Adhyaya 37

Verse 1

व्यास उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रत्यूचुः पवनात्मजम् । अधुना सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਸਾਰਥਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।"

Verse 2

अद्य नो मोढलोकानां धन्यो धर्मश्च वै गृहाः । धन्या च सकला पृथ्वी यज्ञधर्मा ह्यनेकशः

ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਮੋਢ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਧੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯੱਗ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

नमः श्रीराम भक्ताय अक्षविध्वंसनाय च । नमो रक्षःपुरीदाहकारिणे वज्रधारिणे

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ (ਲੰਕਾ) ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 4

जानकीहृदयत्राणकारिणे करुणात्मने । सीताविरह तप्तस्य श्रीरामस्य प्रियाय च

ਉਸ ਕਰੁਣਾਮਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਜੋ ਸੀਤਾ-ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤਪੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 5

नमोऽस्तु ते महावीर रक्षास्मान्मज्जतः क्षितौ । नमो ब्राह्मणदेवाय वायुपुत्राय ते नमः

ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 6

नमोऽस्तु राम भक्ताय गोब्राह्मणहिताय च । नमोस्तु रुद्ररूपाय कृष्णवक्त्राय ते तमः

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਗੋ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ। ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 7

अंजनीसूनवे नित्यं सर्वव्याधिहराय च । नागयज्ञोपवीताय प्रबलाय नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਅੰਜਨੀਸੂਤ, ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ। ਹੇ ਪ੍ਰਬਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ ਵਾਂਗ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 8

स्वयं समुद्रतीर्णाय सेतुबंधनकारिणे

ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੇਤੂ-ਬੰਧਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 9

व्यास उवाच । स्तोत्रेणैवामुना तुष्टो वायुपुत्रोऽब्रवीद्वचः । शृणुध्वं हि वरं विप्रा यद्वो मनसि रोचते

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੀ ਸਤੁਤੀ-ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਸੁਣੋ; ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 10

विप्रा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि देवेश रामाज्ञापालक प्रभो । स्वरूपं दर्शयस्वाद्य लंकायां यत्कृतं हरे

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਹਰਿ, ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਉਹੀ ਰੂਪ ਦਰਸਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।”

Verse 11

तथा विध्वंसवाद्य त्वं राजानं पापकारिणम् । दुष्टं कुमारपालं हि आमं चैव न संशयः

“ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਾਪਕਾਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ—ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਨੂੰ—ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 12

वृत्तिलोपफलं सद्यः प्राप्नुयात्त्वं तथा कुरु । प्रतीत्यर्थं महाबाहो किं विलंबं वदस्व नः

“ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕੁਕਿਰਤੀ ਜੀਵਿਕਾ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ—ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਰ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਦੇਰੀ? ਸਾਨੂੰ ਹੁਣੇ ਦੱਸ ਅਤੇ ਦਰਸਾ।”

Verse 13

त्वयि चित्तेन दत्तेन स राजा पुण्यभाग्भवेत् । प्रत्यये दर्शिते वीर शासनं पालयिष्यति

“ਜੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਚਿੱਤ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 14

त्रयीधर्म्मः पृथिव्यां तु विस्तारं प्रापयिष्यति । धर्मधीर महावीर स्वरूपं दर्शयस्व नः

ਤਦ ਤ੍ਰੈਵੇਦੀ ਧਰਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਧਰਮ-ਧੀਰ, ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਦਰਸਾਓ।

Verse 15

हनुमानुवाच । मत्स्वरूपं महाकायं न चक्षुर्विषयं कलौ । तेजोराशिमयं दिव्यमिति जानंतु वाडवाः

ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਮਹਾਕਾਯ ਹੈ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨੀ ਜਣ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀ-ਮਯ ਜਾਣਨ।

Verse 16

तथापि परया भक्त्या प्रसन्नोऽहं स्तवादिभिः । वसनांतरितं रूपं दर्शयिष्यामि पश्यत

ਤਾਂ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ—ਵੇਖੋ!

Verse 17

एवमुक्तास्तदा विप्राः सर्वकार्यसमुत्सुकाः । महारूपं महाकायं महापुच्छसमाकुलम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਸਭ ਕਾਰਜ ਸਿਧੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰੂਪ ਮਹਾਕਾਯ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਹਾਪੁੱਛ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ।

Verse 18

दृष्ट्वा दिव्यस्वरूपं तं हनुमंतं जहर्षिरे । कथंचिद्धैर्यमालंब्य विप्राः प्रोचुः शनैः शनैः

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠੇ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬੋਲੇ।

Verse 19

यथोक्तं तु पुराणेषु तत्तथैव हि दृश्यते । उवाच स हि तान्सर्वांश्चक्षुः प्रच्छाद्य संस्थितान्

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਖ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 20

फलानीमानि गृह्णीध्वं भक्षणार्थमृषीश्वराः । एभिस्तु भक्षितैर्विप्रा ह्यतितृप्तिर्भविष्यति

“ਇਹ ਫਲ ਲੈ ਲਵੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰੋ, ਭੋਜਨ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਤਿ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।”

Verse 21

धर्मारण्यं विना वाद्य क्षुधा वः शाम्यति धुवम्

“ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਭੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।”

Verse 22

व्यास उवाच । क्षुधाक्रांतैस्तदा विप्रैः कृतं वै फलभक्षणम् । अमृतप्राशनमिव तृप्तिस्तेषामजायत

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 23

न तृषा नैव क्षुच्चैव विप्राः संक्लिष्टमानसाः । अभवन्सहसा राजन्विस्मयाविष्टचेतसः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਹੀ, ਨਾ ਭੁੱਖ ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਸਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਚਾਨਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 24

ततः प्राहांजनीपुत्रः संप्राप्ते हि कलौ द्विजाः । नागमिष्याम्यहं तत्र मुक्त्वा रामेश्वरं शिवम्

ਤਦੋਂ ਅੰਜਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।”

Verse 25

अभिज्ञानं मया दत्तं गृहीत्वा तत्र गच्छत । तथ्यमेतत्प्रतीयेत तस्य राज्ञो न संशयः

“ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਓ। ਤਦ ਉਹ ਰਾਜਾ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 26

इत्युक्त्वा बाहुमुद्धृत्य भुजयोरुभयोरपि । पृथग्रोमाणि संगृह्य चकार पुटिकाद्वयम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਹ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀ; ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਮ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।

Verse 27

भूर्जपत्रेण संवेष्ट्य ते अदाद्विप्रकक्षयोः । वामे तु वामकक्षोत्थां दक्षिणोत्थां तु दक्षिणे

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂਰਜ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ—ਖੱਬੇ ਵਾਲੀ ਪੁੜੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਸੱਜੇ ਵਾਲੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ।

Verse 28

कामदां रामभक्तस्य अन्येषां क्षयकारिणीम् । उवाच च यदा राजा ब्रूते चिह्नं प्रदीयताम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰਾਮ-ਭਗਤ ਲਈ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਾਸਕਾਰੀ। ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ।”

Verse 29

तदा प्रदीयतां शीघ्रं वामकक्षोद्भवा पुटी । अथवा तस्य राज्ञस्तु द्वारे तु पुटिकां क्षिप

ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਛੋਟੀ ਪੋਟਲੀ ਸੌਂਪ ਦੇ, ਜੋ ਖੱਬੀ ਬਗਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਉਹ ਪੋਟਲੀ ਸੁੱਟ ਦੇ।

Verse 30

ज्वालयति च तत्सैन्यं गृहं कोशं तथैव च । महिष्यः पुत्रकाः सर्वं ज्वलमानं भविष्यति

ਉਹ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ, ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਵੇਗੀ; ਰਾਣੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਧਧਕਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 31

यदा तु वृत्तिं ग्रामांश्च वणिजानां बलिं तथा । पूर्वं स्थितं तु यत्किंचित्तत्तद्दास्यति वाडवाः

ਪਰ ਜਦੋਂ (ਰਾਜਾ) ਜੀਵਿਕਾ-ਭੱਤੇ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਿਵਾਜੀ ਬਲੀ/ਕਰ ਦੇਵੇ—ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਹੇ ਵਾਡਵਾ, ਉਹੀ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 32

लिखित्वा निश्चयं कृत्वाप्यथ दद्यात्स पूर्ववत् । करसंपुटकं कृत्वा प्रणमेच्च यदा नृपः

ਲਿਖਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ…

Verse 33

संप्राप्य च पुरा वृत्तिं रामदत्तां द्विजोत्तमाः । ततो दक्षिणकक्षास्थकेशानां पुटिका त्वियम्

ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜੀਵਿਕਾ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ (ਜਾਣੋ ਕਿ) ਇਹੀ ਪੋਟਲੀ ਸੱਜੀ ਬਗਲ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ।

Verse 34

प्रक्षिप्यतां तदा सैन्यं पुरावच्च भविष्यति । गृहाणि च तथा कोशः पुत्रपौत्रादयस्तथा

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟ ਦਿਓ; ਸੈਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਉਂ ਹੀ ਘਰ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਆਦਿ ਸਭ ਵੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 35

वह्निना मुच्यमानास्ते दृश्यंते तत्क्षणादिति । श्रुत्वाऽमृतमयं वाक्यं हनुमंतोदितं परम्

“ਉਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਸੇ ਪਲ ਛੁਟਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ!”—ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਇਹ ਪਰਮ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ…

Verse 36

अलभन्त मुदं विप्रा ननृतुः प्रजगुर्भृशम् । जयं चोदैरयन्केऽपि प्रहसन्ति परस्परम्

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਨੱਚੇ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਏ। ਕਈਆਂ ਨੇ “ਜੈ!” ਦਾ ਨਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦੇ ਰਹੇ।

Verse 37

पुलकांकितसर्वाङ्गाः स्तुवन्ति च मुहुर्मुहुः । पुच्छं तस्य च संगृह्य चुचुंबुः केचिदुत्सुकाः

ਰੋਮਾਂਚ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਖਿੜ ਉਠੇ; ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਈ ਉਤਸੁਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਫੜ ਕੇ ਚੁੰਮ ਵੀ ਲਈ।

Verse 39

ततः प्रोवाच हनुमांस्त्रिरात्रं स्थीयतामिह । रामतीर्थस्य च फलं यथा प्राप्स्यथ वाडवाः

ਤਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਟਿਕੋ, ਹੇ ਵਾਡਵਾ ਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।”

Verse 40

तथेत्युक्त्वाथ ते विप्रा ब्रह्मयज्ञं प्रचक्रिरे । ब्रह्मघोषेण महता तद्वनं बधिरं कृतम्

‘ਤਥੈਵ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਤਦ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਘੋਸ਼—ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਸ ਵਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 41

स्थित्वा त्रिरात्रं ते विप्रा गमने कृतबुद्धयः । रात्रौ हनुमतोऽग्रे त इदमूचुः सुभक्तितः

ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਾ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 42

ब्राह्मणा ऊचुः । वयं प्रातर्गमिष्यामो धर्मारण्यं सुनिर्मलम् । न विस्मार्या वयं तात क्षम्यतां क्षम्यतामिति

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ—ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਪਵਿੱਤਰ ਵਨ—ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ; ਖਿਮਾ ਕਰੀਂ, ਖਿਮਾ ਕਰੀਂ।”

Verse 43

ततो वायुसुतो राजन्पर्वतान्महतीं शिलाम् । बृहतीं च चतुःशालां दशयोजनमायतीम्

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਪੱਥਰ-ਸ਼ਿਲਾ ਲਿਆਈ—ਵੱਡੀ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ।

Verse 44

आस्तीर्य प्राह तान्विप्राञ्छिलायां द्विजसत्तमाः । रक्ष्यमाणा मया विप्राः शयीध्वं विगतज्वराः

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਲਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਲੇਟ ਜਾਓ ਤੇ ਸੁੱਤ ਜਾਓ—ਜ्वर ਤੇ ਭੈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।”

Verse 45

इति श्रुत्वा ततः सर्वे निद्रामापुः सुखप्रदाम् । एवं ते कृतकृत्यास्तु भूत्वा सुप्ता निशामुखे

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨੀਂਦ ਧਾਰ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਗਏ।

Verse 46

कृपालुः स च रुद्रात्मा रामशासनपालकः । रक्षणार्थं हि विप्राणामतिष्ठच्च धरातले

ਉਹ ਦਇਆਲੂ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ-ਸਵਰੂਪ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 47

व्यास उवाच । अर्द्धरात्रे तु संप्राप्ते सर्वे निद्रामुपागताः । तातं संप्रार्थयामास कृतानुग्रहको भवान्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸਭ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ—(ਹੁਣ ਇਹ ਵੀ ਕਰੋ)।”

Verse 48

समीरण द्विजानेतान्स्थानं स्वं प्रापयस्व भोः । ततो निद्राभिभूतांस्तान्वायुपुत्रप्रणोदितः

“ਹੇ ਸਮੀਰਣ (ਪਵਨ), ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ, ਭਲਾ।” ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਢਹੇ ਹੋਏ ਉਹ, ਵਾਯੁ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ ਗਏ।

Verse 49

समुद्धृत्य शिलां तां तु पिता पुत्रेण भारत । विशिष्टो यापयामास स्वस्थानं द्विजसत्तमान्

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

षड्भिर्मासैश्च यः पन्था अतिक्रांतो द्विजातिभिः । त्रिभिरेव मुहूर्त्तैस्तु धर्मारण्यमवाप्तवान्

ਜੋ ਰਾਹ ਦ੍ਵਿਜ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ (ਪੁਰਖ) ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 51

भ्रममाणां शिलां ज्ञात्वा विप्र एको द्विजाग्रतः । वात्स्यगोत्रसमुत्पन्नो लोकान्संगीतवान्कलम्

ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਅਗੇਵਾਨ ਇਕ ਵਿਪ੍ਰ—ਵਾਤ੍ਸ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ—ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ।

Verse 52

गीतानि गायनोक्तानि श्रुत्वा विस्मयमाययुः । प्रभाते सुप्रसन्ने तु उदतिष्ठन्परस्परम्

ਗਾਇਕ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ, ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 53

ऊचुस्ते विस्मिताः सर्वे स्वप्नोऽयं वाथ विभ्रमः । ससंभ्रमाः समुत्थाय ददृशुः सत्यमंदिरम्

ਸਭੇ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਾਇਆ-ਭ੍ਰਮ?” ਫਿਰ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤ੍ਯ-ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 54

अंतर्बुद्ध्या समालोक्य प्रभावो वायुजस्य च । श्रुत्वा वेदध्वनिं विप्राः परं हर्षमुपागताः

ਅੰਦਰਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਾਯੁ-ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 55

ग्रामीणाश्च ततो लोका दृष्ट्वा तु महतीं शिलाम् । अद्भुतं मेनिरे सर्वे किमिदं किमिदं त्विति

ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ—“ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 56

गृहेगृहे हि ते लोकाः प्रवदंति तथाद्भुतम् । ब्राह्मणैः पूर्यमाणा सा शिला च महती शुभा

ਘਰ ਘਰ ਲੋਕ ਉਸੇ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 57

अशुभा वा शुभा वापि न जानीमो वयं किल । संवदंते ततो लोकाः परस्परमिदं वचः

ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ, ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ,” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 58

व्यास उवाच । ततो द्विजानां ते पुत्राः पौत्राश्चैव समागताः । ऊचुस्ते दिष्ट्या भो विप्रा आगताः पथिका द्विजाः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ—“ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ ਪਥਿਕੋ! ਤੁਸੀਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ!”

Verse 59

ते तु संतुष्टमनसा सन्मुखाः प्रययुर्मुदा । प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां परिरंभणकं तथा

ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਨੇੜੇ ਗਏ; ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤਦਨੰਤਰ ਆਲਿੰਗਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 60

आघ्राणकादींश्च कृत्वा यथायोग्यं प्रपूज्य च । सर्वं विस्तार्य कथितं शीघ्रमागममात्मनः

ਆਘ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਲੌਟ ਗਿਆ।

Verse 61

ततः संपूज्य तत्सर्वान्गंधतांबूलकुंकुमैः । शांतिपाठं पठंतस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੰਧ, ਤਾਂਬੂਲ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸਭ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਕਾਰ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 63

आश्चर्यं परमं प्रापुः किमेतत्स्थानमुत्तमम् । अयं तु दक्षिण द्वारे शांतिपाठोऽत्र पठ्यते

ਉਹ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ: “ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਾਨ ਹੈ? ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦੁਆਰ ਤੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਾਠ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?”

Verse 64

गृहा रम्याः प्रदृश्यंते शचीपतिगृहोपमाः । प्रासादाः कुलमातॄणां दृश्यंते चाग्निशोभनाः

ਰਮਣੀਕ ਘਰ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਕੁਲ-ਮਾਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵੀ ਦਿਸੇ—ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ।

Verse 65

एवं ब्रुवत्सु विप्रेषु महाशक्तिप्रपूजने । आगतो ब्राह्मणोऽपश्यत्तत्र विप्रकदंबकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਾਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਸਮੂਹ ਵੇਖਿਆ।

Verse 66

हर्षितो भावितस्तत्र यत्र विप्राः सभासदः । उवाव दिष्ट्या भो विप्रा ह्यागताः पथिका द्विजाः

ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹರ್ಷਿਤ ਤੇ ਭਾਵ-ਵਿਭੋਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਧੰਨ ਭਾਗ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਯਾਤਰੀ ਦ੍ਵਿਜ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ।”

Verse 67

प्रत्युत्तस्थुस्ततो विप्राः पूजां गृहीत्वा समागताः । प्रत्युत्थानाभिवादौ चाकुर्वंस्ते च परस्परम्

ਤਦੋਂ ਵਿਪ੍ਰ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਸਤਕਾਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਏ; ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।

Verse 68

ब्रूतेऽन्यो मम यत्नेन कार्यं नियतमेव हि । अन्यो ब्रूते महाभाग मयेदं कृतमित्युत

ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਰਜ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਚੱਜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 69

पथिकानां वचः श्रुत्वा हर्षपूर्णा द्विजोत्तमाः । शांतिपाठं पठन्तस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

ਪਥਿਕਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 70

विमृश्य मिलिताः प्रातर्ज्योतिर्विद्भिः प्रतिष्ठिताः । ब्राह्मे मूहूर्ते चोत्थाय कान्यकुब्जं गता द्विजाः

ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮ-ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।

Verse 71

दोलाभिर्वाहिताः केचित्केचिदश्वै रथैस्तथा । केचित्तु शिबिकारूढा नानावाहनगाश्च ते

ਕਈ ਡੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੁਲਾਏ ਗਏ, ਕਈ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ—ਇਉਂ ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 72

तत्पुरं तु समासाद्य गंगायाः शोभने तटे । अकुर्वन्वसतिं वीराः स्नानदानादिकर्म्म च

ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਵੀਰ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।

Verse 73

चरेण केनचिद्दृष्टाः कथिता नृपसन्निधौ । अश्वाश्च बहुशो दोला रथाश्च बहुशो वृषाः

ਇੱਕ ਚਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਕੀਤੀ—ਘੋੜੇ ਬਹੁਤ, ਡੋਲੀਆਂ ਬਹੁਤ, ਰਥ ਬਹੁਤ, ਅਤੇ ਬਲਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਨ।

Verse 74

विप्राणामिह दृश्यंते धर्मारण्यनिवासिनाम् । नूनं ते च समायाता नृपेणोक्तं ममाग्रतः

ਇੱਥੇ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 75

अभिज्ञापय मे पूर्वं प्रेषिताः कपिसंनिधौ

ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਪਿਸੰਨਿਧਿ ਦੇ ਕੋਲ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।