Adhyaya 16

Verse 1

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाबुद्धे शुक्रलोकोयमद्भुतः । दानवानां च दैत्यानां गुरुरत्र वसेत्कविः

ਗਣਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਨ, ਮਹਾਬੁੱਧੀ! ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੋਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਵੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ।”

Verse 2

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । यः प्राप्तवान्महाविद्यां मृत्युसंजीविनीं हरात्

ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਤਿ ਦੁੱਸਹ ਸੀ, ਪੀਤਾ; ਤਦ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ‘ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਸੰਜੀਵਿਨੀ’ ਨਾਮੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 3

इमां विद्यां न जानाति देवाचार्योति दुप्कराम् । ऋते मृत्युंजयात्स्कंदात्पार्वत्या गजवक्त्रतः

ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਸਿਵਾਏ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ (ਸ਼ਿਵ), ਸਕੰਦ, ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਗਜਵਕਤ੍ਰ (ਗਣੇਸ਼) ਦੇ।

Verse 4

शिवशर्मोवाच । कोसौ शुक्र इति ख्यातो यस्यायं लोक उत्तमः । कथं तेन च विद्याप्ता मृत्युसंजीवनी हरात्

ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਸੰਜੀਵਿਨੀ ਵਿਦਿਆ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ?”

Verse 5

आचक्षाथामिदं देवौ यदि प्रीतिर्मयि प्रभू । ततस्तौ स्माहतुर्देवौ शुक्रस्य परमां कथाम्

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵੋ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।” ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਪਰਮ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 6

यां श्रुत्वा चापमृत्युभ्यो हीयंते श्रद्धयायुताः । भूतप्रेतपिशाचेभ्यो न भयं चापि जायते

ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਮੌਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ।

Verse 7

आजौ प्रवर्तमानायामंधकांधकवैरिणोः । अनिर्भेद्य गिरिव्यूह वज्रव्यूहाधिनाथयोः

ਜਦੋਂ ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਭੇਦ ‘ਗਿਰਿਵਿਊਹ’ ਅਤੇ ‘ਵਜ੍ਰਵਿਊਹ’ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟੇ।

Verse 8

अपसृत्य ततो युद्धादंधकः शुक्रसंनिधिम् । अधिगम्य बभाषेदमवरुह्य रथात्ततः

ਤਦ ਅੰਧਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫਿਰ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 9

भगवंस्त्वामुपाश्रित्य वयं देवांश्च सानुगान् । मन्यामहे तृणैस्तुल्यान्रुद्रोपेंद्रादिकानपि

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੁਹਾਡਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਸਮੇਤ—ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

Verse 10

कुंजरा इव सिंहेभ्यो गरुडेभ्य इवोरगाः । अस्मत्तो बिभ्यति सुरा गुरो युष्मदनुग्रहात्

ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਸਿੰਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਪ ਗਰੁੜ ਤੋਂ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

वज्रव्यूहमनिर्भेद्यं विविशुर्देत्यदानवाः । विधूय प्रमथानीकं ह्रदं तापार्दिता इव

ਦੈਤ੍ਯ ਤੇ ਦਾਨਵ ਅਭੇਦ੍ਯ ਵਜ੍ਰ-ਵਿਊਹ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਝਾੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।

Verse 12

वयं त्वच्छरणं भूत्वा पर्वता इव निश्चलाः । स्थित्वा चराम निःशंका ब्राह्मणेंद्र महाहवे

ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਮਹਾਹਵ ਵਿੱਚ ਡਟ ਕੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 13

आप्तभावेन च वयं पादौ तव सुखप्रदौ । सदाराः ससुताश्चैव शुश्रूषामो दिवानिशम्

ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਠਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 14

अभिरक्षाभितो विप्र प्रसन्नः शरणागतान् । पश्य हुंडं तुहुंडं च कुजंभं जंभमेव च

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਚੌਫੇਰੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਵੇਖ—ਹੁੰਡ ਅਤੇ ਤੁਹੁੰਡ, ਅਤੇ ਕੁਜੰਭ ਤੇ ਜੰਭ ਵੀ।

Verse 15

पाकं कार्तस्वनं चैव विपाकं पाकहारिणम् । तं चन्द्रदमनं शूरं शूरामरविदारणम्

ਪਾਕ, ਅਤੇ ਕਾਰਤਸ੍ਵਨ ਵੀ; ਵਿਪਾਕ ਅਤੇ ਪਾਕਹਾਰਿਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੂਰ ਚੰਦਰਦਮਨ—ਦੇਵ-ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 16

प्रमथैर्भीमविक्रांतैः क्रांतं मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितांश्चैव द्राविडैरिव चंदनान्

ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ—ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਚਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਯੁੱਧਭੂਮੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੱਟੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ।

Verse 17

या पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । वरा विद्या त्वया प्राप्ता तस्याः कालोयमागतः

ਜੋ ਉੱਤਮ ਵਿਦਿਆ ਤੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ—ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਪਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 18

अथ विद्याफलं तत्ते दैत्यान्संजीवयिष्यतः । पश्यंतु प्रमथाः सर्वे त्वया संजीवितानिमान्

ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦੇ! ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਥ ਵੇਖਣ ਕਿ ਇਹ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਜੀ ਉਠੇ ਹਨ।

Verse 19

इत्यंधकवचः श्रुत्वा स्थिरधीर्भार्गवोमुनिः । किंचित्स्मितं तदा कृत्वा दानवाधिपमब्रवीत्

ਅੰਧਕ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਭਾਰਗਵ ਮੁਨੀ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਤਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 20

दानवाधिपते सर्वं तथ्यं यद्भाषितं त्वया । विद्योपार्जनमेतद्धि दानवार्थं मया कृतम्

ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਮੈਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 21

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । एषा प्राप्तेश्वराद्विद्या बांधवानां सुखावहा

ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਅਤਿ ਦੁਸਹਿ ਕਣ-ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀ ਪਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 22

एतया विद्यया सोहं प्रमयैर्मथितान्रणे । उत्थापयिष्ये ग्लानानि धान्यन्यंबुधरो यथा

ਇਸੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਗਏਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਖੜਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸੰਭਾਲਾਂਗਾ ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਬੱਦਲ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुनरुत्थितान् । अस्मिन्मुहूर्ते द्रष्टासि दानवानुत्थितान्नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਠਦੇ ਵੇਖੇਂਗਾ—ਬਿਨਾ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਬਿਨਾ ਪੀੜਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ—ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗ ਕੇ ਫਿਰ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

इत्युक्त्वा दानवपतिं विद्यामावर्तयत्कविः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य त उत्तस्थुर्धृतायुधाः

ਇਉਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਕਵੀ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਾਪ ਚਲਾਇਆ। ਹਰ ਦੈਤ ਦਾ ਨਾਮ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 25

वेदा इव सदभ्यस्ताः समये वा यथांबुदाः । ब्राह्मणेभ्यो यथा दत्ताः श्रद्धयार्था महापदि

ਉਹ ਇਉਂ ਸਹਿਜ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤ ਆਉਣ ਤੇ ਬੱਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ-ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਧਨ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा तुहुंडाद्यान्महासुरान् । विनेदुः पूर्वदेवास्ते जलपूर्णा इवांबुदाः

ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ—ਤੁਹੁੰਡਾ ਆਦਿ—ਫਿਰ ਜੀਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਰਵ ਦੇਵ ਗੱਜ ਉਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਗਰਜਦੇ ਹਨ।

Verse 27

शुक्रेणोजीवितान्दृष्ट्वा दानवांस्तान्गणेश्वराः । विज्ञाप्यमेव देवेशे ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्

ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ: “ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

Verse 28

आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्मदृष्ट्वा शिलादपुत्रोभ्यगमन्महेशम्

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਯੁੱਧ-ਯਜ੍ਞ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੰਦੀ ਮਹੇਸ਼ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 29

जयेति चोक्त्वा जय योनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेंद्रैरपि दुष्करं यत्

“ਜੈ! ਜੈ!” ਕਹਿ ਕੇ ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਸ ਕਨਕ-ਵਰਣ, ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਰਣ-ਕਰਤੱਬ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।”

Verse 30

तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नः संजीव्य तानाजिमृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकैकमुद्दिश्य सहेलमीश

“ਹੇ ਈਸ਼, ਅੱਜ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਮੇਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਮ੍ਰਿਤ-ਜੀਵਨ ਦਾਤਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਫੇਰ ਕੇ, ਇਕ ਇਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੌਖਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 31

तुहुंडहुंडादिकजंभजंभविपाकपाकादि महासुरेंद्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथाश्चरंति

ਅੱਜ ਯਮਲੋਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਤੁਹੁੰਡ, ਹੁੰਡ, ਜੰਭ, ਵਿਪਾਕ, ਪਾਕ ਆਦਿ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ-ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ ਭਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 32

यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनःपुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः

ਜੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਮਾਰ ਡਾਏ, ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹੇਸ਼! ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇਗੀ?

Verse 33

इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

ਇਉਂ ਪ੍ਰਮਥੇਸ਼ਵਰ ਨੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੰਦੀ ਨੂੰ—ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ—ਬੋਲਾ।

Verse 34

नंदिन्प्रयाहि त्वरितोतिमात्रं द्विजेंद्रवर्यं दितिनंदनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथानयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्

ਹੇ ਨੰਦੀ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ—ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ। ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ‘ਦੁਇਜਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ’ ਨੂੰ ਝਟ ਪਕੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਜ਼ ਘੋਸਲੇ ਵਿਚੋਂ ਲਾਵਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਝਪਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

स एव मुक्तो वृषभध्वजेन ननाद नंदी वृषसिंहनादः । जगाम तूर्णं च विगाह्य सेनां यत्राभवद्भार्गववंशदीपः

ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨੰਦੀ ਨੇ ਬਲਦ ਤੇ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਗੱਜਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦੀਪਕ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 36

तं रक्ष्यमाणं दितिजैः समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नंदी शरभो यथेभम्

ਸਾਰੇ ਦਿਤਿਜ ਦੈਤ ਪਾਸੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਰੁੱਖ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਪਹਾੜੀ-ਸ਼ਿਲਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਨੰਦੀ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਕੇ ਛਿਤਰ-ਬਿਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਾਵ੍ਯ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਭ ਵਾਂਗ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 37

स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयः सिंहरवान्सृजंतः

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ—ਕੱਪੜੇ ਢਿੱਲੇ, ਗਹਿਣੇ ਖਿਸਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ—ਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਉਂ ਦੌੜੇ ਜਿਵੇਂ ਛੁਡਾਉਣ ਆ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਰਹੇ।

Verse 38

दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपल कंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेद्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्

ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਵਜ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਚੱਕਰ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕੰਬਦੇ ਸ਼ਿਲਾਖੰਡ—ਜਿਵੇਂ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਡਰਾਉਣੀ ਮੀਂਹ-ਝੜੀ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 39

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिसैन्यः

ਉਸ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ-ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਅਸਤ੍ਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ; ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਅਸੁਰ-ਦੇਵ ਯੁੱਧ ਹੋਰ ਭੜਕਿਆ, ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 40

अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्

“ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਹੈ”—ਇਉਂ ਉਸ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਇਉਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਭੇਟ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 41

न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवींद्रम् । हाहारवस्तैरसुरैः समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि

ਕੁਝ ਵੀ ਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਵੀ-ਇੰਦਰ ਕਾਵ੍ਯ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੂੰ ਫਲ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਲਿਆ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ “ਹਾ! ਹਾ!” ਕਰਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 42

काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशा रहिता बभूवुः । हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेंद्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च

ਗਿਰਿਜੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਨਿਗਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਮੁੱਕ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਡ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਗਜਰਾਜ, ਜਾਂ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬਲਦ ਤੇ ਬੈਲ।

Verse 43

शरीर हीना इव जीवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः । निरुद्यमाः सत्त्वगुणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च

ਉਹ ਐਸੇ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ; ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਧਿਐਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਵਿਜ; ਜਿਵੇਂ ਉਦਯਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੱਤ੍ਵ-ਗੁਣ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਭਾਗ੍ਯ-ਵਿਹੀਣ ਮਨੁੱਖ।

Verse 44

पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षा इव मार्गणौघाः । आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्वृत्तेन हीनानि यथा श्रुतानि

ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਇਸਤ੍ਰੀ; ਜਿਵੇਂ ਪਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾਰ; ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਘਟੀਆਂ ਉਮਰਾਂ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵਿਦਿਆ—ਉਹ ਓਹੋ ਜਿਹੇ ਨਿਸ਼ਕਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 45

विना यथा वैभवशक्तिमेकां भवंति हीनाः स्वफलैः क्रियौघाः । तथा विना तं द्विजवर्यमेकं दैत्या जयाशा विमुखा बभूवुः

ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਸ਼ਕਤੀਮਈ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਆਪਣੇ ਯਥਾਯੋਗ ਫਲ ਤੋਂ ਹੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਇਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਮੁੜ ਗਈ।

Verse 46

नंदिनापहृते शुक्रे गिलिते च विषादिना । विषादमगमन्दैत्या हीयमानरणोत्सवाः

ਜਦੋਂ ਨੰਦਿਨ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤਦ ਦੈਤਯ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ; ਯੁੱਧ ਦਾ ਉਤਸਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘਟਦਾ ਗਿਆ।

Verse 47

तान्वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत । कविं विक्रम्य नयता नंदिना वंचिता वयम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਧਕ ਬੋਲਿਆ: “ਨੰਦਿਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ ਹੈ—ਕਵੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।”

Verse 48

तनूर्विना हृताः प्राणाः सर्वेषामद्य तेन नः । धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिः सत्त्वं तेजः पराक्रमः

“ਅੱਜ ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ ਹਨ—ਦੇਹਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਧੀਰਜ, ਬਲ, ਗਤੀ, ਕੀਰਤੀ, ਸੱਤਵ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸਭ ਵਿਛੁੜ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 49

युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन्भार्गवे हृते । धिगस्मान्कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः । गुरुः सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि

“ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਇਕੋ ਭਾਰਗਵ ਹਰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਸਾਨੂੰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਲ-ਪੂਜਯ, ਕੁਲ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਕੋ ਗੁਰੂ, ਸਭ ਸਮਰਥ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪੱਤੀ ਵੇਲੇ ਬਚਾਇਆ ਨਹੀਂ।”

Verse 50

तद्धैर्यमवलंब्येह युध्यध्वमरिभिः सह । सूदयिष्याम्यहं सर्वान्प्रमथान्सह नंदिना

“ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਧੀਰਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਨੰਦਿਨ ਸਮੇਤ ਸਭ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 51

अद्यैतान्विवशान्हत्वा सह देवैः सवासवैः । भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः

ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਵੱਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः । शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं रोषपालिता

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਡਟੇ ਰਹਾਂਗੇ।

Verse 53

इत्यंधकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिःस्वनाः । प्रमथा नर्दयामासुर्मर्तव्ये कृत निश्चयाः

ਅੰਧਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 54

सत्यायुपि न नो जातु शक्ताः स्युः प्रमथाबलात् । असत्यायुषि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे

ਜੇਕਰ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਸਦੀਵੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?

Verse 55

ये स्वामिनं विहायाजौ बहुमानधना जनाः । यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम्

ਉਹ ਲੋਕ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਅੰਧਤਾਮਿਸਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 56

अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्यभूरिशः । इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरात्

ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਪਯਸ਼ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਮਲਿਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ।

Verse 57

किं दानैः किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः । धरातीर्थे यदि स्नातं पुनर्भव मलापहे

ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰਵਾਰ ਡੁੱਬਕੀਆਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ—ਜੇ ਧਰਾਤੀਰਥ, ਜੋ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ?

Verse 58

संप्रधार्येति तेऽन्योन्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा । ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीर्निनाद्य च

ਇਉਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਯੋਧੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਰਣ-ਭੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਕੇ ਵਜਾਇਆ।

Verse 59

तत्र वाणासिवज्रौघैः कटंकटशिलामयैः । भुशुंडीभिंदिपालैश्च शक्तिभल्ल परश्वधैः

ਉੱਥੇ ਤੀਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਸਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਖੜਖੜਾਉਂਦੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ, ਭਿੰਡਿਪਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ, ਭੱਲ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁ ਨਾਲ ਉਹ ਲੜਦੇ ਰਹੇ।

Verse 60

खट्वांगैः पट्टिशैः शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् । परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्

ਖਟਵਾਂਗ, ਪੱਟਿਸ਼, ਸ਼ੂਲ, ਲਕੁਟ ਅਤੇ ਮੁਸਲ ਬੇਅੰਤ ਲੈ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੰਹਾਰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 61

कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्रिणाम् । भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत्

ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਧਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਟੰਕਾਰ, ਉੱਡਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੂੰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਭਿੰਡੀਪਾਲਾਂ ਤੇ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀਾਂ ਦੀ ਘੁੰਘਰਾਹਟ ਦਾ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ।

Verse 62

रणतूर्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः । हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत्

ਯੁੱਧ-ਤੂਰੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰੰਵਾਰ ਚਿੰਗਾੜ, ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿੰਹਿਨਾਹਟ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚ ਗਿਆ।

Verse 63

प्रतिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् । अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत्

ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਨਿਡਰਾਂ ਤੇ ਡਰਪੋਕਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 64

गजवाजिमहाराव स्फुटच्छब्दग्रहाणि च । भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च

ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਂ ਗਰਜ, ਤਿੱਖੇ ਚਟਾਕੇਦਾਰ ਸ਼ਬਦ; ਟੁੱਟੇ ਧੁੱਜੇ ਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਘਿਸੇ-ਪਿਟੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 65

रुधिरोद्गार चित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च । पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्छुरुभयत्र वै

ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਫੌਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲਹੂ ਦੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਉਲਝੇ ਘੋੜੇ-ਹਾਥੀ-ਰਥਾਂ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।

Verse 66

दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथैर्भज्यमानमितस्ततः । दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान्

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਧਕ ਆਪ ਹੀ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 67

शरवज्रप्रहारैस्तैर्वज्राघातैर्नगा इव । प्रमथानेशिरे वातैर्निस्तोया इव तोयदाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਥ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਉਠੇ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣ; ਉਹ ਪਾਣੀ-ਰਹਿਤ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਨਾਲ ਛਿੱਟੇ-ਛਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 68

यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् । प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्व्यधाद्बाणैस्तदांधकः

ਜੋ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੂਰ ਸੀ ਜਾਂ ਕੋਲ ਖੜਾ ਸੀ—ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਧਕ ਨੇ ਰੋਮਾਂ ਜਿੰਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 69

विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना । नैगमेयेन शाखेन विशाखेन बलीयसा

ਵਿਨਾਇਕ, ਸਕੰਦ, ਨੰਦਿਨ ਅਤੇ ਸੋਮਨੰਦਿਨ, ਨੈਗਮੇਯ, ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਵਿਸ਼ਾਖਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵੱਲੋਂ—

Verse 70

इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यंधकीकृतः । त्रिशूल शक्तिबाणौघ धारासंपातपातिभिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਗਣਾਂ ਨੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਵੀ ‘ਅੰਧਕ’ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਹ ਢਹਿ ਪਿਆ।

Verse 71

ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रः शंभूदरे स्थितः

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦਲ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਕੋਲਾਹਲ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਭਾਰੀ ਨਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਆਚਾਰਯ ਚੇਤ ਗਿਆ।

Verse 72

छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिःकेतो यथानिलः । सप्तलोकान् सपालान्स रुद्रदेहे व्यलोकयत्

ਛਿਦ੍ਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਝੰਡੇ-ਰਹਿਤ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਭਟਕਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦੇਹ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੇ ਸਪਾਲ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 73

ब्रह्मनारायणेंद्राणामादित्याप्यरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्

ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਲੋਕ ਵੇਖੇ; ਤਥਾ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਵੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਵੀ ਦਿਸਿਆ।

Verse 74

सवर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् । न तस्य ददृशे रंध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा

ਭਵ ਦੇ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਉਹ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਰਾਹ-ਛਿਦ੍ਰ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਖਲ ਪੁਰਖ ਸੁਚੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।

Verse 75

शांभवेनाथयोगेन शुक्ररूपेण भार्गवः । चस्कंदाथ ननामापि ततो देवेन भाषितः

ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਭਵ ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਛਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 76

शुक्रवन्निःसृतोयस्मात्तस्मात्त्वं भृगुनंदन । कर्मणानेन शुक्रस्त्वं मम पुत्रोसि गम्यताम्

ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਵੀਰਯ) ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਤੂੰ ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹੈਂ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾ।

Verse 77

जठरान्निर्गते शुक्रे देवोपि मुमुदेतराम् । भ्रमञ्छ्रेयोभवद्यन्मे न मृतो जठरे द्विजः

ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਜਠਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ—“ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਦਵਿਜ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ।”

Verse 78

इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृश द्युतिः । विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

शुक्रोदयान्मुदं लेभे स दानव महार्णवः । यथा चंद्रोदये हर्षमूर्मिमाली महोदधिः

ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਉਦਯ ਨਾਲ ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹर्षਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

अंधकांधकहंत्रोर्वै वर्तमाने महाहवे । इत्थं नाम्नाभवच्छुक्रः स वै भार्गवनंदनः

ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਗਵ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰ’ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 81

यथा च विद्यां तां प्राप मृतसंजीवनीं पराम् । शंभोरनुग्रहात्काव्यस्तन्निशामय सुव्रत

ਹੁਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ! ਕਿਵੇਂ ਕਾਵ੍ਯ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ‘ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ’ ਨਾਮਕ ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਦਿਆ—ਜੀਵਨ-ਪੁਨਰੁਤਥਾਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 82

गणावूचतुः । पुराऽसौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । अंडजस्वेदजोद्भिज्जजरायुज गतिप्रदाम्

ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ—ਜੋ ਅੰਡਜ, ਸ੍ਵੇਦਜ, ਉਦਭਿਜ ਅਤੇ ਜਰਾਯੁਜ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।”

Verse 83

संस्थाप्य लिंगं श्रीशंभोः कूपं कृत्वा तदग्रतः । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 84

राजचंपकधत्तूर करवीरकुशेशयैः । मालती कर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः

ਰਾਜਚੰਪਕ, ਧੱਤੂਰਾ, ਕਰਵੀਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯ (ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਪੁਸ਼ਪ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ, ਕਰ্ণਿਕਾਰ, ਕਦੰਬ, ਬਕੁਲ ਤੇ ਉਤਪਲ ਨਾਲ—

Verse 85

मल्लिकाशतपत्रीभिः सिंदुवारैः सकिंशुकैः । अशोकैः करुणैः पुष्पैः पुन्नागैर्नागकेसरैः

—ਮੱਲਿਕਾ ਤੇ ਸ਼ਤਪਤ੍ਰੀ ਨਾਲ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ ਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਨਾਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ, ਕੋਮਲ (ਕਰੁਣ) ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਾਗ ਤੇ ਨਾਗਕੇਸਰ ਨਾਲ—

Verse 86

क्षुद्राभिर्माधवीभिश्च पाटला बिल्वचंपकैः । नवमल्लीविचिकिलैः कुंदैः समुचुकुंदकैः

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ—ਛੋਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਟਲਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ, ਨਵੀਂ ਮੱਲੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕੁੰਦ ਤੇ ਚੁਕੁੰਦ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ।

Verse 87

मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्बकैः । ग्रंथिपर्णैर्दमनकैः सुरभूचूतपल्लवैः

ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਆ; ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਮਰੁਬਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਬਕਾ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ, ਗੰਠੀਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਦਮਨਕ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਮ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕੋਮਲ ਪੱਲਵਾਂ ਨਾਲ।

Verse 88

तुलसी देवगंधारी बृहत्पत्री कुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः

ਉਸ ਨੇ ਤੁਲਸੀ, ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ, ਵੱਡੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਕੁਸ਼ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ; ਨਦਿਆਵਰਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 89

कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुर कुरंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि

ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਚਨਾਰ ਅਤੇ ਕੁਰਬਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਦੂರ್ವਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰੰਟਕ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ—ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਫੁੱਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕੋਮਲ ਪੱਲਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਪੂਜਾ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 90

पत्रैः शतसहस्रैश्च स समानर्च शंकरम् । पंचामृतैर्द्रोणमितैर्लक्षकृत्वः प्रयत्नतः

ਲੱਖਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀਵਤ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਪ ਦੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ—ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਲੱਖ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 91

स्नपयामास देवेशं सुगंधस्नपनैर्बहु । सहस्रकृत्वो देवेशं चंदनैर्यक्षकर्दमैः

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅਨੇਕ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਨਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਪਾਇਆ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਚੰਦਨ ਤੇ ਯਕ੍ਸ਼-ਕਰਦਮ (ਸੁਗੰਧ ਮਲਹਮ) ਨਾਲ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੇਪਿਆ।

Verse 92

समालिलिंप देवेशं सुगंधोद्वर्तनान्यनु । गीतनृत्योपहारैश्च श्रुत्युक्तस्तुतिभिर्बहुः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਉਬਟਨ ਤੇ ਚੂਰਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਮਲਿਆ; ਅਤੇ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ।

Verse 93

नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम् । सहस्रं पंचशरदामित्थं शुक्रः समर्चयन्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸ਼ਰਦਾਂ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਤੱਕ ਇਸੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।

Verse 94

यदा देवं नालुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीवदुःसहम्

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਵਰ ਦੇਣ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਨਿਯਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਸਹਿਣ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸੀ।

Verse 95

प्रक्षाल्य चेतसो त्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भि रसकृदिंद्रियैः सहितस्य च

ਚਿੱਤ ਵਿਚੋਂ ‘ਚਾਂਚਲ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾਮਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਵਨਾ-ਧਿਆਨ ਦੇ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 96

निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रपपौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰ ਕੇ ਕਵੀ-ਮੁਨੀ ਨੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਮੋਲ ਰਤਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਧੂੜ ਦੀ ਧਾਰ ਸਹੀ—ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 97

प्रससाद तदा देवो भार्गवाय महात्मने । तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः

ਤਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਭਾਰਗਵ ਉੱਤੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 98

उवाच च विरूपाक्षः साक्षाद्दाक्षायणीपतिः । तपोनिधे प्रसन्नोस्मि वरं वरय भार्गव

ਤਦੋਂ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼—ਦਾਖ਼ਸ਼ਾਯਣੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਤੀ—ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਤਪ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ! ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 99

निशम्येति वचः शंभोरंभोजनयनो द्विजः । उद्यदानंदसंदोह रोमांचांचित विग्रहः

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਭਰਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਛਾ ਗਿਆ।

Verse 100

तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफु ल्ल नयनांचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च

ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਟਤਨੁ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਧਰ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਜੈ ਜੈ!”

Verse 101

भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमः समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे मणेगगनेहिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते

ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀਆਂ ਅਨੇਕ ਕਾਂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਅੰਧਕਾਰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਭਾਉਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਤ੍ਰਯ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 110

अष्टमूर्त्यष्टकेनेष्टं परिष्टूयेति भार्गवः । भर्गभूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਅੱਠ-ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਸ਼ਟਕ-ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮਪੂਰਵਕ ਪਰਿਸ਼ਟੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਤੇਜਸਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 120

अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्न्यतितारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव

ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਹੋਵੇ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਮਕੇ। ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਬਣ।

Verse 130

अगस्त्य उवाच । इत्थं सधर्मिणि कथां शुक्रलोकस्य सुव्रते । शृण्वन्नांगारकं लोकमालुलोकेऽथ स द्विजः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਲੋਕ ਦੀ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕਥਾ ਸੁਣਦਿਆਂ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਫਿਰ ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲ) ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਣ ਲੱਗਾ।