Adhyaya 35

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्देवदेवेश सृष्टिसंहारकारक । गुणातीतो गुणैर्युक्तो मुक्तीनां साधनं परम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ! ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਸਾਧਨ ਹੋ।

Verse 2

संस्थाप्य वेदभवनं विधिवद्द्विज सत्तमान् । किं चक्रे रघुनाथस्तु भूयोऽयोध्यां गतस्तदा

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਥਾਂ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਰਘੁਨਾਥ ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਗਏ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?

Verse 3

स्वस्थाने ब्राह्मणास्तत्र कानि कर्माणि चक्रिरे । ब्रह्मोवाच । इष्टापूर्तरताः शांताः प्रतिग्रहपराङ्मुखाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਇਸ਼ਟ-ਪੂਰਤ (ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਕਾਰਜ) ਵਿੱਚ ਰਤ, ਅਤੇ ਦਾਨ-ਗ੍ਰਹਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 4

राज्यं चक्रुर्वनस्यास्य पुरोधा द्विजसत्तमः । उवाच रामपुरतस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

ਉਸ ਵਨ-ਭੂਮੀ ਲਈ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਦਵਿਜ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਾਜ-ਸਮਾਨ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਰਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 5

प्रयागस्य च माहात्म्यं त्रिवेणीफलमुत्तमम् । प्रयागतीर्थमहिमा शुक्लतीर्थस्य चैव हि

ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਭੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ।

Verse 6

सिद्धक्षेत्रस्य काश्याश्च गंगाया महिमा तथा । वसिष्ठः कथया मास तीर्थान्यन्यानि नारद

ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧਖੇਤਰ, ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਭੀ ਮਹਿਮਾ ਕਥਨ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸੁਣਾਈਆਂ।

Verse 7

धर्मारण्यसुवर्णाया हरिक्षेत्रस्य तस्य च । स्नानदानादिकं सर्वं वाराणस्या यवाधिकम्

ਸੁਵਰਨ-ਸਮ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਉਸ ਹਰિક્ષੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿਕ ਹਰ ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਯਵ (ਜੌਂ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਜਿਤਨਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 8

एतच्छ्रुत्वा रामदेवः स चमत्कृतमानसः । धर्मारण्ये पुनर्यात्रां कर्त्तुकामः समभ्यगात्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਆਇਆ।

Verse 9

सीतया सह धर्मज्ञो गुरुसैन्यपुरःसरः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भरतेन सहायवान्

ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਚਲੇ; ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਭਰਤ ਵੀ ਸਨ।

Verse 10

शत्रुघ्नेन परिवृतो गतो मोहेरके पुरे । तत्र गत्वा वसिष्ठं तु पृच्छतेऽसौ महामनाः

ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੋਹੇਰਕਾ ਨਗਰ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।

Verse 11

राम उवाच । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे किं कर्त्तव्यं द्विजोत्तम । दानं वा नियमो वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਦਾਨ, ਨਿਯਮ, ਸਨਾਨ ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਤਪ?”

Verse 12

ध्यानं वाथ क्रतुं वाथ होमं वा जपमुत्तमम् । दानं वा नियमं वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

“ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ, ਕ੍ਰਤੁ (ਯਜ੍ਞ) ਕਰੀਏ, ਹੋਮ ਕਰੀਏ, ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਜਪ ਕਰੀਏ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਦਾਨ, ਨਿਯਮ, ਸਨਾਨ, ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ?”

Verse 13

येन वै क्रियमाणेन तीर्थेऽस्मिन्द्विजसत्तम । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते तद्ब्रवीहि मे

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । यज्ञं कुरु महाभाग धर्मारण्ये त्वमुत्तमम् । दिनेदिने कोटिगुणं यावद्वर्षशतं भवेत्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਯਜ੍ਞ ਕਰ; ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕੋਟਿਗੁਣਾ ਵਧਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ।

Verse 15

तच्छ्रुत्वा चैव गुरुतो यज्ञारंभं चकार सः । तस्मिन्नवसरे सीता रामं व्यज्ञापयन्मुदा

ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ (ਇਹ ਗੱਲ) ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੀ।

Verse 16

स्वामिन्पूर्वं त्वया विप्रा वृता ये वेदपारगाः । ब्रह्मविष्णुमहेशेन निर्मिता ये पुरा द्विजाः

ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵੇਦਪਾਰੰਗਤ ਵਿਪ੍ਰ ਚੁਣੇ ਸਨ; ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਹੋਏ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

कृते त्रेतायुगे चैव धर्मारण्यनिवासिनः । विप्रांस्तान्वै वृणुष्व त्वं तैरेव साधकोऽध्वरः

ਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ-ਨਿਵਾਸੀ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਚੁਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅਧਵਰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਿਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा रामदेवेन आहूता ब्राह्मणास्तदा । स्थापिताश्च यथापूर्वमस्मिन्मोहे रके पुरे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਉਸੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

तैस्त्वष्टादशसंख्याकैस्त्रैविद्यैर्मेहिवाडवैः । यज्ञं चकार विधिवत्तैरेवायतबुद्धिभिः

ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਜਣੇ, ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ್ಞ ਕੀਤਾ।

Verse 20

कुशिकः कौशिको वत्स उपमन्युश्च काश्यपः । कृष्णात्रेयो भरद्वाजो धारिणः शौनको वरः

ਕੁਸ਼ਿਕ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਵਤਸ, ਉਪਮਨ੍ਯੁ ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ; ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ, ਧਾਰਿਣ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ੌਨਕ—ਇਹ ਯਜ્ઞ ਦੇ ਕਰਮਕਾਰੀ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 21

मांडव्यो भार्गवः पैंग्यो वात्स्यो लौगाक्ष एव च । गांगायनोथ गांगेयः शुनकः शौनकस्तथा

ਮਾਂਡਵ੍ਯ, ਭਾਰ੍ਗਵ, ਪੈੰਗ੍ਯ, ਵਾਤ੍ਸ੍ਯ ਅਤੇ ਲੌਗਾਕ੍ਸ਼ ਵੀ; ਫਿਰ ਗਾਂਗਾਯਨ, ਗਾਂਗੇਯ, ਸ਼ੁਨਕ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੌਨਕ—ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । एभिर्विप्रैः क्रतुं रामः समाप्य विधिवन्नृपः । चकारावभृथं रामो विप्रान्संपूज्य भक्तितः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਪ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਤੁ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ—ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ—ਕੀਤਾ।

Verse 23

यज्ञांते सीतया रामो विज्ञप्तः सुविनीतया । अस्याध्वरस्य संपत्ती दक्षिणां देहि सुव्रत

ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੁਵਿਨੀਤ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਇਸ ਅਧ੍ਵਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸਮੇਤ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਪੂਰੀ ਦੇਹੁ।”

Verse 24

मन्नाम्ना च पुरं तत्र स्थाप्यतां शीघ्रमेव च । सीताया वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे नृपोत्तमः

“ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਗਰ ਤੁਰੰਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ ਨੇ ਓਹੀ ਕੀਤਾ।

Verse 25

तेषां च ब्राह्मणानां च स्थानमेकं सुनिर्भयम् । दत्तं रामेण सीतायाः संतोषाय महीभृता

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਰਾਮ ਨੇ—ਮਹੀਭ੍ਰਿਤ ਰਾਜਾ—ਸੀਤਾ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਸੁਨਿਰਭਯ, ਨਿਰਭੈ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 26

सीतापुरमिति ख्यातं नाम चक्रे तदा किल । तस्याधिदेव्यौ वर्त्तेते शांता चैव सुमंगला

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ “ਸੀਤਾਪੁਰ” ਰੱਖਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਅਧਿਦੇਵੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਂਤਾ ਅਤੇ ਸੁਮੰਗਲਾ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 27

मोहेरकस्य पुरतो ग्रामद्वादशकं पुरः । ददौ विप्राय विदुषे समुत्थाय प्रहर्षितः

ਮੋਹੇਰਕ ਦੇ ਪੁਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 28

तीर्थांतरं जगामाशु काश्यपीसरितस्तटे । वाडवाः केऽपि नीतास्ते रामेण सह धर्मवित्

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਕਾਸ਼੍ਯਪੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ। ਕੁਝ ਘੋੜੀਆਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਧਰਮ-ਵੇਤਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ।

Verse 29

धर्मालये गतः सद्यो यत्र माला कमंडलुः । पुरा धर्मेण सुमहत्कृतं यत्र तपो मुने

ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਧਰਮਾਲਯ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਪੂਜਿਤ ਹਨ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 30

तदारभ्य सुविख्यातं धर्मालयमिति । श्रुतम् ददौ दाशरथिस्तत्र महादानानि षोडश

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ‘ਧਰਮਾਲਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 31

पंचाशत्तदा ग्रामाः सीतापुरसमन्विताः । सत्यमंदिरपर्यंता रघुना थेन वै तदा

ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਪਿੰਡ ਸੀਤਾਪੁਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਮੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 32

सीताया वचनात्तत्र गुरुवाक्येन चैव हि । आत्मनो वंशवृद्ध्यर्थं द्विजेभ्योऽदाद्रघूत्तमः

ਉੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੀ ਲਈ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

Verse 33

अष्टादशसहस्राणां द्विजानामभवत्कुलम् । वात्स्यायन उपमन्युर्जातूकर्ण्योऽथ पिंगलः

ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ—ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨ, ਉਪਮਨ੍ਯੁ, ਜਾਤੂਕਰ੍ਣ੍ਯ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿੰਗਲ।

Verse 34

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः कश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਅਤੇ ਵਤ੍ਸ; ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਵੀ; ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਤਦਨੁਸਾਰ ਛਾਂਧਨ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ।

Verse 35

कृष्णात्रेयस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । भांडिलश्चैव विज्ञेयो यौवनाश्वस्ततः परम्

ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਵਤ੍ਸ; ਵਸਿਸ਼੍ਠ ਅਤੇ ਧਾਰਣ; ਭਾਂਡਿਲ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣੋ—ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੌਵਨਾਸ਼੍ਵ।

Verse 36

कृष्णायनोपमन्यू च गार्ग्यमुद्गलमौखकाः । पुशिः पराशरश्चैव कौंडिन्यश्च ततः परम्

ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਯਨ ਤੇ ਉਪਮਨ੍ਯੁ; ਗਾਰ੍ਗ੍ਯ, ਮੁਦ੍ਗਲ ਅਤੇ ਮੌਖ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ; ਪੁਸ਼ਿ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੀ—ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਕੌਂਡਿਨ੍ਯ।

Verse 37

पंचपंचाशद्ग्रामाणां नामान्येवं यथाक्रमम् । सीतापुरं श्रीक्षेत्रं च मुशली मुद्गली तथा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਚਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੀਤਾਪੁਰ, ਸ਼੍ਰੀਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਲੀ ਤੇ ਮੁਦ੍ਗਲੀ ਵੀ।

Verse 38

ज्येष्ठला श्रेयस्थानं च दंताली वटपत्रका । राज्ञः पुरं कृष्णवाटं देहं लोहं चनस्थनम्

ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠਲਾ, ਸ਼੍ਰੇਯਸਥਾਨ, ਦੰਤਾਲੀ, ਵਟਪਤ੍ਰਕਾ; ਰਾਜਾ-ਪੁਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਵਾਟ, ਦੇਹ, ਲੋਹ ਅਤੇ ਚਨਸਥਨ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 39

कोहेचं चंदनक्षेत्रं थलं च हस्तिनापुरम् । कर्पटं कंनजह्नवी वनोडफनफावली

ਕੋਹੇਚ, ਚੰਦਨਖੇਤਰ, ਥਲ ਅਤੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ; ਕਰਪਟ, ਕੰਨਜਹਨਵੀ ਅਤੇ ਵਨੋਡਫਨਫਾਵਲੀ—ਇਹ ਧਰਮਿਕ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 40

मोहोधं शमोहोरली गोविंदणं थलत्यजम् । चारणसिद्धं सोद्गीत्राभाज्यजं वटमालिका

ਮੋਹੋਧ, ਸ਼ਮੋਹੋਰਲੀ, ਗੋਵਿੰਦਣ ਅਤੇ ਥਲਤ੍ਯਜ; ਚਾਰਣਸਿੱਧ, ਸੋਦਗੀਤ੍ਰਾਭਾਜ੍ਯਜ ਅਤੇ ਵਟਮਾਲਿਕਾ—ਇਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ ਹਨ।

Verse 41

गोधरं मारणजं चैव मात्रमध्यं च मातरम् । बलवती गंधवती ईआम्ली च राज्यजम्

ਗੋਧਰ, ਮਾਰਣਜ, ਮਾਤ੍ਰਮਧ੍ਯ ਅਤੇ ਮਾਤਰ; ਬਲਵਤੀ, ਗੰਧਵਤੀ, ਈਆਮਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜ੍ਯਜ—ਇਹ ਭੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 42

रूपावली बहुधनं छत्रीटं वंशंजं तथा । जायासंरणं गोतिकी च चित्रलेखं तथैव च

ਰੂਪਾਵਲੀ, ਬਹੁਧਨ, ਛਤ੍ਰੀਟ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ੰਜ; ਜਾਯਾਸੰਰਣ, ਗੋਤੀਕੀ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖ—ਇਹ ਵੀ ਭਕਤੀਯੋਗ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 43

दुग्धावली हंसावली च वैहोलं चैल्लजं तथा । नालावली आसावली सुहाली कामतः परम्

ਦੁਗਧਾਵਲੀ, ਹੰਸਾਵਲੀ, ਵੈਹੋਲ, ਚੈੱਲਜ, ਨਾਲਾਵਲੀ, ਆਸਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸੁਹਾਲੀ—ਇਹ ਸਭ ਬਸਤੀਆਂ ਮਨੋਚਿਤ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 44

रामेण पंचपंचाशद्ग्रामाणि वसनाय च । स्वयं निर्माय दत्तानि द्विजेभ्यस्तेभ्य एव च

ਰਾਮ ਨੇ ਆਪ ਪੰਚਪੰਚਾਸ (ਪਚਪੰਜ) ਪਿੰਡ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 45

तेषां शुश्रूषणार्थाय वैश्यान्रामो न्यवे दयत् । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि शूद्रास्तेभ्यश्चतुर्गुणान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੂਦਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੌਗੁਣੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 46

तेभ्यो दत्तानि दानानि गवाश्ववसनानि च । हिरण्यं रजतं ताम्रं श्रद्धया परया मुदा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ—ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਤਾਂਬਾ—ਉੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 47

नारद उवाच । अष्टादशसहस्रास्ते ब्राह्मणा वेदपारगाः । कथं ते व्यभजन्ग्रामान्द्रामो त्पन्नं तथा वसु । वस्त्राद्यं भूषणाद्यं च तन्मे कथय सुव्र तम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਉਪਜੇ ਧਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਿਆ? ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੇ ਗਏ? ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।’

Verse 48

ब्रह्मोवाच । यज्ञांते दक्षिणा यावत्सर्त्विग्भिः स्वीकृता सुत । महादानादिकं सर्वं तेभ्य एव समर्पितम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਤ੍ਵਿਕਾਂ ਨੇ ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਮਹਾਦਾਨ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 49

ग्रामाः साधारणा दत्ता महास्थानानि वै तदा । ये वसंति च यत्रैव तानि तेषां भवंत्विति

ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਸਥਾਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਂਝੀ ਮਿਲਕियत ਵਜੋਂ ਦਿਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ: ‘ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਵੱਸਣ, ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਹੋਣ।’

Verse 50

वशिष्ठवचनात्तत्र ग्रामास्ते विप्रसात्कृताः । रघूद्वहेन धीरेण नोद्व संति यथा द्विजाः

ਉੱਥੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿੰਡ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਧੀਰ ਰਘੂਦ੍ਵਹ (ਰਾਮ) ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਜਾਂ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ।

Verse 51

धान्यं तेषां प्रदत्तं हि विप्राणां चामितं वसु । कृतांजलिस्ततो रामो ब्राह्मणानिदमब्रवीत्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਾਰ ਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 52

यथा कृतयुगे विप्रास्त्रेतायां च यथा पुरा । तथा चाद्यैव वर्त्तव्यं मम राज्ये न संशयः

(ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ:) ‘ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’

Verse 53

यत्किंचिद्धनधान्यं वा यानं वा वसनानि वा । मणयः कांचनादींश्च हेमादींश्च तथा वसु

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਹੋਵੇ, ਰਥ-ਵਾਹਨ ਹੋਣ, ਵਸਤ੍ਰ ਹੋਣ; ਮਣੀ-ਮੋਤੀ, ਕਾਂਚਨ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਹੇਮ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਭ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ—

Verse 54

ताम्राद्यं रजतादींश्च प्रार्थयध्वं ममाधुना । अधुना वा भविष्ये वाभ्यर्थनीयं यथोचितम्

ਤਾਂਬੇ ਆਦਿ, ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਵੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗੋ; ਹੁਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਕੁਝ ਯਥੋਚਿਤ ਮੰਗਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗੋ।

Verse 55

प्रेषणीयं वाचिकं मे सर्वदा द्विजसत्तमाः । यंयं कामं प्रार्थयध्वं तं तं दास्याम्यहं विभो

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਮੰਗੋਗੇ, ਉਹ ਉਹ ਮੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 56

ततो रामः सेवकादीनादरात्प्रत्यभाषत । विप्राज्ञा नोल्लंघनीया सेव नीया प्रयत्नतः

ਤਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੇਵਕਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੰਘਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਯਤਨ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪਾਲਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 57

यंयं कामं प्रार्थयंते कारयध्वं ततस्ततः । एवं नत्वा च विप्राणां सेवनं कुरुते तु यः

ਉਹ ਜੋ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਮੰਗਣ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹੋ ਓਹੋ ਕਰਵਾ ਦਿਓ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 58

स शूद्रः स्वर्गमाप्नोति धनवान्पुत्रवान्भवेत् । अन्यथा निर्धनत्वं हि लभते नात्र संशयः

ਐਸਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 59

यवनो म्लेच्छजातीयो दैत्यो वा राक्षसोपि वा । योत्र विघ्नं करोत्येव भस्मीभवति तत्क्षणात्

ਯਵਨ ਹੋਵੇ, ਮਲੇੱਛ ਜਾਤ ਦਾ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੈਤ੍ਯ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ—ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य द्विजान्रामोऽतिहर्षितः । प्रस्थानाभिमुखो विप्रैराशीर्भिरभिनंदितः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਰਾਮ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 61

आसीमांतमनुव्रज्य स्नेहव्याकुललोचनाः । द्विजाः सर्वे विनिर्वृत्ता धर्मारण्ये विमोहिताः

ਸਭ ਦ੍ਵਿਜ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਰਹੇ।

Verse 62

एवं कृत्वा ततो रामः प्रतस्थे स्वां पुरीं प्रति । काश्यपाश्चैव गर्गाश्च कृतकृत्या दृढव्रताः

ਇਉਂ ਕਰ ਕੇ ਰਾਮ ਤਦ ਆਪਣੀ ਪੁਰੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਤੇ ਗਰ੍ਗ ਵੀ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ—ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ੍ਯ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋਏ।

Verse 63

गुर्वासनसमाविष्टाः सभार्या ससुहृत्सुताः । राजधानीं तदा प्राप रामोऽयोध्यां गुणान्विताम्

ਗੁਰੂ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਤਦ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 64

दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे लोकाः श्रीरघुनन्दनम् । ततो रामः स धर्मात्मा प्रजापालनतत्परः

ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 65

सीतया सह धर्मात्मा राज्यं कुर्वंस्तदा सुधीः । जानक्या गर्भमाधत्त रविवंशोद्भवाय च

ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸੁਧੀ ਰਾਮ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।