Adhyaya 36

Verse 1

नारद उवाच । अतः परं किमभवत्तन्मे कथय सुव्रत । पूर्वं च तदशेषेण शंस मे वदताम्बर

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਵਾਲੇ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਓ, ਹੇ ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।”

Verse 2

स्थिरीभूतं च तत्स्थानं कियत्कालं वदस्व मे । केन वै रक्ष्यमाणं च कस्याज्ञा वर्तते प्रभो

“ਉਹ ਸਥਾਨ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੇਠ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । त्रेतातो द्वापरांतं च यावत्कलिसमागमः । तावत्संरक्षणे चैको हनूमान्पवनात्मजः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤੋਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕਲੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੱਕ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਕੋ ਰਖਵਾਲਾ ਹਨੂਮਾਨ, ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

Verse 4

समर्थो नान्यथा कोपि विना हनुमता सुत । लंका विध्वंसिता येन राक्षसाः प्रबला हताः

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਨੂਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵਿਧਵੰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 5

स एव रक्षते तत्र रामादेशेन पुत्रक । द्विजस्याज्ञा प्रवर्तेत श्रीमातायास्तथैव च

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹੀ ਉਥੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦ੍ਵਿਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭੀ ਉਹੀ ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਹੈ।

Verse 6

दिनेदिने प्रहर्षोभूज्जनानां तत्र वासिनाः । पठंति स्म द्विजास्तत्र ऋग्युजुःसामलक्षणान्

ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਉੱਭਰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਦ੍ਵਿਜ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਤੇ ਉਚਾਰਣ-ਵਿਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 7

अथर्वणमपि तत्र पठंति स्म दिवानिशम् । वेदनिर्घोषजः शब्दस्त्रैलोक्ये सचराचरे

ਉਥੇ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਭੀ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵੇਦ-ਘੋਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਧੁਨੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।

Verse 8

उत्सवास्तत्र जायंते ग्रामेग्रामे पुरेपुरे । नाना यज्ञाः प्रवर्तंते नानाधर्मसमाश्रिताः

ਉੱਥੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਤੇ ਹਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸਵ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜ್ಞ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਭਿੰਨ ਧਰਮ-ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕੇ ਹਨ।

Verse 9

युधिष्ठिर उवाच । कदापि तस्य स्थानस्य भंगो जातोथ वा न वा । दैत्यैर्जितं कदा स्थानमथवा दुष्टराक्षसैः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕੀ ਕਦੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਕਦੇ ਉਹ ਥਾਂ ਦੈਤਾਂ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤੀ ਗਈ?

Verse 10

व्यास उवाच । साधु पृष्टं त्वया राजन्धर्मज्ञस्त्वं सदा शुचिः । आदौ कलियुगे प्राप्ते यद्दत्तं तच्छृणुष्व भोः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਭਲੇ ਪੁਰਖ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 11

लोकानां च हितार्थाय कामाय च सुखाय च । यज्ञं च कथयिष्यामि तत्सर्वं शृणु भूपते

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਉਚਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਮੈਂ ਯਜ್ಞ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 12

इदानीं च कलौ प्राप्त आमो नामा वभूव ह । कान्यकुब्जाधिपः श्रीमान्धर्मज्ञो नीतितत्परः

ਅਤੇ ਜਦ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਆਮੋ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਧਿਪਤੀ ਸੀ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ।

Verse 13

शांतो दांतः सुशीलश्च सत्यधर्मपरायणः । द्वापरांते नृपश्रेष्ठ अनागमे कलौ युगे

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸੀ—ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।

Verse 14

भयात्कलिविशेषेण अधर्मस्य भयादिभिः । सर्वे देवाः क्षितिं त्यक्त्वा नैमिषारण्यमाश्रिताः

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਯ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਆਦਿ ਕਾਰਣ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਏ।

Verse 15

रामोपि सेतुबंधं हि ससहायो गतो नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਰਾਮ ਭੀ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸੇਤੁ-ਬੰਧ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं हि कलौ प्राप्ते भयं लोके सुदुस्तरम् । यस्मिन्सुरैः परित्यक्ता रत्नगर्भा वसुन्धरा

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਤਿ ਦੁਸਤਾਰ ਭਯ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ?

Verse 17

व्यास उवाच । शृणुष्व कलिधर्मास्त्वं भविष्यंति यथा नृप । असत्यवादिनो लोकाः साधुनिन्दापरायणाः

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸੁਣੋ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਧਰਮ ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਗੇ। ਲੋਕ ਅਸੱਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 18

दस्युकर्मरताः सर्वे पितृभक्तिविवर्जिताः । स्वगोत्रदाराभिरता लौल्यध्यानपरायणाः

ਸਾਰੇ ਦੱਸਿਊਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਗੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੋਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਸਕਤ, ਅਤੇ ਚੰਚਲ ਲਾਲਚ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 19

ब्रह्मविद्वेषिणः सर्वे परस्परविरोधिनः । शरणागतहंतारो भविष्यंति कलौ युगे

ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਧਰਮ (ਵੇਦਿਕ ਮਰਯਾਦਾ) ਦੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਹੋਣਗੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ; ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ।

Verse 20

वैश्याचाररता विप्रा वेदभ्रष्टाश्च मानिनः । भविष्यंति कलौ प्राप्ते संध्यालोपकरा द्विजाः

ਕਲਿ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੈਸ਼ੀ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣਗੇ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਬਣਣਗੇ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੋਪ ਕਰਨਗੇ।

Verse 21

शांतौ शूरा भये दीनाः श्राद्धतर्पणवर्जिताः । असुराचारनिरता विष्णुभक्तिविवर्जिताः

ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਪਰ ਭਯ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਿਨ; ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ; ਅਸੁਰ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 22

परवित्ताभिलाषाश्च उत्कोच ग्रहणे रताः । अस्नातभोजिनो विप्राः क्षत्रिया रणवर्जिताः

ਉਹ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣਗੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨਾਨ ਬਿਨਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣਗੇ।

Verse 23

भविष्यंति कलौ प्राप्ते मलिना दुष्टवृत्तयः । मद्यपानरताः सर्वेप्यया ज्यानां हि याजकाः

ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਲੋਕ ਮਲੀਨ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਸਭ ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣਗੇ, ਅਤੇ ਅਯੋਗਾਂ ਲਈ ਭੀ ਯਾਜਕ ਬਣ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਣਗੇ।

Verse 24

भर्तृद्वेषकरा रामाः पितृद्वेषकराः सुताः । भ्रातृद्वेषकराः क्षुद्रा भविष्यंति कलौ युगे

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ; ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨਗੇ; ਅਤੇ ਖੁਦਰ-ਮਨ ਲੋਕ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 25

गव्यविक्रयिणस्ते वै ब्राह्मणा वित्ततत्पराः । गावो दुग्धं न दुह्यंते संप्राप्ते हि कलौ युगे

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਕੇ ਗਾਂ-ਬੈਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਣਗੇ; ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੀਆਂ।

Verse 26

फलंते नैव वृक्षाश्च कदाचिदपि भारत । कन्याविक्रय कर्त्तारो गोजाविक्रयकारकाः

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਕਦੇ ਕਦੇ ਰੁੱਖ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ; ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।

Verse 27

विषविक्रयकर्त्तारो रसविक्रयकारकाः । वेदविक्रयकर्त्तारो भविष्यंति कलौ युगे

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ, ਰਸਾਂ/ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 28

नारी गर्भं समाधत्ते हायनैकादशेन हि । एकादश्युपवासस्य विरताः सर्वतो जनाः

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਗਿਆਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਭ ਧਾਰ ਲਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਣਗੇ।

Verse 29

न तीर्थसेवनरता भविष्यंति च वाडवाः । बह्वाहारा भविष्यंति बहुनिद्रासमाकुलाः

ਨਾਰੀਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਗੀਆਂ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।

Verse 30

जिह्मवृत्तिपराः सर्वे वेदनिंदापरायणाः । यतिनिंदापराश्चैव च्छद्मकाराः परस्परम्

ਸਭੇ ਟੇਢੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣਗੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ; ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਪਖੰਡ ਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਠੱਗਣਗੇ।

Verse 31

स्पर्शदोषभयं नैव भविष्यति कलौ युगे । क्षत्रिया राज्यहीनाश्च म्लेच्छो राजा भविष्यति

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਸੁੱਧ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਖ਼ਤਰੀ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਮਲੇਛ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ।

Verse 32

विश्वासघातिनः सर्वे गुरुद्रोहरतास्तथा । मित्रद्रोहरता राजञ्छिश्नोदरपरायणाः

ਸਭੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ; ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨਗੇ—ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ।

Verse 33

एकवर्णा भविष्यंति वर्णाश्चत्वार एव च । कलौ प्राप्ते महाराज नान्यथा वचनं मम

ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤਾਂ ਰਹੇਗਾ, ਪਰ ਸਭ ਇਕੋ ਹੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਵਰਣਤਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 34

एतच्छ्रुत्वा गुरोरेव कान्यकुब्जाधिपो बली । राज्यं प्रकुरुते तत्र आमो नाम्ना हि भूतले

ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਅਧਿਪਤੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਆਮਾ ਨਾਮ ਵਾਲਾ।

Verse 35

सार्वभौमत्वमापन्नः प्रजापालनतत्परः । प्रजानां कलिना तत्र पापे बुद्धिरजायत

ਸਾਰਵਭੌਮ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਾਪ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ।

Verse 36

वैष्णवं धर्ममुत्सज्य वौद्धधर्ममुपागताः । प्रजास्तमनुवर्तिन्यः क्षपणैः प्रतिबोधिताः

ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਬੌੱਧ ਧਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ; ਅਤੇ ਖ਼ਪਣਾਂ (ਤਿਆਗੀ ਪੰਥੀਆਂ) ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 37

तस्य राज्ञो महादेवी मामानाम्न्यतिविश्रुता । गर्भं दधार सा राज्ञो सर्वलक्षणसंयुता

ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮਾਮਾ ਨਾਮ ਦੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ।

Verse 38

संपूर्णे दशमे मासि जाता तस्याः सुरूपिणी । दुहिता समये राज्ञ्याः पूर्णचन्द्रनिभानना

ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਣੀ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਜਨਮੀ; ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ।

Verse 39

रत्नगंगेति नाम्ना सा मणिमाणिक्यभूषिता । एकदा दैवयोगेन देशांतरादुपागतः

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਤਨਗੰਗਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੋਤੀ-ਮਾਣਕਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਪਰਦੇਸੋਂ ਕੋਈ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 40

नाम्ना चैवेंद्रसूरिर्वै देशेस्मिन्कान्यकुब्जके । षोडशाब्दा च सा कन्या नोपनीता नृपात्मजा

ਇਸ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਸੂਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪੁਰਖ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਅਣਗੁਜ਼ਰੀ ਰਹੀ।

Verse 41

दास्यांतरेण मिलिता इन्द्रसूरिश्च जीविकः । शाबरीं मंत्रविद्यां च कथयामास भारत

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਇੰਦਰਸੂਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ, ਦਾਸੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਰੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ।

Verse 42

एकचित्ताभवत्सा तु शूलिकर्मविमोहिता । ततः सा मोहमापन्ना तत्तद्वाक्यपरायणा

ਉਹ ਉਸ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰਚਿੱਤ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਬਚਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਲੱਗੀ ਰਹੀ।

Verse 43

क्षपणैर्बोधिता वत्स जैनधर्मपरायणा । ब्रह्मावर्ताधिपतये कुंभीपालाय धीमते

ਹੇ ਵਤਸ, ਕ੍ਸ਼ਪਣਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੁੰਭੀਪਾਲ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 44

रत्नगंगां महादेवीं ददौ तामिति विक्रमी । मोहेरेकं ददौ तस्मै विवाहे दैवमोहितः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵੀ ਰਤਨਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇਕੱਲਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 45

धर्मारण्यं समागत्य राजधानी कृता तदा । देवांश्च स्थापयामास जैनधर्मप्रणीतकान्

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੜੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

Verse 46

सर्वे वर्णास्तथाभूता जैन धर्मसमाश्रिताः । ब्राह्मणा नैव पूज्यंते न च शांतिकपौष्टिकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 47

न ददाति कदा दानमेवं कालः प्रवर्तते । लब्धशासनका विप्रा लुप्तस्वाम्या अहर्निशम्

ਕੋਈ ਕਦੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਵਿਪ੍ਰ ਵੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਵਾਮੀ-ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 48

समाकुलितचित्तास्ते नृपमामं समाययुः । कान्यकुब्जस्थितं शूरं पाखण्डैः परिवेष्टितम्

ਚਿੱਤ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਨ੍ਰਿਪ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 49

कान्यकुब्जपुरं प्राप्य कतिभिर्वासरैर्नृप । गंगोपकण्ठे न्यवसञ्छ्रांतास्ते मोढवाडवाः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੋਢਵਾਡ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸੇ।

Verse 50

चारैश्च कथितास्ते च नृपस्याग्रे समागताः । प्रातराकारिता विप्रा आगता नृपसंसदि

ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਵਿਪ੍ਰ ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 51

प्रत्युत्थानाभिवादादीन्न चक्रे सादरं नृपः । तिष्ठतो ब्राह्मणान्सर्वान्पर्यपृच्छदसौ ततः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਾਗਤ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਆਦਿ ਰੀਤਾਂ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਜਦ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੜੇ ਹੀ ਰਹੇ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ।

Verse 52

किमर्थमागता विप्राः किंस्वित्कार्यं ब्रुवंतु तत्

“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਹੈ? ਉਹੀ ਦੱਸੋ।”

Verse 53

विप्रा ऊचुः । धर्मारण्यादिहायातास्त्वत्समीपं नराधिप । राजंस्तव सुतायास्तु भर्ता कुमारपालकः

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਅਸੀਂ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਦਾ ਪਤੀ ਕੁਮਾਰਪਾਲਕ ਹੈ।”

Verse 54

तेन प्रलुप्तं विप्राणां शासनं महदद्भुतम् । वर्तता जैनधर्मेण प्रेरितेनेंद्रसूरिणा

ਉਸ ਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਲੰਘਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰਸੂਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

राजोवाच । केन वै स्थापिता यूयमस्मिन्मोहेरके पुरे । एतद्धि वाडवाः सर्वं ब्रूत वृत्तं यथातथम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮੋਹੇਰਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਏ ਗਏ? ਹੇ ਵਾਡਵੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ।”

Verse 56

विप्रा ऊचुः । काजेशैः स्थापिताः पूर्वं धर्मराजेन धीमता । कृता चात्र शुभे स्थाने रामेण च ततः पुरी

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਾਜੇਸ਼ ਨੇ—ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ—ਇਥੇ ਵਸਾਇਆ। ਫਿਰ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਇਥੇ ਇਹ ਪੁਰੀ ਨਗਰੀ ਬਸਾਈ।”

Verse 57

शासनं रामचंद्रस्य दृष्ट्वाऽन्यैश्चैव राजभिः । पालितं धर्मतो ह्यत्र शासनं नृपसत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਥੇ ਉਸੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਲਿਆ।

Verse 58

इदानीं तव जामाता विप्रान्पालयते न हि । तच्छ्रुत्वा विप्रवाक्यं तु राजा विप्रानथाब्रवीत्

“ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਜਵਾਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 59

यांतु शीघ्रं हि भो विप्राः कथयंतु ममाज्ञया । राज्ञे कुमारपालाय देहि त्वं ब्राह्मणालयम्

“ਜਾਓ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜਲਦੀ ਜਾਓ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਕਹੋ: ‘ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਲਯ (ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ) ਦੇ ਦਿਓ।’”

Verse 60

श्रुत्वा वाक्यं ततो विप्राः परं हर्षमुपागताः । जग्मुस्ततोऽतिमुदिता वाक्यं तत्र निवेदितम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਜਾ ਕੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 61

श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत् । कुमारपाल उवाच । रामस्य शासनं विप्राः पालयिष्याम्यहं नहि

ਸੱਸੁਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ (ਆਦੇਸ਼) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੂੰਗਾ।”

Verse 62

त्यजामि ब्राह्मणान्यज्ञे पशुहिंसापरायणान् । तस्माद्धि हिंसकानां तु न मे भक्तिर्भवेद्द्विजाः

“ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਹਿੰਸਕਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।”

Verse 63

ब्राह्मणा ऊचुः । कथं पाखंडधर्मेण लुप्तशासनको भवान् । पालयस्व नृपश्रेष्ठ मा स्म पापे मनः कृथाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਪਾਖੰਡ ਦੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ ਹੋ? ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ-ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਪਾਪ ਵੱਲ ਮਨ ਨਾ ਲਗਾਓ।”

Verse 64

राजोवाच । अहिंसा परमो धर्मो अहिंसा च परं तपः । अहिंसा परमं ज्ञानमहिंसा परमं फलम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਪਰਮ ਫਲ ਹੈ।”

Verse 65

तृणेषु चैव वृक्षेषु पतंगेषु नरेषु च । कीटेषु मत्कुणाद्येषु अजाश्वेषु गजेषु च

“ਘਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਟਕੁਣ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—”

Verse 66

लूतासु चैव सर्पेषु महिष्यादिषु वै तथा । जंतवः सदृशा विप्राः सूक्ष्मेषु च महत्सु च

“ਮਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜੀਵ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ, ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।”

Verse 67

कथं यूयं प्रवर्तध्वे विप्रा हिंसापरायणाः । तच्छ्रुत्वा वज्रतुल्यं हि वचनं च द्विजोत्तमाः

“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਸਾ ਵੱਲ ਝੁਕ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੇ—”

Verse 68

प्रत्यूचुर्वाडवाः सर्वे क्रोधरक्तेक्षणा दृशा

ਸਾਰੇ ਵਾਡਵਾ ਬੋਲੇ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨਿਗਾਹ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸੀ।

Verse 69

ब्राह्मणा ऊचुः । अहिंसा परमो धर्मः सत्यमेतत्त्वयोदितम् । परं तथापि धर्मोऽस्ति शृणुष्वैकाग्रमानसः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।”

Verse 70

या वेदविहिता हिंसा सा न हिंसेति निर्णयः । शस्त्रेणाहन्यते यच्च पीडा जंतुषु जायते

“ਵੇਦ-ਵਿਹਿਤ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹਿੰਸਾ’ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਉੱਠੇ—”

Verse 71

स एवाधर्म एवास्ति लोके धर्मविदां वर । वेदमंत्रैविहन्यंते विना शस्त्रेण जंतवः

“ਉਹੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ: ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਬਿਨਾ, ਕੇਵਲ ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 72

जंतुपीडाकरा नैव सा हिंसा सुखदायिनी । परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्

“ਜੋ ਕਰਮ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸੁਖਦਾਇਨੀ ‘ਹਿੰਸਾ’ ਨਹੀਂ। ਪਰੋਪਕਾਰ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਪੀੜਨ ਪਾਪ ਨੂੰ।”

Verse 73

वेदोदितां विधायापि हिंसां पापैर्न लिप्यते । विप्राणां वचनं श्रुत्वा पुनर्वचनमब्रवीत्

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹਿੰਸਾ ਭੀ ਜੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ।

Verse 74

राजोवाच । ब्रह्मादीनां परं क्षेत्रं धर्मारण्यमनुत्तमम् । ब्रह्मविष्णु महेशाद्या नेदानीमत्र संति ते

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ‘ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਪਰਮ, ਅਤੁੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹੇਸ਼ ਆਦਿ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।’

Verse 75

न धर्मो विद्यते वात्र उक्तो रामः स मानुषः । क्व वापि लंबपुछोऽसौ यो मुक्तो रक्षणाय वः

‘ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਅਤੇ ਜਿਸ ‘ਰਾਮ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਲੰਮੀ ਪੁੱਛ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ?’

Verse 76

शासनं चेन्न दृष्टं वो नैव तत्पालयाम्यहम् । द्विजाः कोपसमाविष्टा ददुः प्रत्युत्तरं तदा

‘ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਕਮ/ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।’ ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 77

द्विजा ऊचुः । रे मूढ त्वं कथं वेत्थ भाषसे मदलोलुपः । स दैत्यानां विनाशाय धर्मसंरक्षणाय च

ਦਵਿਜ ਬੋਲੇ: ‘ਹੇ ਮੂਰਖ! ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਲਾਲਚੀ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਕੇ ਐਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।’

Verse 78

रामश्चतुर्भुजः साक्षान्मानुषत्वं गतो भुवि । अगतीनां च गतिदः स वै धर्मपरायणः । दयालुश्च कृपालुश्च जंतूनां परिपालकः

ਰਾਮ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਚਤੁਰਭੁਜ ਪ੍ਰਭੂ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ। ਜੋ ਅਗਤੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਗਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ, ਦਇਆਲੁ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ।

Verse 79

राजोवाच । कुतोऽद्य वर्त्तते रामः कुतो वै वायुनंदनः । भ्रष्टाभ्रमिव ते सर्वे क्व रामो हनुमानिति

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਅੱਜ ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਯੁਨੰਦਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋ—ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?”

Verse 80

परंतु रामो हनुमान्यदि वर्त्तेत सर्वतः । इदानीं विप्रसाहाय्य आगमिष्यति मे मतिः

“ਪਰ ਜੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਇਹ ਹੈ: ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ।”

Verse 81

दर्शयध्वं हनूमंतं रामं वा लक्ष्मणं तथा । यद्यस्ति प्रत्ययः कश्चित्स नो विप्राः प्रदर्श्यताम्

“ਸਾਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਓ—ਜਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 82

ते च जातास्त्रिधा तात गोभूजाडालजा स्तथा । मांडलीयास्तथा चैते त्रिविधाश्च मनोरमाः

“ਅਤੇ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋ ਗਏ: ਗੋਭੂਜ, ਆਡਾਲਜ, ਅਤੇ ਮਾਂਡਲੀਯ—ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਜਨ ਤਿੰਨ-ਵਿਧ ਹੀ ਸਨ।”

Verse 83

पुनरागत्य स्थानेऽस्मिन्दत्ता ग्रामास्त्रयोदश । काश्यप्यां चैव गंगायां महादानानि षोडश

ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦਾਨ ਸੰਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 84

दत्तानि विप्रमुख्येभ्यो दत्ता ग्रामाः सुशोभनाः । पुनः संकल्पिता वीर षट्पंचाशकसंख्यया

ਇਹ ਦਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਸੁੰਦਰ ਪਿੰਡ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਛੱਪੰਜਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 85

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि गोभुजा जज्ञिरे वराः । सपादलक्षा वणिजो दत्ता मांडलिकाभिधाः

ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਤਮ ਗੋਭੂਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸਵਾ ਲੱਖ ਵਣਜਾਰੇ, ‘ਮਾਂਡਲਿਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਅਧੀਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪੇ ਗਏ।

Verse 86

तेनोक्तं वाडवाः सर्वे दर्शयध्वं हि मारुतिम् । यस्याभिज्ञानमात्रेण स्थितिं पूर्वां ददाम्यहम्

ਤਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: ‘ਹੇ ਵਾਡਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਾਰੁਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਖਾਓ; ਜਿਸ ਦੀ ਕੇਵਲ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਪਸ ਦੇਵਾਂਗਾ।’

Verse 87

विप्रवाक्यं करिष्यामि प्रत्ययो दर्श्यते यदि । ततः सर्वे भविष्यंति वेदधर्मपरायणाः

ਜੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਵੇਦ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 88

अन्यथा जैनधर्मेण वर्त्तयध्वं हि सर्वशः । नृपवाक्यं तु ते श्रुत्वा स्वेस्वे स्थाने समागताः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਚਰਨ ਕਰੋ। ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।

Verse 89

वाडवः खिन्नमनसः क्रोधेनांधीकृता भुवि । निश्वासान्मुंचमानास्ते हाहेति प्रवदंति च

ਉਹ ਵਾਡਵ ਮਨੋਂ ਖਿੰਨ ਹੋਏ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ‘ਹਾਏ! ਹਾਏ!’ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 90

दंतान्प्राघर्षयन्सर्वान्न्यपीडंश्च करैः करान् । परस्परं भाषमाणाः कथं कुर्मो वयं त्वितः

ਸਾਰੇ ਦੰਦ ਪੀਸਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਭਿੰਨ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ: ‘ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?’

Verse 91

मिलित्वा वाडवाः सर्वे चक्रुस्ते मंत्रमुत्तमम् । रामवाक्यं हृदि ध्यात्वा ध्यात्वा चैवांजनीसुतम्

ਸਾਰੇ ਵਾਡਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ-ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੰਜਨੀ-ਸੁਤ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 92

द्विजमेलापकं चक्रुर्बाला वृद्धतमा अपि । तेषां वृद्धतमो विप्रो वाक्यमूचे शुभं तदा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਬੁਲਾਈ—ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਤੇ ਅਤਿ ਵ੍ਰਿਧ ਵੀ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 93

चतुःषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं ये द्विसप्ततिः । स्वस्वगोत्रस्यावटंका एकग्रामाभिभाषिणः

ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਚੌਂਸਠ ਗੋਤ੍ਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੱਤਰ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵੀ। ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਇਕ ਹੀ ਪਿੰਡ-ਸਮਾਜ ਵਾਂਗ ਇਕ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

Verse 94

प्रयातु स्वस्ववर्गस्य एको ह्येको द्विजः सुधीः । रामेश्वरं सेतु बंधं हनूमांस्तत्र विद्यते

ਹਰ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਇਕ-ਇਕ ਸੁਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਕਲੇ—ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਵੱਲ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 95

सर्वे प्रयांतु तत्रैव रामपार्श्वे निरामयाः । निराहारा जितक्रोधा मायया वर्जिताः पुनः

ਸਭੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਓ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਰੋਗ-ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਪਵਾਸੀ ਰਹੋ, ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਇਆ-ਛਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ।

Verse 96

एकाग्रमानसाः सर्वे स्तुत्वा ध्यात्वा जपंतु तम् । ततो दाशरथी रामो दयां कृत्वा द्विजन्मसु

ਸਭੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ, ਧਿਆਨ ਧਰੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੋ। ਤਦ ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਰਾਮ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ…

Verse 97

शासनं च प्रदास्यति अचलं च युगेयुगे । महता तपसा तुष्टः प्रदास्यति समीहितम्

…ਅਟੱਲ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ, ਯੁਗੋਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਅਡੋਲ। ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੋਚਾਹੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 98

यस्य वर्गस्य यो विप्रो न प्रयास्यति तत्र वै । स च वर्गात्परित्याज्यः स्थानधर्मान्न संशयः

ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਗ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਵਰਗ ਤੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਸਥਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ।

Verse 99

वणिग्वृत्ते न संबंधे न विवाहे कदाचन । ग्रामवृत्ते न संबंधः सर्वस्थाने बहिष्कृताः

ਵਣਜ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਗਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਰੱਖੋ; ਹਰ ਥਾਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ ਜਾਣ।

Verse 100

सभावाक्यं च तच्छ्रुत्वा तन्मध्ये वाडवः शुचिः । वाग्मी दक्षः सुशब्दश्च त्रिरवैः श्रावयन्द्विजान्

ਸਭਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਡਵ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ—ਵਾਕਚਾਤੁਰ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸੁਸਪਸ਼ਟ ਸੁਰ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 110

व्यास उवाच । न जैनधर्मे ये लिप्ता गोभुजा वणिगुत्तमाः । वृत्तिभंगभयात्तत्र मौनमेव समाचरन्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਣਜਾਰੇ—‘ਗੋਭੁਜ’—ਜੋ ਜੈਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਮੌਨ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 120

शासनं भवतामस्तु रामदत्तं न संशयः । त्रयीविद्यास्तु विख्याताः सर्वे वाडवपुंगवाः

ਰਾਮਦੱਤ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜ-ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਡਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤ੍ਰੈਈ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 130

विप्रसंघविनाशाय दक्षिणद्वारसंस्थितः । सिंदूरपुष्पमालाभिः पूजितो गणनायकः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਦੁਆਰ ਤੇ ਸਥਿਤ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਸਿੰਦੂਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ।

Verse 140

त्यक्तस्वकीयवचना वृत्तिहीना भविष्यथ । ततस्तन्मध्यतः कश्चिच्चातुर्विद्य उवाच ह

‘ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਚਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਿਕਾ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।’ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਤੁਰਵਿਦਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਆਚਾਰਯ ਬੋਲਿਆ।

Verse 150

देशाद्देशांतरं गत्वा वनाच्चैव वनांतरम् । तीर्थेतीर्थे कृतश्राद्धाः सुसंत सत्यव्रतपरायणाः । ते गता दूरमध्वानं हनुमद्दर्शनार्थिनः

ਦੇਸੋਂ-ਦੇਸ ਅੰਤਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੋਂ ਜੰਗਲ ਅੰਤਰ ਵੀ। ਹਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸ਼ਾਂਤ, ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ, ਉਹ ਲੰਮਾ ਮਾਰਗ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋਏ।

Verse 160

येन वै दुःखिता विप्रास्तेनाहं दुःखितः कपे

ਹੇ ਕਪੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਖੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।

Verse 170

अथवा गम्यतां विप्राश्चिरं जीव सुखी भव । वृद्धस्य वाक्यं तच्छ्रुत्वा वाडवाश्चैकमानसाः

‘ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਚਿਰ ਜੀਵੋ—ਸੁਖੀ ਰਹੋ।’ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਡਵ ਵੀ ਇਕ ਮਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 180

चतुश्चत्वारिंशदधिकचतुःशतमितात्मनाम् । ग्रामास्त्रयोदशार्चार्थं सीतापुरसमन्विताः

ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਸੌ ਚੁਤਾਲੀ ਸਯੰਮਧਾਰੀ ਭਗਤ-ਆਤਮਾਵਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਤੇ ਅਰਪਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸੀਤਾਪੁਰ ਸਮੇਤ ਤੇਰਾਂ ਪਿੰਡ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 190

आंजनेयो यदास्माकं न दास्यति समीहितम् । अनाहारव्रतेनैव प्राणांस्त्यक्ष्यामहे वयम्

ਜੇ ਆੰਜਨੇਯ (ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ) ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਇੱਛਿਤ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਅਨਾਹਾਰ-ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੇ।

Verse 200

तर्जन्यग्रे द्विजश्रेष्ठा अगम्या मां विना परैः । सा सुवर्णमयी भाति यस्यां राज्ये विभीषणः

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੇਰੀ ਤਰਜਨੀ ਦੇ ਅਗੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ। ਉਹ ਸੁਵਰਨਮਈ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 201

स्थापितो रामदेवेन सेयं लंका महापुरी । नियमस्थैः साधुवृंदैस्तीर्थयात्राप्रसंगतः

ਇਹ ਮਹਾਨਗਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਸਾਧੂ-ਵ੍ਰਿੰਦ ਇਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 202

आनीय गंगासलिलं रामेशमभिषिच्य च । क्षिप्ता एते महाभारा दृश्यंते सागरांतरे

ਗੰਗਾ-ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ (ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ) ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਰ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 203

निष्पापास्तेन संजाताः साधवस्ते दृढव्रताः । नूनं पुण्योदये वृद्धिः पापे हानिश्च जायते

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤ ਸਾਧੂ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਗਏ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਉਦੇ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਘਟ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 204

स्थानभ्रष्टाः कृताः पूर्वं चातुर्विद्या द्विजातयः । जीर्णोद्धारेण रामेण स्थापिताः पुनरेव हि । पूर्वजन्मनि भो विप्रा हरिपूजा कृता मया

ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਵਿਜ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਸਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਜੀਰਨੋੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 205

सांप्रतं निश्चला भक्तिर्भवत्सेवा हि दृश्यते । तेन पुण्यप्रभावेण तुष्टो दास्यामि वो वरम्

ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 206

धन्योहं कृतकृत्योहं सुभाग्योहं धरातले । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्

ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸੁਭਾਗਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਜੀਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 207

यदहं ब्राह्मणानां च प्राप्तवांश्चरणांतिकम्

ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਹਜ਼ੂਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ…

Verse 208

व्यास उवाच । दृष्ट्वैव हनुमन्तं ते पुलकांकितविग्रहाः । सगद्गदं यथोचुस्ते वाक्यं वाक्यविशारदाः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਚਿਤ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।

Verse 18000

वृत्त्यर्थं तेन दत्ता वै ह्यनर्घ्या रत्नकोटयः । तदा ते मोढ १८००० गोभूजा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਕਰੋੜਾਂ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।