Adhyaya 24

Verse 1

गणावूचतुः । शिवशर्मन्नुदर्कं ते कथयावो निशामय । त्वमत्र वैष्णवे लोके भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान्

ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਨ, ਸੁਣੋ—ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਅਗਲਾ ਗਤਿਕ੍ਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੁਰ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਭੋਗੇਂਗਾ।”

Verse 2

ब्रह्मणो वत्सरं पूर्णं रममाणोऽप्सरोगणैः । सुतीर्थमरणोपात्त पुण्यशेषेण वै पुनः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੁੜ (ਆਵੇਂਗਾ)।

Verse 3

भविष्यसि महीपालो नगरे नंदिवर्धने । राज्यं प्राप्यासपत्नं च समृद्धबलवाहनम्

ਤੂੰ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮਹੀਪਾਲ (ਰਾਜਾ) ਬਣੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਜੋ ਸੈਨਾ-ਬਲ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 4

कृष्टिभिर्हृष्टपुष्टैश्च रम्यहाटकभूषणैः । संजुष्टमिष्टापूर्तानां धर्माणां नित्यकर्तृभिः

(ਤੇਰਾ ਰਾਜ) ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਇਸ਼ਟ ਤੇ ਪੂਰਤ ਦੇ ਧਰਮ—ਯਜ્ઞ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦਾਨ—ਨਿੱਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 5

सदासंपन्नसस्यं च सूर्वरक्षेत्रसंकुलम् । सुदेशं सुप्रजं सुस्थं सुतृणं बहुगोधनम्

(ਉਹ ਧਰਤੀ) ਸਦਾ ਹੀ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਰਹੇਗੀ, ਉੱਤਮ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ; ਸੁੰਦਰ ਦੇਸ਼, ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਜਾ, ਸੁਸਥ ਤੇ ਨਿਰਭੈ—ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਗੋ-ਧਨ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵਾਲੀ।

Verse 6

देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम् । सुयूपा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्धि विराजिताः

(ਉਹ) ਦੇਵ-ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੇਗਾ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ—ਸੁੰਦਰ ਯੂਪਾਂ (ਯਜ्ञ-ਸਤੰਭਾਂ) ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ—ਉੱਤਮ ਧਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਣਗੇ।

Verse 7

सुपुष्प कृत्रिमोद्यानाः ससदाफलपादपाः । सपद्मिनीककासारा यत्र राजंति भूमयः

ਉੱਥੇ ਧਰਤੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣਗੀਆਂ; ਸਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ।

Verse 8

सदंभा निम्नगाराजिर्न यत्र जनता क्वचित् । कुलान्येव कुलीनानि न चान्यायधनानि च

ਉੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੋਕ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ; ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਕੁਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਲੀਨ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 9

विभ्रमो यत्र नारीषु नविद्वत्सु च कर्हिचित् । नद्यः कुटिलगामिन्यो न यत्र विषये प्रजाः

ਉਹ ਦੇਸ ਦੂਸ਼ਿਤ ਜਾਣੋ—ਜਿੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ-ਭ੍ਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਟੇਢੀਆਂ-ਮੇਢੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 10

तमोयुक्ताः क्षपा यत्र बहुलेषु न मानवाः । रजोयुजः स्त्रियो यत्र न धर्मबहुला नराः

ਜਿੱਥੇ ਰਾਤਾਂ ਘੋਰ ਤਮਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰਲੀ ਹੋਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਰਜੋਗੁਣੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਰ ਧਰਮ-ਸੰਪੰਨ ਨਾ ਹੋਣ—ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪਤਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

धनैरनंधो यत्रास्ति मनो नैव च भोजनम् । अनयः स्यंदनं यत्र न च वै राजपूरुषः

ਜਿੱਥੇ ਧਨ ਹੀ ‘ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ’ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ—ਅਰਥਾਤ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਤੋਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸੰਤੋਖ ਨਾ ਮਿਲੇ; ਜਿੱਥੇ ਅਨਿਆਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਥ-ਗਤੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜ-ਪੁਰਖ ਨ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਦੇਸ ਅਧਰਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

दंडः परशुकुद्दाल वालव्य जनराजिषु । आतपत्रेषु नान्यत्र क्वचित्क्रोधापराधजः

ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ-ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਦੰਡ’ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਫਾਵੜੇ ਤੇ ਰੁੱਖੇ ਹਥਿਆਰ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਮਰਤਬੇ ਦੇ ਛਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਨ ਦਿੱਸੇ, ਸਿਵਾਏ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਜੰਮੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ—ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

अन्यत्राक्षिकवृंदेभ्यः क्वचिन्न परिदेवनम् । आक्षिका एव दृश्यंते यत्र पाशकपाणयः

ਜਿੱਥੇ ਜੂਆਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਜੂਆਰੀ ਹੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਜਾਣੋ।

Verse 14

जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः । कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः

ਜਿੱਥੇ ਜੜਤਾ (ਠੰਡਕ/ਮੂਰਖਤਾ) ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕੇਵਲ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 15

औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे । वेधोप्यंतःसुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै

ਜਿੱਥੇ ਕੁਸ਼ਠ (ਰੋਗ) ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਵਲ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ ਕੇਵਲ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 16

कंपःसात्त्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित् । संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यं कलुषस्य च

ਜਿੱਥੇ ਕੰਬਣੀ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ (ਸਾਤਵਿਕ ਭਾਵ) ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਡਰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਦਰੀਦਰਤਾ ਕੇਵਲ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 17

दुर्लभत्वं सदा कस्य सुकृतेन च वस्तुनः । इभा एव प्रमत्ता वै युद्धं वीच्योर्जलाशये

ਜਿੱਥੇ ਮਦਹੋਸ਼ੀ ਕੇਵਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ (ਟਕਰਾਅ) ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 18

दानहानिर्गजेष्वेव द्रुमेष्वेव हि कंटकाः । जनेष्वेव विहारा हि न कस्यचिदुरःस्थली

ਜਿੱਥੇ ਦਾਨ ਦੀ ਹਾਨੀ (ਮਦ ਦਾ ਵਹਿਣਾ) ਕੇਵਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਕੰਡੇ ਕੇਵਲ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 19

बाणेषु गुणविश्लेषो बंधोक्तिः पुस्तके दृढा । स्नेहत्यागः सदैवास्ति यत्र पाशुपते जने

ਉਸ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਗੁਣ ਪਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੰਧੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਦਾ ਅਟੱਲ ਤਿਆਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 20

दंडवार्ता सदा यत्र कृतसंन्यासकर्मणाम् । मार्गणाश्चापकेष्वेव भिक्षुका ब्रह्मचारिणः

ਉੱਥੇ ਸੰਨਿਆਸ-ਕਰਮ ਧਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਿਖਿਆ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਕੇਵਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸਾਧਕ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਮਾਰਗ ਦੇ ਖੋਜੀ ਹਨ।

Verse 21

यत्र क्षपणका एव दृश्यंते मलधारिणः । प्रायो मधुव्रता एव यत्र चंचलवृत्तयः

ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸੱਚੇ ਖ਼ਸ਼ਪਣਕ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਕੇਵਲ ‘ਮਧੁਵ੍ਰਤ’ ਹੀ ਹਨ—ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ, ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਅਸਥਿਰ।

Verse 22

इत्यादि गुणवद्देशे त्वयिराज्यं प्रशासति । धर्मेण राजधर्मज्ञ शौंडीर्यगुणशालिनि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਹੇ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 23

सौभाग्यभाजि रूपाढ्ये शौर्यौदार्यगुणान्विते । सीमंतिनीनां रम्याणां लावण्यवर्जित सुश्रियाम्

ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਭਾਗੀ, ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੁਲਵਧੂਆਂ ਵੀ ਕੇਵਲ ਰੂਪ-ਲਾਵਣ੍ਯ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 24

राज्ञीनामयुतंभावि कुमाराणां शतत्रयम् । वृद्धकाल इति ख्यात उग्रः परपुरंजयः

ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕੁਮਾਰ ਹੋਣੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ—ਉਗ੍ਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ—‘ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 25

विजितानेकसमरः श्रीसंतर्पितमार्गणः । अनेकगुणसंपूर्णः पूर्णचंद्रनिभद्युतिः

ਅਨੇਕ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ; ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ, ਉਹ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 26

संततावभृथक्लिन्न मूर्धजः क्षितिषर्षभः । प्रजापालनसंपन्नः कोशप्रीणितभूसुरः

ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸਮਾਨ ਸੀ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸ ਸਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਕੋਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 27

पदारविंदं गौविंदं हृदि ध्यायन्नतंद्रितः । वासुदेवकथालापपरिक्षिप्त दिनक्षपः

ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤੰਦਰਿਤ ਧਿਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਬੀਤਦੀਆਂ।

Verse 28

कदाचिदुपविष्टःसन्मध्ये राजसभं द्विज । दूरात्कार्पटिकैर्दृष्टो वाराणस्याः समागतैः

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਜ-ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਦ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਆਏ ਭਟਕਦੇ ਤਪਸਵੀ-ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 29

तत्कर्मभाविसदृशैस्तदात्वमभिनंदितः । तैः सर्वै राजशार्दूलस्याशीर्वादैरनेकशः

ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਜਣੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਰਹੇ।

Verse 30

श्रीमद्विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां जगतां गुरुः । काशीनाथस्तुते कुर्यात्कुमतेरपवर्जनम्

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇਵ—ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ—ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ, ਜਦੋਂ ਸ্তুਤਿ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਕੁਮਤਿ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰੇ।

Verse 31

नैःश्रेयसीं च संपत्तिं यो देयात्स्मरणादपि । काशीनाथः स ते दिश्याज्ज्ञानं मलविवर्जितम्

ਜੋ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਤੈਨੂੰ ਮਲ-ਰਹਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 32

येन पुण्येन ते प्राप्तं राज्यं प्राज्यमकंटकम् । तत्पुण्यशेषतोभूयाद्विश्वनाथे मतिस्तव

ਜਿਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕਾਂਟਿਆਂ (ਵਿਘਨਾਂ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਵੱਲ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਸਦਾ ਵਧਦਾ ਰਹੇ।

Verse 33

यस्य प्रसादात्सुलभमायुः पुत्रांबरागनाः । समृद्धयः स्वर्गमोक्षौ स विश्वेशः प्रसीदतु

ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੱਤਰ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੁਲਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ—ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 34

नामश्रवणमात्रेण यस्य विश्वेशितुर्विभोः । महापातकविच्छेदः स विश्वेशोऽस्तु ते हृदि

ਉਸ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਪਾਪ ਛਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ।

Verse 35

त्वं वृद्धकालो भूपालः श्रुत्वेत्याशीः परंपराम् । स्मरिष्यसीदं वृत्तांतं पुलकांकवपुस्तदा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ, ਇਸ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਯਾਦ ਕਰੇਂਗਾ; ਤਦ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਤਨ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 36

आकारगोपनं कृत्वा तेभ्यो दत्त्वा धनं बहु । सुमुहूर्तमनुप्राप्य सुते राज्यं विधाय च

ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 37

अनंगलेखया राज्ञ्या ततः काशीं गमिष्यसि । दत्त्वा दानानि भूरीणि प्रीणयित्वाऽर्थिनो जनान्

ਫਿਰ ਰਾਣੀ ਅਨੰਗਲੇਖਾ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਅਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ।

Verse 38

स्वनाम्ना तत्र संस्थाप्य लिंगं निर्वाणकारणम् । प्रासादं तत्र कृत्वोच्चैस्तदग्रे कूपमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਾਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਕੂਆਂ ਵੀ ਬਣਾਵੇਂਗਾ।

Verse 39

विधाय विधिवत्तत्र कलशारोपणादिकम् । मणिमाणिक्य चांपेय दुकूलेभाश्वगोधनम्

ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਸ਼-ਆਰੋਪਣ ਆਦਿ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ—ਮਣੀ-ਮਾਣਿਕ, ਰਤਨ, ਉੱਤਮ ਮਦਿਰਾ, ਕੀਮਤੀ ਦੁਕੂਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਥੀ-ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ।

Verse 40

महाध्वजपताकाश्च च्छत्रचामरदर्पणम् । देवोपकरणं भूरि विश्राण्य श्रमवर्जितः

ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਧਵਜ ਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ, ਛਤਰ, ਚਾਮਰ ਅਤੇ ਦਰਪਣ—ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਨੇਕ ਉਪਕਰਨ—ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਦੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ।

Verse 41

व्रतोपवासनियमैः परिक्षीणकलेवरः । मध्याह्ने निर्जने तत्र द्रक्ष्यस्येकं तपोधनम्

ਵ੍ਰਤ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਇਕੋ ਤਪੋਧਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ—ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ।

Verse 42

अतीवजीर्णवपुषं परिपिंगजटान्वितम् । मूर्तिमंतंमिव प्रांशुं धर्मं जनमनोहरम्

ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਰਣ ਸੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਿੰਗਲ ਜਟਾਵਾਂ ਘੇਰਾ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਲੰਮਾ ਤੇ ਲੋਕ-ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 43

भारं शरीरयष्टेश्च दृढयष्ट्यां समर्प्य च । गर्भागाराद्विनिष्क्रम्याभ्यायांतंरंगमंडपे

ਆਪਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਾਰਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਾਠੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਣ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰੰਗ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 44

उपविश्य समीपे ते प्रक्ष्यत्येवमनुक्रमात् । कोसि त्वं किमिहासि त्वं द्वितीय इव कस्त्वयम्

ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਛੇਗਾ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਇਹ ਦੂਜਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਸਰੂਪ?”

Verse 45

प्रासादः कारितः केन जानास्येष ततो वद । अस्य लिंगस्य किं नाम प्रायो जाने न वार्धकात्

“ਇਹ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ? ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਦੱਸ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।”

Verse 46

पृष्टस्त्वमिति ते नाथ तदा वृद्ध तपस्विना । कथयिष्यस्यहं राजा वृद्धकाल इति श्रुतः

ਹੇ ਨਾਥ! ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤਪਸਵੀ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇਂਗਾ: “ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।”

Verse 47

दाक्षिणात्य इह प्राप्तस्त्वेतया सह कांतया । ध्यायामि लिंगमेतच्च प्रार्थयामि न किंचन

“ਮੈਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਂਤਾ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।”

Verse 48

प्रासादस्यास्य जटिल स्वयंकारयिता शिवः । विशेषतोऽस्यलिंगस्य नाम नो वेद्मि निश्चितम्

“ਹੇ ਜਟਾਧਾਰੀ! ਇਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦਾ ਕਰਤਾ ਤਾਂ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ—ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”

Verse 49

इति श्रुत्वा नरपतेर्वाक्यंप्राह जटाधरः । सत्यमुक्तं त्वयैकं हि लिंगनाम न वेत्सि यत्

ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਬੋਲੇ: “ਤੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਆਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”

Verse 50

पश्येयं त्वामहं नित्यमुपविष्टं सुनिश्चलम् । श्रुतो भविष्यति तव प्रासादो येन कारितः

“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਵੇਖਾਂ—ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਬੈਠਿਆ ਰਹੇਂ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇਗੀ।”

Verse 51

ममाग्रे तत्समाचक्ष्व यदि जानासि तत्त्वतः । आकर्ण्येति वचस्तस्य पुनः प्राह भवानिति

“ਜੇ ਤੂੰ ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ।” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ—ਸੁਣੋ।”

Verse 52

कर्ता कारयिता शंभुः किमतथ्यं ब्रवीम्यहम् । अथवा चिंतया किं मे तपस्विन्ननया विभो

“ਕਰਤਾ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ, ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਹੀ; ਮੈਂ ਅਸੱਤ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਾਂ? ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਭੂ ਤਪਸਵੀ, ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੀ ਲਾਭ?”

Verse 53

इति त्वयि स्थिते जोषं स पुनर्वृद्धतापसः । पिपासुरस्मि पानीयमानीयाशु प्रयच्छ मे

ਜਦ ਤੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਤਪਸਵੀ ਫਿਰ ਬੋਲਾ: “ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਹ ਹੈ—ਝੱਟ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।”

Verse 54

इति तेन च नुन्नस्त्वं वार्यानीय च कूपतः । पाययिष्यसि तं वृद्धं तापसं तत्क्षणाच्च सः

ਉਸ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੂਏਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਪਿਲਾਵੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ…

Verse 55

तदंबुपानतो भूयात्सुपार्वण शशिप्रभः । तरुणो रूपसंपन्नः कोशोन्मुक्तोरगो यथा

ਉਸ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਿਆ, ਯੁਵਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਕੈਂਚਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵਾਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੱਪ।

Verse 56

जाताश्चर्येण भवता पुनरेवाभ्यभाषि सः । कः प्रभावो हि भगवन्नेष येन भवान्पुनः

ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ…”

Verse 57

परित्यज्यात्र जरसं न वो भ्राजसि सांप्रतम् । अस्ति चेदवकाशस्ते ततो ब्रूहि तपोधन

“ਇੱਥੇ ਬੁਢਾਪਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੇਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਪ-ਧਨ!”

Verse 58

तपोधन उवाच । वृद्धकालक्षितिपते जाने त्वां सुमहामते । इमामपि च जानेऽहं तव पत्नीं पतिव्रताम्

ਤਪੋਧਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਭਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਝੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਤੇਰੀ ਇਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 59

जन्मनोऽस्मादियं राजन्नासीद्विप्रस्य कन्यका । तुर्वसोर्वेदवपुषः शुभाचारा शुभानना

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਸੀ—ਤੁਰਵਸੁ ਨਾਮਕ, ਵੇਦਮਈ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖੜੇ ਵਾਲੀ।

Verse 60

तेन दत्ता विवाहार्थं नैध्रुवाय महात्मने । स च कालवशं प्राप्तो नैध्रुवोऽप्राप्तयौवनः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਨੈਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਨੈਧ੍ਰੁਵ, ਹਾਲੇ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੀ, ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 61

वैधव्यं पालयंत्येषा मृताऽवंत्यां शुभव्रता । तेन पुण्येन संजाता पांड्यस्य नृपतेः सुता

ਵਿਧਵਾ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ-ਵ੍ਰਤਾ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਈ; ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਂਡ੍ਯ ਨ੍ਰਿਪ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮੀ।

Verse 62

परिणीता त्वया राजन्पतिव्रतरता सदा । त्वया सहेह संप्राप्ता मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ, ਸਦਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸੰਗ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 63

अयोध्यायामथावंत्यां मथुरायामथापि वा । द्वारवत्यां च कांच्यां वा मायापुर्यामथो नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਚਾਹੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ; ਜਾਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਾਯਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ—

Verse 64

अपि पातकिनो ये च कालेन निधनं गताः । ते हि स्वर्गादिहागत्य काश्यां मोक्षमवाप्नुयुः

ਜੋ ਪਾਪੀ ਭੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 65

अवैमि त्वामपि नृपद्विजोऽभूः पूर्वजन्मनि । माथुरः शिवशर्माख्यो मायापुर्यां भवान्मृतः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮ ਨਾਮ ਦਾ, ਅਤੇ ਮਾਯਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।

Verse 66

तत्पुण्यात्प्राप्य वैकुंठं भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । तत्पुण्यशेषात्क्षितिपो जातस्त्वं नंदिवर्धने

ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ ਭੋਗੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਤੂੰ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।

Verse 67

वृद्धकालावनीपाल तेनैव सुकृतेन च । मोक्षक्षेत्रमिदं प्राप्तो मुक्तिं प्राप्स्यस्यनुत्तमाम्

ਹੇ ਬੁੱਢੇ ਧਰਤੀਪਾਲ, ਉਸੇ ਸਤਕਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਸ ਮੋਖਸ਼-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਅਨੁੱਤਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 68

अन्यच्च शृणु राजेंद्र त्वया यत्समुदीरितम् । कर्ता कारयिता शंभुः प्रासादस्येति तत्स्फुटम्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ: ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ—ਇਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।

Verse 69

सुकृतं नैव सततमाख्यातव्यं कदाचन । कृतं मयेति कथनात्पुण्यं क्षयति तत्क्षणात्

ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। “ਮੈਂ ਕੀਤਾ” ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਉਸੇ ਪਲ ਪੁੰਨ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गोपनीयं निधानवत् । सुकृतं कीर्तनाद्व्यर्थं भवेद्भस्महुतं तथा

ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਂਗ ਗੁਪਤ ਰੱਖੋ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 71

निश्चितं विश्वनाथेन प्रेरितेन त्वयाऽनघ । कृतं हि कृतकृत्येन प्रासादादिह वेद्म्यहम्

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਤੂੰ—ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ—ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 72

वृद्धकालेश्वरं नाम लिंगमेतन्महीपते । जानीह्यनादिसंसिद्धं निमित्तं किंतु वै भवान्

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ (ਰਾਜਨ)! ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲੇਸ਼੍ਵਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸਿਧ੍ਹ ਜਾਣੋ; ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਮਿੱਤ ਮਾਤ੍ਰ ਹੈਂ।

Verse 73

दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य पूजनाच्छ्रवणान्नतेः । वृद्धकालेशलिंगस्य सर्वं प्राप्नोति वांछितम्

ਉਸ ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼, ਪੂਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

कूपः कालोदको नाम जराव्याधिविघातकृत् । यदीय जलपानेन मातुःस्तन्यमपानवान्

ਇੱਥੇ ‘ਕਾਲੋਦਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕੂਆਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਐਸੀ ਆਦਿ-ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

कृतकूपोदकस्नानः कृतैतल्लिंगपूजनः । वर्षेण सिद्धिमाप्नोति मनोभिलषितां नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੂਏਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਇੱਛਤ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

न कुष्ठं न च विस्फोटा नरंघा न विचर्चिका । पीतात्स्पृष्टात्प्रतिष्ठंति कफः कालतमोदकात्

ਨਾ ਕੋੜ੍ਹ, ਨਾ ਫੋੜੇ-ਫੁੰਸੀਆਂ, ਨਾ ਖਾਜ, ਨਾ ਚੰਬਲ—ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ। ਕਾਲਤਮੋਦਕ ਦੇ ਇਸ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਰੋਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

नाग्निमांद्यं नैव शूलं न मेहो न प्रवाहिका । न मूत्रकृच्छ्रं ना पामा पानायस्यास्य सेवनात्

ਇਸ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਨਾ ਅਜੀਰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ੂਲ-ਵੇਦਨਾ, ਨਾ ਮੇਹ ਰੋਗ, ਨਾ ਦਸਤ; ਨਾ ਮੂਤਰ ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾ ਪਾਮਾ (ਖੁਜਲੀ ਵਾਲਾ ਰੋਗ)।

Verse 78

भूतज्वराश्च ये केचिद्ये केचिद्विषमज्वराः । ते क्षिप्रमुपशाम्यंति ह्येतत्कूपोदसेवनात्

ਭੂਤਾਂ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵੀ ਜ੍ਵਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ਮ (ਟੁੱਟ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ) ਜ੍ਵਰ ਹੋਣ—ਇਸ ਕੂਏਂ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 79

तवाग्रतो मम जरा पलितं च यथाविधि । एतत्कूपोदपानेन क्षणान्नष्टं नवोऽभवम्

ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਵਾਲ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ—ਇਸ ਕੂਏਂ ਦਾ ਜਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਮੈਂ ਫਿਰ ਨਵਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 80

वृद्धकालेश्वरे लिंगे सेवितेन दरिद्रता । नोपसर्गा न वा रोगा न पापं नाघजं फलम्

ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਪਾਪ, ਨਾ ਅਪਰਾਧ-ਜਨਿਤ ਫਲ।

Verse 81

उत्तरे कृत्तिवासस्य वाराणस्यां प्रयत्नतः । वृद्धकालेश्वरं लिंगं द्रष्टव्यं सिद्धिकामुकैः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 82

इत्युक्त्वा तं महीपालं हस्ते धृत्वा तपोधनः । सानंगलेखा राज्ञीकं तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਮਹੀਪਾਲ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ; ਰਾਣੀ ਅਨੰਗਲੇਖਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 83

महाकाल महाकाल महाकालेति कीर्तनात् । शतधा मुच्यते पापैर्नात्र कार्या विचारणा

“ਮਹਾਕਾਲ, ਮਹਾਕਾਲ, ਮਹਾਕਾਲ” ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 84

इत्थं भवित्री ते मुक्तिः कैटभारातिदर्शनात् । भोगान्भुक्त्वा बहुविधान्वैकुंठ नगरे शुभे

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੈਟਭਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਭ ਵੈਕੁੰਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 85

इति संहृष्टतनूरुहः स विप्रो भगवत्तद्गणवक्त्रतो निशम्य । स्वमुदर्कमथार्ककोटिरम्यं हरिलोकं परिलोकयांचकार

ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖੀ ਫਲ ਵੇਖਿਆ—ਹਰੀਲੋਕ, ਜੋ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 86

मैत्रावरुणिरुवाच । लोपामुद्रे स विप्रेंद्रो भोगान्भुक्त्वा मनोरमान् । मायापुर्यां कृतप्राणत्याग पुण्यबलेन च

ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਾਇਆਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁੰਨ-ਬਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਗੇ ਵੀ ਧਨ੍ਯ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 87

वैकुंठलोकादागत्य पत्तने नंदिवर्धने । भौमानि भुक्त्वा सौख्यानि पुत्रानुत्पाद्य सुंदरान्

ਵੈਕੁੰਠ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਉਹ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਪੱਤਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 88

तेषु राज्यं विनिक्षिप्य प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । विश्वेश्वरं समाराध्य निर्वाणपदमीयिवान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 89

एतत्पुण्यतमाख्यानं विप्रस्य शिवशर्मणः । श्रुत्वा पापविनिर्मुक्तो ज्ञानं परममृच्छति

ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਦੀ ਇਹ ਅਤਿ-ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।