Adhyaya 40

Verse 1

नारद उवाच । ज्ञातिभेदे तु संजाते तस्मिन्मोहेरके पुरे । त्रैविद्यैः किं कृतं ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਮੋਹੇਰਕਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਪੈ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਾਂ (ਵੇਦ-ਵੇਤਿਆਂ) ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । स्वस्थाने वाडवाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः । अग्निहोत्रपरा केऽपि केऽपि यज्ञपरायणाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਰੇ ਵਾਡਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਮਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਕੋਈ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤੇ ਕੋਈ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ।”

Verse 3

केऽपि चाग्निसमाधानाः केऽपि स्मार्ता निरंतरम् । पुराणन्यायवेत्तारो वेदवेदांगवादिनः

ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਨ; ਕੋਈ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮਾਰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਨਿਆਯ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸਨ।

Verse 4

सुखेन स्वान्सदाचारान्कुर्वन्तो ब्रह्मवादिनः । एवं धर्मसमाचारान्कुर्वतां कुशलात्मनाम्

ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਦਾਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਉਚਿਤ ਆਚਾਰ ਕਰਦੇ, ਸੁਚੱਜੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ…

Verse 5

स्थानाचारान्कुलाचारानधिदेव्याश्च भाषितान् । धर्मशास्त्रस्थितं सर्वं काजेशैरुदितं च यत्

ਉਹ ਦੇਸ-ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਧਿਦੇਵੀ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ; ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਕਾਜੇਸ਼ਾਂ (ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭੀ।

Verse 6

परंपरागतं धर्म मूचुस्ते वाडवोत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਾਡਵ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆਇਆ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 7

ब्राह्मणा ऊचुः । उपास्ते यश्च लिखितं रक्तपादैस्तु वाडवाः । ज्ञातिश्रेष्ठः स विज्ञेयो वलिर्देयस्ततः परम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਵਾਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਲ ਰੰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਉਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੀ (ਨੈਵੇਦ੍ਯ/ਭੇਟ) ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।”

Verse 8

रक्तचंदनं प्रसाध्याथ प्रसिद्धं स्वकुलं तथा । कुंकुमारक्तपादैस्तैर्गंधपुष्पादिचर्चितैः

ਫਿਰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ—ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਲਾਲ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸਨ।

Verse 9

संभूय लिखितं तच्च रक्तपादं तदुच्यते । रामस्य लेख्यं ते सर्वे पूजयंतु समाहिताः

ਜੋ ਲੇਖ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹੀ ‘ਰਕਤਪਾਦ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਉਸ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਧਿਆਨ-ਸਹਿਤ, ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਣ।

Verse 10

रामस्य करमुद्रां च पूजयंतु द्विजाः सदा । येषां दोषाः सदाचारे व्यभिचारादयो यदि

ਦੁਇਜ ਸਦਾ ਰਾਮ ਦੀ ਕਰ-ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨ। ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 11

तेषां दण्डो विधेयस्तु य उक्तो विधिवद्विजैः । चिह्नं न राममुद्राया यावद्दंडं ददाति न

ਐਸਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਇਜਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੰਡ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਦੰਡ ਅਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ-ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 12

विना दण्डप्रदानेन मुद्राचिह्नं न धार्यते । मुद्राहस्ताश्च विज्ञेया वाडवा नृपसत्तम

ਦੰਡ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾ ਮੁਦਰਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਮੁਦਰਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਵਾਡਵ’ ਜਾਣੇ ਜਾਣ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸੱਤਮ।

Verse 13

पुत्रे जाते पिता दद्द्याच्छ्रीमात्रे तु बलिं सदा । पलानि विंशतिः सर्प्पिर्गुडः पंचप लानि च

ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਣ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬਲੀ (ਨੈਵੇਦ੍ਯ) ਅਰਪੇ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਪਲ ਘੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਲ ਗੁੜ ਭੀ ਹੋਵੇ।

Verse 14

कुंकुमादिभिरभ्यर्च्य जातमात्रः सुतस्तदा । षष्ठे च दिवसे राजन्षष्ठीं पूजयते सदा

ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਦੇ ਹੀ ਕੁੰਕੁਮ ਆਦਿ ਨਾਲ (ਦੇਵੀ ਦੀ) ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਦਾ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 15

दद्यात्तत्र बलिं साज्यं कुर्याद्धि बलिपंचकम् । पंचप्रस्थान्बलीन्दद्यात्सवस्त्राञ्छ्रीफलैर्युतान्

ਉਥੇ ਘੀ ਸਮੇਤ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੰਜ ਬਲੀਆਂ ਦਾ ਪੰਚਕ ਕਰੇ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਦੇ ਬਲੀ ਦੇਵੇ—ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 16

कुंकुमादिभिरभ्यर्च्य श्रीमात्रे भक्तिपूर्वकम् । वितशाठ्यं न कुर्वीत कुले संततिवृद्धये

ਕੁੰਕੁਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਖਰਚ ਜਾਂ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਛਲ-ਕਪਟ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੁਲ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਧੇ।

Verse 17

तद्धि चार्पयता द्रव्यं वृद्धौ यद्ध्रीणितं पुनः । जन्मनो नंतरं कार्यं जातकर्म यथाविधि

ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰੋਕ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਤਕਰਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 18

विप्रानुकीर्तिता याश्च वृत्तिः सापि विभज्यते । प्रथमा लभ्यमाना च वृत्तिर्वै यावती पुनः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਤ ਜੋ ਜੀਵਿਕਾ (ਵ੍ਰਿੱਤੀ) ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੰਡ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉਹੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿੰਨੀ ਮਿਲੇ, ਉਤਨੀ ਹੀ।

Verse 19

तस्या वृत्तेरर्द्धभागो गोत्रदेव्यै तु कल्प्यताम् । द्विगुणं वणिजा चैव पुत्रं जाते भवेदिति

ਉਸ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਗੋਤ੍ਰਦੇਵੀ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਵਣਜਾਰੇ ਲਈ ਦੋਗੁਣਾ ਨਿਯਮਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇ—ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 20

मांडलीयाश्च ये शूद्रास्तेषामर्ककरं त्विदम् । अडालजानां त्रिगुणं गोभुजानां चतुर्गुणम्

ਮਾਂਡਲੀਯਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ‘ਅਰਕਕਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰ ਹੈ; ਅਡਾਲਜਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿਗੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਭੁਜਾਂ ਲਈ ਚੌਗੁਣਾ।

Verse 21

इत्येतत्कथितं सर्वमन्यच्च शूद्रजातिषु । यस्य दोषस्तु हत्यायाः समुद्भूतो विधेर्वशात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਾਤੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—

Verse 22

दण्डस्तु विधिवत्तस्य कर्त्तव्यो वेदशास्त्रिभिः । अन्यायो न्यायवादी स्यान्निर्द्दोषे दोषदायकः

ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਨਿਆਇ ਹੀ ਨਿਆਇ ਬਣ ਬੈਠਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਧਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 23

पंक्तिभेदस्य कर्ता च गोसहस्रवधः स्मृतः । वृत्तिभागविभजनं तथा न्यायविचारणम् । श्रीरामदूतकस्याग्रे कर्त्तव्यमिति निश्चयः

ਜੋ ਪੰਕਤੀ-ਭੇਦ ਕਰੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਚਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਤ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਕਰਨੇ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।

Verse 24

तस्य पूजां प्रकुर्वीत तदा कालेऽथवा सदा । तैलेन लेपयेत्तस्य देहे वै विघ्नशांतये

ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

धूपं दीपं फलं दद्यात्पुष्पैर्नानाविधैः किल । पूजितो हनुमानेव ददाति तस्य वांछितम्

ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਫਲ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਿਤ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਹੀ ਭਗਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

प्रतिपुत्रं तु तस्याग्रे कुर्यान्नान्यत्र कुत्रचित् । श्रीमाताबकुलस्वामिभागधेयं तु पूर्वतः

ਹਰ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕਰੇ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਬਕੁਲ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਨਿਯਤ ਭਾਗ ਅਲੱਗ ਰੱਖੇ।

Verse 27

पश्चात्प्रतिग्रहं विप्रैः कर्त्तव्यमिति निश्चितम् । समागमेषु विप्राणां न्यायान्यायविनिर्णये

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿ (ਦਾਨ-ਗ੍ਰਹਿਣ) ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

निर्णयं हृदये धृत्वा तत्रस्थं श्रावयेद्द्विजान् । केवलं धर्मबुद्ध्या च पक्षपातं विवर्जयेत्

ਨਿਰਣਯ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ। ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 29

सर्वेषां संमतं कार्यं तद्ध्यविकृतमेव च । आकारितस्ततो विप्रः सभायां भयमेति चेत्

ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਮਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਵਿਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ—

Verse 30

न तस्य वाक्यं श्रोतव्यं निर्णीतार्थनिवारणे । यस्य वर्जस्तु क्रियते मिलित्वा सर्व वाडवैः

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਨਿਰਣਿਤ ਧਰਮ-ਅਰਥ ਨੂੰ ਉਲਟਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣਨੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 31

खानपानादिकं सर्वं कार्यं तेन विवर्जयेत् । तस्य कन्या न दातव्या तत्संसर्गी च तादृशः

ਉਸ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਵਹਿਵਟ ਤਿਆਗੋ। ਉਸ ਨੂੰ ਧੀ ਵਿਆਹ ਕੇ ਨਾ ਦਿਓ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸੇ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 32

ततो दंडं प्रकुर्वीत सर्वैरेव द्विजोत्तमैः । भोजनं कन्यकादानमिति दाशरथेर्मतम्

ਫਿਰ ਸਭੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡ ਲਗਾਉਣ। ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਕਨਿਆ-ਦਾਨ—ਇਹ ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਦਾ ਮਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 33

यत्किंचित्कुरुते पापं लब्धुं स्थलमथापि वा । शुष्कार्द्रं वसते चान्ने तस्मादन्नं परि त्यजेत्

ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰੇ—ਪਦ ਜਾਂ ਥਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ—ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ-ਗੀਲਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 34

कुर्वंस्तत्पापभागी स्यात्तस्य दंडो यथाविधि । न्यायं न पश्यते यस्तु शक्तौ सत्यां सदा यतः

ਜੋ ਇਸ ਪਾਪ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਆਂ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਨਿੰਦਣਯ ਹੈ।

Verse 35

पापभागी स विज्ञेय इति सत्यं न संशयः । उत्कोचं यस्तु गृह्णाति पापिनां दुष्टकर्मिणाम् । सकलं च भवेत्तस्य पापं नैवात्र सशयः

ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਭੀ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 36

तस्यान्नं गृह्यते नैव कन्यापि न कदाचन । हितमाचरते यस्तु पुत्राणामपि वै नरः

ਉਸ ਦਾ ਅੰਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੋ ਨਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਭੀ ਸੱਚੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨੇ।

Verse 37

स एतान्नियमान्सर्वान्पालयेन्नात्र संशयः । एवं पत्रं लिखित्वा तु वाडवास्ते प्रह र्षिताः

ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਉਹ ਵਾਡਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 38

प्राप्ते कलियुगे घोरे यथा पापं न कुर्वते । इति ज्ञात्वा तु सर्वे ते न्यायधर्मं प्रचक्रिरे

ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾਪ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਨਿਆਂ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 39

व्यास उवाच । कलौ प्राप्ते द्विजाः सर्वे स्थानभ्रष्टा यतस्ततः । पक्षमुत्कलं ग्रहीष्यंति तथा स्युः पक्षपातिनः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਧੜੇਬੰਦੀ ਪਕੜ ਲੈਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।

Verse 40

भोक्ष्यंते म्लेच्छकग्रामान्कोलाविध्वंसिभिः किल । वेदभ्रष्टाश्च ते विप्रा भविष्यंति कलौ युगे

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕੋਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣਗੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਧਕਾਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 42

यस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना वाडवा ये महाबलाः

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਡਵ ਕਿਹੜੇ ਗੋਤ੍ਰ (ਵੰਸ਼) ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਨ?

Verse 43

व्यास उवाच ज्ञायते गोत्रसंज्ञाऽथ केचिच्चैव पराक्रमैः । यस्ययस्य च यत्कर्म तस्य तस्यावटंककः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਤ੍ਰ ਦੀ ਸੰਜ्ञਾ ਤਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਕੁਝ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਨੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਅਵਟੰਕਕ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अवटंकैर्हि ज्ञायंते नान्यथा ज्ञायते क्वचित् । गोत्रैश्च प्रवरैश्चैव अवटंकैर्नृपात्मज

ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ (ਅਵਟੰਕਕਾਂ) ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ। ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।

Verse 47

व्यास उवाच । ज्ञायंते यत्रयत्रस्था माध्यंदिनीया महाबलाः । कौथमीं च समाश्रित्य केचिद्विप्रा गुणान्विताः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਬਲੀ ਮਾਧ੍ਯੰਦਿਨ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਕੌਥੁਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਕੁਝ ਗੁਣਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

Verse 48

ऋगथर्वणजा शाखा नष्टा सा च महामते । एवं वै वर्तमानास्ते वाडवा धर्मसंभवाः

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਰਿਗ ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਜਨਮੇ ਵਾੜਵ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

Verse 49

धर्मारण्ये महाभागाः पुत्रपौत्रान्विताऽभवन् । शूद्राः सर्वे महाभागाः पुत्रपौत्र समावृताः

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੀ ਮਹਾਭਾਗੇ ਸਨ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।

Verse 50

धर्मारण्ये महातीर्थे सर्वे ते द्विजसेवकाः । अभवन्रामभक्ताश्च रामाज्ञां पालयंति च

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਣੇ। ਉਹ ਰਾਮ-ਭਗਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 51

आज्ञामत्याऽदरेणेह हनूमंतश्च वीर्यवान् । पालयेत्सोऽपि चेदानीं सुप्राप्ते वै कलौ युगे

ਇੱਥੇ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਵੀ ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗਾ—ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ, ਜਦ ਕਲੀਯੁਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 52

अदृष्टरूपी हनुमांस्तत्र भ्रमति नित्यशः । त्रैविद्या वाडवा यत्र चातुर्विद्यास्तथैव च

ਉੱਥੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਨੂਮਾਨ ਨਿੱਤ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵਾੜਵ ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਾਤੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 53

सभायामुपविष्टा येऽन्यायात्पापं प्रकुर्वते । जयो हि न्यायकर्तॄणामजयोऽन्यायकारिणाम्

ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਰ ਅਨਿਆਇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ।

Verse 54

सापराधे यस्तु पुत्रे ताते भ्रातरि चापि वा । पक्षपातं प्रकुर्वीत तस्य कुप्यति वायुजः

ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਭਰਾ ਵੱਲ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

कुपितो हनुमानेष धननाशं करोति वै । पुत्रनाशं करोत्येव धामनाशं तथैव च

ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਨੁਮਾਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ-ਧਾਮ ਦਾ ਵੀ ਵਿਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

सेवार्थं निर्मितः शूद्रो न विप्रान्परिषेवते । वृत्तिं वा न ददात्येव हनुमांस्तस्य कुप्यति

ਸੇਵਾ ਲਈ ਰਚਿਆ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਰਿਚਰਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ-ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

अर्थनाशं पुत्रनाशं स्थाननाशं महा भयम् । कुरुते वायुपुत्रो हि रामवाक्यमनुस्मरन्

ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਧਨ-ਨਾਸ, ਪੁੱਤਰ-ਨਾਸ, ਪਦ-ਨਾਸ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਭਯ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

यत्र कुत्र स्थिता विप्राः शूद्रा वा नृपसत्तम । न निर्द्धना भवेयुस्ते प्रसादाद्राघवस्य च

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਅਥਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰ—ਵੱਸਦੇ ਹੋਣ, ਰਾਘਵ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਕਦੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਨਾ ਹੋਣ।

Verse 59

यो मूढश्चाप्यधर्मात्मा पापपाषंडमाश्रितः । निजान्विप्रान्परित्यज्य परज्ञातींश्च मन्यते

ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਪਾਖੰਡ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੁਟੁੰਬ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

Verse 60

तस्य पूर्वकृतं पुण्यं भस्मीभवति नान्यथा । अन्येषां दीयते दानं स्वल्पं वा यदि वा बहु

ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਾਇਆ ਪੁੰਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਜੋ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 61

यथा भवति वै पूर्वं ब्रह्मविष्णुशिवैः कृतम् । तस्य देवा न गृह्णंति हृव्यं कव्यं च पूर्वजाः

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਿਯਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਹਵਿਆ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ, ਅਤੇ ਕਵਿਆ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ।

Verse 62

वंचयित्वा निजान्विप्रानन्येभ्यः प्रददेत्तु यः । तस्य जन्मार्जितं पुण्यं भस्मीभवति तत्क्षणात्

ਜੋ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ-ਅਰਜਿਤ ਪੁੰਨ ਉਸੇ ਛਣ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

ब्रह्मविष्णुशिवैश्चैव पूजिता ये द्विजोत्तमाः ते । षां ये विमुखाः शूद्रा रौरवे निवसंति ते

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜ ਕੇ ਵੈਰ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 64

यो लौल्याच्च कुलाचारं गोत्राचारं प्रलोपयेत् । स्वाचारं यो न कुर्वीत कदाचिद्वै विमोहितः

ਜੋ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕੁਲ-ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਗੋਤ੍ਰ-ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਆਚਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਪਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

सर्वनाशो भवेत्तस्य भस्मीभवति तत्क्षणात् । तस्मात्सर्वः कुलाचारः स्थानाचारस्तथैव च

ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸੇ ਖਣ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਲ-ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਯੋਗ ਆਚਾਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 66

गोत्राचारः पालनीयो यथावित्तानुसारतः । एवं ते कथितं राजन्धर्मारण्यं पुरातनम्

ਗੋਤ੍ਰ-ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਤੇਨੂੰ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 67

स्थापितं देवदेवैश्च ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः । धर्मारण्यं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमंदिरम् । द्वापरे वेदभवनं कालौ मोहेरकं स्मृतम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਸਤ੍ਯਮੰਦਰ’; ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ‘ਵੇਦਭਵਨ’; ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਮੋਹੇਰਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਮਰਿਤ ਹੈ।

Verse 68

ब्रह्मोवाच । य इदं शृणुयात्पुत्र श्रद्धया परया युतः । धर्मारण्यस्य माहात्म्यं सर्वकिल्बिषनाशनम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ-ਕਲੰਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति श्रवणात्कीर्तनात्सुकृत्

ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਜੋ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪਾਪ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्याप्तये नरः

ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਧੰਨ ਹੈ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਸੰਤਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਤਸ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 71

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वक्षेत्रेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति धर्मारण्यस्य सेवनात्

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਸੇਵਾ (ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਾ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

नारद उवाच । धर्मारण्यस्य माहात्म्यं यच्छ्रुतं त्वन्मुखांबुजात् । धर्मवाप्यां यत्र धर्म्मस्तपस्तेपे सुदुष्कुरम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਧਰਮਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 73

तस्य क्षेत्रस्य महिमा मया त्वत्तोऽवधारितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि धर्मारण्यदिदृक्षया

ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਲਈ ਹੈ। ਤੇਨੂੰ ਸਵਸਤਿ ਹੋਵੇ; ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 74

तत्र वाक्यजलौघेन पावितोऽहं चतुर्मुख

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ, ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 75

व्यास उवाच । इदमाख्यानकं सर्वं कथितं पांडुनंदन । यच्छ्रुत्वा गोसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਂਡੂਨੰਦਨ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्द्धनो धनवान्भवेत् । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात्

ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਨਿਰਧਨ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਗੀ ਰੋਗ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

विद्यार्थी लभते विद्यामुत्तमां कर्मसाधनाम् । तीर्थयात्राफलं तस्य कोटिकन्याफलं लभेत्

ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਉੱਤਮ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਕਰੋੜ ਕੁਆਰੀਆਂ’ ਦੇ ਪੁੰਨ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 78

यः श्रृणोति नरो भक्त्या नारी वाथ नरोत्तम । निरयं नैव पश्यंति एकोत्तरशतैः सह

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਜੋ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸੌ ਇਕ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 79

शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिभिस्तथा । पुराणपुस्तकं राजन्प्रयतः शिष्टसंमतः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪੁਰਾਣ-ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਖੌਮ (ਸੂਤੀ) ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ।

Verse 80

अर्चयेच्च यथा न्यायं गंधमाल्यैः पृथक्पृथक् । समाप्तौ नृप ग्रंथस्य वाचकस्यानुपूजनम्

ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਗ੍ਰੰਥ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਵਾਚਕ ਦਾ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 81

दानादिभिर्यथान्यायं संपूर्णफलहेतवे । मुद्रिकां कुंडले चैव ब्रह्मसूत्रं हिरण्मयम्

ਸੰਪੂਰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਯਥਾਵਿਧਿ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰੋ—ਜਿਵੇਂ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ (ਅੰਗੂਠੀ), ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ (ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ)।

Verse 82

वस्त्राणि च विचित्राणि गंधमाल्यानुलेपनैः । देववत्पूजनं कृत्वा गां च दद्यात्पयस्विनीम्

ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ; ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੋ।

Verse 83

एवं विधानतः श्रुत्वा धर्मारण्यकथानकम् । धर्मारण्यनिवासस्य फलमाप्नोत्यसंशयम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।