਂ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ—ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੋਹੀਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 100

कीर्तनाद्दर्शनात्स्पर्शाद्गंगापानावगाहनात् । दशोत्तरगुणा ज्ञेया पुण्यापुण्यर्द्धिनाशयोः

ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀਣ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਪੁੰਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਦਸ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

ब्रह्मलोकस्तु लोकानां सर्वेषामुत्तमो यथा । सरितां सरसां वापि वरिष्ठा जाह्नवी तथा

ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਰਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 120

ज्ञात्वाज्ञात्वा च गंगायां यः पंचत्वमवाप्नुयात् । अनात्मघाती स्वर्गी स्यान्नरकान्स न पश्यति

ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਆਤਮਘਾਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਵਰਗਗਾਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 124

यावंति तस्या लोमानि मुने तत्संततेरपि । तावद्वर्षसहस्राणि स स्वर्गसुखभुग्भवेत्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਸੁਖ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।