Adhyaya 5

Verse 1

श्रीसूत उवाच । प्रस्तुत्य चक्रतीर्थं तु पुण्यं पापविनाशनम् । पुनरप्यद्भुतं किञ्चित्प्रब्रवीमि मुनीश्वराः

ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 2

विधूमनामा हि वसुर्देवस्त्री चाप्यलंबुषा । ब्रह्मशापान्महाघोरात्पुरा प्राप्तौ मनुष्यताम्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਧੂਮ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਸੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਵੀਂ ਪਤਨੀ ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 3

चक्रतीर्थे महापुण्ये स्नात्वा शापाद्विमोचितौ । ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ पुराणार्थविशारद

ਮਹਾ ਪੁੰਨਮਈ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਸੂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ—’

Verse 4

प्राज्ञत्वाद्व्यासशिष्य त्वादज्ञातं ते न किंचन । ब्रह्मा केनापराधेन सहालंबुसया वसुम्

ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਾਜ্ঞਤਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਕਿਹੜੇ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਵਸੁ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ?

Verse 5

पुरा विधूमनामानं शप्तवांश्चतुराननः । ब्रह्मशापेन घोरेण कयोस्तौ पुत्रतां गतौ

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਾਨਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਧੂਮ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 6

शापस्यान्तः कथमभूद्ब्रह्मणा शप्तयोस्तयोः । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 7

श्रीसूत उवाच । पुरा हि भगवान्ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननः । सावित्र्या च सरस्वत्या पार्श्वयोः प्रविराजितः

ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ, ਚਤੁਰਾਨਨ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।

Verse 8

सनातनेन मुनिना सनकेन च धीमता । सनत्कुमारनाम्ना च नारदेन महात्मना

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਮੁਨੀ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਨਕ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੀ ਸਦਾ ਉਪਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 9

सनन्दनादिभिश्चान्यैः सेव्यमानो मुनीश्वरैः । सुपर्ववृन्दजुष्टेन स्तूयमानो बिडौजसा

ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 10

आदित्यादि ग्रहैश्चैव स्तूयमानपदांबुजः । सिद्धैः साध्यैर्मरुद्भिश्च किंनरैश्च समावृतः

ਆਦਿਤ੍ਯ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਸਿੱਧ, ਸਾਧ੍ਯ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 11

गणैः किंपुरुषाणां च वसुभिश्चाष्टभिर्वृतः । उर्वशीप्रमुखानां च स्वर्वेश्यानां मनोरमम्

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਸਵਰਲੋਕ ਦੀਆਂ ਮਨੋਹਰ ਨਰਤਕੀਆਂ—ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵੀ ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 12

नृत्यं वादित्रसहितं वीक्ष्यमाणो मुहुर्मुहुः । गोष्ठीं चक्रे सभामध्ये सत्यलोके कदाचन

ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਕਦੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਗੋਸ਼ਠੀ (ਧਰਮ-ਚਰਚਾ) ਰਚਾਈ।

Verse 13

मेघगर्जितगम्भीरो जनानां नंदयन्मुहुः । वीणावेणुमृदंगानां ध्वनिस्तत्र व्यसर्पत

ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਧੁਨ, ਜੋ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਉਥੇ ਵੀਣਾ, ਵੇਣੂ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ।

Verse 14

गंगातरंगमालानां शीकरस्पर्शशीतलः । पवमानः सुखस्पर्शो मन्दं मन्दं ववौ तदा

ਤਦ ਗੰਗਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੋਂ ਉੱਡੇ ਛਿਟਿਆਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਠੰਢੀ, ਸੁਖਦਾਈ ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 15

पर्यायेण तदा सर्वा ननृतुर्देवयोषितः । नृत्यश्रमेण खिन्नासु वेश्यास्वन्यासु सादरम्

ਤਦ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਸਭ ਦੇਵ-ਯੋਸ਼ਿਤਾਂ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ; ਜਦ ਕੁਝ ਨਾਚ ਦੇ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੇ—ਨਰਤਕੀ-ਵਰਗੀਆਂ—ਆਦਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਰਸ ਭਰਿਆ ਨਾਚ ਕੀਤਾ।

Verse 16

अलंबुसा देवनारी रूपयौ वनशालिनी । मदयन्ती जनान्सर्वान्सभामध्ये ननर्त वै

ਫਿਰ ਅਲੰਬੁਸਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵਨਾਰੀ—ਯੁਵਤੀ ਰੂਪ-ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ—ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਚੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ।

Verse 17

तस्मिन्नवसरे तस्या नृत्यंत्याः संसदि द्विजाः । वस्त्रमाभ्यंतरं वायुर्लीलया समुदक्षिपत्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਵਾ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਉਚੱਕ ਲਿਆ।

Verse 19

तत्क्षिप्ते वसने स्पष्टमूरुमूलमदृश्यत । तथाभूतां तु तां दृष्ट्वा सर्वे ब्रह्मादयो ह्रिया

ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਇਉਂ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਭਾਗ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਪਏ; ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 20

तामेव ब्रह्मभवने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम् । हर्षसंफुल्लनयनो हृष्टरोमा ततोऽभवत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵੱਲੋਂ ਵਸਤ੍ਰ ਹਰਨ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਠਿਆ—ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

अलंबुसायां तस्यां तु जातकामं विलोक्य तम् । वसुं विधूमनामानं शशाप चतुराननः

ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਤੁਰਾਨਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਲੰਬੁਸਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੂਮ ਨਾਮਕ ਵਸੁ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

यस्मात्त्वमीदृशं कार्यं विधूम कृतवानसि । तस्माद्धि मर्त्यलोके त्वं मानुषत्वमवाप्स्यसि

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਹੇ ਵਿਧੂਮ, ਐਸਾ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।”

Verse 23

इयं च देवयोषित्ते तत्र भार्या भविष्यति । एवं स ब्रह्मणा शप्तो विधूमः खिन्नमानसः

“ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਨਿਆ ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਵਿਧੂਮ ਧੂੰਏਂ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੋਂ ਖਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 24

प्रसादयामास वसुर्ब्रह्माणं प्रणिपत्य तु । विधूम उवाच । अस्य शापस्य घोरस्य भगवन्भक्तवत्सल

ਵਸੂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਿਧੂਮ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਤਸਲ! ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ…”

Verse 25

नाहमर्होऽस्मि देवेश रक्ष मां करुणानिधे । एवं प्रसादितस्तेन भारतीपतिरव्ययः

“ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਾਨ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀਪਤੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 26

कृपया परया युक्तो विधूमं प्राह सांत्वयन् । ब्रह्मोवाच । त्वयि शापोऽप्ययं दत्तो न चासत्यं ब्रवीम्यहम्

ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਧੂਮ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।”

Verse 27

ततोऽवधिं कल्पयामि शापस्यास्य तवाधुना । मर्त्यभावं समापन्नः सहालंबुसयाऽनया

“ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਇਸ ਅਲੰਬੁਸਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਰਤ੍ਯ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ…”

Verse 28

तत्र भूत्वा महाराजः शासयित्वा चिरं महीम् । पुत्रमप्रतिमं त्वस्यां जनयित्वा महीपतिम्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇਕ ਅਤੁੱਲ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗਾ—ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਯੋਗ ਮਹੀਪਤਿ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 29

अभिषिच्य च राज्ये तं राज्यरक्षाविचक्षणम् । एतच्छापस्य शांत्यर्थं दक्षिणस्योदधेस्तटे । फुल्लग्रामसमीपस्थे चक्रतीर्थे महत्तरे

ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ—ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਫੁੱਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਮਹਾਨ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ (ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।

Verse 30

अनया भार्यया सार्द्धं यदा स्नानं करिष्यसि । तदा त्वं मानुषं भावं जीर्णत्वचमिवोरगः

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰੇਂਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

विसृज्य भार्यया सार्द्धं स्वं लोकं प्रतिपत्स्यसे । चक्रतीर्थे विना स्नानं न नश्येच्छाप ईदृशः

ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ (ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ) ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਐਸਾ ਸ਼ਾਪ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 32

इति ब्रह्मवचः श्रुत्वा विधूमो नातिहृष्टवान् । स्ववेश्म प्राविशत्तूर्णमामंत्र्य चतुराननम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਧੂਮੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਚਤੁਰਾਨਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 33

चिंतयामास तत्रासौ मर्त्यतां यास्यतो मम । को वा पिता भवेद्भूमौ का वा माता भविष्यति

ਤਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰਣ ਲੱਗਾ: “ਜਦ ਮੈਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਣ ਬਣੇਗੀ?”

Verse 34

बहुधेत्थं समालोच्य विधूमो निश्चिकाय सः । कौशांबीनगरे राजा शतानीक इति श्रुतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਧੂਮ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ: ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੈ।

Verse 35

अस्ति वीरो महाभागो भार्या चापि पतिव्रता । तस्य विष्णुमतीनाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

ਉਹ ਇੱਕ ਵੀਰ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿ਷੍ਣੁਮਤੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਪਿਆਰੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿ਷੍ਣੁ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ।

Verse 36

तमेव पितरं कृत्वा मातरं च विधाय ताम् । संभविष्यामि भूलोके स्वकर्मपरिपाकतः

ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਯਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪਾਕ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 37

ततः स माल्यवन्तं च पुष्पदंतं बलोत्कटम् । त्रीनाहूयात्मनो भृत्यान्वृत्तमेतन्न्यवे दयत्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭ੍ਰਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਮਾਲ੍ਯਵੰਤ ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਪਦੰਤ, ਜੋ ਬਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸਨ—ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 38

भृत्याः शृणुत भद्रं वो ब्रह्मशापान्महाभयात् । जनिष्यामि शतानीकाद्विष्णुमत्यामहं सुतः

ਹੇ ਸੇਵਕੋ, ਸੁਣੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਭਯ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁਮਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 39

इति श्रुत्वा वचो भृत्यास्तस्या प्राणा बहिश्चराः । वाष्पपूर्णमुखाः सर्वे विधूमं वाक्यमब्रुवन्

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੇਵਕ—ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ—ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਵਿਧੂਮ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 40

भृत्या ऊचुः । त्वद्वियोगं वयं सर्वे त्रयोऽपि न सहामहे । तस्मान्मानुष भावत्वमस्माभिः सह यास्यसि

ਸੇਵਕ ਬੋਲੇ: ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 41

शतानीकस्य राजर्षेर्मंत्री योऽयं युगन्धरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च योऽयं प्राग्रसरो रणे

“ਇਹ ਯੁਗੰਧਰ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਪ੍ਰਤੀਕ, ਜੋ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—”

Verse 42

नर्मकर्मसु हृद्विप्रो वल्लभाख्यो महांश्च यः । तेषां पुत्रास्त्रयोऽप्येते भविष्यामो न संशयः

“ਅਤੇ ਵੱਲਭ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਵਿਪ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਂਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 43

शतानीकस्य राजर्षेः पुत्रभावं गतस्य ते । शुश्रूषां संविधास्यामस्तेषु तेषु च कर्मसु । तानेवंवादिनः सोऽयं विधूमो वाक्यमब्रवीत्

ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ-ਭਾਵ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਹਰ-ਹਰ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੂਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

Verse 44

विधूम उवाच । जानेऽहं भवतां स्नेहं तादृशं मय्य नुत्तमम्

ਵਿਧੂਮ ਬੋਲੇ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਪ੍ਰੇਮ।

Verse 45

तथापि कथयाम्यद्य तच्छृणुध्वं हितं वचः । ब्रह्मशापेन घोरेण स्वेन दुष्कर्मणा कृतम्

ਤੱਥਾਪਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼ਾਪ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕੁਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ।

Verse 46

कुत्सितं मानुषं भावमहमेकोऽनुवर्तये । विहितं न हि युष्माकमेतच्छापानुवर्तनम्

ਇਸ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਭੋਗਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣਾ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ।

Verse 47

जुगुप्सितेऽतो मानुष्ये मा कुरुध्वं मनोऽधुना । अतः शापावधिर्यावन्मद्वियोगो विषह्यताम्

ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਸ ਘਿਨੌਣੇ ਮਨੁੱਖ-ਭਾਵ ਵੱਲ ਮਨ ਨਾ ਲਗਾਓ। ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਵੋ।

Verse 48

इत्युक्तवन्तं ते सर्वे माल्यवत्प्रमुखास्तदा । ऊचुः प्रणम्य शिरसा प्रार्थयंतः पुनःपुनः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 49

रक्षित्वा कृपया ह्यस्मान्मा कुरुष्व च साहसम् । परित्यजसि नः सर्वान्भक्तानद्य निरागसः

ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਅਵਿਵੇਕੀ ਸਾਹਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ—ਸਭ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਨਾ ਦਿਓ।

Verse 50

त्वद्वियोगान्महाघोरान्मानुष्यमपि कुत्सितम् । बहु मन्यामहे देव तस्मान्नस्त्राहि सांप्रतम्

ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਮਹਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ! ਹੁਣੇ ਹੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 51

एवं स याचमानांस्त्रीनन्वमन्यत भृत्यकान् । तैस्त्रिभिः सहितः सोऽयं कौशांबीं गन्तुमैच्छत

ਇਉਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਤਿੰਨ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਉਹਨੇ ਅਰਜ਼ ਮਨ ਲਈ। ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु सोमवंशविवर्द्धनः । अर्जुनाभिजने जातो जनमेजयसंभवः

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਜਨਮੇਜਯ ਦਾ ਸੰਤਾਨ।

Verse 53

शतानीको महीपालः पृथिवीमन्वपालयत् । बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी प्रजापालनतत्परः

ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਮਹੀਪਾਲ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਨੀਤੀਵਾਨ, ਵਾਕਚਾਤੁਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਸੀ।

Verse 54

चतुरंगबलोपेतो विक्रमैकधनो युवा । स कौशांबीं महाराजो नगरीमध्युवास वै

ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਯੁਵਕ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਧਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 55

तस्य मन्त्ररहस्यज्ञो मन्त्री जातो युगंधरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च तस्य प्राग्रसरो रणे

ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਯੁਗੰਧਰ ਸੀ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਵਿਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 56

नर्मकर्मसु तस्यासीद्वल्लभाख्यः सखा द्विजः । तस्य विष्णुमती नाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰੰਗ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵੱਲਭ ਨਾਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਵੱਲਭ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਿ਷్ణੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਵਿ਷్ణੂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 57

स सर्वगुणसंपन्नः शतानीको महामतिः । पुत्रमात्मसमं तस्यां भार्यायां नान्वविंदत

ਸਰਵਗੁਣ-ਸੰਪੰਨ ਮਹਾਮਤਿ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਉਸ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 58

आत्मानमसुतं ज्ञात्वा स भृशं पर्यतप्यत । स युगंधरमाहूय मंत्रिणं मन्त्रवित्तमम्

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਯੁਗੰਧਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੰਤਰ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 59

पुत्रलाभः कथं मे स्यादिति कार्यममन्त्रयत् । युगन्धरो मही पालं पुत्रालाभेन पीडितम् । हर्षयन्वचसा स्वेन वाक्यमेतदभाषत

ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ: “ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ?” ਤਦ ਯੁਗੰਧਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਂਦਿਆਂ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 60

युगन्धर उवाच । अस्ति शांडिल्यनामा तु महर्षिः सत्यवाक्छुचिः

ਯੁਗੰਧਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ—ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।”

Verse 61

शत्रुमित्रसमो दांतस्तपःस्वाध्यायतत्परः । तमेव मुनिमासाद्य ज्वलंतमिव पावकम्

ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ। ਉਸੇ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ—ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਹੈ—

Verse 62

पुत्रमात्मसमं राजन्प्रार्थयेथा विनीतवत् । कृपावान्स महर्षिस्तु पुत्रं ते दास्यति ध्रुवम्

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ। ਉਹ ਦਇਆਲੁ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ।”

Verse 63

इति तद्वचनं श्रुत्वा हर्षसंफुल्ललोचनः । मंत्रिणा तेन संयुक्तस्तस्यागादाश्रमं मुनेः

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹर्ष ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਮੰਤਰੀ ਸਮੇਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 64

तमाश्रमे समासीनं प्रणनाम महीपतिः । शांडिल्यस्तु महातेजा राजानं प्राप्तमाश्रमम्

ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹੀਪਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 65

दृष्ट्वा पाद्यादिभिः पूज्य स्वागतं व्याजहार सः । शांडिल्य उवाच । शतानीक किमर्थं त्वमाश्रमं प्राप्तवान्मम

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਸਵਾਗਤ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਿਹਾ। ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਬੋਲੇ: “ਸ਼ਤਾਨੀਕ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ?”

Verse 66

यत्कर्तव्यमिदानीं ते तद्वदस्व करोम्यहम् । मुनिमेवं वदंतं तं प्रत्यवादीद्युगंधरः

“ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸ; ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।” ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਯੁਗੰਧਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 67

भगवन्नेष वै राजा पुत्रालाभेन कर्षितः । भवंतं शरणं प्राप्तः सांप्रतं पुत्रकारणात्

“ਭਗਵਨ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।”

Verse 68

अस्यापुत्रत्वजं दुःखं त्वमपाकर्तुमर्हसि । इति तस्य वचः श्रुत्वा शांडिल्यो मुनिसत्तमः

“ਨਿਸੰਤਾਨਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਨੇ (ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ)।

Verse 69

पुत्रलाभवरं तस्मै प्रतिजज्ञे नृपाय वै । स राज्ञो वरदः श्रीमान्कौशांबीमेत्य सादरम्

ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਦਾ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਉਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਰਦਾਤਾ ਰਾਜੇ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਆਇਆ।

Verse 70

पुत्रेष्ट्या पुत्रकामस्य याजकोऽभून्महामुनिः । ततो मुनिप्रसादेन राजा दशरथोपमः

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਮਹਾਮੁਨੀ ਪੁੱਤਰੈਸ਼ਟੀ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਯਾਜਕ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਮਾਨ (ਸੰਤਾਨ-ਧਨ ਨਾਲ) ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 71

यज्वा राममिव प्राप सहस्रानीकमात्मजम् । एवं विधूमः संजज्ञे शतानीकान्नृपोत्तमात्

ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਵਾਂਗ ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਤੋਂ ਵਿਧੂਮ ਜਨਮਿਆ।

Verse 72

अत्रांतरे मंत्रिवरस्सेनानीस्तु महीपतेः । द्विजो नर्मवयस्यश्च पुत्रान्प्रापुः कुलोचितान्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਪਰਹਾਸ ਵਾਲਾ ਸਾਥੀ—ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਅਨੁਕੂਲ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

Verse 73

पुत्रो युगंधरस्यासीन्माल्यवान्नाम भृत्यकः । यौगंधरायणो नाम्ना मन्त्रशास्त्रेषु कोविदः

ਯੁਗੰਧਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਸੇਵਕ ਸੀ; ਉਹ ਯੌਗੰਧਰਾਯਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਨੀਤੀ ਤੇ ਰਾਜਕਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 74

विप्रतीकस्य तनयः पुष्पदन्तो बभूव ह । रुमण्वानिति विख्यातः परसैन्यविमर्दनः

ਵਿਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਰੁਮਣਵਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 75

वल्लभस्य तदा जज्ञे तनयो वै बलोत्कटः । वसंतक इति ख्यातो नर्मकर्मसु कोविदः

ਫਿਰ ਵੱਲਭ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੀ; ਉਹ ਵਸੰਤਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਹਾਸ-ਵਿਨੋਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 76

अथ ते ववृधुः सर्वे राजपुत्रपुरोगमाः । पञ्चहायनतां तेषु यातेषु तदनंतरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਵਧਦੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ ਹੋਏ।

Verse 77

अलंबुसापि स्वर्वेश्या भूपतेः कृतवर्मणः । अयोध्यायां महापुर्यां कन्या जाता मृगावती

ਅਲੰਬੁਸਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸਵਰਗ ਦੀ ਅਪਸਰਾ ਭੀ ਭੂਪਤੀ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ; ਅਯੋਧਿਆ ਮਹਾਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਧੀ ਜਨਮੀ—ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ।

Verse 78

एवं विधूममुख्यास्ते जज्ञिरे क्षितिमण्डले । अत्रांतरे महासत्त्वो दुष्टसानुचरो बली

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਧੂਮਮੁਖ ਆਦਿ ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਇਕ ਮਹਾਸੱਤਵ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 79

अहिदंष्ट्र इति ख्यातो महादैत्यो बलोत्कटः । युक्तः स्थूलशिरोनामा सहायेन दुरात्मना

ਅਹਿਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ, ਉੱਭਰਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਸ ਨਾਮ ਦਾ ਦੁਰਾਤਮਾ ਸਹਾਇਕ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।

Verse 80

रुरोध देवनगरं बबाध विबुधानपि । वर्तमाने दिवि महासमरे सुररक्षसाम्

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਨਗਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਬੁਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਹਾਸੰਗਰਾਮ ਭੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 81

आनिनाय शतानीकं सहायार्थं पुरंदरः । स यौवराज्ये तनयं विधाय विधिना नृपः

ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯੌਵਰਾਜ (ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ) ਪਦ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।

Verse 82

प्रतस्थे रथमास्थाय युद्धाय दितिजैः सह । नीतो मातलिनाभ्येत्य सादरं स धनुर्धरः

ਉਹ ਧਨੁਰਧਰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦਿਤਿਜਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚਲਿਆ।

Verse 83

विधाय प्रेक्षकान्देवाञ्जघान दितिजान्रणे । अथ दैत्याधिपः सोऽपि निहतः समरे दिवि

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ-ਜਨਮੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 84

ततः शक्रस्य वचसा परेतं नृपपुंगवम् । रथमारोप्य सहसा कौशांबीं मातलिर्ययौ

ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਉਸ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨਰਪ-ਪੁੰਗਵ ਨੂੰ ਝੱਟ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 85

नीत्वा महीतलमसौ तत्सुताय न्यवेदयत् । ततः सहस्रानीकोपि विलप्य वहुदुखितः

ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 86

मंत्रिभिः सह संभूय प्रेतकार्यं न्यवर्तयत् । मृतं ज्ञात्वा पतिं राज्ञी सहैवानुममार च

ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਨਿਭਾਇਆ। ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਣੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਰ ਗਈ।

Verse 87

महिष्या सह संप्राप्ते भूपाले कीर्तिशेषताम् । भेजे राज्यं शतानीकतनयो मंत्रिणां गिरा

ਜਦੋਂ ਭੂਪਾਲ ਆਪਣੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ ਕੀਰਤੀ-ਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

Verse 88

युगन्धरे विप्रतीके वल्लभे च मृते सति । यौगन्धरायणमुखास्तत्पुत्राः सर्व एव हि

ਜਦ ਯੁਗੰਧਰ, ਵਿਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਵੱਲਭ ਮਰ ਗਏ, ਤਦ ਯੌਗੰਧਰਾਯਣ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਚ ਰਹੇ, ਰਾਜਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ।

Verse 89

शतानीक सुतस्यास्य तत्तत्कार्यमकुर्वत । एवं स पालयामास महीं राजसुतो बली

ਉਹ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਦੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹਰ-ਹਰ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 90

याते काले महेन्द्रेण सनन्दनमहोत्सवे । निमंत्रितस्तत्कथितां भाविनीमशृणोत्कथाम्

ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਜਦ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਸਨੰਦਨ ਦਾ ਮਹੋਤਸਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ।

Verse 91

स्वर्योषिद्ब्रह्मणः शापादयोध्यायायामलंबुसा । जाता मृगावती कन्या भूपतेः कृतवर्मणः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਅਪਸਰਾ ਅਲੰਬੁਸਾ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਭੂਪਤੀ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

Verse 92

विधूम नामा च वसुस्त्वं नाकललनां पुरा । तामेव ब्रह्मसदने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम्

ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਧੂਮ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਸੁ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਲਨਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਚਲ ਹਵਾ ਲੈ ਗਈ ਸੀ—ਤੇਰਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 93

तदैव मादनाक्रांतः शापान्मर्त्यत्वमागतः । सैव ते दयिता राजन्भाविनी न चिरात्सखे

ਉਸੇ ਪਲ ਮੋਹ ਨਾਲ ਆਕ੍ਰਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰਤ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਉਹੀ ਨਾਰੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਣੇਗੀ।

Verse 94

यदा त्वमात्मनः पुत्रं राज्ये संस्थाप्य भूपते । मृगावत्या स्त्रिया सार्द्धं दक्षिणस्योदधेस्तटे

ਜਦ ਤੂੰ, ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ—

Verse 95

चक्रतीर्थे महापुण्ये फुल्लग्रामसमीपतः । स्नानं करिष्यसि तदा शापान्मुक्तो भविष्यसि

ਫੁੱਲਗ੍ਰਾਮ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇਂਗਾ; ਤਦ ਤੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 96

इति प्रोवाच भगवन्सत्यलोके पितामहः । इतींद्रवचनं श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः

ਇਉਂ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਰਾਜਾ—

Verse 97

तथोद्वाहकृतोत्साहः समामंत्र्य शचीपतिम् । कौशांबीं प्रस्थितो हृष्टः स तिलोत्तमया पथि

ਤਦ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸਾਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਹੀ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।

Verse 98

स्मरन्किमपि तां कांतां भाषमाणामनन्यधीः । ध्यायञ्छतक्रतुवचो नालुलोके महीपतिः

ਉਹ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਜਾ—ਮਨ ਉਸੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 99

सा शशाप नृपं सुभ्रूरनादरतिर स्कृता । आहूयमानोपि मया सहस्रानीक भूपते

ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਠੁਕਰਾਈ ਗਈ ਸੁਭ੍ਰੂ (ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ) ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਭੂਪਤੇ, ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਲਾਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਬੁਲਾਂਦੀ ਰਹੀ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 100

मृगावतीं हृदा ध्यायन्किमर्थं मामुपेक्षसे । सौभाग्यमत्ता मानिन्यो न सहंतेऽवधीर णाम्

“ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉਪੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਮੱਤੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਵਮਾਨ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।”

Verse 101

मामवज्ञाय यां राजन्हृदा ध्यायसि सांप्रतम् । तया चतुर्दशसमा वियुक्तस्त्वं भविष्यसि

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਅਵਗਿਆ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੁਣ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਤੂੰ ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਰਹੇਂਗਾ।”

Verse 102

इति शप्तवतीं राजा तामु वाच तिलोत्तमाम् । तामेव यदि लभ्येयं तनुजां कृतवर्मणः

ਇਉਂ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਮੈਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ—ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਣ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ!”

Verse 103

चतुर्दशसमा दुःखं सहिष्ये तद्वियोगजम् । इत्युक्त्वा तद्गतमना नृपः प्राया न्निजां पुरीम्

“ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸੇ ਵਿਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 104

ततः कालेन तनया भूपतेः कृतवर्मणः । तमाससाद दयिता सर्वस्वं पुष्पधन्वनः

ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਭੂਪਤੀ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਨ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਉਹੀ ਜੋ ਪੁਸ਼ਪਧਨਵਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰਬਸਵ ਸੀ।

Verse 105

मृगावती समासाद्य विला सतरुवल्लरीम् । विभ्रमांभोधिलहरीं ननंद मदनद्युतिः

ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਪਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰ—ਮਦਨ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪਾਉਂਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 106

सा तस्माद्गर्भमाधत्त भवानीवेंदुशेखरात् । पांडिम्ना शशिलेखेव पीपूषक्षालिता बभौ

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ। ਹੌਲੀ ਪਾਂਡੁਰਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧੋਈ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾ।

Verse 107

सुन्दरी दौर्हृदव्यक्तेरथ पौरंदरीव दिक् । रराज राजमहिषी रजनीकरगर्भिणी

ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜਮਹਿਸ਼ੀ, ਗਰਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ, ਚਮਕੀ—ਜਿਵੇਂ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ—ਅੰਦਰ ਰਜਨੀਕਰ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਨੂੰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 108

सा दौर्हृदवशाद्राज्ञी यंयं काममकाम यत् । सुदुर्लभमपिप्रेम्णा तत्तत्सर्वं समाहरत्

ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰਲੀ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ-ਜੋ ਇੱਛਾ ਜਾਗਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 109

पत्यौ समीहितकरे सा कदाचिन्मृगावती । स्वेच्छया वै मतिं चक्रे रक्तवापीनिमज्जने

ਪਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੰਗੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 110

अभिलाषं सविज्ञाय मृगावत्या महीपतिः । कौसुम्भसलिलैः पूर्णां क्षणाद्वापीमकारयत्

ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ ਮਹੀਪਤੀ ਨੇ ਛਿਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੌਸੁੰਭੀ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਕ ਵਾਪੀ (ਤਲਾਬ) ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 111

तस्मिन्रक्तजले राज्ञी स्नानं सादरमातनोत् । ततस्तां रक्ततोयार्द्रां फुल्लकिंशुकसन्निभाम्

ਉਸ ਲਾਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਲਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ, ਖਿੜੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ।

Verse 112

राजस्त्रीमामिषधिया सुपर्णकुलसंभवः । जहार विकटः पक्षी मुग्धां दग्धविधेर्वशात्

ਰਾਜ-ਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਾਸ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੁਪਰਨ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਛੀ—ਦਗਧ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਮਾਸੂਮ ਨੂੰ ਝਪਟ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 113

नीत्वा विहायसा दूरं स तामचलसन्निभः । तत्याजमोहविवशामुदयाचलकंदरे

ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਉਹ ਪੰਛੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਗਿਆ।

Verse 114

लब्धसंज्ञा शनैः कंपविलोलतनुवल्लरी । दृग्भ्यामुत्पलतुल्याभ्यां मुहुरश्रूण्यवर्तयत्

ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਲੀ ਦੇਹ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਡੋਲਦੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 115

हा नाथ मंदभाग्याहं त्वद्वियोगेनपीडिता । का गतिः क्व नु गच्छामि द्रक्ष्यामि त्वन्मुखं कदा

“ਹਾਏ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਗਤੀ ਕੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਤੇਰਾ ਮੁਖੜਾ ਫਿਰ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗੀ?”

Verse 116

इत्युक्त्वा गजसिंहानां पुरोभूद्वधकांक्षिणी । सा सर्वकेसरिगजैस्त्यक्ता न निधनं गता

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸਿੰਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਸਿੰਹਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਹੋਈ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨਾ ਮਿਲੀ।

Verse 117

आपत्काले नृणां नूनं मरणं नैव लभ्यते । अतिदीनं समाकर्ण्य तस्याः क्रंदितमुन्मुखाः

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਵਿਪੱਤੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ-ਦੀਨ ਕਰੁਣ ਰੋਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 118

मृगा निष्पंदगतयो न तृणान्यप्यभक्षयन् । ततस्तां करुणासिंधुर्मुनिपुत्रस्तथास्थिताम्

ਹਿਰਣ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦਾ ਤਿਨਕਾ ਵੀ ਨਾ ਚਰਿਆ। ਤਦ ਮুনੀ-ਪੁੱਤਰ, ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮਾਨ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 119

रुदतीं कृपया राज्ञीं समानीय स्वमाश्रमम् । न्यवेदयच्च तां राज्ञीं गुरवे जमदग्नये । जमदग्निस्तु धर्मात्मा तामाश्वासयदंतिके

ਦਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਣੀ ਬਾਰੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 120

जमदग्निरुवाच । तथा जानीहि मां भद्रे कृतवर्मा यथा तव

ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ।”

Verse 121

एवमाश्वासिता तत्र कृपया जमदग्निना । चक्रे तत्रैव सा वासमाश्रमे मुनिसंकुले

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਮুনি-ਸੰਘ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 122

ततस्स्वल्पेन कालेन विशाखमिव पार्वती । असूत तनयं बाला शौर्यधैर्यगुणान्वितम्

ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਜੋ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 123

सूतिकागृहकृत्यानि यानि कार्याणि बंधुभिः । चक्रिरे मातृवत्तानि मृगावत्या मुनिस्त्रियः

ਮੁਨੀ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਤਾ ਹੋਵੇ, ਸੂਤਿਕਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ।

Verse 124

तं सुजातं नृपसुतं कापि वागशरीरिणी । उदयाचलजातत्वाच्चकारोदयनाभिधम्

ਉਸ ਸੁਜਾਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਉੱਠੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਦਯਾਚਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਉਦਯਨ’ ਰੱਖਿਆ।

Verse 125

आश्रमे स मुनीन्द्रेण कृतचूडादिकव्रतः । जग्राह सकला विद्या जमदग्नेर्महामुनेः

ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਚੂੜਾ ਆਦਿਕ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਜਮਦਗਨੀ ਤੋਂ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 126

युवा नृपसुतः सोऽयं कदाचिन्मृगयापरः । अपश्यदेकं भुजगं व्याधेन दृढसंयतम्

ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਆਧ ਵੱਲੋਂ ਕਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 127

उवाच स कृपायुक्तो व्याध मुंच भुजंगमम् । किं करिष्यस्यनेन त्वं नैनं हिंसितुर्महसि

ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬੋਲਾ: “ਹੇ ਵਿਆਧ, ਇਸ ਭੁਜੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ? ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।”

Verse 128

तमुवाच ततो व्याधः सर्पेणानेन पूरुष । धनधान्यादिकं लप्स्ये ग्रामेषु नगरेषु च

ਤਦੋਂ ਵਿਆਧ ਨੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਸੱਪ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮੈਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਧਾਨ, ਦੌਲਤ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 129

अतोहं जीविकामेनं नैव मोक्ष्ये कथंचन । इत्युक्त्वा पेटिकायां तं वबंध शबराधमः

“ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੀਚ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪੇਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 130

बद्धमालोक्य भुजगं शबराय धनार्थिने । अमोचयत्स्वजननीदत्तं दत्त्वा स कंकणम्

ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਭੁਜੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਸ਼ਬਰ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਕੰਗਣ ਦੇ ਕੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 131

मोचितस्तेन सर्पोऽसौ नरो भूत्वा कृतांजलिः । सख्यं कृत्वा च सहसा तं पातालं निनाय वै

ਉਸ ਨੇ ਛੁਡਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਪ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਤੁਰੰਤ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 132

किन्नराख्येन नागेन धृतराष्ट्रसुतेन सः । पातालं प्राविशत्तत्र न्यवसत्पूजितस्सुखम्

ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿੰਨਰ ਨਾਮਕ ਨਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ।

Verse 133

धृतराष्ट्रस्य तनयां भगिनीं किन्नरस्य च । ललिताख्यां गुणोपेतां प्रियां भेजे नृपात्मजः

ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਦੀ ਭੈਣ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਜੋਂ ਵਰ ਲਿਆ।

Verse 134

सा तस्माज्जनयामास पुत्रमप्रतिमौजसम् । ततः सा ललिता प्राह त्वरितोदयनं प्रति

ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ। ਫਿਰ ਲਲਿਤਾ ਨੇ ਤ੍ਵਰਿਤੋਦਯਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 135

ललितोवाच । अहं विद्या धरी पूर्वं सुकर्णी नाम नामतः । शापात्सर्पत्वमाप्तास्मि शापांतो गर्भ एष मे

ਲਲਿਤਾ ਬੋਲੀ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਧਰੀ ਸੀ, ਨਾਮ ਸੁਕਰਣੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਸੱਪ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਈ; ਇਹ ਗਰਭ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।

Verse 136

ततोऽमुं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रमप्रतिमौजसम् । तांबूलीं स्रजमम्लानां वीणां घोषवतीमपि

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਨ, ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਵੀਣਾ ਵੀ ਲੈ।

Verse 137

तथेति प्रतिजग्राह तत्सर्वं नृपनंदनः । पश्यतां सर्वसर्पाणां साप्यगच्छद्विहायसम्

“ਤੱਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 138

ततः सोऽपि गृहीत्वा तु वीणां मालां च पुत्रकम् । दुःखितामात्मजननीं द्रषुकामस्त्वरान्वितः

ਤਦ ਉਹ ਵੀ ਵੀਣਾ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 139

श्वशुरादीननुज्ञाप्य सहसा स्वाश्रमं ययौ । जननीं शोकसंतप्तामाश्वस्तां जमदग्निना

ਸਹੁਰੇ ਆਦਿਕਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 140

समेत्य तोषयामास वृत्तं चास्यै न्यवेदयत् । तदा प्रहृष्टहृदया सा बभूव मृगावती

ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 141

अत्रांतरे स शबरः कौशांब्यां वणिजं ययौ । सहस्रानीकनामांकं विक्रेतुं मणिकंकणम्

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਉਹ ਸ਼ਬਰ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਦੇ ਨਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਮਣੀਆਂ ਜੜਿਆ ਕੰਗਣ ਵੇਚ ਸਕੇ।

Verse 142

राजमुद्रां समालोक्य कंकणे स वणिग्वरः । शबरेण समं गत्वा सर्वं राज्ञे न्यवेदयत्

ਕੰਗਣ ਉੱਤੇ ਰਾਜਮੁਦਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਪਾਰੀ ਸ਼ਬਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 143

ततः सहस्रानीकोऽयं तत्प्राप्य मणिकंकणम् । मृगावतीविप्रयोगविषाग्निपरिपीडितः

ਤਦੋਂ ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਨੇ ਉਹ ਮਣਿਮਯ ਕੰਗਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਵਿਸ਼-ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਰਹਿਆ।

Verse 144

तद्बाहुसंगपीयूष शीकरासारशीतलम् । कंकणं हृदये न्यस्य विललाप सुदुःखितः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੰਗਣ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ—ਉਸ ਦੀ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਛਿਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ—ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 145

उवाच च कथं लब्धं कंकणं शबर त्वया । स चैवमुक्तस्तत्प्राप्ति क्रमं तस्मै न्यवेदयत्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸ਼ਬਰ, ਇਹ ਕੰਗਣ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?” ਇਉਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 146

शबरस्य वचः श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः । प्रतस्थे मंत्रिभिः सार्द्धं प्रियालोकनकौतुकी

ਸ਼ਬਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਨੀਕ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਉਤਸੁਕ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 147

यत्रेंदुभास्क रमुखा लभंते सहसोदयम् । तमेव गिरिमुद्दिश्य सहसा सोऽभ्यगच्छत

ਜਿਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਗਿਰਿ ਵੱਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 148

किंचिन्मार्गं समुल्लंघ्य तस्थौ विश्रांतसैनिकः । तस्मिन्विनिद्रे दयितासंगमध्यानतत्परे

ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮਾਰਗ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਠਹਿਰ ਗਿਆ; ਸੈਨਿਕ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਝੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 149

वसंतको विचित्रास्तु कथयामास वै कथाः । तत्कथाश्रवणेनैव तां रात्रिं स निनाय वै

ਫਿਰ ਵਸੰਤਕ ਨੇ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 150

ततः कालेन ककुभं प्राप्य जंभारिपालिताम् । जमदग्न्याश्रमं गत्वा निर्वैरहरिकुंजरम्

ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਉਹ ਕਕੁਭਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਜੰਭ-ਵੈਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਉਹ ਜਮਦਗਨੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 151

तपस्यंतं मुनिं दृष्ट्वा शिरसा प्रणनाम सः । आशीर्वादेन स मुनिः प्रतिजग्राह तं नृपम्

ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਵੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।

Verse 152

विधिवत्पूजयामास पाद्यार्घ्याचमनीयकैः । उवाच च महीपालं धर्मार्थसहितं वचः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਦ੍ਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਆਚਮਨੀਯ ਜਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਬਚਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹੇ।

Verse 154

भविष्यति दिशां जेता सिंहसंहननो युवा । पौत्र एष महाभाग तथा द्युदयनात्मजः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੌਤ੍ਰ—ਦ੍ਯੁਦਯਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਯੁਵਾ ਹੋ ਕੇ ਸਿੰਹ-ਸਮ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਬਣੇਗਾ।

Verse 155

इयं मृगावती भार्या पाति व्रत्यपरायणा । तदेतांस्त्रीन्महाराज प्रतिगृह्णीष्व मा चिरम्

ਇਹ ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 156

उक्त्वैवं मुनिना दत्तांस्तान्गृहीत्वा महीपतिः । प्रियासहायः स्वपुरीं प्रतस्थे मंत्रिभिर्वृतः

ਮੁਨੀ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ; ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।

Verse 157

ततः प्रविश्य कौशांबीं नगरीं स नृपोत्तमः । स्मरञ्छक्रस्य वचनं मानुषं जन्म कुत्सयन्

ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਪ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 158

महीमुदयनायैव ददौ पुत्राय धीमते । तस्मिन्नुदयने पुत्र राज्यपालनदक्षिणे

ਉਸ ਨੇ ਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਉਦਯਨ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਤੀ-ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਦਯਨ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ,

Verse 159

राज्यभारं विनिक्षिप्य स शापविनिवृत्तये । वसंतकरुमण्वद्भ्यां मृगावत्या च भार्यया

ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਭਾਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵਸੰਤਕਰੁਮਣ੍ਵ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 160

यौगन्धरायणेनापि मंत्रिपुत्रेण संयुतः । चक्रतीर्थे महापुण्ये दक्षिणस्योदधेस्तटे

ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੌਗੰਧਰਾਯਣ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵੱਲ ਗਏ।

Verse 161

स्नानं कर्तुं ययौ तूर्णं सर्वतीर्थोत्त मोत्तमे । वाहनैर्वातरंहोभिरचिराल्लवणोदधिम्

ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਚਲਿਆ; ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 162

संप्राप्य चक्रतीर्थं च स्नानं चक्रुर्यथाविधि । तेषु च स्नातमात्रेषु चक्रतीर्थे नृपादिषु

ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਆਦਿ ਨੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ…

Verse 163

विनष्टं तत्क्षणादेव मानुष्यमतिकुत्सितम् । ततो विधूतपापास्ते स्वं रूपं प्रतिपेदिरे

ਉਸੇ ਛਿਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਣਯ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ; ਫਿਰ ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 164

दिव्यांबरधराः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । विमानानि महार्हाणि समारुह्य विभूषिताः

ਸਾਰੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਮੋਲਕ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾਯਮਾਨ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 165

तत्तीर्थं बहु मन्वानाः स्वशापच्छेदकारणम् । पश्यतां सर्वलोकानां स्वर्गलोकं ययुस्तदा

ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਛੇਦਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨ ਕੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਤਦੋਂ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 166

तदाप्रभृति ते सर्वे ज्ञात्वा तत्तीर्थवैभवम् । पावने चक्रतीर्थेऽस्मिन्स्नानं कुर्वंति सर्वदा

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਇਸ ਪਾਵਨ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 167

एवं प्रभावं तत्तीर्थं ये समागत्य मानवाः । स्नानं सकृच्च कुर्वंति ते सर्वे स्वर्गवासिनः

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 168

एवं वः कथितं विप्रा विधूमचरितं महत् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । यं यं कामयते कामं तं सर्वं शीघ्रमाप्नुयात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਵਿਧੂਮ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਜਿਸ ਜਿਸ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ शीਘ੍ਰ ਹੀ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 193

नरनाथ मृगावत्यां जातोऽयं तनयस्तव । यशोनिधिर्महातेजा रामचंद्र इवापरः

ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ—ਯਸ਼ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਹੀ ਹੋਵੇ।