Adhyaya 18

Verse 1

अगस्तिरुवाच । इति शृण्वन्कथां रम्यां शिवशर्माऽथ माथुरः । मुक्तिपुर्यां सुसंस्नातो मायापुर्यां गतासुकः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ—ਮੁਕਤਿਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ—ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮਾਯਾਪੁਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 2

नेत्रयोः प्राघुणी चक्रे ततः सप्तर्षिमंडलम् । व्रजन्स वैष्णवं लोकमंते विष्णुपुरीक्षणात्

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸਪਤ਋ਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁਪੁਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 3

उवाच च प्रसन्नात्मा स्तुतश्चारणमागधैः । प्रार्थितो देवकन्याभिस्तिष्ठ तिष्ठेति चक्षणम्

ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ; ਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ,” ਇਕ ਪਲ ਲਈ।

Verse 4

स्थिता सुतासु निःश्वसस्य मंदभाग्या वयं त्विति । गतः पुण्यतमांल्लोकानसौ यत्पुण्यवत्तमः

ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੰਦ-ਭਾਗੀਆਂ ਹਾਂ”; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

इति शृणवन्मुखात्तासां वचनानि विमानगः । देवौ कस्यायमतुलो लोकस्तेजोमयः शुभः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਯਾਤਰੀ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: “ਹੇ ਦੇਵੋ! ਇਹ ਅਤੁੱਲ, ਸ਼ੁਭ, ਤੇਜੋਮਯ ਲੋਕ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?”

Verse 6

इति द्विजवचः श्रुत्वा प्रोचतुर्गणसत्तमौ । शिवशर्मञ्छिवमते सदा सप्तर्षयोमलाः

ਦੁਵਿਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੇਵਕ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ! ਸ਼ਿਵ-ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਸਪਤ਋ਸ਼ੀ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।”

Verse 7

वसंतीह प्रजाः स्रष्टुं विनियुक्ताः प्रजासृजा । मरीचिरत्रिः पुलहः पुलस्त्यः क्रतुरङ्गिराः

ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ—ਵੱਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ: ਮਰੀਚਿ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਹ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ।

Verse 8

वसिष्ठश्च महाभागो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । सप्त ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः

ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ‘ਸਪਤ ਬ੍ਰਹਮਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 9

संभूतिरनसूया च क्षमा प्रीतिश्च सन्नतिः । स्मृतिरूर्जा क्रमादेषां पत्न्यो लोकस्य मातरः

ਸੰਭੂਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਖ਼ਮਾ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਸਨ੍ਨਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ—ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪੂਜਣਯ ਹਨ।

Verse 10

एतेषां तपसा चैतद्धार्यते भुवनत्रयम् । उत्पाद्य ब्रह्मणा पूर्वमेते प्रोक्ता महर्षयः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਧਾਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 11

प्रजाः सृजत रे पुत्रा नानारूपाः प्रयत्नतः । ततः प्रणम्य ब्रह्माणं तपसे कृतनिश्चयाः

“ਹੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਰਚੋ।” ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 12

अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रंक्षेत्रज्ञधिष्ठितम् । मुक्तये सर्वजंतूनामविमुक्तं शिवेन यत्

ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—ਜੋ ਖੇਤਰ-ਜ੍ਞ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ—ਉਹ ਉਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 13

प्रतिष्ठाप्य च लिंगानि ते स्वनाम्नांकितानि च । शिवेति परया भक्त्या तेपुरुग्रं तपो भृशम

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ “ਸ਼ਿਵ!” ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਬਹੁਤ ਕੀਤਾ।

Verse 15

प्राजापत्येऽत्र ते लोके वसंत्युज्ज्वलतेजसः । गोकर्णेशस्य सरसः प्रत्यक्तीरे प्रतिष्ठितम्

ਇੱਥੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਜਵਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੋਕਰਣੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਧਾਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 16

लिंगमत्रीश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मतेजोभिवर्धते । कर्कोट वाप्या ईशाने मरीचेः कुंडमुत्तमम्

ਅਤ੍ਰੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਰਕੋਟਾ ਦੀ ਵਾਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਕੁੰਡ ਹੈ।

Verse 17

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्त्या भ्राजते भास्करो यथा । मरीचीश्वर संज्ञं तु तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्

ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਰੀਚੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 18

तल्लिंगदर्शनाद्विप्र मारीचं लोकमाप्नुयात् । कांत्या मरीचिमालीव शोभते पुरुषर्षभः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਰੀਚ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਸੋਭਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਵੇ।

Verse 19

पुलहेश पुलस्त्येशौ स्वर्गद्वारस्य पश्चिमे । तौ दृष्ट्वा मनुजो लोके प्राजापत्ये महीयते

ਪੁਲਹੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯੇਸ਼ ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

हरिकेशवने रम्ये दृष्ट्वैवांगिरसेश्वरम् । इह लोके वसेद्विप्र तेजसापरिबृंहितः

ਰਮਣੀਕ ਹਰਿਕੇਸ਼ਵ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਜ (ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 21

वरणायास्तटे रम्ये दृष्ट्वा वासिष्ठमीश्वम् । क्रत्वीश्वरं च तत्रैव लभते वसतिं त्विह

ਵਰਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵਾਸਿਸ਼ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਕ੍ਰਤਵੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

काश्यामेतानि लिंगानि सेवितानि शुभैषिभिः । मनोभिवांछितं दद्युरिह लोके परत्र च

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿੰਗ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮਨ ਦੇ ਚਾਹੇ ਫਲ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 23

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभाग तिष्ठते सात्र सुंदरी । अरुंधती महापुण्या पतिव्रतपरायणा

ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਨ! ਇੱਥੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਵਤੀ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ।”

Verse 24

यस्याः स्मरणमात्रेण गंगास्नान फलं लभेत् । अंतःपुरचरैर्द्वित्रैः पवित्रैः सहितो विभुः

ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਭੂ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਹੈ।

Verse 25

सदा नारायणो देवो यस्याश्चक्रे कथां मुदा । कमलायाः पुरोभागे पातिव्रत्य सुतोषितः

ਸਦਾ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਅਗੇ ਅਗੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਉਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 26

पतिव्रतास्वरुंधत्याः कमले विमलाशयः । यथास्ति न तथाऽन्यस्याः कस्याश्चित्कापि भामिनि

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ ਕਮਲੇ! ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਐਸੀ ਨਿਰਮਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 27

न तद्रूपं न तच्छीलं न तत्कौलीन्यमेव च । न तत्कलासुकौशल्यं पत्युः शुश्रूषणं न तत्

ਨਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਭਾਉ, ਨਾ ਹੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਉੱਚ ਕੁਲ; ਨਾ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਐਸੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ—ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਤੀ ਦੀ ਐਸੀ ਸੇਵਾ-ਭਗਤੀ।

Verse 28

न माधुर्यं न गांभीर्यं न चार्यपरितोषणम् । अरुंधत्या यथा देवि तथाऽन्यासां क्वचित्प्रिये

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਰਗੀ ਮਿਠਾਸ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਐਸੀ ਸਮਰਥਾ—ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।

Verse 29

धन्यास्ता योषितो लोके सभाग्याः शुद्धबुद्धयः । अरुंधत्याः प्रसंगे या नामापि परिगृह्णते

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੱਕ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 30

यदा पतिव्रतानां तु कथास्मद्भवने भवेत् । तदा प्राथमिकीं रेखामेषाऽलंकुरुते सती

ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪਾਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਤੀ ਨਾਰੀ ਯੋਗ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਭ ਰੇਖਾ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 31

ब्रुवतोरिति संकथां तथा गणयोर्वैष्णवयोर्मुदावहाम् । ध्रुवलोकौपागतस्ततो नयनातिथ्यमतथ्यवर्जितः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੇਵਕ ਜਦੋਂ ਉਸ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਨੇਤਰਾਂ ਲਈ ਅਤਿਥੀ ਸਮਾਨ, ਝੂਠ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।