Adhyaya 12

Verse 1

शिवशर्मोवाच । नैरृतादीन् क्रमाल्लोकानाख्यातं पुरुषोत्तमौ । पुरुषोत्तमपादाब्जपरागोद्धूसरालकौ

ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਸ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਰਜ-ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਧੂਸਰ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।”

Verse 2

गणावूचतुः । आकर्णय महाभाग संयमिन्याः पुरीं पराम् । दिक्पतेर्निरृतस्यासौ पुण्यापुण्यजनोषिता

ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਸੁਣੋ—ਸੰਯਮਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰੀ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਤੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤ ਦੀ ਹੈ, ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੈ।”

Verse 3

राक्षसानिवसंत्यस्यामपरद्रोहिणः सदा । जातिमात्रेण रक्षांसि वृत्तैः पुण्यजना इमे

ਉਸ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਦਾ ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜਨਮ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਰਾਖਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁੰਨਵਾਨ ਲੋਕ ਹਨ।

Verse 4

स्मृत्युक्तश्रुतिवर्त्मानो जातवर्णावरेष्वपि । नाद्रियंतेऽन्नपानानामस्मृत्युक्तं कदाचन

ਉਹ ਸ੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਨੀਵੀਂ ਵਰਣ-ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਐਸਾ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 5

परदार परद्रव्य परद्रोहपराङ्मुखाः । जाताजातौ निकृष्टायामपिपुण्यानुसारिणः

ਉਹ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਜਾਤ ਭਾਵੇਂ ਅਤਿ ਨੀਚ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 6

द्विजातिभक्त्युत्पन्नार्थैरात्मानं पोषयंति ये । सदा संकुचितांगाश्च द्विजसंभाषणादिषु

ਜੋ ਦਵਿਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉਪਾਯਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਲੱਜਾਸੀਲ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਵਰਤਾਵ ਵਿੱਚ।

Verse 7

आहूता वस्त्रवदना वदंति द्विजसंनिधौ । जयजीवभगोनाथ स्वामिन्निति हि वादिनः

ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ ਨਾਲ, ਘੂੰਘਟ-ਵਾਂਗ ਮੁਖ ਢੱਕ ਕੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—“ਜੈ ਹੋ! ਹੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ!”—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 8

तीर्थस्नानपरानित्यं नित्यं देवपरायणाः । द्विजेषु नित्यं प्रणताः स्वनामाख्यानपूर्वकम्

ਉਹ ਸਦਾ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿੱਤ ਦੇਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਯਥਾਵਿਧੀ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ।

Verse 9

दम दान दया क्षांति शौचेंद्रिय विनिग्रहाः । अस्तेय सत्याहिंसाश्च सर्वेषां धर्महेतवः

ਦਮ, ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਖ਼ਿਮਾ, ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ; ਅਤੇ ਅਸਤੇਯ, ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਲਈ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਣ ਹਨ।

Verse 10

आवश्येषु सदोद्युक्ता ये जाता यत्रकुत्रचित् । सर्वभोगसमृद्धास्ते वसंत्यत्र पुरोत्तमे

ਜੋ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਨਮੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਉਦਯੋਗੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 11

म्लेच्छा अपि सुतीर्थेषु ये मृतानात्मघातकाः । विहाय काशीं निर्वाण विश्राणांतेऽत्र भोगिनः

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਜੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਮਰਨ ਅਤੇ ਆਤਮਘਾਤੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਥੇ ਭੋਗ ਭੋਗਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

अंधं तमो विशेयुस्ते ये चैवात्महनो जनाः । भुक्त्वा निरयसाहस्रं ते च स्युर्ग्रामसूकराः

ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਤਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਰਕ-ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

आत्मघातो न कर्तव्यस्तस्मात्क्वापि विपश्चिता । इहापि च परत्रापि न शुभान्यात्मघातिनाम्

ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਤਮਘਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਤਮਘਾਤੀ ਲਈ ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 14

यथेष्टमरणं केचिदाहुस्तत्त्वावबोधकाः । प्रयागे सर्वतीर्थानां राज्ञिसर्वाभिलाषदे

ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਤੱਤਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ‘ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਨ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

अंत्यजा अपि ये केचिद्दयाधर्मानुसारिणः । परोपकृतिनिष्ठास्ते वसंत्यत्र तु सत्तमाः

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਤਯਜ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਜੇ ਉਹ ਦਇਆ-ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 17

पल्लीपतिरभूदुग्रः पिंगाक्ष इति विश्रुतः । निर्विंध्यायास्तटे शूरः क्रूरकर्मपराङ्मुखः

ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉਗ੍ਰ ਪੱਲੀਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿੰਗਾਖ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਸੀ।

Verse 18

घातयेद्दूरसंस्थोपि यः पांथपरिपंथिनः । व्याघ्रादीन् दुष्टसत्त्वांश्च स हिनस्ति प्रयत्नतः

ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ—ਬਾਘ ਆਦਿ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ—ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

जीवेन्मृगयु धर्मेण तत्रापि करुणापरः । न विश्वस्तान्पक्षिमृगान्न सुप्तान्न व्यवायिनः

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਪਰ ਕਰੁਣਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ; ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਏ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਸੰਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ।

Verse 20

न तोयगृध्नून्न शिशून्नांतर्वर्त्नित्वलक्षणान् । स घातयति धर्मज्ञो जातिधर्मपराङ्मुखः

ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਨੰਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ; ਉਹ ਐਸੀ ਨੀਚ, ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਕਠੋਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

श्रमातुरेभ्यः पांथेभ्यः स विश्रामं प्रयच्छति । हरेत्क्षुधा क्षुधार्तानामुपानद्दोऽनुपानहे

ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਭੁੱਖਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀ-ਚੱਪਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

मृगत्त्वचोतिमृदुला विवस्त्रेभ्यातिसर्जति । अनुव्रजति कांतारे प्रांतरे पथिकान्पथि

ਜੋ ਬਿਨਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹਿਰਨ-ਚਮੜੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ—ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ।

Verse 23

न जिघृक्षति तेभ्योर्थमभयं चेति यच्छति । आविंध्याटवि मे नाम ग्राह्यं दुष्टभयापहम्

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਧਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਬਲਕਿ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ— ‘ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਆਵਿੰਧਿਆਟਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਭੈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।’

Verse 24

नित्यं कार्पटिकान्सर्वान् स पुत्रेण प्रपश्यति । तेपि च प्रतितीर्थं हि तमाशीर्वादयं ति वै

ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸਭ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ‘ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

इति तिष्ठति पिंगाक्षे साटवी नगरायिता । अध्वनीने ऽध्वगान्कोपि न रुणद्धि ससाध्वसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿੰਗਾਕਸ਼, ਉਹ ਅਟਵੀ ਜੰਗਲ ਹੀ ਨਗਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ ਸੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 27

लुब्धकस्तद्धने लुब्धः क्षुद्रस्तन्निधनोद्यतः । स रुरोध तमध्वानमग्रे गत्वाऽतिगूढवत्

ਉਸ ਧਨ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਇੱਕ ਨੀਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਬੈਠਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਗੁਪਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘਾਤ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ।

Verse 28

तदा युप्यस्यशेषेण पिंगाक्षो मृगयां गतः । तस्मिन्नरण्ये तन्मार्गं निकषाध्युषितो निशि

ਤਦ ਪਿੰਗਾਕਸ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬਚੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਾਤ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਤੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 29

परप्राणद्रुहां पुंसां न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः । विश्वं कुशलितेनैतद्विश्वेशपरिरक्षितम्

ਜੋ ਪਰਾਈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਕਦੇ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 30

न चिंतयेदनिष्टानि तस्मात्कृष्टिः कदाचन । विधिदृष्टं यतो भावि कलुषंभावि केवलम्

ਇਸ ਲਈ ਅਨਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸੀ ਘਬਰਾਹਟ ਕਦੇ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਧੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਉਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ—ਮਲਿਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਮਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तस्मादात्मसुखंप्रेप्सु रिष्टानिष्टं न चिंतयेत् । चिंतयेच्चेत्तदाचिंत्यो मोक्षोपायो न चेतरः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਸੋਚਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਯ ਇਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 32

व्युष्टायामथयामिन्यामभूत्कोलाहलो महान् । घातयध्वं पातयध्वं नग्नयध्वं द्रुतं भटाः

ਫਿਰ ਜਦ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਉਠਿਆ: “ਮਾਰੋ! ਡਾਹ ਦਿਓ! ਨੰਗਾ ਕਰੋ—ਛੇਤੀ, ਹੇ ਭਟੋ!”

Verse 33

मा मारयध्वं त्रायध्वं भटाः कार्पटिका वयम् । अनायासं लुंठयध्वं नयध्वं च यदस्ति नः

“ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ—ਬਚਾਓ, ਹੇ ਭਟੋ! ਅਸੀਂ ਗਰੀਬ ਕਾਪਟਿਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹਾਂ। ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਲੁੱਟ ਲਓ ਅਤੇ ਲੈ ਜਾਓ।”

Verse 34

वयं पांथा अनाथाः स्मो विश्वनाथपरायणाः । सनाथास्ते न दूरं सनाथतां पथिकोऽपरः

ਅਸੀਂ ਰਾਹੀ ਹਾਂ, ਅਨਾਥ ਹਾਂ, ਪਰ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਹੈ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਰਾਹੀ ਵੀ ਆਸਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

वयं पिंगाक्षविश्वासादस्मिन्मार्गेऽकुतोभयाः । यातायातं सदा कुर्मः स च दूर इतो वनात्

ਪਿੰਗਾਕ੍ਸ਼ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸੇ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਆਵਾ-ਗਵਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।

Verse 36

इति श्रुत्वाऽथ पिंगाक्षो भटः कार्पटिकेरितम । दूरान्मा भैष्ट माभैष्ट ब्रुवन्निति समागतः

ਇਹ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਪਿੰਗਾਕ੍ਸ਼ ਦੂਰੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਆਇਆ, “ਡਰੋ ਨਾ, ਡਰੋ ਨਾ।”

Verse 37

तत्कर्मसूत्रैराकृष्टो भिल्लःकार्पटिकप्रियः । तूर्णं तदायुष्यमिव तत्रोपस्थितवान् क्षणात्

ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਰਪਟਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਝਪਟਣ ਵਾਲਾ ਭਿੱਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 38

कोयंकोयं दुराचारः पिंगाक्षे मयि जीवति । उल्लुलुंठयिषुः पांथान्प्राणलिंगसमान्मम

“ਇਹ ਕੌਣ ਨੀਚ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਪਿੰਗਾਕ੍ਸ਼ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ?”

Verse 39

इति तद्वाक्यमाकर्ण्य ताराक्षस्तत्पितृव्यकः । धनलोभेन पिंगाक्षे पापं पापो व्यचिंतयत्

ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਤਾਰਾਕਸ਼ ਨੇ, ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਪਿੰਗਾਕਸ਼, ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

Verse 40

कुलधर्मं व्यपास्यैष वर्तते कुलपांसनः । चिरं चिंतितमद्यामुं घातयिष्याम्यसंशयम्

‘ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਇਹ ਕੁਲ ਦਾ ਕਲੰਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ - ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’

Verse 41

विचार्येति स दुष्टात्मा भृत्यानाज्ञापयत्क्रुधा । आदावेनं घातयंतु ततः कार्पटिकानिमान्

ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: ‘ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰੋ; ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿਓ।’

Verse 42

ततो ऽयुध्यन्दुराचारास्तेनैकेन च तेऽखिलाः । यथाकथंचित्ताननयत्स च स्वावसथांतिकम्

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਇਕੱਲੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਇਆ।

Verse 43

आच्छिन्नं हि धनुर्वाणं छिन्नं सन्नहनं शरैः । असूदयिष्यमेतांस्तदभविष्यं यदीश्वरः

‘ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਰ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਕਵਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ—ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀ।’

Verse 44

अभिलप्यन्निति प्राणानत्याक्षीत्स परार्थतः । तेपि कार्पटिकाः प्राप्तास्तत्पल्लीं गतसाध्वसाः

ਇਉਂ ਬੋਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਾਏ ਹਿਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਕਾਰਪਟਿਕ ਭਿਖਾਰੀ ਵੀ ਉਸ ਪੱਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 45

या मतिस्त्वंतकाले स्याद्गतिस्तदनुरूपतः । दिगीशत्वमतः प्राप्तो निरृत्यां नैरृतेश्वरः

ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮਤਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗਤੀ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਤੀ ਦਾ ਪਦ ਪਾਇਆ—ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਬਣਿਆ।

Verse 46

इत्थमस्य स्वरूपं ते आवाभ्यां समुदीरितम् । एतस्योत्तरतो लोको वरुणस्यायमद्भुतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਰੁਣ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਲੋਕ ਹੈ।

Verse 47

कूपवापीतडागानां कर्तारो निर्मलैर्धनैः । इह लोके महीयंते वारुणे वरुणप्रभाः

ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਧਰਮੀ ਧਨ ਨਾਲ ਕੂਏਂ, ਵਾਪੀਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

Verse 48

निर्जले जलदातारः परसंतापहारिणः । अर्थिभ्यो ये प्रयच्छंति चित्रच्छत्रकमंडलून्

ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਈ ਤਪਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਾਤਰੀ ਅਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਛਤਰੀਆਂ ਤੇ ਕਮੰਡਲੂ (ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ) ਦਿੰਦੇ ਹਨ,

Verse 49

पानीयशालिकाः कुर्युर्नानोपस्करसंयुताः । दद्युर्धर्मघटांश्चापि सुगंधोदकपूरितान्

ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ/ਪਾਣੀ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਨਾਨਾ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ‘ਧਰਮ-ਘੜੇ’ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨ।

Verse 50

अश्वत्थसेकं ये कुर्युः पथि पादपरोपकाः । विश्रामशालाकर्तारः श्रांतसंतापनोदकाः

ਜੋ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅਸ਼ਵਤੱਥ (ਪੀਪਲ) ਨੂੰ ਜਲ ਸਿੰਚਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਥੱਕੇ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਉਪਕਾਰਕ ਹਨ।

Verse 51

ग्रीष्मोष्प्रहंति मायूरपिच्छादि रचितान्यपि । चित्राणि तालवृंतानि वितरंति तपागमे

ਜਦੋਂ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਰਮੀ ਦੀ ਸੜਨ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਤਾਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖੇ ਵੰਡਦੇ ਹਨ—ਕਈ ਤਾਂ ਮੋਰ-ਪੰਖ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

रसवंति सुगंधीनि हिमवंति तपर्तुषु । विश्राणयंति वा तृप्ति पानकानि प्रयत्नतः

ਤਪਤ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਨਕ (ਸ਼ਰਬਤ) ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਰਸਭਰੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਠੰਢੇ—ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 53

इक्षुक्षेत्राणि संकल्प्य ब्राह्मणेभ्यो ददत्यपि । तथा नानाप्रकारांश्च विकारानैक्षवान्बहून्

ਉਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਇੱਖੂ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਨੇ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 54

गोरसानां प्रदातारस्तथा गोमहिषीप्रदाः । धारामंडपकर्तारश्छायामंडपकारिणः

ਜੋ ਗੋਰਸ ਦੇ ਦਾਤੇ ਹਨ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਲ-ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਛਾਂ-ਮੰਡਪ ਰਚਦੇ ਹਨ—ਐਸੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਦਾਤਾ ਧਰਮਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 55

देवालयेषु ये दद्युर्बहुधारागलंतिकाः । तीर्थे वा करहर्तारस्तीर्थमार्गावनेजका

ਜੋ ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਧਾਰਾ ਵਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਹਟਾ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ।

Verse 56

अभयं ये प्रयच्छंति भयार्तोद्यत पाणयः । निर्भया वारुणे लोके ते वसंति लसंति च

ਜੋ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਯ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

Verse 57

विपाशयंति ये पुण्या दुर्वृतैः कंठपाशितान् । ते पाशपाणे लोकेस्मिन्निवसंत्यकुतोभयाः

ਜੋ ਪੁੰਨਵਾਨ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆਂ ਦੀ ਫਾਹੀ ਢਿੱਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਾਸ਼ਪਾਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 58

नौकाद्युपायैर्न द्यादौ पांथान्ये तारयंत्यपि । तारयंत्यपि दुःखाब्धेस्तत्र नागरिका द्विज

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਜੋ ਨਗਰਵਾਸੀ ਨੌਕਾ ਆਦਿ ਉਪਾਅਾਂ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

घट्टान्पुण्यतटिन्यादेर्बंधयंति शिलादिभिः । तोयार्थिसुखसिद्ध्यर्थं ये नरास्तेत्र भोगिनः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਿਕ ਜਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਾਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਲ-ਅਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ—ਉਹ ਉਥੇ ਪੁੰਨ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਭੋਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 60

वितर्पयंति ये पुण्यास्तृषिताञ्शीतलैर्जलैः । तेऽत्र वै वारुणे लोके सुखसंततिभागिनः

ਜੋ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਸੁਖ ਦੀ ਸੰਤਤੀ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

जलाशयानां सर्वेषामयमेकतमः पतिः । प्रचेता यादसांनाथः साक्षी सर्वेषुकर्मसु

ਸਾਰੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਵਰੁਣ, ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਥ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ।

Verse 62

अस्योत्पत्तिं शृणु पतेर्वरुणस्यमहात्मनः । आसीन्मुनिरमेयात्मा कर्दमस्य प्रजापतेः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰੁਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੋ। ਕਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਮੇਯ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਇਕ ਮੁਨੀ ਸੀ।

Verse 63

शुचिष्मानिति विख्यातस्तनयो विनयोचितः । स्थैर्य माधुर्य धैर्याद्यैर्गुणैरुपचितोहितः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਮਾਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤ ਲਈ ਯੋਗ—ਸਥਿਰਤਾ, ਮਾਧੁਰਤਾ, ਧੀਰਜ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 64

अच्छोदे सरसि स्नातुं स गतो बालकैः सह । जलक्रीडनसंसक्तं शिशुमारो हरच्च तम्

ਉਹ ਬਾਲਕਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਛੋਦ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ (ਜਲ-ਜੰਤੂ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਵਹਾ ਲਿਆ।

Verse 65

ततस्तस्मिन्मुनिसुते हृतेऽत्याहितशंसिभिः । तैः समागत्य शिशुभिः कथितं तत्पितुः पुरः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲਿਆ ਗਿਆ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ—ਉਹ ਬਾਲਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ।

Verse 66

हरार्चनोपविष्टस्य समाधौ निश्चलात्मनः । श्रुतबालविपत्तेश्च चचाल न मनोहरात्

ਹਰ ਦੇ ਅਰਚਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ; ਬਾਲਕ ਦੀ ਵਿਪੱਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮਨੋਹਰ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 67

अधिकं शीलयामास स सर्वज्ञं त्रिलोचनम् । पश्यञ्शंभोः समीपे स भुवनानि चतुर्दश

ਉਸ ਨੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਲਈ। ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਾਮੀਪ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 68

नाना भूतानि भूतानि ब्रह्मांडांतर्गतानि च । चंद्रसूर्यर्क्षताराश्च पर्वतान्सरितो द्रुमान्

ਉਸ ਨੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਭ ਜੀਵ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵੀ ਵੇਖੇ।

Verse 69

समुद्रानंतरीयाणि ह्यरण्यानीस्सरांसि च । नाना देवनिकायांश्च बह्वीर्दिविषदां पुरीः

ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਏ ਅਨੇਕ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖੇ; ਅਤੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਭਾਵਾਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰ ਵੀ।

Verse 70

वापीकूपतडागानि कुल्याः पुष्करिणीर्बहु । एकस्मिन्क्वापि सरसि जलक्रीडापरायणान्

ਉਸ ਨੇ ਬਾਵੜੀਆਂ, ਕੂਏਂ, ਤਾਲਾਬ, ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਕਮਲ-ਕੁੰਡ ਵੇਖੇ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 71

बहून्मुनिकुमारांश्च मज्जनोन्मज्जनादिभिः । करयंत्रविनिर्मुक्ततोयधाराभिषेचनैः

ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਮੁਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਵੇਖੇ ਜੋ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਉੱਭਰਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਯੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਜਲ-ਧਾਰਾਂ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 72

करताडितपानीयशब्ददिङ्मुखनादिभिः । जलखेलनकैरित्थं संसक्तान्बहुबालकान्

ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਮਾਰਨ ਦੀ ਛਪਾਛਪ ਦੀ ਧੁਨੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਲ-ਖੇਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆਂ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 73

तेषां मध्ये ददर्शाथ समाधिस्थः स कर्दमः । स्वं शिशुं शिशुमारेण नीयमानं सुविह्वलम्

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਧੀ-ਸਥਿਤ ਕਰਦਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਗਰਮੱਛ ਵੱਲੋਂ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਵਲ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 74

कयाचिज्जलदेव्याथ तस्माच्चक्रूरयादसः । प्रसह्य नीत्वोदधये दृष्टवांस्तं समर्पितम्

ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਰਦਈ ਜਲਚਰ ਨੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਜਲ-ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 75

निर्भर्त्स्य सरितांनाथं केनचिद्रुद्ररूपिणा । त्रिशूलपाणिनेत्युक्तं क्रोधताम्राननेनच

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਰਿਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੂੰ ਕੜੀ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤੀ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ!”

Verse 76

कुतो जलानामधिप शिवभक्तस्य बालकः । प्रजापतेः कर्दमस्य महाभागस्य धीमतः

“ਹੇ ਜਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ! ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਰਦਮ ਦੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ?”

Verse 77

अज्ञात्वा शिवसामर्थ्यं भवताचिरमासितः । भयत्रस्तेन तद्वाक्यश्रवणात्तमुदन्वता

“ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।” ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਥਰਥਰਾ ਉਠਿਆ।

Verse 78

बालं रत्नैरलंकृत्य बद्ध्वा तं शिशुमारकम् । समर्पितं समानीय शंभुपादाब्जसंनिधौ

ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 79

नत्वा विज्ञापयत्तं च नापराध्याम्यहं विभो । अनाथनाथविश्वेश भक्तापत्तिविनाशन

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼, ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!”

Verse 80

भक्तकल्पतरो शंभोऽनेनायं दुष्टयादसा । अनायिन मया नाथ भवद्भक्तजनार्भकः

“ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕਲਪਤਰੂ! ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਨੇ, ਹੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਦਾ ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਿੱਕਾ ਬੱਚਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 81

गणेन तेन विज्ञाय शंभोरथ मनोगतम् । पाशेन बद्ध्वा तद्यादः शिशुहस्ते समर्पितम्

ਤਦ ਉਸ ਗਣ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 82

गृहाणेमं स्वतनयं पार्षदे शंकराज्ञया । याहि स्वभवनं वत्स ब्रुवतीति स कर्दमः

“ਹੇ ਪਾਰਸ਼ਦ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਲੈ। ਵਤਸ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ”—ਇਉਂ ਕਰਦਮ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 83

समाधिसमये सर्वमिति शृण्वन्नुदारधीः । उन्मील्य नयने यावत्प्रणिधानं विसृज्य च

ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਦਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ-ਧਾਰਣਾ ਢਿੱਲੀ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 84

संपश्यते शिशुं तावत्पुरतः समवैक्षत । गृहीतशिशुमारं च पार्श्वेऽलंकृतकर्णिकम्

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਕੋਲ ਹੀ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਗਰਮੱਛ-ਸਮਾਨ ਜੀਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ-ਕੁੰਡਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।

Verse 85

तोयार्द्रकाकपक्षाग्रं कषायनयनांचलम् । किंचिद्विरूक्षं त्वक्क्षोभं संभ्रमापन्नमानसम्

ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਕਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਸਨ; ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕਾਲੇ ਪਏ ਸਨ। ਉਹ ਕੁਝ ਬਿਖਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮੜੀ ਕੰਬਦੀ, ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 86

कृतप्रणाममालिंग्य जिघ्रंस्तन्मुखपंकजम् । पुनर्जातमिवामंस्त पश्यंश्चापि मुहुर्मुहुः

ਬਾਲਕ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਮੁਖ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ—ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 87

शतानिपंचवर्षाणि प्रणिधानस्थितस्य हि । कर्दमस्य व्यतीतानि शंभुमर्चयतस्तदा

ਅਡੋਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਦਮ ਲਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ।

Verse 88

कर्दमोपि च तत्कालमज्ञासीत्क्षणसंगतम् । यतो न प्रभवेत्कालो महाकालस्य संनिधौ

ਅਤੇ ਕਰਦਮ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣਿਆ; ਉਹ ਤਾਂ ਪਲ-ਭਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।

Verse 89

ततस्तं तनयः पृष्ट्वा पितरं प्रणिपत्य च । जगाम तूर्णं तपसे श्रीमद्वाराणसीं पुरीम्

ਤਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 90

तत्र तप्त्वा तपो घोरं लिंगं संस्थाप्य शांभवम् । पंचवर्षसहस्राणि स्थितः पाषाणनिश्चलः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਭਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 91

आविरासीन्महादेवस्तुष्टस्तत्तपसा ततः । उवाच कार्दमे ब्रूहि कं ददामि वरोत्तमम्

ਤਦ ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਾਰਦਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਬੋਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਕਿਹੜਾ ਦਿਆਂ?”

Verse 92

कार्दमिरुवाच । यदि नाथ प्रसन्नोसि भक्तानामनुकंपक । सर्वासामाधिपत्यं मे देह्यपां यादसामपि

ਕਾਰਦਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭੀ ਅਧਿਪਤਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 93

इति श्रुत्वा महेशानः सर्वचिंतितदः प्रभुः । अभ्यषिंचत तं तत्र वारुणे परमे पदे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ—ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵਾਰੁਣ ਪਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 94

रत्नानामब्धिजातानामब्धीनां सरितामपि । सरसां पल्वलानां च वाप्यंबु स्रोतसा पुनः

ਸਮੁੰਦਰ-ਜਨਮੇ ਰਤਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭੀ; ਸਰੋਵਰਾਂ, ਪਲਵਲਾਂ, ਵਾਪੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਹਿੰਦੇ ਜਲ-ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ—

Verse 95

जलाशयानां सर्वेषां प्रतीच्याश्चापि वैदिशः । अधीश्वरः पाशपाणिर्भव सर्वामरप्रियः

“ਸਾਰੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਬਣ; ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਸਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਭਵ।”

Verse 96

ददामि वरमन्यं च सर्वेषां हितकारकम् । त्वयैतत्स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति

“ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ: ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਲਿੰਗ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 97

वरुणेशमिति ख्यातं वाराणस्यां सुसिद्धिदम् । मणिकर्णेश लिंगस्य नैरृत्यां दिशि संस्थितम्

ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ “ਵਰੁਣੇਸ਼” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਣਿਕਰਣੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 98

आराधितं सदा पुंसां सर्वजाड्यविनाशकृत् । वरुणेशस्य ये भक्ता न तेषामब्भयं क्वचित्

ਇਹ ਸਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰਾਧਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੜਤਾ-ਮੰਦਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਰੁਣੇਸ਼ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਜਲ ਤੋਂ ਭਯ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 99

न संतापभयं तेषां नापायमरणं क्वचित् । जलोदरभयं नैव न भयं वै तृषः क्वचित्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤਪਤ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ। ਜਲੋਦਰ ਦਾ ਭੈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 100

नीरसान्यन्नपानानि वरुणेश्वर संस्मृतेः । सरसानि भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਨੀਰਸ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਨ ਵੀ ਰਸਭਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 102

इदं वरुणलोकस्य स्वरूपं ते निरूपितम् । यच्छ्रुत्वा न नरः क्वापि दुरपायैः प्रबाध्यते

ਇਹ ਵਰੁਣ ਲੋਕ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਵਿਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 205

कदाचित्तत्पितृव्येण समीप ग्रामवासिना । श्रुतः कार्पटिकानां हि सार्थः सार्थो महास्वनः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਕਾਰਪਟਿਕਾਂ—ਭਿਖਾਰੀ ਤਪੱਸਵੀਆਂ—ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ ਦਾ ਮਹਾਂ ਸ਼ੋਰਗੁਲ ਕਰਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਸੁਣਿਆ।