Adhyaya 9

Verse 1

व्यास उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल पुण्यमाख्यानमुत्तमम् । स्तूयमानो । जगन्नाथ इदं वचनमब्रवीत्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ! ਇਹ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣੋ। ਸਤੁਤ ਹੋਂਦਿਆਂ ਜਗੰਨਾਥ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 2

विष्णुरुवाच । किमर्थमागताः सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः । पृथिव्यां कुशलं कच्चित्कुतो वो भयमागतम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਤਾਂ ਹੈ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰ ਕਿਥੋਂ ਆ ਪਿਆ ਹੈ?”

Verse 3

ततः प्रोवाच वै हृष्टो ब्रह्मा तं केशवं वचः । न भयं विद्यतेऽस्माकं त्रैलोक्ये सचराचरे

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਸਮੇਤ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਭਯ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

Verse 4

एकविज्ञापनार्थाय आगतोऽहं तवांतिके । तदहं संप्रवक्ष्यामि तदेतच्छृणु मे वचः

“ਇੱਕ ਹੀ ਬੇਨਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਂਗਾ—ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ।”

Verse 5

परं तु पूर्वं धर्मेण स्थापितं तीर्थमुत्तमम् । तद्द्रष्टुकामोऽहं देव त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

“ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 6

तत्र त्वं देवदेवेश गमने कुरु मानसम् । यथा सत्तीर्थतां याति धर्मारण्यमनुत्तमम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼, ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨ ਧਾਰ। ਤਾਂ ਜੋ ਅਨੁੱਤਮ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।”

Verse 7

विष्णुरुवाच । साधुसाधु महाभाग त्वर्यतां तत्र मा चिरम् । ममापि चित्तं तत्रैव तद्दर्शनेस्ति लालसम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉੱਥੇ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਤੁਰੰਤ ਚਲੀਏ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਲਾਇਤ ਹੈ।”

Verse 8

व्यास उवाच । तार्क्ष्यमारुह्य गोविंद स्तत्रागाच्छीघ्रमेव हि । ततो धर्मेण ते देवाः सेंद्राः सर्षिगणास्तथा

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।”

Verse 9

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या दृष्टा दूरान्मुमोद च । धर्मराजोपि तान्दृष्ट्वा देवा न्विष्णुपुरोगमान्

ਦੂਰੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਹੇਸ਼ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਮਰਾਜ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਿਰਦਾ ਖਿੜ ਉਠਿਆ।

Verse 10

आगतः स्वाश्रमात्तत्र पूजां प्रगृह्य तत्पुरः । आसनादुत्थितः शीघ्रं सपर्याद्यं प्रगृह्य च । एकैकस्य चकाराथ पूजां चैव पृथक्पृथक्

ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਿਆ। ਆਸਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਅਤਿਥਿ-ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 11

चकार पूजां विधिवत्तेषां तत्रार्कनंदनः । आसनेषूपवेश्याथ पूजां कृत्वा गरीयसीम्

ਉੱਥੇ ਅਰਕ-ਨੰਦਨ (ਧਰਮਰਾਜ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪੂਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 12

यम उवाच । तीर्थरूपमिदं क्षेत्रं प्रसादाद्देवकीसुत । त्वत्तोषविधिना चाद्य कृपया च शिवस्य च

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਤੋਸ਼-ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 13

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य मे सफलं स्थानं काजेशानां समागमात्

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਫਲਵੰਤ ਹੋਇਆ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਤਪ ਫਲਵੰਤ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਠਹਿਰਾਉ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਈਸ਼ਾਨ-ਸਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਗਮ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 14

व्यास उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः । तुष्टोऽस्मि धर्म राजेंद्र अहं स्तोत्रेण ते विभो

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ—“ਹੇ ਧਰਮ-ਰਾਜ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੇਰੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 15

किंचित्प्रार्थय मत्तोऽहं करोमि तव वांछितम् । यत्तेऽस्त्यभीप्सितं तुभ्यं तद्ददामि न संशयः

“ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਮੰਗ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 16

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वांछितं कुरुषे यदि । धर्मारण्ये महापुण्ये ऋषीणामाश्रमान्कुरु

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਅਤੇ ਜੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।

Verse 17

वसंति वाडवा यत्र यजंति चैव याज्ञिकाः । वेदनिर्घोषसंयुक्तं भाति तत्तीर्थमुत्तमम्

ਜਿੱਥੇ ਵਾਡਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਾਜਕ ਨਿਤ ਯਜ્ઞ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਾਦ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 18

अब्राह्मणमिदं तीर्थं पीडयिष्यंति जन्तवः । तस्मात्त्वं वाडवाञ्छौरे समानय ऋषी न्बहून् । धर्मारण्यं यथा भाति त्रैलोक्ये सचराचरे

ਇਹ ਤੀਰਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੌਰੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਡਵ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ—ਚਮਕੇ।

Verse 19

ततो विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् । सहस्रशस्तदा रूपं कृतवान्धर्मवत्सलः । यस्मिन्स्थाने च ये विप्राः सदाचाराः शुभव्रताः

ਤਦੋਂ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਸਦਾਚਾਰੀ, ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਾਏ ਗਏ।

Verse 20

अशेषधर्मकुशलाः सर्वशास्त्रविशारदाः । तपोज्ञाने महाख्याता ब्रह्मयज्ञपरायणाः । स्थापिता ऋषयः सर्वे सहस्राण्यष्टादशैव तु

ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਮ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ, ਤਪ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ—ਗਿਣਤੀ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ।

Verse 21

नानादेशात्समानीय स्थापितास्तत्र तैः सुरैः । आश्रमांश्च बहूंस्तत्र काजेशैरपि निर्मितान्

ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਸਾਇਆ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕਾਜੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਏ ਗਏ।

Verse 22

धर्मोपदेशात्कृष्णेन ब्रह्मणा च शिवेन च । स्वेस्वे स्थाने यथायोग्ये स्थापयामास केशवः

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਉਚਿਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्वंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः । स्थापिताः सपरीवाराः पुत्रपौत्रसमावृताः । शिष्यैश्च बहुभिर्युक्ता अग्निहोत्रपरायणाः । तेषां स्थानानि नामानि यथावच्च वदस्व मे

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਵਸਾਏ ਗਏ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਅਨੇਕ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ—ਕਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 24

व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल धर्म्मारण्यनिवासिनाम्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।

Verse 25

महात्मनां ब्राह्मणानामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तेषां वै पुत्रपौत्राणां नामानि च वदाम्यहम्

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਧ੍ਵਰੇਤਸ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਹੁਣ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 26

चतुर्विशतिगोत्राणि द्विजानां पांडवर्षभ । तेषां शाखाः प्रशाखाश्च पुत्रपौत्रादयस्तथा

ਹੇ ਪਾਂਡਵ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਗੋਤ੍ਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਖਾ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਖਾ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।

Verse 27

जज्ञिरे बहवः पुत्राः शतशोऽथ सहस्रशः । चतुर्विशतिमुख्यानां नामानि प्रवदामि ते । द्विजानामृषयः प्रोक्ताः प्रवराणि तथा शृणु

ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੌਵੀ ਮੁੱਖ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ-ਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰ ਵੀ ਸੁਣ।

Verse 28

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः काश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

ਭਾਰਦਵਾਜ, ਵਤਸ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਕੁਸ਼; ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਚਾਂਧਨ—ਇਹ ਨਾਮਿਤ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (ਗੋਤ੍ਰ) ਹਨ।

Verse 29

जातूकर्ण्यस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । आत्रेयो भांडिलश्चैव लौकिकाश्च इतः परम्

ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਵਤਸ; ਵਸਿਸ਼੍ਠ ਅਤੇ ਧਾਰਣ; ਆਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਭਾਂਡਿਲ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੌਕਿਕਾ ਵੀ।

Verse 30

कृष्णायनोपमन्युश्च गार्ग्यमुद्गलमौषकाः । पुण्यासनः पराशरः कौंडिन्यश्च ततः परम्

ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਯਨ ਅਤੇ ਉਪਮਨ੍ਯੁ; ਗਾਰ੍ਗ੍ਯ, ਮੁਦ੍ਗਲ ਅਤੇ ਮੌਸ਼ਕ; ਪੁਣ੍ਯਾਸਨ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਂਡਿਨ੍ਯ।

Verse 31

तथा गान्यासनश्चैव प्रवराणि चतुर्विंशतिः । जामदग्न्यस्य गोत्रस्य प्रवराः पंच एव हि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਨ੍ਯਾਸਨ ਵੀ ਹੈ—ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਵਰ ਚੌਵੀ ਹਨ। ਪਰ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਲਈ ਪ੍ਰਵਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੰਜ ਹਨ।

Verse 32

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पंचैते प्रवरा राजन्विख्याता लोकविश्रुताः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਪੰਜ—ਭਾਰਗਵ, ਚ੍ਯਵਨ, ਆਪ੍ਨੁਵਾਨ, ਊਰ੍ਵ ਅਤੇ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯ—ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਤੇ ਜਗਤ-ਵਿਖ्यात ਹਨ।

Verse 33

एवं गोत्रसमुत्पन्ना वाडवा वेदपारगाः । द्विजपूजाक्रियायुक्ता नानाक्रतुक्रियापराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਾਡਵ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਸਨ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਭੇੜੇ ਸਨ।

Verse 34

गुणेन संहिता आसन् षट्कर्मनिरताश्च ये । एवंविधा महाभागा नानादेशभवा द्विजाः

ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਸਨ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿੰਦੇ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾਭਾਗ ਦ੍ਵਿਜ ਨਾਨਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 35

भामेवसं तृतीयं च प्रवराः पंच एव हि । भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वजामदग्न्यसंयुताः । आत्रेयोऽर्चनानसश्च श्यावास्येति तृतीयकः

ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਪ੍ਰਵਰ ਪੰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਭਾਮੇਵਸ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਗਵ, ਚ੍ਯਵਨ, ਆਪ੍ਨੁਵਾਨ, ਊਰ੍ਵ ਅਤੇ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਮੂਹ ਆਤ੍ਰੇਯ, ਅਰ੍ਚਨਾਨਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 36

अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा दुष्टाः कुटिलगामिनः । धनिनो धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਪ੍ਰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਤੇ ਕੂਟਿਲ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਪਰ (ਇਥੇ) ਧਨਵਾਨ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਵੀ ਹਨ।

Verse 37

दानभोगरताः सर्वे श्रौतस्मार्तेषु संमताः । मांडव्यगोत्रे विज्ञेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

ਉਹ ਸਭ ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੌਤ ਤੇ ਸਮਾਰਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਣ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 38

भार्गवश्च्यावनो ऽत्रिश्चाप्नुवानौर्वस्तथैव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः

ਭਾਰਗਵ, ਚ੍ਯਾਵਨ, ਅਤ੍ਰਿ, ਆਪ੍ਨੁਵਾਨ ਅਤੇ ਉਰ੍ਵ—ਇਹ ਵੀ। ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪਰਾਯਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः । ब्रह्मक्रिया पराः सर्वे मांडव्याः कुरुसत्तम

ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਸਭ ਰੋਗੀ, ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਯਜਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਾਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ।

Verse 40

गार्ग्यस्य गोत्रे ये जातास्तेषां तु प्रवरास्त्रयः । अंगिराश्चांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

ਗਾਰਗ੍ਯ ਦੇ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰ ਹਨ: ਅੰਗਿਰਸ, ਆਂਬਰੀਸ਼, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਯੌਵਨਾਸ਼੍ਵ।

Verse 41

अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्नाः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः । शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्द्धनाश्च कुचैलिनः

ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਲੋਕ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਰੂਪ-ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ, ਅਤੇ (ਅਕਸਰ) ਨਿਰਧਨ, ਫੱਟੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 42

संगवात्सल्ययुक्ताश्च वेदशास्त्रेषु निश्चलाः । वत्सगोत्रे द्विजा भूप प्रवराः पंच एव हि

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਵਤਸ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਦਵਿਜ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹਨ; ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਵਰ ਹਨ।

Verse 43

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । एभिस्तु पंच विख्याता द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

ਭਾਰਗਵ, ਚ੍ਯਵਨ, ਆਪ੍ਨੁਵਾਨ, ਔਰਵ ਅਤੇ ਜਮਦਗ੍ਨਿਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਵਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ, ਵੇਦਿਕ ਤੇਜ ਦੇ ਧਾਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 44

शांता दांताः सुशीलाश्च धर्मपुत्रैः सुसंयुता । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਿਤ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ; ਵੇਦ-ਅਧ੍ਯਯਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਨ।

Verse 45

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म रताः सर्वे अन्नदा जलदा द्विजाः

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ। ਸਭੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ—ਅੰਨ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਜਲ ਦਾਤਾ ਦਵਿਜ।

Verse 46

दयालवः सुशीलाश्च सर्वभूतहिते रताः । काश्यपा ब्राह्मणा राजन्प्रवरत्रयसंयुताः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਯਾਲੁ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 47

काश्यपश्चापवत्सारो नैध्रुवश्च तृतीयकः । वेदज्ञा गौरवर्णाश्च नैष्ठिका यज्ञकारकाः

ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਆਪਵਤਸਾਰ ਅਤੇ ਨੈਧ੍ਰੁਵ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਵਰ-ਸਮੂਹ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਗੌਰ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ।

Verse 48

प्रियवासा महादक्षा गुरुभक्तिरताः सदा । प्रतिष्ठामानव न्तश्च सर्वभूतहिते रताः

ਉਹ ਪ੍ਰਿਯ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਮਹਾਨ ਦੱਖਤਾ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਗੁਰੂ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 49

यजंते च महायज्ञान्काश्यपेया द्विजातयः । धारीणसगोत्रजाश्च प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

ਕਾਸ਼੍ਯਪੇਯ ਦਵਿਜ ਮਹਾ-ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰੀਣਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਭੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 50

अगस्तिदर्विश्वेताश्व दध्यवाहनसंज्ञकाः । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता धर्मकर्मसमाश्रिताः

ਅਗਸਤਿ, ਦਰਵਿਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਦਧ੍ਯਵਾਹਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੋ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 51

कर्मक्रूराश्च ते सर्वे तथैवोदरिणस्तु ते । लंबकर्णा महादंष्ट्रा द्विजा धनपरायणाः

ਉਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਦਰ ਵਾਲੇ ਭੀ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਕੰਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਧਨ ਦੇ ਹੀ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

क्रोधिनो द्वेषिणश्चैव सर्वसत्त्वभयंकराः । लौगाक्षसोद्भवा ये वै वाडवाः सत्यसंश्रिताः

ਲੌਗਾਕ੍ਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਵਾਡਵ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 53

प्रवराश्च त्रयस्तेषां तत्त्वज्ञानस्वरूपकाः । कश्यपश्चैव वत्सश्च वसिष्ठश्च तृतीयकः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਰ, ਜੋ ਤੱਤ੍ਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਵਤ੍ਸ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਵਸਿਸ਼੍ਠ ਹਨ।

Verse 54

सदाचारास्तु विख्याता वैष्णवा बहुवृ त्तयः । रोमभिर्बहुभिर्व्याप्ताः कृष्णवर्णास्तु वाडवाः

ਉਹ ਸਦਾਚਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਉਚਿਤ ਜੀਵਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ; ਵਾਡਵ ਬਹੁਤ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 55

शांता दाताः सुशीलाश्च स्वदारनिरताः सदा । कुशिकसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

ਕੁਸ਼ਿਕ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਾਨੀ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 56

विश्वामित्रो देवरात औदलश्च त्रयश्च ये । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः

ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਦੇਵਰਾਤ ਅਤੇ ਔਦਲ ਹਨ; ਪਰ ਇਸੇ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਦੇ ਕਦੇ ਦੁਰਬਲ ਅਤੇ ਦਿਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 57

असत्यभाषिणो विप्राः सुरूपा नृपसत्तमाः । सर्व्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः

ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਸੱਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ। ਅਤੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ—ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।

Verse 58

उपमन्युसगोत्रेयाः प्रवरत्रयसंयुताः । वसिष्ठश्च भरद्वाजस्त्विंद्रप्रमद एव वा

ਉਪਮਨ੍ਯੁ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ—ਵਸਿਸ਼ਠ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਦ ਵੀ।

Verse 59

अस्मिन्गोत्रे तु ये विप्राः क्रूराः कुटिलगामिनः । दूषणा द्वेषिणस्तुच्छाः सर्वसंग्रहतत्पराः

ਪਰ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਟੇਢੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲਣ ਵਾਲੇ; ਦੋਸ਼ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ, ਨੀਚ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਆਚਰਨ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 60

कलहोत्पादने दक्षा धनिनो मानिनस्तथा । सर्वदैव प्रदुष्टाश्च दुष्टसंगरतास्तथा

ਉਹ ਝਗੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹਨ, ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰੀ; ਸਦਾ ਹੀ ਦੂਸ਼ਿਤ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਲਗਾਵ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः । वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पंचभिर्युताः

ਵਾਤ੍ਸ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਰੋਗੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਯੋਗ ਉਪਾਅ ਤੋਂ ਵੰਝੇ।

Verse 62

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः स्थूलाश्च बहुबुद्धयः

ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਯ ਪੂਰਵਜ ਰਿਸ਼ੀ—ਭਾਰਗਵ, ਚ੍ਯਾਵਨ, ਆਪਨੁਵਾਨ, ਔਰਵ ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ—ਵਿਖਿਆਤ ਹਨ। ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਹੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 63

सर्वकर्मरता श्चैव सर्वधर्मेषु निश्चलाः । वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने रताः

ਉਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਕੇ, ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 64

सदाचाराः सुरूपाश्च बुद्धितो दीर्घदर्शिनः । वात्स्यायनसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

ਉਹ ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 65

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पूर्वोक्ताः प्रवराश्चास्य कथितास्तव भारत

ਭਾਰਗਵ, ਚ੍ਯਾਵਨ, ਆਪਨੁਵਾਨ, ਔਰਵ ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵਰ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 66

अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता पाकयज्ञरताः सदा । लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः

ਪਰ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਦਾ ਪਾਕਯਜ੍ਞਾਂ (ਘਰੇਲੂ ਕਰਮਕਾਂਡ) ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 67

स्नानदानादिनिरताः सर्वदाश्च जितेंद्रियाः । वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

ਉਹ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੰਯਮੀ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪੀਆਂ, ਕੂਏਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਤ-ਧਾਰੀ ਤੇ ਗੁਣ-ਪਛਾਣੂ ਹਨ—ਪਰ ਕਈ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੂਰਖ ਵੀ ਹਨ।

Verse 68

कौशिकवंशे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । विश्वामित्रोऽघर्मषी च कौशिकश्च तृतीयकः

ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੁਗਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅਘਮਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਕੌਸ਼ਿਕ।

Verse 69

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मवेदिनः । शांता दांताः सुशीलाश्च सर्वधर्मपरायणाः

ਅਤੇ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਵੇਤਾ ਹਨ—ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਿਤ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ।

Verse 70

अपुत्रिण स्तथा रूक्षास्तेजोहीना द्विजोत्तमाः । भारद्वाजसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਿਸੰਤਾਨ, ਸੁੱਕੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਦਵਾਜ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 71

अंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तु सैन्यसः । गार्ग्यश्चै वेति विज्ञेयाः प्रवराः पंच एव च

ਅੰਗਿਰਸ, ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਸੈਨ੍ਯ ਅਤੇ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯ—ਇਹੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 72

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः । वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः

ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਾਡਵ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦੀ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ।

Verse 73

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वधर्मपरायणाः । काश्यपगोत्रे यै जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

ਸਾਰੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਭੋਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜ) ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਪਰਾਇਣ। ਜੋ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 74

काश्यपश्चापवत्सारो रैभ्येति विश्रुतास्त्रयः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः

ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਆਪਵਤਸਾਰ ਅਤੇ ਰੈਭ੍ਯ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਸੇ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਪ੍ਰ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਨਿਗਾਹ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

जिह्वालौल्यरताः सर्वे सर्वे ते पारमार्थिनः । निर्धना रोगिणश्चैते तस्करानृतभाषिणः

ਸਾਰੇ ਜੀਭ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ (ਸਵਾਦ ਤੇ ਬੋਲ) ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਰੀਬ ਤੇ ਰੋਗੀ ਹਨ—ਚੋਰ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।

Verse 76

शास्त्रार्थावेदिनः सर्वे वेदस्मृतिविवर्जिताः । शुनकेषु च ये जाता विप्रा ध्यानपरायणाः

ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੁਨਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਹਨ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 77

तपस्विनो योगिनश्च वेदवेदांगपारगाः । साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः

ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ; ਸਾਧੂ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਲੀਨ ਹਨ।

Verse 78

ह्रस्वकाया भिन्नवर्णा बहुरामा द्विजोत्तमाः । दयालाः सरलाः शांता ब्रह्मभोज्यपरायणाः

ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਬਹੁਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ। ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਸਾਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜ (ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਿਥ੍ਯ) ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ।

Verse 79

शौनकसेषु ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । भार्गवशौनहोत्रेति गार्त्स्यप्रमद इति त्रयः

ਸ਼ੌਨਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੁਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਭਾਰਗਵ, ਸ਼ੌਨਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਾਰਤ੍ਸ੍ਯਪ੍ਰਮਦ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਨ।

Verse 80

अस्मिन्देशे समुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप । महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च मदोद्धताः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਵਾਡਵ ਅਸਹਿਣਯ ਹਨ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾਕਾਯ, ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਦੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋਏ।

Verse 81

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः । बहुभुजो मानिनो दक्षा राग द्वेषोपवर्जिताः

ਉਹ ਕਲੇਸ਼-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਦੇ, ਤਥਾਪਿ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ; ਬਹੁਭੁਜ (ਬਲਵਾਨ), ਮਾਨੀ, ਦੱਖ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 82

सुवस्त्रभूषारूपा वै ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः । वसिष्ठगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਰੂਪਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਸੱਚੇ ਉਚਾਰਕ ਹਨ। ਜੋ ਵਸਿਸ਼ਠ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ (ਪੂਰਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 83

वसिष्ठो भारद्वाजश्च इन्द्रप्रमद एव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा वेदवेदांगपारगाः

ਵਸਿਸ਼ਠ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਦ—ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਰ ਹਨ। ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਹਨ।

Verse 84

याज्ञिका यज्ञशीलाश्च सुस्वराः सुखिनस्तथा । द्वेषिणो धनवंतश्च पुत्रिणो गुणिनस्तथा

ਉਹ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਹਨ, ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਠੀ ਵਾਣੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਖੀ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ। ਫਿਰ ਭੀ ਉਹ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਧਨਵਾਨ, ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 85

विशालहृदया राजञ्छूराः शत्रुनिबर्हणाः । गौतमसगोत्रे ये जाताः प्रवराः पंच एव हि

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ—ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਗੌਤਮ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਨ।

Verse 86

कौत्सगार्ग्योमवाहाश्च असितो देवलस्तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता विप्राः परमपावनाः

ਕੌਤਸ, ਗਾਰਗ੍ਯ, ਓਮਵਾਹ, ਅਤੇ ਅਸਿਤ ਤੇ ਦੇਵਲ ਵੀ—ਇਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਮ ਪਾਵਨ, ਅਤਿ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 87

परोपकारिणः सर्वे श्रुतिस्मृति परायणाः । बकासनाश्च कुटिलाश्छद्मवृत्तिपरास्तथा

ਸਾਰੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਹਨ; ਪਰ ਕਈ ਬਗਲੇ ਵਰਗੇ ਪਖੰਡੀ, ਕੂਟਿਲ ਅਤੇ ਛਲਮਈ ਵਰਤਾਓ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 88

नानाशास्त्रार्थनिपुणा नानाभरणभूषिताः । वृक्षादिकर्मकुशला दीर्घरोषाश्च रोगिणः

ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ; ਵ੍ਰਿੱਖ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਰੋਸ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 89

आंगिरसगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । आंगिरसोंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

ਜੋ ਆੰਗਿਰਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਵਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ—ਆੰਗਿਰਸ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਯੌਵਨਾਸ਼ਵ।

Verse 90

अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्य संभाषिणस्तथा । जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः

ਅਤੇ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਲਪਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 91

महाव्रताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः । निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्य यनतत्पराः

ਉਹ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ। ਦ੍ਵੈਸ਼ ਰਹਿਤ—ਤੱਥਾਪਿ ਲੋਭ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਧ੍ਯਯਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 92

दीर्घदर्शिमहातेजो महामायाविमोहिताः । शांडिलसगोत्रेये प्रवरत्रयसंयुताः

ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਂਡਿਲ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 93

असितो देवलश्चैव शांडिलस्तु तृतीयकः । अस्मिन्गोत्रे महाभागाः कुब्जाश्च द्विजसत्तमाः

ਅਸਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਲ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲ—ਇਹ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਮਹਾਭਾਗੀ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਬਜ ਭੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।

Verse 94

नेत्ररोगी महादुष्टा महात्यागा अनायुषः । कलहोत्पादने दक्षाः सर्वसंग्रह तत्पराः

ਨੇਤਰ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ, ਮਹਾਤਿਆਗੀ, ਅਲਪਾਯੁ; ਝਗੜੇ ਉਠਾਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 95

मलिना मानिनश्चैव ज्योतिःशास्त्रविशारदाः । आत्रेयसगोत्रे ये जाताः पंचप्रवरसंयुताः

ਮਲਿਨ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਅਭਿਮਾਨੀ, ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨਿਪੁਣ; ਆਤ੍ਰੇਯ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 96

आत्रेयोऽर्चनानसश्यावाश्वोंगिर सोऽत्रिश्च । अस्मिन्वंशे च ये जाता द्विजास्ते सूर्यवर्चसः

ਆਤ੍ਰੇਯ, ਅਰਚਨਾਨਸ, ਸ਼ਿਆਵਾਸ਼ਵ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ—ਇਹ ਪ੍ਰਵਰ-ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਦਵਿਜ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 97

चंद्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये व्यवस्थिताः । सदाचारा महादक्षाः श्रुतिशास्त्र परायणाः

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ੀਤਲ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਦਾ-ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਨਿਪੁਣ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਾਯਣ ਹਨ।

Verse 98

याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः । धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मलाश्च महोत्सुकाः

ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੌਚ ਦੇ ਪਰਾਯਣ ਹਨ; ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਉੱਚ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 99

तपःस्वाध्यायनिरता न्यायधर्मपरायणाः

ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਯਣ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 100

युधिष्ठिर उवाच । कथयस्व महाबाहो धर्मारण्यकथामृतम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापाद्घोराद्ब्रह्मवधादपि

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣਾਓ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

मातंगी च महादेवी वाणी च मुकुटेश्वरी । भद्री चैव महाशक्तिः संहारी च महाबला

ਮਾਤੰਗੀ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵਾਣੀ ਮੁਕੁਟੇਸ਼ਵਰੀ, ਭਦ੍ਰੀ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਸੰਹਾਰੀ ਮਹਾਬਲਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੂਜਨੀਯ ਰੂਪ ਹਨ।

Verse 120

भोभो ब्रह्मन्द्विजातीनां शुश्रूषार्थं प्रकल्पय । सृष्टिर्हि शाश्वतीवाद्य द्विजोघोपि सुखी भवेत् । विष्णोर्वाक्यमभिश्रुत्य ब्रह्मा लोकपितामहः

“ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸਦਾ-ਸਥਿਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਸੁਖੀ ਰਹੇ।” ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 121

संस्मरन्कामधेनुं वै स्मरणेनैव तत्क्षणे । आगता तत्र सा धेनुर्धर्मारण्ये पवित्रके

ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਉਸੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ।