Adhyaya 27

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणसीति प्रथितं यथा चानंदकाननम् । तथा च कथयामीह देवदेवेनभाषितम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । निशामय महाबाहो विष्णो त्रैलोक्यसुंदर । प्राप्तं वाराणसीत्याख्यामविमुक्तं यथा तथा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ! ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਧਾਮ ‘ਵਾਰਾਣਸੀ’ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

निर्दग्धान्सागराञ्छ्रुत्वा कपिलक्रोधवह्निना । अश्वमेधाश्वसंयुक्तान्पूर्वजान्स्वान्भगीरथः

ਕਪਿਲ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾਗਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ—ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ—ਸੜ ਗਏ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਧਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ।

Verse 4

सूर्यवंशे महातेजा राजा परमधार्मिकः । आरिराधयिषुर्गंगां तपसे कृतनिश्चयः

ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 5

हिमवंतं नगश्रेष्ठममात्य न्यस्तराज्यधूः । जगाम यशसां राशिरुद्दिधीर्षुः पितामहान्

ਰਾਜ ਦਾ ਭਾਰ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਯਸ਼ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਉਹ (ਭਗੀਰਥ) ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਮਵਾਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 6

ब्रह्मशापाग्निनिर्दग्धान्महादुर्गतिगानपि । विना त्रिमार्गगां विष्णो को जंतूंस्त्रिदिवं नयेत्

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਤ੍ਰਿਮਾਰਗਾ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ—ਕੌਣ ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 7

ममैव सा परामूर्तिस्तोयरूपा शिवात्मिका । ब्रह्मांडानामनेकानामाधारः प्रकृतिः परा

ਉਹ (ਗੰਗਾ) ਮੇਰੀ ਹੀ ਪਰਮ ਮੂਰਤੀ ਹੈ—ਜਲ-ਰੂਪ, ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਪਰਾਤਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।

Verse 8

शुद्धविद्यास्वरूपा च त्रिशक्तिः करुणात्मिका । आनंदामृतरूपा च शुद्धधर्मस्वरूपिणी

ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਕਰੁਣਾ-ਮਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਨੰਦ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ।

Verse 9

यामेतां जगतां धात्रीं धारयामि स्वलीलया । विश्वस्य रक्षणार्थाय परब्रह्मस्वरूपिणीम्

ਇਸੇ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਧਾਤ੍ਰੀ, ਪਾਲਣਹਾਰਣੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ—ਉਹ ਪਰਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪਾ ਹੈ।

Verse 10

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि यानि च । सर्वत्र सर्वे ये धर्माः सर्वयज्ञाः सदक्षिणाः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰ ਹਨ—ਹਰ ਥਾਂ ਦੇ ਸਭ ਧਰਮ-ਪੁਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਯਜ್ಞ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ—

Verse 11

तपांसि विष्णो सर्वाणि श्रुतिः सांगा चतुर्विधा । अहं च त्वं च कश्चापि देवतानां गणाश्च ये

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਸਭ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾਂਗ-ਸਹਿਤ ਸ਼੍ਰੁਤੀ (ਵੇਦ); ਮੈਂ ਅਤੇ ਤੂੰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ—

Verse 12

पुरुषार्थाश्च सर्वे वै शक्तयो विविधाश्च याः । गंगायां सर्व एवैते सूक्ष्मरूपेण संस्थिताः

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 13

स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वक्रतुषु दीक्षितः । चीर्णसर्वव्रतः सोपि यस्तु गंगां निषेवते

ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

तपांसि तेन तप्तानि सर्वदानप्रदः स च । स प्राप्त योगनियमो यस्तु गंगां निषेवते

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਮਾਨੋ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

सर्ववर्णाश्रमेभ्यश्च वेदविद्भ्यश्च वै तथा । शास्त्रार्थपारगेभ्यश्च गंगास्नायी विशिष्यते

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ।

Verse 16

मनोवाक्कायजैर्दोषैर्दुष्टो बहुविधैरपि । वीक्ष्य गंगां भवेत्पूतः पुरुषो नात्र संशयः

ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਾਇਆ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 17

कृते सर्वत्र तीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गंगैव केवलम्

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗੰਗਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੀਰਥ, ਇਕੋ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 18

पूर्वजन्मांतराभ्यास वासनावशतो हरे । गंगातीरे निवासः स्यान्मदनुग्रहतः परात्

ਹੇ ਹਰੀ! ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

ध्यानं कृते मोक्षहेतुस्त्रेतायां तच्च वै तपः । द्वापरे तद्द्वयं यज्ञाः कलौ गंगैव केवलम्

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਲਕਸ਼ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਰੂਪ ਹਨ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗੰਗਾ ਹੀ ਇਕੋ ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 20

यो देहपतनाद्यावद्गंगातीरं न मुंचति । स हि वेदांतविद्योगी ब्रह्मचर्यव्रती सदा

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਦੇ ਪਤਨ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਯੋਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

कलौ कलुषचित्तानां परद्रव्यरतात्मनाम् । विधिहीनक्रियाणां च गतिर्गंगा विना नहि

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਮਲਿਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰਾਏ ਧਨ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਗਤੀ ਜਾਂ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।

Verse 22

अलक्ष्मीः कालकर्णी च दुःस्वप्नो दुर्विचिंतितम् । गंगागंगेति जपनात्तानि नोपविशंति हि

ਅਲਕਸ਼ਮੀ, ਕਾਲਕਰਣੀ, ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ—‘ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਬੜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।

Verse 23

गंगा हि सर्वभूतानामिहामुत्र फलप्रदा । भावानुरूपतो विष्णो सदा सर्वजगद्धिता

ਗੰਗਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 24

यज्ञ दान तपो योग जपाः सनियमा यमाः । गंगासेवासहस्रांशं न लभंते कलौ हरे

ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਯੋਗ, ਜਪ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਯਮ—ਹੇ ਹਰੀ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੰਗਾ-ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।

Verse 25

किमष्टांगेन योगेन किं तपोभिः किमध्वरैः । वास एव हि गंगायां ब्रह्मज्ञानस्य कारणम्

ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਕੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੀ ਕੀ? ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਕੇਵਲ ਵਾਸ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 26

अपि दूरस्थितस्यापि गंगामाहात्म्यवेदिनः । अयोग्यस्यापि गोविंदभक्त्या गंगा प्रसीदति

ਦੂਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਜੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ—ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 27

श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं परं तपः । श्रद्धा स्वर्गश्च मोक्षश्च श्रद्धया सा प्रसीदति

ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੇ ਸੁਖਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 28

अज्ञानरागलोभाद्यैः पुंसां संमूढचेतसाम् । श्रद्धा न जायते धर्मे गंगायां च विशेषतः

ਅਗਿਆਨ, ਰਾਗ, ਲੋਭ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਮੋਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਵੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦੀ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੀ।

Verse 29

बहिः स्थितं जलंयद्वन्नारिकेलांतरे स्थितम् । तथा ब्रह्मांडबाह्यस्थं परब्रह्मांबु जाह्नवी

ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਹਨਵੀ ਗੰਗਾ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅੰਬੁ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

Verse 30

गंगालाभात्परो लाभः क्वचिदन्यो न विद्यते । तस्माद्गंगामुपासीत गंगैव परमः पुमान्

ਗੰਗਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਗੰਗਾ ਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ।

Verse 31

शक्तस्य पंडितस्यापि गुणिनो दानशीलिनः । गंगास्नानविहीनस्य हरे जन्म निरर्थकम्

ਹੇ ਹਰਿ! ਜੋ ਸਮਰੱਥ, ਪੰਡਿਤ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਨਿਰਰਥਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

वृथा कुल वृथा विद्या वृथा यज्ञा वृथातपः । वृथा दानानि तस्येह कलौ गंगां न यो भजेत्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਭਜਨ-ਪੂਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਲ, ਵਿਦਿਆ, ਯਜ੍ਞ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।

Verse 33

गुणवत्पात्रपूजायां न स्याद्वै तादृशं फलम् । यथा गंगाजलस्नान पूजने विधिना फलम्

ਗੁਣਵਾਨ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਹਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਜਲ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 34

ममतेजोग्निगर्भेयं ममवीर्यातिसंवृता । दाहिका सर्वदोषाणां सर्वपापविनाशिनी

ਇਹ (ਗੰਗਾ) ਮੇਰੇ ਤੇਜ-ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਵੀਰ੍ਯ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ; ਇਹ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 35

स्मरणादेव गंगायाः पापसंघातपंजरम् । शतधा भेदमायाति गिरिर्वज्रहतो यथा

ਕੇਵਲ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰਾ-ਸਮੂਹ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਪਹਾੜ ਚਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

गंगां गच्छति यस्त्वेको यस्तु भक्त्यानुमोदयेत् । तयोस्तुल्यफलं प्राहुर्भक्तिरेवात्र कारणम्

ਇੱਕ ਜਣਾਂ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਜੋ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ ਭੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰੇ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਾਰਣ ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਹੈ।

Verse 37

गच्छंस्तिष्ठञ्जपन्ध्यान्भुंजञ्जाग्रत्स्वपन्वदन् । यः स्मरेत्सततं गंगां स हि मुच्येत बंधनात्

ਚੱਲਦਿਆਂ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਿਆਂ, ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਖਾਂਦਿਆਂ, ਜਾਗਦਿਆਂ, ਸੁੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ—ਜੋ ਸਦਾ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

पितॄनुद्दिश्य योभक्त्या पायसं मधुसंयुतम् । गुडसर्पिस्तिलैःसार्धं गंगांभसि विनिक्षिपेत्

ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੀ ਖੀਰ, ਗੁੜ, ਘੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਮਹਾਨ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

तृप्ता भवंति पितरस्तस्य वर्षशतं हरे । यच्छंति विविधान्कामान्परितुष्टाः पितामहाः

ਹੇ ਹਰਿ! ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਪਿਤਾਮਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 40

लिंगे संपूजिते सर्वमर्चितं स्याज्जगद्यथा । गंगास्नानेन लभते सर्वतीर्थफलं तथा

ਜਿਵੇਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਜਗਤ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਗਈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

गंगायां तु नरः स्नात्वा यो लिंगं नित्यमर्चति । एकेन जन्मना मुक्तिं परां प्राप्नोति स ध्रुवम्

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੋ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

अग्निहोत्रं च यज्ञाश्च व्रतदानतपांसि च । गंगायां लिंगपूजायाः कोट्यंशेनापि नो समाः

ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਯੱਗ, ਵਰਤ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ—ਇਹ ਸਭ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਕੋਟਿ-ਅੰਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 43

गंगां गंतुं विनिश्चित्य कृत्वा श्राद्धादिकं गृहे । स्थितस्य सम्यक्संकल्पात्तस्य नंदंति पूर्वजाः

ਗੰਗਾ ਜਾਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ—ਉਸ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਸੰਕਲਪ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਵਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

पापानि च रुदंत्याशु हा क्व यास्याम इत्यलम् । लोभमोहादिभिः सार्धं मंत्रयंति पुनःपुनः

ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—‘ਹਾਏ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?’; ਲੋਭ, ਮੋਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਲਾਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

यथा न गंगां यात्येष तथा विघ्नं प्रकुर्महे । गंगां गतो यथा चैष न उच्छित्तिं विधास्यति

‘ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਗੰਗਾ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਅਸੀਂ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ; ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਗੰਗਾ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪੂਰਨ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ’—ਇਉਂ ਉਹ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 46

गृहाद्गंगावगाहार्थं गच्छतस्तु पदेपदे । निराशानि व्रजंत्येव पापान्यस्य शरीरतः

ਘਰ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਾਪ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैस्त्यक्त्वा लोभादिकं हरे । व्युदस्य सर्वविघ्नौघान्गंगां प्राप्नोति पुण्यवान्

ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਲੋਭ ਆਦਿਕ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

अनुषंगेण मौल्येन वाणिज्येनापि सेवया । कामासक्तोपि वा मर्त्यो गंगास्नातो दिवं व्रजेत्

ਭਾਵੇਂ ਮਰਤਭੋਗੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ—ਚਾਹੇ ਅਚਾਨਕ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ, ਵਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 49

अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहनो हि यथा दहेत् । अनिच्छयापि संस्नाता गंगा पापं तथा दहेत्

ਜਿਵੇਂ ਅਣਚਾਹੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਵੀ ਅੱਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 50

तावद्धमति संसारे यावद्गंगां न सेवते । संसेव्य गंगां नो जंतुर्भवक्लेशं प्रपश्यति

ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਜੀਵ ਭਵ-ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 51

यो गंगांभसि निस्नातो भक्त्या संत्यक्तसंशयः । मनुष्यचर्मणा नद्धः स देवो नात्र संशयः

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸੰਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 52

गंगास्नानार्थमुद्युक्तो मध्येमार्गं मृतो यदि । गंगास्नानफलं सोपि तदाप्नोति न संशयः

ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਅਰਥ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

माहात्म्यं ये च गंगायाः शृण्वंति च पठंति च । तेप्यशेषैर्महापापैर्मुच्यंते नात्र संशयः

ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 54

दुर्बुद्धयो दुराचारा हैतुका बहुसंशयाः । पश्यंति मोहिता विष्णो गंगामन्य नदीमिव

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਮੰਦ ਹੈ, ਆਚਾਰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਰਕ-ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੰਦੇਹੀ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 55

जन्मांतरकृतैर्दानैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैः । इह जन्मनि गंगायां नृणां भक्तिः प्रजायते

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਦਾਨ, ਤਪ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 56

गंगाभक्तिमतामर्थे महेंद्रादि पुरेषु च । हर्म्याणि रम्यभोगानि निर्मितानि स्वयंभुवा

ਗੰਗਾ-ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਰਚੇ ਹਨ।

Verse 57

सिद्धयः सिद्धिलिंगानि स्पर्शलिंगान्यनेकशः । प्रासादा रत्नरचिताश्चिंतामणिगणा अपि

ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਨ; ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ‘ਸਪਰਸ਼-ਲਿੰਗ’ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰਚੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਵਰਗੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਹਨ।

Verse 58

गंगाजलांतस्तिष्ठंति कलिकल्मषभीतितः । अतएव हि संसेव्या कलौ गंगेष्टसिद्धिदा

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ (ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 59

सूर्योदये तमांसीव वज्रपातभयान्नगाः । तार्क्ष्येक्षणाद्यथासर्पा मेघा वाताहता इव

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਨੇਰਾ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਕੰਬਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਸੱਪ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮੇਘ ਛਿਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—

Verse 60

तत्त्वज्ञानाद्यथा मोहः सिंहं दृष्ट्वा यथा मृगाः । तथा सर्वाणि पापानि यांति गंगेक्षणात्क्षयम्

ਜਿਵੇਂ ਤੱਤਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮ੍ਰਿਗ ਛਿਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

दिव्यौषधैर्यथा रोगा लोभेन च यथा गुणाः । यथा ग्रीष्मोष्मसंपत्तिरगाधह्रद मज्जनात्

ਜਿਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਲੋਭ ਨਾਲ ਗੁਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—

Verse 62

तूलशैलः स्फुलिंगेन यथा नश्यति तत्क्षणात् । तथा दोषाः प्रणश्यंति गंगांभः स्पर्शनाद्ध्रुवम्

ਜਿਵੇਂ ਰੂਈ ਦਾ ਪਹਾੜ ਇਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 63

क्रोधेन च तपो यद्वत्कामेन च यथा मतिः । अनयेन यथा लक्ष्मीर्विद्या मानेन वै यथा

ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਮ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—

Verse 64

दंभ कौटिल्य मायाभिर्यथाधर्मो विनश्यति । तथा नश्यंति पापानि गंगाया दर्शनेन तु

ਜਿਵੇਂ ਦੰਭ, ਕਪਟਤਾ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 65

मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य विद्युत्संपातचंचलम् । गंगां यः सेवते सोत्र बुद्धेः पारं परं गतः

ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਲੱਭ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਹੈ—ਪਾ ਕੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਾਰਲੀ ਪਰਮ ਤਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

विधूतपापा ये मर्त्याः परं ज्योतिःस्वरूपिणीम् । सहस्रसूर्यप्रतिमां गंगां पश्यंति ते भुवि

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਝਾੜ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਰਮ ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 67

साधारणांभसा पूर्णां साधारण नदीमिव । पश्यंति नास्तिका गंगां पापोपहतलोचनाः

ਪਾਪ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਸਤਿਕ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਧਾਰਣ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਮ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 68

संसारमोचकश्चाहं जनानामनुकंपया । गंगातरंगरूपेण सोपानं निर्ममे दिवः

ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਵਾਂਗ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 69

सर्व एव शुभः कालः सर्वो देशस्तथा शुभः । सर्वो जनो दानपात्रं श्रीमती जाह्नवी तटे

ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਤਟ ਉੱਤੇ ਹਰ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਲਈ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

यथाश्वमेधो यज्ञानां नगानां हिमवान्यथा । व्रतानां च यथा सत्यं दानानामभयं यथा

ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਾਨ; ਜਿਵੇਂ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਯ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਤੀਰਥ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

Verse 71

प्राणायामश्च तपसां मंत्राणां प्रणवो यथा । धर्माणामप्यहिंसा च काम्यानां श्रीर्यथा वरा

ਜਿਵੇਂ ਤਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂਕਾਰ’; ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ-ਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 72

यथात्मविद्या विद्यानां स्त्रीणां गौरी यथोत्तमा । सर्वर्दवेगणानां च यथा त्वं पुरुषोत्तम

ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਵਿਦਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਗੌਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ, ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮ ਹੈਂ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਤ੍ਯ ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ ਸਰਵੋਪਰਿ ਹੈ।

Verse 73

सर्वषामेव पात्राणां शिवभक्तो यथा वरः । तथा सर्वेषु तीर्थेषु गंगातीर्थं विशिष्यते

ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਗੰਗਾ-ਤੀਰਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

हरेयश्चावयोर्भेदं न करोति महामतिः । शिवभक्तः स विज्ञेयो महापाशुपतश्च सः

ਜੋ ਮਹਾਮਤੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਹੈ।

Verse 75

पापपांसुमहावात्या पापद्रुमकुठारिका । पापेंधनदवाग्निश्च गंगेयं पुण्यवाहिनी

ਪੁੰਨ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਗੰਗਾ ਪਾਪ ਦੀ ਧੂੜ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਂ-ਆੰਧੀ ਹੈ; ਪਾਪ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੁਹਾੜੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਇੰਧਨ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਵਾਲੀ ਦਾਵਾਗਨੀ ਹੈ।

Verse 76

नानारूपाश्च पितरो गाथा गायंति सर्वदा । अपि कश्चित्कुलेस्माकं गंगास्नायी भविष्यति

ਪਿਤਰ ਨਾਨਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਦਾ ਇਹ ਗਾਥਾ ਗਾਂਦੇ ਹਨ: ‘ਕੀ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਤਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ?’

Verse 77

देवर्षीन्परिसंतर्प्य दीनानाथांश्च दुःखितान् । श्रद्धया विधिना स्नात्वा दास्यते सलिलांजलिम्

ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ, ਅਨਾਥਾਂ ਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਅਰਪੇ।

Verse 78

अपि नः स कुले भूयाच्छिवे विष्णौ च साम्यदृक् । तदालयकरो भक्त्या तस्य संमार्जनादिकृत्

ਸਾਡੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਜਨਮ ਲਵੇ—ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵੇਖੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਬਣਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਆਦਿ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 79

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा । गंगायां यो मृतो मर्त्यो नरकं स न पश्यति

ਚਾਹੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕਾਮ—ਭਾਵੇਂ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ (ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਮਰਤਿਆ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 80

तीर्थमन्यत्प्रशंसंति गंगातीरे स्थिताश्च ये । गंगां न बहु मन्यंते ते स्युर्निरयगामिनः

ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਹ ਨਰਕਗਾਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 81

मां च त्वां चैव यो द्वेष्टि गंगां च पुरुषाधमः । स्वकीयैः पुरुषैः सार्धं स घोरं नरकं व्रजेत्

ਜੋ ਨਰਾਧਮ ਮੈਨੂੰ, ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 82

षष्टिर्गणसहस्राणि गंगां रक्षंति सर्वदा । अभक्तानां च पापानां वासे विघ्नं प्रकुर्वते

ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਗਣਾਂ ਦੇ ਦਲ ਸਦਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਤੇ ਅਭਕਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 83

कामक्रोधमहामोहलोभादि निशितैः शरैः । घ्नंति तेषां मनस्तत्र स्थितिं चापनयंति च

ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਮਹਾਮੋਹ, ਲੋਭ ਆਦਿ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

गंगां समाश्रयेद्यस्तु स मुनिः स च पंडितः । कृतकृत्यः स विज्ञेयः पुरुषार्थचतुष्टये

ਪਰ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਹੈ; ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋਇਆ ਉਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 85

गंगायां च सकृत्स्नातो हयमेधफलं लभेत् । तर्पयंश्च पितॄंस्तत्र तारयेन्नरकार्णवात्

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 86

नैरंतर्येण गंगायां मासं यः स्नाति पुण्यवान् । शक्रलोके स वसति यावच्छक्रः सपूर्वजः

ਜੋ ਪੁੰਨਵਾਨ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 87

अब्दं यः स्नाति गंगायां नैरंतर्येण पुण्यभाक् । विष्णोर्लोकं समासाद्य स सुखं संवसेन्नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 88

गंगायां स्नाति यो मर्त्यो यावज्जीवं दिनेदिने । जीवन्मुक्तः स विज्ञेयो देहांते मुक्त एव सः

ਜੋ ਮਰਤਭੋਗੀ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਭਰ ਹਰ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 89

तिथिनक्षत्रपर्वादि नापेक्ष्यं जाह्नवी जले । स्नानमात्रेण गंगायां संचिताघं विनश्यति

ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਪਰਵ ਆਦਿ ਦੀ ਉਡੀਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨਹੀਂ; ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 90

पंडितोपि स मूर्खः स्याच्छक्तियुक्तोप्यशक्तिकः । यस्तु भागीरथीतीरं सुखसेव्यं न संश्रयेत्

ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੇਵਣਯੋਗ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪੰਡਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੂਰਖ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸ਼ਕਤ ਜਿਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 91

किंवायुपाप्यरोगेण विकासिन्याथ किं श्रिया । किं वा बुद्ध्या विमलया यदि गंगां न सेवते

ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਖਿੜਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਲਾਭ—ਜੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ?

Verse 92

यः कारयेदायतनं गंगाप्रतिकृतेर्नरः । भुक्त्वा स भोगान्प्रेत्यापि याति गंगा सलोकताम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ/ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਆਲਯ ਜਾਂ ਧਾਮ ਬਣਵਾਏ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਹੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

शृण्वंति महिमानं ये गंगाया नित्यमादरात् । गंगास्नानफलं तेषां वाचकप्रीणनाद्धनैः

ਜੋ ਭਗਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ/ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਧਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ।

Verse 94

पितॄनुद्दिश्य यो लिंगं स्नपयेद्गांग वारिणा । तृप्ताः स्युस्तस्य पितरो महानिरयगा अपि

ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗਏ ਹੋਣ।

Verse 95

अष्टकृत्वो मंत्रजप्तैर्वस्त्रपूतैः सुगंधिभिः । प्रोचुर्गांगजलैः स्नानं घृतस्नानाधिकं बुधाः

ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ—ਅੱਠ ਵਾਰ, ਮੰਤ੍ਰ-ਜਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ—ਘੀ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 96

अष्टद्रव्यविमिश्रेण गंगातोयेन यः सकृत् । मागधप्रस्थमात्रेण ताम्रपात्रस्थितेन च

ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨੂੰ ਅੱਠ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ—ਮਾਗਧ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ—ਉਸ ਦਾ ਸਨਾਨ/ਉਪਯੋਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

भानवेऽर्घं प्रदद्याच्च स्वकीय पितृभिः सह । सोतितेजो विमानेन सूर्यलोके महीयते

ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਭਗਤ ਤੇਜਸਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 98

आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं मधुगवांदधि । रक्तानि करवीराणि रक्तचंदनमित्यपि

ਜਲ, ਦੁੱਧ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ, ਘੀ, ਸ਼ਹਿਦ, ਗਾਂ ਦਾ ਦਹੀਂ, ਲਾਲ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ—ਇਹ ਭੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਵਿਧਿਤ ਹਨ।

Verse 99

अष्टांगार्घो यमुद्दिष्टस्त्वतीव रवितोषणः । गांगैर्वार्भिः कोटिगुणो ज्ञेयो विष्णोऽन्यवारितः

ਇਹ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਰਘ੍ਯ ਜਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅਵਿਰੋਧ ਵਚਨ ਹੈ।

Verse 100

गंगातीरे स्वशक्त्या यः कुर्याद्देवालयं सुधीः । अन्यतीर्थप्रतिष्ठातो भवेत्कोटिगुणं फलं

ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਾਲਯ ਬਣਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 110

गोभूहिरण्यदानेन भक्त्या गंगातटे शुभे । नरो न जायते भूयः संसारे दुःखकंटके

ਸ਼ੁਭ ਗੰਗਾ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਾਂ, ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਇਸ ਸੰਸਾਰ—ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਟਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ—ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 120

तद्भूमित्रसरेणूनां संख्यया युगमानया । महेंद्र चंद्रलोकेषु भुक्त्वा भोगान्मनःप्रियान्

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੂੜ-ਕਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਤਨੇ ਯੁਗਾਂ ਤਕ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੋਗ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 130

चंद्रसूर्यग्रहे लक्षं व्यतीपातेत्वनंतकम् । अयुतं विषुवे चैव नियुतं त्वयनद्वये

ਚੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਪੁੰਨ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ। ਵਿਸੁਵ (ਸਮਦਿਨ) ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਅਯਨ (ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ) ਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 140

स्वाहांतः प्रणावादिश्च भवेद्विंशाक्षरो मनुः । पूजादानं जपो होमो ऽनेनैव मनुना स्मृतः

ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ—ਇਹ ਸਭ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 150

यथाशक्ति स्वर्णरूप्य ताम्रपृष्ठविनिर्मितान् । अभ्यर्च्य गंधकुसुमैर्गंगायां प्रक्षिपेद्व्रती

ਵ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਣੇ ਅਰਪਣ-ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 160

संसारविषनाशिन्यै जीवनायै नमोस्तु ते । तापत्रितय संहंत्र्यै प्राणेश्यै ते नमोनमः

ਹੇ ਸੰਸਾਰ-ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਣ ਵਾਲੀ! ਤੈਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 170

प्रणतार्ति प्रभंजिन्यै जगन्मात्रे नमोस्तुते । सर्वापत्प्रतिपक्षायै मंगलायै नमोनमः

ਹੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਚੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਰ ਆਪਦਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 180

तस्यां दशम्यामेतच्च स्तोत्रं गंगाजले स्थितः । यः पठेद्दशकृत्वस्तु दरिद्रो वापि चाक्षमः

ਉਸ ਦਸਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਸ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਨ ਅਸਮਰਥ—ਉਹ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 205

ब्रह्मांडांतरसंस्थेषु भुंजन्भोगान्मनोरमान् । सर्वैः संपूजितो विष्णो यावदाभूतसंप्लवम्

ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।